ئۇيغۇرچە مۇقەددەس كىتاب جەمئىيىتى

Nəhəmiya

1

¹Tɵwəndə pütülgənlər Hakalyaning oƣli Nəhəmiyaning sɵzliridur.

Nəhəmiyaning Yerusalemƣa kɵngül bɵlüxi

Persiyə padixaⱨi Artahxasti ⱨakimiyət tutⱪan 20-yili kəq küzning kislaw eyida^*, mənki Nəhəmiya Suza xəⱨirining ⱪəl’əsidə turattim. ²Ⱪerindaxlirimdin biri bolƣan Hanani birnəqqə kixilər bilən Yəⱨudiyədin kəldi. Mən ulardin sürgündin ⱪaytip kətkən Yəⱨudiylar wə Yerusalemning əⱨwali toƣrisida soridim. ³Ular manga, sürgündin Yəⱨudiyə rayoniƣa ⱪaytip kətkən Yəⱨudiylarning ⱪattiⱪ ⱪiyinqiliⱪlarƣa ⱨəmdə horluⱪⱪa duq kəlgənlikini, Yerusalemning sepillirining yənila harabliⱪta wə xəⱨər dərwazilirining kɵydürüwetilgən ⱨaləttə turƣanliⱪini eytti.

^4-5Mən bularni anglap kɵz yaxlirim tɵkülgən ⱨalda olturup ⱪaldim. Künləp ⱨəsrəttə yürüp, roza tuttum ⱨəmdə ərx’əladiki Hudaƣa du’a ⱪildim:

“I Pərwərdigar, ərx’əladiki Huda! Sən uluƣ wə sürlüksən! Seni sɵygən wə əmrliringgə ita’ət ⱪilƣuqilarƣa bərgən mənggü meⱨir-muⱨəbbətlik əⱨdəngdə turisən. ⁶Mən hizmətkarliring bolƣan Isra’il həlⱪi üqün keqə-kündüz du’a-tilawət ⱪilƣanda, hizmətkaring bolƣan manga nəzər selip, du’alirimƣa ⱪulaⱪ salƣaysən! Mən biz Isra’illarning sanga ⱪarxi gunaⱨ ⱪilƣiniƣa towa ⱪilimən. Ⱨətta mən wə əjdadlirimmu gunaⱨ ɵtküzduⱪ. ⁷Biz rəzillik bilən sanga ⱪarxi qiⱪtuⱪ. Biz hizmətkaring Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürülgən əmr-pərman wə tüzümliringgə ri’ayə ⱪilmiduⱪ. ⁸Musa pəyƣəmbərgə eytⱪanliringni yadingda tutⱪaysən: ‘Silər Isra’illar manga sadaⱪətsizlik ⱪilsanglar, silərni yat həlⱪlər arisiƣa qeqiwetimən, ⁹lekin, mening yolumƣa ⱪaytip kelip, əmr-pərmanlirimƣa boysunup, xu boyiqə yaxisanglar, dunyaning bulung-puqⱪaⱪliriƣa qeqiwetilgən bolsanglarmu, ɵzüm silərni talliƣan wə namim uluƣlinidiƣan jayƣa yiƣiwalimən.’

¹⁰Sən zor ⱪudriting wə küqlük ⱪolung bilən ⱪutⱪuzƣan kixilər sening hizmətkarliring ⱨəm həlⱪingdur. ¹¹I Igəm! Hizmətkaringning wə namingni xərəpləxtə huxalliⱪ tapⱪan hizmətkarliringning du’ayiƣa ⱪulaⱪ salƣaysən. Bügün ixlirimning onguxluⱪ bolup, padixaⱨning iltipatiƣa muyəssər boluxumni orundap bərgəysən!”

Xu məzgildə mən padixaⱨning bax saⱪiysi^* idim.

2

Nəhəmiyaning Yerusalemƣa berixi

¹Keyin Persiyə padixaⱨi Artahxastining 20-yili bax ətiyaz nisan eyining bir küni^*, mən padixaⱨⱪa xarab mulazimiti ⱪiliwatattim. Mən uning aldida ⱨərgiz pərixan bolup baⱪmiƣanidim. ²U manga:

– Sening kesiling yoⱪ turuⱪluⱪ, yənə nemixⱪa pərixan kɵrünisən? Jəzmən kɵnglüng sunuⱪ bolsa kerək! – dedi.

Mən ⱪattiⱪ qɵqügən ⱨalda ³uningƣa:

– Aliylirining ɵmri uzun bolƣay! Əjdadlirim dəpnə ⱪilinƣan xəⱨər harabliⱪta, xəⱨər dərwaziliri kɵydürüwetilgən ⱨaləttə tursa, ⱪandaⱪmu pərixan bolmay turalay? – dəp jawab bərdim. ⁴Padixaⱨ:

– Məndin nemə tiləysən? – dəp soridi. Mən ərx’əladiki Hudaƣa du’a ⱪilip, ⁵padixaⱨⱪa:

– Əgər aliyliri halisila, iltipatliriƣa muyəssər bolƣan bolsam, meni əjdadlirim yərgə ⱪoyulƣan xəⱨərni yengibaxtin bina ⱪilixⱪa Yəⱨudiyəgə əwətkəyla, – dedim.

⁶Hanix padixaⱨning yenida olturatti. Padixaⱨ məndin, ⱪanqilik waⱪitliⱪ barisən? Ⱪaqan ⱪaytip kelisən? Dəp soridi. Mən waⱪitni eytⱪandin keyin, u təlipimgə ⱪoxuldi.

⁷Mən padixaⱨⱪa yənə mundaⱪ dedim:

– Əgər aliyliri halisila, Firat dəryasining ƣərbidiki ɵlkə əməldarliriƣa peⱪirning ularning zemini arⱪiliⱪ Yəⱨudiyəgə ɵtüxümgə yol hət pütüp bərgən bolsila. ⁸Padixaⱨning orman baxⱪurƣuqisi Asafning manga yaƣaq berixigə məktup pütüp bərgəyla. Peⱪir yaƣaqlarni ibadəthana ⱪorƣinining dərwaziliri, xəⱨər sepili wə hususiy ɵyümgə lim ⱪilixⱪa ixlətkən bolsam. Hudayim manga yar bolƣaqⱪa, padixaⱨ tələplirimning ⱨəmmisini orundap bərdi.

⁹Padixaⱨ meni muⱨapizət ⱪilixⱪa ⱨərbiy əməldarlar bilən atliⱪ ləxkərlərni əwətti. Mən Firat dəryasining ƣərbidiki ɵlkigə kəlginimdə, padixaⱨning məktupini əməldarlarƣa sundum. ¹⁰Horonluⱪ Sanballat bilən Ammonlardin bolƣan əməldar Tobiya birining Isra’il həlⱪigə yardəmgə kəlgənlikini anglap, naⱨayiti hapa boluptu.

Nəhəmiyaning sepillarni kɵzdin kəqürüxi

¹¹Mən Yerusalemƣa berip, üq kün turdum. ¹²Üqinqi küni yerim keqidə ornumdin turup, birnəqqə ⱨəmraⱨim bilən sirtⱪa qiⱪtim. Hudaning Yerusalem üqün ⱪəlbimgə salƣan ixini ⱨeqkimgə tinmidim. Bizdiki birdinbir ulaƣ mən mingən exək idi. ¹³Mən ⱪarangƣuda xəⱨərning jilƣa dərwazisi arⱪiliⱪ əjdiⱨa buliⱪidin ɵtüp, ⱪiƣ dərwazisiƣa bardim. Yol boyi harab bolƣan sepillar bilən kɵydürüwetilgən dərwazilarni təkxürdüm. ¹⁴Andin mən bulaⱪ dərwazisidin ɵtüp, xaⱨ kɵlqikigə bardim. Biraⱪ uliƣim harabliⱪtin ɵtəlmidi. ¹⁵Xuning bilən mən ⱪarangƣuluⱪta jilƣini boylap, sepillarni kɵzdin kəqürüp qiⱪtim. Andin burulup, jilƣa dərwazisi arⱪiliⱪ ⱪaytip kəldim.

¹⁶Mening nəgə berip, nemə ⱪilƣanliⱪimni əməldarlar bilmidi. Mən pilanimni Yəⱨudiy baxliⱪlar – roⱨaniylar, jama’ət ərbabliri, əməldarlar yaki sepil ⱪuruxⱪa alaⱪidar kixilərgə tehi tinmiƣanidim. ¹⁷Biraⱪ, ⱨazir mən ularƣa:

– Bizning uqriƣan ⱪiyinqiliⱪlirimizdin silərning həwiringlar bar. Qünki Yerusalem harabliⱪta, xəⱨər dərwaziliri kɵydürüwetilgən ⱨaləttə turmaⱪta. Yerusalem sepilini yengibaxtin ⱪurup qiⱪip, horluⱪⱪa hatimə berəyli! – dedim.

¹⁸Mən ularƣa Hudayim manga yar bolƣanliⱪini ⱨəmdə padixaⱨning manga degənlirini eyttim. Ular:

– Hop, əmisə ixni baxlayli! – dəp, ⱪoxumilirini türüxti.

¹⁹Horonluⱪ Sanballat bilən Ammonlardin bolƣan əməldar Tobiya wə Gəxəm isimlik bir Ərəb bu ixni anglap, bizni ⱪattiⱪ məshirə ⱪilip:

– Silər nemə ⱪiliwatisilər? Padixaⱨⱪa ⱪarxi isyan kɵtürməkqimu silər? – dəp so’al ⱪoyuxti. ²⁰Mən jawabən:

– Ərx’əladiki Huda bizni muwəppəⱪiyətkə erixtüridu. Uning hizmətkarliri bolƣan biz bu ⱪuruluxni baxlaymiz. Silərning Yerusalemda ⱨəⱪⱪinglar yoⱪ, ⱪanuniy wə tarihiy ⱨoⱪuⱪunglarmu yoⱪ! – dedim.

3

Xəⱨər sepillirini yengibaxtin ⱪurux

¹Bax roⱨaniy Əlyaxib bilən uning hizmətdax roⱨaniyliri ⱪoy dərwazisini ⱪaytidin yasap, uni Hudaƣa beƣixlap, dərwaza ⱪanatlirini ornatti. Andin sepilni yüz munariƣiqə uzartip, Hudaƣa beƣixlidi. Keyin uni Hanan’el munariƣiqə uzartti. ²Keyinki bɵlikini Erihaliⱪlar yasidi. Yənə keyinki bɵlikini Imrining oƣli Zakkur yasidi.

³Ⱨassina’aning oƣulliri beliⱪ dərwazisini yasidi. Ular limlarni wə dərwaza ⱪanatlirini ornitip, boltilap, taⱪaⱪlirini bekitti. ⁴Haⱪⱪozning nəwrisi, Uriyaning oƣli Miremot sepilning keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Mixezabelning nəwrisi Bərəkyaning oƣli Mixullam uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Ba’ananing oƣli Zadoⱪ uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ⁵Tiⱪowaliⱪlar uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Biraⱪ, ularning yurt baxliri ⱪurulux baxⱪurƣuqiliriƣa boyuntawliⱪ ⱪildi.

⁶Paseyahning oƣli – Yoyada wə Bisodiyaning oƣli Mixullam kona xəⱨər dərwazisini remont ⱪildi. Ular limlarni wə dərwaza ⱪanatlirini ornitip, boltilap, taⱪaⱪlirini bekitti. ⁷Gib’onluⱪ Milatya, Meronotluⱪ Yadon wə Gib’on ⱨəm Mizpaⱨ xəⱨiridikilər uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Mizpaⱨ xəⱨiridə Firat dəryasining ƣərbidiki ɵlkining baxliⱪi turatti. ⁸Zərgərlərdin biri bolƣan Harⱨayaning oƣli Uzzi’el, uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Ⱨananya ətir yasiƣuqilardin biri bolup, uningdin keyinki bɵlikini kəng sepilƣiqə remont ⱪildi.

⁹Hurning oƣli, Yerusalem xəⱨər rayonining yerimini baxⱪurƣuqi Rifaya uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ¹⁰Harumafning oƣli Yidaya uningdin keyinki bɵlikini ɵz ɵyining uduliƣiqə remont ⱪildi. Haxabniyaning oƣli Hattux uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ¹¹Harimning oƣli Malkiya bilən Pahat-mo’abning oƣli Haxxub uningdin keyinki bɵliki bilən tonurlar munarini remont ⱪildi. ¹²Ⱨalloⱨexning oƣli – Yerusalem xəⱨər rayonining baxⱪa bir yerimini baxⱪurƣuqi Xallum ⱪizliri bilən uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi.

¹³Hanun Zanowahliⱪlarni baxlap, jilƣa dərwazisini remont ⱪildi. Ular dərwazini yasap, ⱪanatlirini ornitip, boltilap, taⱪaⱪlirini bekitti. Ular yənə ⱪiƣ dərwazisiƣiqə bolƣan tɵt yüz əllik metir ariliⱪni yasidi.

¹⁴Rekabning oƣli – Bəyt-ⱨakkərəm rayonining baxⱪurƣuqisi Malkiya ⱪiƣ dərwazisini remont ⱪildi. Ular dərwazini yasap, ⱪanatlirini ornitip, boltilap, taⱪaⱪlirini bekitti.

¹⁵Kolhozəning oƣli – Mizpaⱨ rayonining baxⱪurƣuqisi Xallum, bulaⱪ dərwazisini wə dərwaza ɵgzisini remont ⱪildi ⱨəmdə dərwaza ⱪanatlirini ornitip, boltilap, taⱪaⱪlirini bekitti. Andin u padixaⱨ güllükining yenidiki Xelaⱨ kɵlqiki sepilini, “Dawut xəⱨiri”din qüxidiƣan pələmpəygiqə remont ⱪildi. ¹⁶Azbuⱪning oƣli – Bəytzur rayonining yerimini baxⱪurƣuqi Nəhəmiya uningdin keyinki bɵlikini Dawut padixaⱨ ⱪəbristanliⱪining udulidiki jaydin su ambiri wə baⱨadirlarning bargaⱨiƣiqə remont ⱪildi. ¹⁷Banining oƣli Rihumning ⱪol astida ixləydiƣan bir top Lawiylar uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. Andin Ⱪi’ila rayonining yerimini baxⱪurƣuqi Haxabya ɵz ⱪol astidiki rayon üqün uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ¹⁸Ularning tuƣⱪanliri, yəni Henadadning oƣli – Ⱪi’ila rayonining yerimini baxⱪurƣuqi Bawway uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ¹⁹Yexuwaning oƣli – Mizpaⱨ xəⱨirining baxⱪurƣuqisi Əzər uningdin keyinki bɵlikini – ⱪoral ambiriƣa qiⱪidiƣan yolning udulidin sepilning tirikigiqə remont ⱪildi. ²⁰Zabbayning oƣli Baruk uningdin keyinki bɵlikini, yəni sepilning tirikidin baxlap bax roⱨaniy Əlyaxibning ɵyining ixikigiqə remont ⱪildi. ²¹Haⱪⱪozning nəwrisi, Uriyaning oƣli Miremot uningdin keyinki bɵlikini Əlyaxibning ɵyining ixikidin uning ahiriƣiqə remont ⱪildi.

²²Yerusalemning ətrapida turidiƣan roⱨaniylar uningdin keyinki bɵlikini remont ⱪildi. ²³Binyamin wə Haxxublar uningdin keyinki bɵliki, yəni ɵz ɵyining udulini remont ⱪildi. Ananyaning nəwrisi, yəni Ma’aseyaning oƣli Azarya keyinki bɵliki, yəni ɵz ɵyining udulini remont ⱪildi. ²⁴Henadadning oƣli Binnuy keyinki bɵlikini, yəni Azaryaning ɵyidin sepilning tiriki wə uning doⱪmuxiƣiqə remont ⱪildi. ²⁵Uzayning oƣli Palal uningdin keyinki bɵlikini, yəni sepilning tiriki wə muⱨapizətqilər ⱨoylisining yenidiki üstünki orda munarining udulini remont ⱪildi. Par’oxning oƣli Pidaya uningdin keyinki bɵlikini ²⁶Ofəl egizlikidə turidiƣan ibadəthana hizmətkarliri bilən su dərwazisining udulidin xərⱪtiki sepildin qiⱪip turƣan munarƣiqə remont ⱪildi. ²⁷Keyinki bɵlikini Tiⱪowaliⱪlar remont ⱪildi. Bu ularning remont ⱪilƣan yənə bir bɵliki bolup, büyük munar udulidin Ofəl sepiliƣiqə idi.

²⁸Roⱨaniylar uningdin keyinki bɵlikini, yəni at dərwazisining yuⱪiriⱪi təripini remont ⱪildi. Ⱨərbir roⱨaniy ɵz ɵyining udulini remont ⱪildi. ²⁹Immerning oƣli Zadoⱪ uningdin keyinki bɵliki bolƣan ɵz ɵyining udulini remont ⱪildi. Uningdin keyinki bɵlikini Xikanyaning oƣli xərⱪiy dərwazining dərwaziwini Ximaya remont ⱪildi. ³⁰Uningdin keyinki bɵlikini Xələmyaning oƣli Hananya bilən Zalafning altinqi oƣli Hanun remont ⱪildi. Bu ularning yənə bir remont ⱪilƣan bɵliki idi. Bərəkyaning oƣli Mixullam uningdin keyinki bɵliki bolƣan ɵz ɵyining udulini remont ⱪildi. ³¹Zərgərlərning biri Malkiya uningdin keyinki bɵlikini kɵzət dərwazisi udulidiki ibadəthana hizmətkarlirining ⱨəm sodigərlərning ɵyigiqə remont ⱪildi. Andin sepilni üstidə ɵy jaylaxⱪan sepil doⱪmuxiƣiqə ɵzartti. ³²Baxⱪa zərgərlər wə sodigərlər u doⱪmuxtin ⱪoy dərwazisiƣiqə bolƣan əng ahirⱪi bɵlikini remont ⱪildi.

4

Sepil ⱪuruluxiƣa bolƣan tosⱪunluⱪ

¹Bizning xəⱨər sepilini yengibaxtin bina ⱪiliwatⱪinimizni angliƣan Sanballat naⱨayiti hapa bolup, ƣəzəpləngən ⱨalda biz Yəⱨudiylarni məshirə ⱪilip, ²ⱨəmraⱨliri wə Samariyə ⱪoxunliri aldida:

– Bu ajiz Yəⱨudiylar nemə ⱪiliwatidiƣandu? Ular bu sepilni yengibaxtin bina ⱪilmaⱪqimikən? Ular ⱪurbanliⱪ ⱪilix arⱪiliⱪ bu ixni bir kündila püttürimiz, dəp oylamdiƣandu? Harabliⱪtiki kül-ⱪoⱪasⱪa aylanƣan taxlarni ⱪaytidin ixlitələmdu? – dedi.

³Ammonlardin bolƣan Tobiya uning yenida turup:

– Ularning yasawatⱪan sepiliƣa bir tülkə qiⱪsa, ɵrülüp qüxidu! – dedi. ⁴Mən mundaⱪ du’a ⱪildim:

“I Hudayimiz, ularning bizni məshirə ⱪilixliriƣa ⱪulaⱪ salƣaysən! Ularning məshirisini ɵz bexiƣa yandurƣaysən! Ularni talan-taraj ⱪilip, yaⱪa yurtlarƣa sürgün ⱪilƣaysən. ⁵Ular ⱪuruluxqilar aldida seni ⱨaⱪarətligənliki üqün ularning rəzilliklirini untup ⱪalmiƣaysən, gunaⱨlirini kəqürmigəysən.”

⁶Ⱨəmməylən qin dili bilən ixligəqkə, sepilni yerim tam ⱪopurup, tutaxturduⱪ.

⁷Sanballat, Tobiya, Ərəblər, Ammonlar wə Axdodluⱪlar Yerusalem sepil ⱪuruluxining naⱨayiti yürüxüwatⱪanliⱪini wə uning xorilirining etiliwatⱪanliⱪini anglap intayin ƣəzəpləndi. ⁸Ular birliktə suyiⱪəst pilanlap, Yerusalemƣa ⱨujum ⱪilip, bizni tiripirən ⱪilmaⱪqi boldi. ⁹Biz Hudayimizƣa du’a ⱪilduⱪ ⱨəmdə ularning ⱨujumidin ⱪoƣdinix üqün keqə-kündüzlük ⱪarawullarni ⱪoyduⱪ.

¹⁰Lekin Yəⱨudiylar arisida: “Ixqilar barƣanseri ⱨalidin kətti. Nurƣun kerəksiz tax parqiliri turuwatidu, biz sepilni ⱪandaⱪmu püttürərmiz?” degən gəp tarⱪaldi. ¹¹Xuning bilən birgə rəⱪibimizning: “Biz Yəⱨudiylarƣa səzdürməy ularning arisiƣa berip, ularni ⱪirip taxlap, ⱪuruluxni tohtitimiz” degənlikini angliduⱪ. ¹²Düxməngə yeⱪin olturaⱪlaxⱪan Yəⱨudiylar ⱪayta-ⱪayta kelip bizni agaⱨlandurup: “Ular ⱨər tərəptin bizgə ⱨujum ⱪozƣimaⱪqi!” dedi. ¹³Xunga mən adəmlərni ɵz jəməti boyiqə ⱪiliq, oⱪya wə nəyzilər bilən ⱪorallandurup, sepilning oquⱪ wə əng pakar yərlirining kəynigə ⱪarawulluⱪⱪa ⱪoydum. ¹⁴Andin mən əⱨwalni kɵzitip, jama’ət ərbabliri, əməldarlar wə ⱪalƣan həlⱪlərgə qaⱪiriⱪ ⱪilip:

– Düxməndin ⱪorⱪmanglar! Pərwərdigarning uluƣ wə sürlüklikini esinglarda tutunglar. Ɵzünglarning aka-ukiliringlar, bala-qaⱪiliringlar, ayalliringlar wə ɵy-makaninglar üqün kürəx ⱪilinglar! – dedim.

¹⁵Düxmənlirimiz ɵzlirining suyiⱪəstlirini bilip ⱪalƣanliⱪimizni anglap, Hudaning ɵzlirining pilanini buzuwətkənlikini qüxəndi. Xuning bilən biz ⱨəmmimiz əsli ornimizƣa ⱪaytip berip, sepil ⱪuruluximiz bilən məxƣul bolduⱪ. ^16-17Xu qaƣdin baxlap, hizmətkarlirimning yerimi ixⱪa kirixti, ⱪalƣan yerimi nəyzə, ⱪalⱪan wə oⱪyalar bilən ⱪorallinip, uqisiƣa sawut kiyip ⱪarawulluⱪ ⱪildi. Ⱪomandanlar sepil ⱪuruluxqilirining kəynidin orun aldi. Yük toxuƣuqilarmu ⱪorallinip turup ix ⱪildi. ¹⁸Ⱪuruluxqilarning ⱨəmmisi beligə ⱪiliq asⱪanidi. Jənggə burƣa qalƣuqimu yenimda turatti. ¹⁹Mən jama’ət ərbabliri, əməldarlar wə pütkül həlⱪⱪə:

– Ⱪilidiƣan ix kɵp ⱨəmdə sepilning ⱨəmmə yeridə bar. Sepilda bir-birimiz bilən bolƣan ariliⱪimiz yiraⱪ. ²⁰Silər burƣa awazini angliƣan ⱨaman, mening yenimƣa yiƣilinglar. Hudayimiz jəngdə biz bilən bir nəpəstə bolidu, – dedim.

²¹Xunga səⱨərdə yultuzlar kɵrüngiqə yerimimiz ixliduⱪ, yerimimiz ⱪolimizƣa nəyzə elip ⱪarawulluⱪ ⱪilduⱪ. ²²Xu waⱪitta mən adəmlərgə:

– Ⱨərbir adəm wə uning yardəmqisi keqisi Yerusalemda ⱪonup ⱪarawulluⱪ ⱪilsun, kündüzi ⱪuruluxqi bolsun, – dedim.

²³Bu məzgildə ⱨeqⱪaysimiz – mən, tuƣⱪanlirim, hizmətkarlirim, muⱨapizətqilirimmu uqimizdiki kiyimlirimizni almaxturmiduⱪ ⱨəmdə ⱨəmmimiz ⱪolimizdin ⱪoralni qüxürmiduⱪ.

5

Nəhəmiyaning namratlarning üstidiki yükni yeniklitixi

¹Bir məzgildin keyin, nurƣun ər-ayallar ɵzlirining Yəⱨudiy ⱪerindaxliri toƣruluⱪ amma arisida naraziliⱪ bildürdi. ²Bəzilər: “Biz kɵp janliⱪ, bizgə jenimizni aman ətküdək ozuⱪ-tülük kerək!” deyixsə, ³bəzilər: “Biz ⱪəⱨətqilik məzgilidə ozuⱪ-tülükkə erixix üqün etizimiz, ɵzümzarliⱪimiz wə ɵylirimizni rənigə ⱪoyduⱪ” deyixti. ⁴Yənə bəzilər: “Biz padixaⱨⱪa etiz wə ɵzümzarliⱪ yasiⱪi tapxurux üqün ⱪərz alduⱪ. ⁵Biz bilən bay Yəⱨudiy ⱪerindaxlirimizning ⱪeni bir, bizning pərzəntlirimizning ularning pərzəntliridin ⱨeq pərⱪi yoⱪ. Biraⱪ biz pərzəntlirimizni ularƣa ⱪul ⱪilmasliⱪⱪa qarimiz yoⱪ. Ⱨelimu ⱪizlirimizdin bəziliri ⱪul bolup kətti. Biz buningƣa amalsiz. Qünki etizlirimiz wə ɵzümzarliⱪlirimiz ⱪolimizdin kətti.” dedi.

⁶Mən ularning naraziliⱪlirini anglap naⱨayiti aqqiⱪlandim. ⁷Bu ixⱪa mulaⱨizə yürgüzüp, andin jama’ət ərbabliri wə əməldarlarni əyibləp mundaⱪ dedim:

– Silər ɵsüm elix arⱪiliⱪ ɵz ⱪerindaxliringlarƣa zulum seliwatislər!

Andin mən jama’ətkə qaⱪiriⱪ ⱪilip, ularƣa ⱪarxi yiƣin aqtim. ⁸Yiƣinda mən ularƣa:

– Biz əng zor tirixqanliⱪ kɵrsitip, yat həlⱪlərgə amalsiz setilip kətkən Yəⱨudiy ⱪerindaxlirimizni tɵləm tɵləp ⱪayturuwalƣaniduⱪ, əmdi silər ularni yənə ⱪulluⱪⱪa setiwatisilər! Biz ularni ⱪaytidin ⱪulluⱪtin setiweliximiz kerəkmu?! – dedim. Ular tunjuⱪup kətkinidin zuwan sürmidi. ⁹Mən yənə:

– Ⱪilƣininglar ⱨəⱪiⱪətən toƣra bolmaptu! Silər nemixⱪa Hudadin ⱪorⱪmay, yat həlⱪ rəⱪiblirimizning məshirə ⱪilixiƣa pursət yaritip berisilər? ¹⁰Ⱨətta mən, ⱪerindaxlirim wə hizmətkarlirimmu həlⱪⱪə pul wə axliⱪ ⱪərz bərgəniduⱪ. Əmdi biz ɵsüm elixni tohtitayli! ¹¹Silərgə rənigə ⱪoyulƣan etiz, üzümzarliⱪ, zəytunluⱪ wə ɵylərni ⱨazirning ɵzidila igisigə ⱪayturup beringlar! Pul, axliⱪ, xarab wə zəytun yeƣini ⱪərz berip alƣan ɵsümliringlarni yandurup beringlar! – dedim.

¹²Ular:

– Ⱨəmmini ⱪayturup berimiz ⱨəmdə həlⱪtin ⱨeqnemini tələp ⱪilmaymiz, deginingiz boyiqə bejirimiz, – dəp jawab berixti.

Mən roⱨaniylarƣa qaⱪiriⱪ ⱪilip, jama’ət ərbabliri wə əməldarlarni bərgən wədisi boyiqə ⱪəsəm ⱪildurdum. ¹³Andin keyin qəkminimning pexini ⱪeⱪip:

– Huda bu wədidə turmiƣanlarni muxundaⱪ ⱪeⱪip, ularni ⱪoru-jayidin wə besatidin ada-juda ⱪiliwətsun, – dedim.

Jama’ətning ⱨəmmisi: “Amin!” dəp, Pərwərdigarni mədⱨiyəlidi. Ular wədisidə turdi.

Nəhəmiyaning jama’ət üqün ɵz mənpə’ətidin keqixi

¹⁴Mən Yəⱨudiyəgə baxliⱪ bolƣan on ikki yilda, yəni Artahxasti padixaⱨning 20-yilidin ottuz ikkinqi yiliƣiqə, baxliⱪⱪa has yeməkliklərni yemidim, tuƣⱪanlirimmu xundaⱪ ⱪildi. ¹⁵Burunⱪi baxliⱪlarning ⱨəmmisi həlⱪⱪə alwan-yasaⱪ salƣanidi. Ular həlⱪtin ⱨər künlüki üqün ozuⱪ-tülük wə xarablarni ⱨəmdə uningdin baxⱪa ⱪiriⱪ kümüx tənggə alatti. Ⱨətta ularning hizmətkarlirimu həlⱪⱪə zulum salƣanidi. Lekin mən undaⱪ ⱪilmidim, qünki mən Hudaƣa ihlasmən idim. ¹⁶Mən ɵzümni sepil ⱪuruluxiƣa atiwəttim. Biz yərgimu igidarqiliⱪ ⱪilmiduⱪ. Pütün hizmətkarlirimmu sepil ⱪuruluxi bilən ⱨəpilixip kətkənidi. ¹⁷Mening dastihenimdin ƣizalinidiƣan Yəⱨudiylar wə əməldarlar adəttə bir yüz əllik kixi bolup, bulardin baxⱪa ətraptiki millətlərdinmu bar idi. ¹⁸Manga ⱨər küni bir kala, altə ⱪoy wə ⱪuxlar, ⱨər on kündə bir ⱪetim ⱨər hil xarablar təyyarlinatti. Xundaⱪtimu, mən baxliⱪⱪa has yeməkliklərni tələp ⱪilmidim, qünki həlⱪning yükining naⱨayiti eƣirliⱪini biləttim.

¹⁹I Huda, bu həlⱪ üqün ⱪilƣanlirimni səmingdə tutup, manga yahxiliⱪ ⱪilƣaysən!

6

Nəhəmiyaƣa ⱪurulƣan tuzaⱪ

¹Sanballat, Tobiya xundaⱪla Gəxəm isimlik ⱨeliⱪi Ərəb wə baxⱪa rəⱪiblər bizning sepilni püttürüp bolƣanliⱪimizdin wə birər xorimu etilməy ⱪalmiƣinidin həwər tepiptu. Əməliyəttə, biz xəⱨərning dərwaziliriƣa ⱪanatlarni ornatmiƣaniduⱪ. ²Sanballat bilən Gəxəm manga bir parqə hət yollap, mening Ono tüzlənglikidiki Kifirim degən jayda ular bilən uqrixiximni tələp ⱪildi. Ular manga suyiⱪəst ⱪilmaⱪqidi. ³Mən ularƣa adəm əwətip: “Mən ⱨazir muⱨim ix üstidə, u yərgə baralmaymən. Silər bilən kɵrüximən dəp, ixni tohtitip ⱪoyuxni halimaymən” dedim.

⁴Ular manga tɵt ⱪetim ohxax hət yollidi. Mən ularƣa burunⱪiƣa ohxax jawab ⱪayturdum. ⁵Bəxinqi ⱪetim Sanballat manga ɵz hizmətkaridin oquⱪ hət yollidi. ⁶Həttə mundaⱪ deyilgənidi:

“Həlⱪ arisida gəp tarⱪiliptu, Gəxəmmu xundaⱪ dəydu. Siz ⱨəm Yəⱨudiylar isyan kɵtürməkqikənsilər, xunga sepilni ⱪuruwetipsilər. Bu gəpqə, siz ularƣa padixaⱨ bolmaⱪqikənsiz. ⁷Ⱨəmdə pəyƣəmbərlərni orunlaxturup, Yerusalemda ɵzingizni Yəⱨudiyəning padixaⱨi dəp jakarlatⱪudəksiz. Bu ix jəzmən padixaⱨning ⱪuliⱪiƣa yetidu. Xunga, kelip mən bilən bu toƣruluⱪ məsliⱨətlixixingizni təwsiyə ⱪilimən.”

⁸Mən uningƣa: “Undaⱪ ix yoⱪ, buni ɵzingiz oydurup qiⱪarƣan!” dəp jawab yollidim. ⁹Ular bizni ⱪorⱪutup, ⱪolimizni ixⱪa barmas ⱪilip, sepilni püttürməslikni oyliƣanidi. Mən: “I Huda, ⱪolumƣa küq-ⱪudrət bərgəysən!” dəp du’a ⱪildim.

¹⁰Bir küni mən Miⱨetabi’elning nəwrisi – Dilayaning oƣli Ximayaning ɵyigə bardim. U ixikni taⱪiwelip ɵydin qiⱪmaytti. U manga:

– Biz ibadəthana iqidə kɵrüxüp, ixikni taⱪiwetəyli. Qünki ular bügün kəq kelip, sizni ɵltürməkqi! – dedi.

¹¹Mən uningƣa jawabən:

– Məndək sallaⱨiyəttiki adəm ⱪeqip yürsə bolamdu? Məndək sallaⱨiyəttiki adəm jenini aman etix üqün ibadəthaniƣa mɵkünüwalsa bolamdu? Mən ⱪət’iy barmaymən! – dedim.

¹²Mən ximayani Hudaning əwətmigənlikini, bəlki uning Tobiya bilən Sanballatⱪa setilip manga pəyƣəmbərqə eytⱪan sɵzining Hudadin kəlmigənlikini tonup yəttim. ¹³Ular meni ⱪorⱪutup, gunaⱨⱪa paturmaⱪqi bolƣan. Andin namimƣa daƣ kəltürüp, tɵⱨmət qaplimaⱪqi bolƣan. ¹⁴Mən:

I Hudayim, Tobiya bilən Sanballatning ⱪilmixlirini esingdə tutⱪaysən! Meni ⱪorⱪutmaⱪqi bolƣan sahta pəyƣəmbərlərdin ayal No’adya bilən baxⱪilarni esingdə tutⱪaysən, – dəp du’a ⱪildim.

Ⱪuruluxning tamamlinixi

¹⁵Sepil əllik ikki kündə küz pəsli əlul eyining yigirmə bəxinqi küni^* tamamlandi. ¹⁶Rəⱪiblirimiz wə ətrapimizdiki həlⱪlər buningdin həwər tapⱪanda ⱪorⱪti wə hijalətkə ⱪaldi. Qünki ular bu ⱪuruluxning Hudaning yardimi arⱪiliⱪ pütkənlikini tonup yətkənidi.

¹⁷Xu əllik ikki kün jəryanida, Yəⱨudiy jama’ət ərbabliri bilən Tobiya otturisida hət-alaⱪə bolup turdi. ¹⁸Nurƣun Yəⱨudiyə aⱨalilirining uning bilən tuƣⱪanqiliⱪi bolup, uni ⱪollaxⱪa ⱪəsəm bərgənidi. Qünki Tobiyaning ⱪeyinatisi Arahning oƣli Xikanya idi. Uning üstigə Tobiyaning oƣli Yiⱨohanan Bərəkyaning Mixullam degən oƣlining ⱪizini alƣanidi. ¹⁹Ular mening aldimda Tobiyaning yahxiliⱪlirini tilƣa elixti ⱨəmdə mening eytⱪanlirimni uningƣa yətküzüp turdi. Tobiyamu meni ⱪorⱪutux üqün dawamliⱪ hət yollap turdi.

7

¹Sepil pütüp, dərwazilarƣa ⱪanatlar ornitilip bolƣanidi. Ibadəthana dərwaziwənliri, munajatqiliri wə baxⱪa Lawiylar hizmətlərgə təⱪsim ⱪilindi. ²Mən Yerusalemni baxⱪuruxⱪa ⱪerindixim Hananini wə ixənqlik, baxⱪilarƣa ⱪariƣanda tehimu ihlasmən ⱪorƣan ⱪomandani ⱨananyani təyinlidim. ³Mən ularƣa:

– Yerusalem dərwazilirini qingⱪiqüxtə aqmanglar, dərwaziwənlər wəzipə ɵtəwatⱪanda taⱪaⱪlar selinip dərwazilar etilsun! Yerusalem aⱨalisidin bəzilərni ⱪarawulluⱪⱪa, bəzilərni ɵz ɵylirining ətrapini qarlaxⱪa muⱨapizətqilikkə təyinlənglar! – dedim.

Sürgündin ⱪaytⱪanlarning tizimliki

⁴Bu waⱪitta Yerusalem naⱨayiti qong bolsimu, aⱨalisi anqə kɵp əməs, ɵylərmu anqə qüxmigənidi. ⁵Huda mening jama’ət ərbabliri, əməldarlar wə puⱪralarni yiƣip, ularning nəsəbnamisini təkxürüp qiⱪiximni kɵnglümgə saldi. Mən birinqi türküm sürgündin Yəⱨudiyəgə ⱪaytip kəlgənlərning nəsəbnamə hatirisini taptim. Uningda mundaⱪ hatiriləngən:

⁶Mana bu Babildiki əsirdin ⱪaytⱪan Yəⱨudiy sürgünlərning tizimliki. Nibukadnəzər padixaⱨ burun ularni Babilƣa paliƣanidi. Biraⱪ ⱨazir ular ɵz yurti Yəⱨudiyəning Yerusalem wə baxⱪa jayliriƣa ⱪaytip kəldi. ⁷Zirubbabəl, Yexuwa, Nəhəmiya, Azarya, Ra’amya, Nahamani, Mordikay, Bilxan, Mispar, Bigway, Nihum wə Ba’analar ularƣa yetəkqilik ⱪilip ⱪayturup kəldi.

Sürgündin ⱪaytip kəlgən Isra’il ərlərning sani tɵwəndikiqə:

⁸Par’ox jəmətidin 2172 kixi

⁹Xifatya jəmətidin 372 kixi

¹⁰Arah jəmətidin 652 kixi

¹¹Pahat-mo’ab jəmətidin (Yexuwa wə Yo’abning əwladliri) 2818 kixi

¹²Elam jəmətidin 1254 kixi

¹³Zattu jəmətidin 845 kixi

¹⁴Zakkay jəmətidin 760 kixi

¹⁵Bani jəmətidin 648 kixi

¹⁶Bebay jəmətidin 628 kixi

¹⁷Azgad jəmətidin 2322 kixi

¹⁸Adoniⱪam jəmətidin 667 kixi

¹⁹Bigway jəmətidin 2067 kixi

²⁰Adin jəmətidin 655 kixi

²¹Ater jəmətidin (Hizkiyaning əwladliri) 98 kixi

²²Haxum jəmətidin 328 kixi

²³Bezay jəmətidin 324 kixi

²⁴Harif jəmətidin 112 kixi

²⁵Gib’on jəmətidin 95 kixi

²⁶Bəytləⱨəmliklər wə Nitofaliⱪlardin 188 kixi

²⁷Anatotluⱪlardin 128 kixi

²⁸Bəyt-azmawətliklərdin 42 kixi

²⁹Ⱪiryat-yi’arim, Kifira wə Bə’ərotluⱪlardin 743 kixi

³⁰Ramaⱨ wə Gəbaliⱪlardin 621 kixi

³¹Mikmasliⱪlardin 122 kixi

³²Bəytəl wə Ayliⱪlardin 123 kixi

³³Niboluⱪlardin 52 kixi

³⁴Elamliⱪlardin 1254 kixi

³⁵Harimliⱪlardin 320 kixi

³⁶Erihaliⱪlardin 345 kixi

³⁷Lod, Hadid wə Onoluⱪlardin 721 kixi

³⁸Sina’aliⱪlardin 3930 kixi.

³⁹Roⱨaniylardin:

Yidaya jəmətidin (Yexuwaning əwladliri) 973 kixi

⁴⁰Immer jəmətidin 1052 kixi

⁴¹Paxhur jəmətidin 1247 kixi

⁴²Harim jəmətidin 1017 kixi.

⁴³Lawiylardin:

Yexuwa jəmətidin (Ⱪadmi’el wə Ⱨodiwa əwladliri) 74 kixi

⁴⁴Ibadəthana munajatqiliri Asaf jəmətidin 148 kixi

⁴⁵Ibadəthana dərwaziwənliri Xallum, Ater, Talmon, Aⱪⱪub, Hatita wə Xobay jəmətliridin 138 kixi.

⁴⁶Ibadəthana hizmətkarliri jəmətidin:

Ziha, Hasufa, Tabba’ot,

⁴⁷Ⱪeros, Si’ə, Padon,

⁴⁸Libana, Hagaba, Xalmay,

⁴⁹Hanan, Giddel, Gahar,

⁵⁰Ri’aya, Rizin, Niⱪoda,

⁵¹Gazzam, Uzza, Paseyah,

⁵²Besay, Mi’unim, Nifuxisim,

⁵³Baⱪbuⱪ, Haⱪufa, Harhur,

⁵⁴Bazlit, Mihida, Harxa,

⁵⁵Barⱪos, Sisira, Təmah,

⁵⁶Niziyah wə Hatifalar.

⁵⁷Sulayman padixaⱨ hizmətkarliri jəmətidin:

Sotay, Sofərət, Pirida,

⁵⁸Yala, Darⱪon, Giddel,

⁵⁹Xifatya, Hattil, Pokərət-ⱨazzibayim wə Amonlar.

⁶⁰Ibadəthana wə Sulayman padixaⱨ hizmətkarlirining əwladliridin jəm’iy 392 kixi.

⁶¹Telməlah, Telharxa, Kirub, Addon wə Immer degən jaylardin kəlgən bir top kixilər ɵzlirining Isra’il əwladi ikənlikini ispatliyalmidi. ⁶²Bu kixilər Dilaya, Tobiya wə Niⱪoda jəmətlirini ɵz iqigə alƣan bolup, jəm’iy 642 kixi idi.

⁶³Habayya, Ⱨaⱪⱪoz wə Barzillay degən üq roⱨaniy jəmətimu ⱪaytip kəlgən bolup, Barzillay bolsa Gil’adliⱪ Barzillayning bir ⱪiziƣa ɵylinip, uning familisini ixlətkənidi. ⁶⁴Bu roⱨaniylar ɵz nəsəbnamisini izdinip, jəmət namlirini tapalmidi. Xunga ular napak ⱨesablinip, roⱨaniyliⱪ ornidin orun alalmidi. ⁶⁵Yəⱨudiylarning baxliⱪi ularƣa, “urim” wə “tummim”ni^* ixlitip, Hudaning iradisini bilələydiƣan roⱨaniy kəlgüqə, Hudaƣa atalƣan yeməkliklərning roⱨaniylarƣa tegixlikini yeməslikni buyrudi.

⁶⁶Yəⱨudiyəgə ⱪaytip kəlgənlərning omumiy sani 42,360 kixi boldi. ⁶⁷Sanalmay ⱪalƣanlardin 7337 ər-ayal hizmətkar, 245 ər-ayal nahxiqi wə ⁶⁸ularning 736 at, 245 ⱪeqir, ⁶⁹435 tɵgə wə 6720 exikimu bar idi.

⁷⁰Bəzi jəmət baxliⱪliri ibadəthanini yengibaxtin bina ⱪilixⱪa i’anə ⱪildi. Yəⱨudiylarning baxliⱪi 1000 altun tənggə, 50 danə das, 530 ⱪur roⱨaniy toni bərdi. ⁷¹Baxⱪa jəmət baxliⱪliri ibadəthana ⱪurulux maliyəsigə 20,000 altun tənggə wə 1320 kilo kümüx bərdi. ⁷²Ⱪalƣan həlⱪ 20,000 altun tənggə, 1200 kilo kümüx wə 67 ⱪur roⱨaniy toni bərdi.

⁷³Barliⱪ Isra’illar, yəni roⱨaniylar, Lawiylardin ibadəthana dərwaziwənliri, munajatqiliri ⱨəm hizmətkarliri wə ayrim kixilər ɵz yurtliriƣa jaylaxti.

Əzraning təwrat ⱪanunini oⱪup berixi

Isra’illar ɵz yurtliriƣa orunlixip boldi.

8

¹Küz kəlgəndə ular bir niyət bir məⱪsəttə Yerusalemdiki su dərwazisidin kirgəndiki məydanƣa jəm boldi. Ular Təwrat ustazi Əzrani Hudaning Isra’illarning əməl ⱪilixi üqün Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürgən Təwrat ⱪanun yazmisini elip kelixkə təklip ⱪildi. ²Xunga 7-ayining 1-küni^* Əzra roⱨaniy uni ərlər, ayallar wə barliⱪ qüxinələydiƣan balilar jəm bolƣan jama’ət aldiƣa elip kəldi. ³U tang səⱨərdin qüxkiqə su dərwazisidin kirgəndiki məydanda ⱪanunni qüxinələydiƣan ⱨərⱪandaⱪ kixigə ünlük oⱪup bərdi. Barliⱪ həlⱪ diⱪⱪət bilən anglidi.

⁴Təwrat ustazi Əzra buning üqün məhsus yasitilƣan egiz yaƣaq munbərdə turdi. Uning ong yenidin Mattitya, Xəma, Anaya, Uriya, Hilⱪiya, Ma’aseyalar wə sol yenidin Pidaya, Mixa’el, Malkiya, Haxum, Haxbaddana, Zikiriya, Mixullamlar orun aldi. ⁵Əzra munbərdə turƣanda, ⱨəmməylən uni eniⱪ kɵrəlidi. U yazmini aqⱪanda, barliⱪ jama’ət ornidin turuxti. ⁶U Pərwərdigar bolƣan uluƣ Hudani mədⱨiyəligəndə, pütün jama’ət ⱪollirini kɵtürüp: “Amin! Amin!” deyixti. Keyin ular tizlinip, yüzlirini yərgə yeⱪip səjdə ⱪildi. ⁷Lawiylardin Yexuwa, Bani, Xerebiya, Yamin, Aⱪⱪub, Xabbitay, Ⱨodiya, Ma’aseya, Ⱪilita, Azarya, Yozabad, Hanan wə Pilayalar jama’ət ɵz orunlirida turƣanda, ⱪanun toƣruluⱪ qüxənqə bərdi. ⁸Ular Hudaning ⱪanunini jama’ətkə oⱪup, mənisini yexip bərdi. Xuning bilən jama’ət buningdin qüxənqə ⱨasil ⱪildi.

⁹Jama’ət ⱪanunni anglap, kɵz yexi ⱪilixti. Xuning bilən Yəⱨudiyə baxliⱪi Nəhəmiya, Təwrat ustazi Əzra roⱨaniy wə ⱪanun toƣruluⱪ qüxənqə beridiƣan Lawiylar jama’ətkə:

– Bügün Pərwərdigarimiz Huda üqün muⱪəddəs kündur! Silər yiƣa-zar ⱪilmanglar! ¹⁰Əmdi kɵpqilik ⱪaytip ziyapət təyyarlanglar. Esil ta’am wə xerin iqimliklərdin bəⱨrimən bolunglar. Ularni ⱨeqnemə ⱨazirliyalmiƣanlar bilən bɵlüp yənglar. Bügün Hudayimiz üqün muⱪəddəs kündur, ⱪayƣurmanglar! Qünki Pərwərdigardin kəlgən xad-huramliⱪimiz bizning küq-ⱪudritimizdur! – dedi.

¹¹Lawiylar jama’ətni tinqlandurup:

– Bügün muⱪəddəs kündur! Ⱪayƣuruxni tohtitinglar! – dedi.

¹²Jama’ət oⱪulƣan məzmunni qüxəngənliki üqün, ɵylirigə ⱪaytip, xad-huramliⱪ iqidə ziyapət dastihinidin ƣizalandi wə ɵzidə bariƣa baxⱪilar bilən təng bəⱨrimən boluxti.

Kəpə tikix ⱨeyti

¹³Ətisi ⱨər ⱪaysi jəmətlərning baxliⱪliri Təwrat ⱪanunining təlimlirini obdanraⱪ biliwelix üqün roⱨaniylar wə Lawiylar bilən billə Təwrat ustazi Əzraning yeniƣa bardi. ¹⁴Ular Pərwərdigarning Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürgən ⱪanunidin, küzdiki kəpə tikix ⱨeyti məzgilidə Isra’illarning kəpilərdə turuxi buyrulƣanliⱪini bayⱪidi. ¹⁵Ular ⱪanunda yezilƣan: “Edirliⱪlarƣa berip, zəytun, yawa zəytun, qatⱪal, palma wə baxⱪa mol yopurmaⱪliⱪ dərəhlərning xahlirini elip kelip, kəpə yasanglar” degən buyruⱪni jakarlixi wə uni ɵz yurtliri ⱨəm Yerusalemda tarⱪitixi kerək idi. ¹⁶Xuning bilən jama’ət dərəh xahlirini kesip kelip, ɵgzilirigə, ⱨoyliliriƣa, ibadəthana ⱨoylisiƣa wə su dərwazisi ⱨəm Əfrayim dərwazisi iqidiki məydanlarƣa kəpə yasidi. ¹⁷Sürgündin ⱪaytip kəlgənlərning ⱨəmmisi kəpilərni yasap, ularda turdi. Isra’illar bu ⱨeytni Nunning oƣli Yoxuwaning zamanidin tartip mundaⱪ təbrikləp baⱪmiƣanidi. Ⱨəmmə adəm xad-huramliⱪⱪa qɵmgənidi. ¹⁸Ⱨeytning birinqi künidin əng ahirⱪi künigiqə, Əzra ⱨər küni Hudaning ⱪanunidin bir parqə oⱪup turdi wə yəttə kün ⱨeyt ⱪilip, səkkizinqi küni bekitilgən tüzüm boyiqə yepilix murasimi ɵtküzdi.

9

Həlⱪning ɵz gunaⱨliriƣa towa ⱪilixi

¹Bu ayning 24-küni Isra’illar bir yərgə jəm bolup, roza tutti. Ularkanap rəhtkə yɵginip, bexiƣa topa qeqip, ⱪayƣulirini ipadiləxti. ²Ular alliburun yat həlⱪlərdin ayrilip kətkənidi. Ular orunliridin turup ɵzliri wə əjdadliri ɵtküzgən gunaⱨlarƣa towa ⱪilixti. ³Ular üq sa’ətkiqə ɵrə turup, Pərwərdigar – ɵzliri etiⱪad ⱪilip kəlgən Hudaning Təwrat ⱪanunini anglidi, andin yənə üq sa’ət gunaⱨliriƣa towa ⱪilip, Pərwərdigar Hudaƣa səjdə ⱪildi.

⁴Lawiylardin Yexuwa, Bani, Ⱪadmi’el, Xibanya, Bunni, Xerebiya, Bani wə Kinanilar ɵzliri üqün yasalƣan pələmpəydə turup Pərwərdigar Hudaƣa ünlük awazda du’a ⱪildi.

⁵Lawiylardin Yexuwa, Ⱪadmi’el, Bani, Haxabniya, Xerebiya, Ⱨodiya, Xibanya wə Pitahyalar həlⱪⱪə mundaⱪ qaⱪiriⱪ ⱪildi: “Ornunglardin turup, Pərwərdigaringlar Hudani mədⱨiyələnglar, u əbədiləbədtur!” andin ular mundaⱪ du’a ⱪildi:

“I Huda, xanliⱪ naming mədⱨiyiləngəy! Naming pütkül ⱨəmdusana wə mədⱨiyələrdin yüksəktur! ⁶Sən birdinbir Pərwərdigardursən! Sən asman, ⱨətta ərx’əla bilən pütün yultuzlarni wə yər-zemin bilən uningdiki barliⱪini wə dengiz-okyanlar bilən uningdiki jimisini yaratting. Sən pütkül məwjudatlarƣa jan bərguqidursən. Ərx’əladiki pərixtilər sanga səjdə ⱪilidu. ⁷Sən Pərwərdigar, Ibramni talliƣan Hudadursən, sən uni Kaldanlarning Ur xəⱨiridin elip qiⱪip, ismini Ibraⱨimƣa ɵzgərtting. ⁸U ɵzining sadiⱪliⱪini kɵrsətkəndə, sən uning əwladliriƣa Kən’anlar, Hitlar, Amorlar, Pərizzilər, Yibuslar wə Girgaxlarning zeminlirini berixkə uning bilən əⱨdə tüzdüng. Sən ⱨəⱪⱪaniy bolƣanliⱪing üqün wədəngdə turdung.

⁹Sən əjdadlirimizning Misirda harliniwatⱪanliⱪini kɵrdüng, ularning Ⱪizil dengizdiki nalə-pəryadlirini angliding. ¹⁰Sən Misir padixaⱨi, uning əməldarliri wə uning həlⱪigə ⱪarxi mɵjizə wə karamətlərni kɵrsətting. Qünki ularning ɵz həlⱪingni harliƣinini bilip yətting. Sən mənggü untulmas nam-xɵⱨrət ⱪazanding. ¹¹Sən dengizni yerip həlⱪinggə yol eqip bərding. Ular ⱪuruⱪ yol bilən dəryadin ɵtti. Ularni ⱪoƣlap kəlgənlərni, goya ⱪəⱨrlik dengizƣa qɵkkən taxtək, qongⱪur suƣa ƣərⱪ ⱪilding. ¹²Kündüzi ularƣa bulut tɵwrüki arⱪiliⱪ yol baxliding, keqisi yolini ot tüwrüki arⱪiliⱪ yoruttung. ¹³Sən Sinay teƣiƣa qüxüp, ərxtin həlⱪinggə sɵz ⱪilip, ularƣa adil tüzümlər, ⱨəⱪ ⱪanunlar wə lilla əmr-pərmanlarni qüxürüp bərding. ¹⁴Sən ularƣa ɵzünggə beƣixlanƣan dəm elix künini bildürdüng ⱨəmdə hizmətkaring Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürgən ⱪanun wə əmr-pərmanliringni bərding. ¹⁵Ularning ⱪarni aqⱪanda, asmandin yeməklik qüxürüp bərding, ussiƣanda ⱪoram taxtin su qiⱪirip bərding. Sən ularƣa ɵzüng wədə ⱪilƣan zeminƣa berip, uningƣa igidarqiliⱪ ⱪilixni buyrudung. ¹⁶Lekin əjdadlirimiz təkəbburluⱪ wə boyni ⱪattiⱪliⱪ ⱪilip, əmrliringgə ita’ət ⱪilmidi. ¹⁷Ular ita’ətsizlik ⱪilip, ɵzliri üqün kɵrsətkən mɵjiziliringni untudi. Ular boyni ⱪattiⱪliⱪ ⱪilip, Misirdiki ⱪulluⱪiƣa ⱪaytixⱪa bir baxliⱪ təyinliwaldi. Lekin sən xəpⱪətlik, rəⱨimdil ⱨəm meⱨriban, asanliⱪqə ƣəzəplənməydiƣan wə meⱨir-muⱨəbbiting qəksiz Hudadursən. Xunglaxⱪa sən ularni taxliwətmiding. ¹⁸Ⱨətta ular mozay süritidə but yasap, ‘bu bizni Misirdin elip qiⱪⱪan ilaⱨ’ dəp, sanga eƣir ⱨaⱪarət kəltürdi. ¹⁹Lekin sən rəⱨimdilliking bilən ularni qɵldə taxliwətməy, künduzi yol baxliƣan bulut tɵwrükini wə keqisi yol kɵrsətkən ot tɵwrükini ulardin ayrimiding. ²⁰Sən ularƣa təlim berixkə pak niyət roⱨingni ata ⱪilding. Ularning ⱪorsiⱪidin mannani^* ayimiding wə ussuzluⱪiƣa su bərding. ²¹Sən ⱪiriⱪ yil ularning qɵl-bayawandiki pütün eⱨtiyajini ⱪandurdung, ular kəm-kütisiz boldi, kiyim-keqəkliri uprimidi wə putlirimu ixximidi.

²²Sən əjdadlirimizning padixaⱨliⱪlarni wə həlⱪlərni yimirixigə yardəmdə bolup, həlⱪingni u zeminning ⱨərⱪaysi jayliriƣa orunlaxturdung. Ular Sihon padixaⱨning Həxbon xəⱨiri wə ətrapidiki zeminini wə Og padixaⱨning zemini Baxanni ixƣal ⱪildi. ²³Sən ularƣa asmandiki yultuzlardək kɵp əwlad berip, ularni əjdadliriƣa berixkə wədə ⱪilƣan zeminƣa baxlap kəlding. ²⁴Ular besip kirip u zeminni ixƣal ⱪildi. Sən ularƣa Kən’an zeminning aⱨalisini boysundurup bərding. Sən u zeminning padixaⱨliri wə həlⱪini ularning məyliqə bir tərəp ⱪilixiƣa tapxurup bərding. ²⁵Həlⱪing sepilliri mustəⱨkəm xəⱨərlərni wə munbət yərlərni tartiwaldi. Ular mal-dunya bilən tolƣan ɵylərgə, ⱪezip ⱪoyulƣan ⱪuduⱪlarƣa, üzümzarliⱪlarƣa, zəytunluⱪlarƣa wə mol mewə dərəhlirigə igə boldi. Ular ⱪanƣuqə yəp-iqip, səmriwaldi wə ata ⱪilƣan pütkül nemətliringdin bəⱨrimən boluwaldi.

²⁶Lekin, həlⱪing səndin yüz ɵrüp sanga ita’ət ⱪilmay, ⱪanunungni taxlap ⱪoydi. Ular ɵzlirini sanga ⱪaytidin yeⱪinlixixⱪa dəwət ⱪilƣan pəyƣəmbərlərni ɵltürüp, sanga eƣir ⱨaⱪarət kəltürdi. ²⁷Xunga sən ularni zulum salidiƣan düxmənlirining ⱪoliƣa tapxurup bərding. Ular azab qekip sanga yelinƣanda, sən ərxtin ularning yelinixliriƣa ⱪulaⱪ salding. Sən yüksək rəⱨimdillikingdə ularni rəⱪibliridin ⱪutⱪuzidiƣan kixilərni əwətting. ²⁸Ular aram tapⱪandin keyin, kɵz aldingda yənə yaman ix ⱪildi . Sən ularni yənə rəⱪiblirining ⱪoliƣa tutup bərding. Lekin ular yənə sanga yelinƣanda, sən ərxtin ularning yelinixliriƣa ⱪulaⱪ selip, rəⱨimdillikingdə ularni kɵp ⱪetim ⱪutuldurdung.

²⁹Sən ularni ⱪaytidin ⱪanunungƣa bax egixkə dəwət ⱪilding. Lekin ular təkəbburlixip, əmrliringgə ⱪulaⱪ salmidi. Ular nizamliringƣa ri’ayə ⱪilmidi. Əgər xundaⱪ ⱪilƣan bolsa idi, ⱨayat yolini tapⱪan bolatti. Ular sanga tərsaliⱪ bilən boyni ⱪattiⱪliⱪ ⱪilip, ita’ət ⱪilixni rət ⱪildi. ³⁰Sən ularƣa uzun yillar səwr-taⱪətlik ⱪilding ⱨəmdə roⱨing arⱪiliⱪ pəyƣəmbərliringdin ularni agaⱨlandurdung. Biraⱪ ular ⱪulaⱪ salmidi. Xunga sən ularni yərlik həlⱪlərning ⱪoliƣa tutup bərding. ³¹Biraⱪ sən yüksək rəⱨimdillikingdə ularni pütünləy ⱨalak ⱪilmiding wə taxliwətmiding. Qünki sən meⱨriban wə rəⱨimdil Hudadursən!

³²Uluƣ, ⱪudrətlik wə sürlük ⱨəm mənggü meⱨir-muⱨəbbətlik əⱨdisidə turidiƣan Hudayimiz, Assur padixaⱨliri bizgə zulum salƣandin tartip ⱨazirƣiqə, padixaⱨlirimiz, əməldarlirimiz, roⱨaniylirimiz, pəyƣəmbərlirimiz, ata-bowilirimiz wə pütün həlⱪing duq kəlgən azab-oⱪubətlərgə səl ⱪarimiƣaysən. ³³Sening bizni jazaliƣining ⱨəⱪliⱪtur. Sən wapadar boldung, lekin biz bolsaⱪ rəzillik ⱪilduⱪ. ³⁴Padixaⱨlirimiz, əməldarlirimiz, roⱨaniylirimiz wə ata-bowilirimiz ⱪanunungƣa boysunmidi, əmr wə agaⱨlanduruxliringƣa ⱪulaⱪ salmidi. ³⁵Ⱨətta ularning ɵz padixaⱨliⱪi bolup, sən ularƣa beƣixliƣan bipayan munbət tupraⱪtiki nemətliringdin bəⱨrimən boluwatⱪanda, rəzillikliridin ⱪaytmay, sening yolungda mangmidi.

³⁶Əmdi biz ⱪul bolup ⱪalduⱪ. Biz ata-bowilirimizning mewə-qewə wə nemətlərdin bəⱨrimən boluxi üqün sən ularƣa ata ⱪilƣan zeminda ⱪul bolduⱪ. ³⁷Bu tupraⱪning mol məⱨsulatliri gunaⱨimiz wəjidin sən üstimizdin ⱨɵkümranliⱪ ⱪilixⱪa ⱪoyƣan padixaⱨlarƣa mənsup boldi. Ular biz wə mal-waranlirimizni haliƣiniqə baxⱪuruwatidu. Biz jəbir-zulum iqidə ⱪalduⱪ!”

Jama’ətning wədinamə yezixi

³⁸Mana xu ixlar wəjidin biz wədinamə yazduⱪ . Əməldarlirimiz, Lawiylar wə roⱨaniylirimiz ɵz mɵⱨürlirini basti.

10

¹Məzkur wədinamigə mɵⱨürlirini basⱪanlar:

Hakalyaning oƣli Yəⱨudiyəning baxliⱪi Nəhəmiya wə Zidⱪiya.

²Roⱨaniylardin:

Siraya, Azarya, Yərəmiya, ³Paxhur, Amarya, Malkiya, ⁴Hattux, Xibanya, Malluk, ⁵Harim, Miremot, Obadiya, ⁶Daniyal, Ginniton, Baruk, ⁷Mixullam, Abiya, Miyamin, ⁸Ma’azya, Bilgay wə Ximayalar.

⁹Lawiylardin:

Azanyaning oƣli Yexuwa, Henadadning oƣli Binnuy, Ⱪadmi’el ¹⁰ⱨəmdə ularning hizmətdaxliridin Xibanya, Ⱨodiya, Ⱪilita, Pilaya, Hanan, ¹¹Mika, Rihob, Haxabya, ¹²Zakkur, Xerebiya, Xibanya, ¹³Ⱨodiya, Bani wə Bininular.

¹⁴Əməldarlardin:

Par’ox, Pahat-mo’ab, Elam, Zattu, Bani, ¹⁵Bunni, Azgad, Bebay, ¹⁶Adoniya, Bigway, Adin, ¹⁷Ater, Hizkiya, Azzur, ¹⁸Ⱨodiya, Haxum, Besay, ¹⁹Harif, Anatot, Nebay, ²⁰Magpi’ax, Mixullam, Hezir, ²¹Mixezabel, Zadoⱪ, Yaddu’a, ²²Pilatya, Hanan, Anaya, ²³Ⱨoxiya, Ⱨananya, Haxxub, ²⁴Ⱨalloⱨex, Pilha, Xobeⱪ, ²⁵Rihum, Haxabna, Ma’aseya, ²⁶Ahiya, Hanan, Anan, ²⁷Malluk, Harim wə Ba’analar.

Wədinamining məzmuni

²⁸Ⱪalƣan həlⱪlərdin, roⱨaniylar, Lawiylar, ibadəthana dərwaziwənliri, munajatqiliri, hizmətkarliri ⱨəm Hudaning ⱪanuniƣa boysunux yolida bu zeminning yat həlⱪliridin ɵzlirini qətkə alƣanlar, ularning ayalliri wə barliⱪ əⱪil yexiƣa yətkən ⱪiz-oƣulliri ²⁹ɵzlirining yurt baxliri bilən billə Huda aldida ⱪəsəm ⱪildi. Əgər ular Hudaning hizmətkari Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürülgən Təwrat ⱪanuniƣa hilapliⱪ ⱪilsa, Hudaning ⱪarƣixiƣa ketidu. Ular igimiz Pərwərdigarning barliⱪ əmrlirigə wə ⱪa’idə-nizamliriƣa əməl ⱪilimiz, dəp ⱪəsəm berixti:

³⁰“Biz bu zemindiki yat həlⱪlər bilən nikaⱨlanmaymiz. ³¹Əgər bu zemindiki yat həlⱪlər dəm elix küni yaki baxⱪa muⱪəddəs künlərdə ozuⱪ-tülük setip soda-setiⱪ ⱪilsa, biz ulardin ⱪət’iy setiwalmaymiz. Biz ⱨər yəttinqi yili yərni dəm aldurimiz wə ⱪərzlərni bikar ⱪilimiz.

³²Biz ibadəthanining hirajiti üqün ⱨər yili tɵt gramdin kümüx berix məs’uliyitimizni üstimizgə alimiz. ³³Bu hirajət Hudaƣa atalƣan nanlar, kündilik axliⱪ ⱨədiyəliri ⱨəm kɵydürmə ⱪurbanliⱪlar, dəm elix küni, ⱨilal ay ⱨəm bəlgiligən ⱨeytlarda ⱪilinidiƣan ⱨədiyələr, Hudaƣa atalƣan ⱪurbanliⱪlar, Isra’illarning gunaⱨliri üqün kəqürülüx ⱪurbanliⱪliri wə ibadəthana hizmətliri üqün ixlitilidu.

³⁴Biz roⱨaniylar, Lawiylar wə baxⱪa barliⱪ həlⱪ Təwrat ⱪanuniƣa bina’ən Pərwərdigarimiz Hudaning ⱪurbanliⱪ supisida ⱪalinidiƣan otunlarni ⱨər yili ⱪaysi jəmətning bəlgiləngən waⱪitta ibadəthaniƣa elip kelixini qək taxlax arⱪiliⱪ bəlgiləymiz.

³⁵Biz ⱨər yili tunji pixⱪan axliⱪ bilən mewilirimizni ibadəthaniƣa elip kelixni üstimizgə alimiz. ³⁶Təwrat ⱪanuniƣa bina’ən biz tunji oƣlimiz wə mal-waranlirimizni Hudaning hizmitidə boluwatⱪan ibadəthanidiki roⱨaniylarƣa elip kelimiz^*. ³⁷Biz ⱨər yili əng yahxi un ⱨəm baxⱪa ⱨədiyələr, ⱨər hil mewilər, xarablar wə zəytun yaƣlirini ibadəthanining ambarlirida saⱪlax üqün roⱨaniylarning aldiƣa elip barimiz. Biz yerimizdin qiⱪⱪan məⱨsulatlarning ondin bir ülüxini Lawiylarƣa tapxurimiz. Lawiylar buni ⱨəmmə yezilirimizdin yiƣidu. ³⁸Lawiylar buni yiƣⱪanda, tunji bax roⱨaniy Ⱨarunning əwladliridin bir roⱨaniy ular bilən billə bolup, yiƣⱪanlarni ibadəthana ambarliriƣa elip baridu. ³⁹Isra’illar wə Lawiylar ⱨədiyə ⱪilƣan axliⱪ, xarab wə zəytun yeƣini ibadəthanining saymanliri saⱪlinidiƣan wə nɵwətqi roⱨaniylar, ibadəthana dərwaziwənliri ⱨəm munajatqiliri turidiƣan ibadəthana ɵylirigə elip baridu. Biz nəzirimizni ibadəthanidin neri ⱪilmaymiz.”

11

Yerusalemƣa olturaⱪlaxⱪuqilar

¹Həlⱪ yetəkqiliri muⱪəddəs xəⱨər Yerusalemda olturaⱪlaxti, ⱪalƣanlar ⱨər on a’ilidin biri Yerusalemda turuxⱪa qək taxlaxti. Qək qiⱪmiƣanliri ɵz yurtlirida ⱪepⱪelixti. ²Həlⱪ Yerusalemda turuxⱪa razi bolƣanlarƣa bəht-sa’adət tilidi.

³Bu Yerusalemda olturaⱪlaxⱪan Yəⱨudiyə ɵlkisining baxliⱪlirining isimliki: (ⱪalƣan həlⱪlər, roⱨaniylar, Lawiylar, ibadəthana hizmətkarliri wə Sulayman padixaⱨ hizmətkarlirining əwladliri Yəⱨudiyədiki baxⱪa jaylar – ɵz makanliriƣa olturaⱪlaxti. ⁴Yəⱨuda wə Binyamin ⱪəbilisidin bəzilər Yerusalemƣa olturaⱪlaxti.)

Yəⱨuda ⱪəbilə baxliⱪliridin:

Ataya Uzziyaning oƣli, Uzziya Zikiriyaning oƣli, Zikiriya Amaryaning oƣli, Amarya Xifatyaning oƣli, Xifatya Maⱨalal’elning oƣli, Maⱨalal’el Parəzning əwladi idi.

⁵Ma’aseya Barukning oƣli, Baruk Kolhozəning oƣli, Kolhozə Hazayaning oƣli, Hazaya Adayaning oƣli, Adaya Yoyaribning oƣli, Yoyarib Zikiriyaning oƣli, Zikiriya Xelaⱨning əwladi idi.

⁶Parəzning Yerusalemda olturaⱪlaxⱪan əwladliridin jəm’iy 468 palwan bar idi.

⁷Benyamin ⱪəbilisidin:

Sallu Mixullamning oƣli, Mixullam Yo’edning oƣli, Yo’ed Pidayaning oƣli, Pidaya Ⱪolayaning oƣli, Ⱪolaya Ma’aseyaning oƣli, Ma’aseya Iti’elning oƣli, Iti’el Yixayaning əwladi idi.

⁸Uningdin baxⱪa Gabbay wə Sallay bolup, jəm’iy 928 kixi bar idi.

⁹Zikrining oƣli Yo’el ularning baxⱪurƣuqisi idi. Ⱨassinu’aning oƣli Yəⱨuda bolsa bu xəⱨərning mu’awin baxliⱪi idi.

¹⁰Roⱨaniylardin:

Yoyaribning oƣli Yidaya, Yakin ¹¹wə Siraya, Siraya Hilⱪiyaning oƣli, Hilⱪiya Mixullamning oƣli, Mixullam Zadoⱪning oƣli, Zadoⱪ Mirayotning oƣli, Mirayot Ahitubning oƣli idi, Ahitub bolsa ibadəthanining baxⱪurƣuqisi bolƣanidi. ¹²Ularning ibadəthanida hizmət ⱪilidiƣan hizmətdax roⱨaniyliridin jəm’iy 822 kixi bar idi.

Adaya Yirohamning oƣli, Yiroham Pilalyaning oƣli, Pilalya Amzining oƣli, Amzi Zikiriyaning oƣli, Zikiriya Paxhurning oƣli, Paxhur Malkiyaning oƣli idi. ¹³Adayaning hizmətdaxliridin jəm’iy 242 jəmət baxliⱪi bar idi.

Amaxsay Azarelning oƣli, Azarel Ahzayning oƣli, Ahzay Mixillemotning oƣli, Mixillemot Immerning oƣli idi. ¹⁴Amaxsayning hizmətdaxliridin 128 palwan bar bolup, ularning baxⱪurƣuqisi Ⱨagidolimning oƣli Zabdi’el idi.

¹⁵Lawiylardin:

Ximaya Haxxubning oƣli, Haxxub Azriⱪamning oƣli, Azriⱪam Haxabyaning oƣli, Haxabya Bunnining oƣli idi.

¹⁶Lawiylar yetəkqiliridin Xabbitay wə Yozabad ibadəthanining taxⱪi ixliriƣa məs’ul idi. ¹⁷Mattanya Mikaning oƣli, Mika Zabdining oƣli, Zabdi bolsa Asafning əwladi idi. U ibadəthanida təxəkkür eytix wə du’a ⱪilixⱪa yitəkqilik ⱪilatti. Baⱪbuⱪya Mattanyaning yardəmqisi idi.

Abda Xammuwaning oƣli, Xammuwa Galalning oƣli, Galal Yidutunning oƣli idi. ¹⁸Muⱪəddəs xəⱨər Yerusalemƣa olturaⱪlaxⱪan Lawiylar jəm’iy 284 kixi idi.

¹⁹Ibadəthana dərwaziwənliridin:

Aⱪⱪub, Talmon wə ularning hizmətdaxliri bolup, jəm’iy 172 kixi idi.

²⁰Ⱪalƣan Isra’illar, roⱨaniylar wə Lawiylar Yəⱨudiyəning baxⱪa jayliridiki ɵzi warisliⱪ ⱪilidiƣan makanlarƣa olturaⱪlaxti. ²¹Lekin ibadəthana hizmətkarliri Yerusalemdiki Ofəl egizlikigə olturaⱪlaxti. Ular Ziha bilən Gixpaning ⱪol astida ixləytti.

²²Uzzi Yerusalemƣa olturaⱪlaxⱪan Lawiylarning baxliⱪi bolup, u banining oƣli, Bani Haxabyaning oƣli, Haxabya Mattanyaning oƣli, Mattanya Mikaning oƣli, Mika bolsa Asafning əwladidin idi. Asafning əwladliri ibadəthanining munajatqiliriƣa məs’ul idi. ²³Bu munajatqilar padixaⱨning buyruⱪidiki bəlgilimə boyiqə kündilik wəzipisini ɵtəytti.

²⁴Zərahning əwladliridin biri bolƣan Pitahya Mixezabelning oƣli bolup, Yəⱨuda ⱪəbilisigə mənsup idi. U Persiyə padixaⱨining həlⱪ ixliri məsliⱨətqisi idi.

Baxⱪa yərlərdə turƣuqilar

²⁵Yəⱨudiyəning yeziliri bilən ətrapidiki terilƣu jayliriƣa kəlsək, Yəⱨuda ⱪəbilisidiki bəzilər Ⱪiryat-arba, Dibon wə Yiⱪabzi’el ⱨəm ularning ətrapidiki yezilarƣa olturaⱪlaxti. ²⁶Bəziliri Yexuwa, Molada, Bəyt-pələt, ²⁷Hazar-xu’al wə Bə’ərxəba ⱨəm uning yeziliriƣa, ²⁸Ziⱪlaⱪ wə Mikona ⱨəm Mikonaning yeziliriƣa, ²⁹Enrimmon, Zor’aⱨ ⱨəm Yarmut, ³⁰Zanowah wə Adullam ⱨəm ularning yeziliriƣa, Lakix ⱨəm uning terilƣu jayliriƣa wə Azeⱪa ⱨəm uning yeziliriƣa olturaⱪlaxti. Demək, Yəⱨuda ⱪəbilisidikilər Bə’ərxəbadin Ⱨinnom jilƣisiƣiqə bolƣan jaylarƣa olturaⱪlaxti.

³¹Benyamin ⱪəbilisidikilər Gəba, Mikmas, Ayyaⱨ wə Bəytəl ⱨəm uning yeziliriƣa, ³²Anatot, Nob, Ananya, ³³Hazor, Ramaⱨ, Gittayim, ³⁴Hadid, Zibo’im, Niballat, ³⁵Lod, Ono wə ⱨünərwənlər jilƣisiƣa olturaⱪlaxti. ³⁶Yəⱨudiyədə olturaⱪlixip ⱪalƣan bəzi Lawiylarning Benyamin ⱪəbilisidikilər bilən billə turuxi bəlgiləndi.

12

Roⱨaniylar bilən Lawiylarning tizimliki

¹Xi’altelning oƣli Zirubbabəl wə bax roⱨaniy Yexuwa bilən billə sürgündin ⱪaytip kəlgən roⱨaniylar wə Lawiylarning tizimliki tɵwəndikiqə:

roⱨaniylardin:

Siraya, Yərəmiya, Əzra,

²Amarya, Malluk, Hattux,

³Xikanya, Rihum, Miremot,

⁴Iddo, Ginnetoy, Abiya,

⁵Miyamin, Ma’adya, Bilgaⱨ,

⁶Ximaya, Yoyarib, Yidaya,

⁷Sallu, Amoⱪ, Hilⱪiya wə Yidayalar idi.

Mana bular Yexuwa dəwridiki roⱨaniylarning baxliⱪliri wə ularning hizmətdaxliri idi.

⁸Lawiylardin:

Yexuwa, Binnuy, Ⱪadmi’el, Xerebiya, Yəⱨuda wə Mattanyalar idi. Mattanya hizmətdaxliri bilən təxəkkür nahxiliri eytixⱪa məs’ul idi. ⁹Ularning hizmətdaxliri Baⱪbuⱪya wə Unni ibadəttə ularning udulida turatti.

Bax roⱨaniy Yexuwaning əwladliri

¹⁰Bax roⱨaniy Yexuwa Yoyaⱪimning atisi, Yoyaⱪim Əlyaxibning atisi, Əlyaxib Yoyadaning atisi idi. ¹¹Yoyada Yonatanning atisi, Yonatan Yaddu’aning atisi idi.

Roⱨaniylarning jəmət baxliⱪliri

¹²Yoyaⱪim bax roⱨaniyliⱪ wəzipə ɵtüwatⱪan məzgildə, roⱨaniylarning jəmət baxliⱪliri tɵwəndikiqə bolƣan:

Siraya jəmətidin Miraya

Yərəmiya jəmətidin Ⱨananya

¹³Əzra jəmətidin Mixullam

Amarya jəmətidin Yiⱨohanan

¹⁴Malluki jəmətidin Yonatan

Xibanya jəmətidin Yüsüp

¹⁵Harim jəmətidin Adna

Mirayot jəmətidin Həlⱪay

¹⁶Iddo jəmətidin Zikiriya

Ginniton jəmətidin Mixullam

¹⁷Abiya jəmətidin Zikri

Minyamin jəmətidin bir baxliⱪ bolƣan^*

Mo’adya jəmətidin Piltay

¹⁸Bilgaⱨ jəmətidin Xammuwa

Ximaya jəmətidin Yiⱨonatan

¹⁹Yoyarib jəmətidin Mattinay

Yidaya jəmətidin Uzzi

²⁰Sallay jəmətidin Ⱪallay

Amoⱪ jəmətidin Ebər

²¹Hilⱪiya jəmətidin Haxabya

Yidaya jəmətidin Nitan’el

Roⱨaniylar wə Lawiylarning jəmət təzkirisi

²²Əlyaxib, Yoyada, Yohanan wə Yaddu’alar bax roⱨaniy bolƣan məzgildə Lawiylarning jəmət baxliⱪliri royhətkə elinƣan. Persiyə padixaⱨi Dari’os ⱨakimiyət tutⱪan məzgildə roⱨaniylarning jəmət baxliⱪliri royhətkə elinƣan. ²³Lekin ibadəthana təzkirisidə royhətkə elinƣan Lawiylarning jəmət baxliⱪliri pəⱪət Əlyaxibning nəwrisi Yohananning dəwrigiqila idi.

Lawiylarning hizmət təⱪsimati

²⁴Lawiylarning jəmət baxliⱪliridin Haxabya, Xerebiya, Yexuwa, Binnuy wə Ⱪadmi’ellar bolup, ular baxⱪa hizmətdaxlar bilən billə ibadətlərdə Hudaning yeⱪin adimi Dawut padixaⱨning yolyoruⱪi boyiqə bir-birigə robiro turuxup, mədⱨiyə eytixixlirini eytixip, minnətdarliⱪ bildürətti. ²⁵Ibadəthana dərwazisining yenidiki ambarlarni saⱪlaydiƣan dərwaziwənlər Mattanya, Baⱪbuⱪya, Obadiya, Mixullam, Talmon wə Aⱪⱪublar idi. ²⁶Mana bu kixilər Yozadaⱪning nəwrisi Yexuwaning oƣli bax roⱨaniy Yoyaⱪimning məzgilidə, xundaⱪla Yəⱨudiyəning baxliⱪi Nəhəmiyaning wə roⱨaniy ⱨəm Təwrat ustazi Əzraning zamanida yaxiƣanidi.

Xəⱨər sepillirining Hudaƣa beƣixlinixi

²⁷Yerusalem xəⱨirining sepilliri Hudaƣa beƣixlinidiƣan qaƣda, Lawiylar turƣan jayliridin beƣixlax murasimiƣa ⱪatnixixⱪa Yerusalemƣa təklip ⱪilindi. Ular murasimni xad-huramliⱪ iqidə minnətdarliⱪ bilən jang, qiltar wə liralarni qelip, nəƣmə ⱪilip, nahxa eytixip təbriklidi. ²⁸Munajatqilar Yerusalem ətrapidiki jaylardin, jümlidin Nitofaning yeziliridin, ²⁹Bəyt-gilgaldin, Gəba wə Azmawət ⱪatarliⱪ jaylardin kelip yiƣildi. Qünki munajatqilar ɵzliri üqün Yerusalem ətrapidiki yezilarni ⱪurup qiⱪⱪanidi. ³⁰Roⱨaniylar bilən Lawiylar ɵzlirini paklap, andin jama’ətni paklidi. Keyin ular xəⱨər dərwaziliri bilən sepillirinimu paklax murasimi ɵtküzdi.

³¹Mən Yəⱨudiyə əməldarlirini sepil üstigə yiƣip, minnətdarliⱪ bildürüxkə ikki qong hor ɵməkni bəlgilidim. Biri jənubiy yɵnülüxtiki sepil üstidə ⱪiƣ dərwazisiƣa ⱪarap yürüp kətti. ³²Ⱨoxaya wə Yəⱨudiyə əməldarlirining yerimi munajatqilarning kəynidin yürüx ⱪildi. ³³Yənə Azarya, Əzra, Mixullam, ³⁴Yəⱨuda, Binyamin, Ximaya wə Yərəmiyalarmu əgixip mangdi. ³⁵Andin bəzi roⱨaniylar kanay qelip, Asaf əwladidin Zikiriya bilən mangdi. Zikiriya Yonatanning oƣli, Yonatan Ximayaning oƣli, Ximaya Mattanyaning oƣli, Mattanya Mikayaning oƣli, Mikaya Zakkurning oƣli, Zakkur bolsa Asaf əwladidin idi. ³⁶Ularning kəynidin Zikiriyaning hizmətdaxliri mangdi. Ular Ximaya, Azarel, Milalay, Gilalay, Ma’ay, Nitan’el, Yəⱨuda wə Hananilar bolup, Hudaning yeⱪin adimi Dawut padixaⱨning muzika əswabliriƣa ohxax əswablarni qelip mangdi. Bu topⱪa Təwrat ustazi Əzra yetəkqilik ⱪilƣanidi. ³⁷Ular bulaⱪ dərwazisiƣa kəlgəndə, pələmpəylərdin qiⱪip, “Dawut xəⱨiri”ning ətrapidiki sepilning əng üstigə yetip kəldi. Andin ular Dawut padixaⱨning ordisidin ɵtüp, xərⱪtiki bulaⱪ dərwazisiƣa kəldi.

³⁸Ikkinqi hor ɵmək minnətdarliⱪini bildürüp ularning aldiƣa qiⱪix üqün baxⱪa yolni qɵridəp ximalƣa yürüp kətti. Mən wə jama’ətning ⱪalƣan yerimi ularning kəynidin əgixip mangduⱪ. Ular sepil üstini boylap, tonurlar munaridin ɵtüp, kəng sepilgə yətti. ³⁹Andin ular Əfrayim dərwazisidin ɵtüp, Kona Xəⱨər dərwazisiƣa kəldi. Ular Beliⱪ dərwazisi wə Hanan’el munaridin ɵtüp Yüz munariƣa kəldi. Ular yənə Ⱪoy dərwazisiƣa ⱪarap dawamliⱪ mengip, Ⱪarawul dərwazisida tohtidi.

⁴⁰Minnətdarliⱪini bildürüwatⱪan ikki hor ɵmək ibadəthaniƣa yetip kelip, u yərdin orun aldi. Mənmu billə kəlgən bir top əməldarlar bilən u yərdin orun aldim. ⁴¹Bizning yenimizdin orun alƣanlar kanay qalƣuqi roⱨaniylar bolup, ular Əlyaⱪim, Ma’aseya, Minyamin, Mikaya, Əlyo’enay, Zikiriya wə Hananyalar idi. ⁴²U yərdə yənə Ma’aseya, Ximaya, Əl’azar, Uzzi, Yiⱨohanan, Malkiya wə Ezerlər bar idi. Munajatqilar Yizrahyaning yetəkqilikidə ünlük nahxa eytti. ⁴³Jama’ət u küni nurƣun ⱪurbanliⱪlarni ⱪildi ⱨəmdə xad-huramliⱪⱪa qɵmdi. Qünki Huda ularƣa zor huxalliⱪ ata ⱪilƣanidi. Ayallar wə balilarmu huxalliⱪⱪa qɵmgənidi. Yerusalemdiki xad-huramliⱪ yiraⱪ jaylarƣa anglinatti.

Ibadəthanining təminati

⁴⁴U küni bəzi ərlər ⱨədiyələr, tunji alƣan ⱨosul wə məⱨsulatlarning ondin bir ülüxi saⱪlinidiƣan ibadəthana ambarlirini baxⱪuruxⱪa təyinləndi. Ular roⱨaniylar wə Lawiylar üqün Təwrat ⱪanunida bəlgiləngən boyiqə xəⱨər sirtidiki etizlardin ülüxni yiƣiwelixⱪa məs’ul boldi. Yəⱨudiyədiki barliⱪ həlⱪ roⱨaniylar wə Lawiylar ⱨəm ularning ix-izliridin hursən boldi. ⁴⁵Qünki ular paklax murasimida Hudaning hizmitini ɵtəp kəlgənidi. Munajatqilar wə dərwaziwənlərmu Dawut padixaⱨ oƣli Sulaymanƣa buyruƣinidək ɵz hizmətlirini ⱪilixti. ⁴⁶Burun Asaf yaxiƣan Dawut padixaⱨ zamanisida ibadəthana munajatqilirining yetəkqiliri bolux ⱨəmdə mədⱨiyə nahxiliri wə Hudaƣa minnətdarliⱪ bildürüx nahxilirining boluxi adət bolƣanidi. ⁴⁷Əmdi bolsa, Zirubbabəl wə Nəhəmiya zamanisida barliⱪ Isra’illar munajatqilarƣa, dərwaziwənlərgə wə baxⱪa Lawiylarƣa kündilik ozuⱪluⱪni təminləp bərdi. Lawiylar bolsa roⱨaniylarƣa tapⱪinining ülüxini bərdi.

13

Nəhəmiyaning islaⱨati

¹U kündə Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürülgən Təwrattiki yazmilar jama’ətkə oⱪuldi. Uningda: “Ammonlar wə Mo’ablarning ibadətkə ⱪatnixixiƣa ⱪət’iy ruhsət yoⱪ” deyilgən bɵlək bayⱪaldi. ²Qünki burun ular Isra’illar Misirdin qiⱪⱪan waⱪitta ularni ozuⱪ-tülük wə su bilən təminliməy, əksiqə Isra’illarƣa lənət oⱪux üqün Bil’amni yalliƣanidi, əmma Hudayimiz bu lənətni bəhtkə aylandurƣanidi. ³Jama’ət Təwrat ⱪanunini angliƣan ⱨaman, arilaxma irⱪlarni jama’ət arisidin qiⱪiriwətti.

⁴Buningdin burun roⱨaniy Əlyaxib ibadəthanining ambarlirini baxⱪuruxⱪa təyinləngənidi. Uning Ammonlardin bolƣan Tobiya bilən tuƣⱪanqiliⱪi bar idi. ⁵U burun axliⱪ ⱨədiyəliri, huxbuy buyumlar, ibadəthana saymanliri wə axliⱪ, xarab ⱨəm zəytun yeƣining ondin bir ülüxi ⱪoyulƣan bir eƣiz yoƣan ɵyni Tobiyaƣa təyyarlap bərgənidi. Bu nərsilər əmr boyiqə munajatqilar, dərwaziwənlər wə baxⱪa Lawiylarƣa berilidiƣan bolup, ularning arisidiki bəzi ülüxliri roⱨaniylarƣa berilətti.

⁶Bu ixlar yüz bərgəndə, mən Yerusalemda əməs idim. Babil padixaⱨi Artahxastining 32-yili mən padixaⱨning yeniƣa bardim. Keyin mən ⱪaytix üqün uning ruhsitini soridim. ⁷Mən Yerusalemƣa yetip kəlgəndə, Əlyaxibning Tobiyaƣa ibadəthana ⱨoylisidin bir eƣiz ɵyni ajritip bərgən rəzillikini bayⱪidim. ⁸Mən bək aqqiⱪlinip, Tobiyaning barliⱪ bisatini u ɵydin aqiⱪip taxlidim. ⁹Mən roⱨaniylarƣa bu ɵylərni murasim boyiqə paklaxni ⱨəmdə ibadəthana saymanliri, sunulƣan axliⱪ ⱨədiyəliri wə huxbuy buyumlarni u ɵygə ⱪayturup əkirixni buyrudum.

¹⁰Mən yənə Lawiylarning kündilik təminat ozuⱪluⱪini bərmigənlikini bayⱪidim. Xunga Hudaning hizmitidə bolidiƣan munajatqilar bilən baxⱪa Lawiylar etizliriƣa ixləxkə kətkənidi. ¹¹Xuning bilən mən əməldarlarni əyibləp:

– Nemə üqün ibadəthana hizmiti nəziringlardin taxlinip ⱪaldi? – dedim.

Mən yənə munajatqilar wə baxⱪa Lawiylarni qaⱪirip, ɵzigə tegixlik hizmətlirini ⱪaytidin ⱪildurdum. ¹²Yəⱨudiyədiki barliⱪ həlⱪ yənə bir ⱪetim axliⱪ, xarab ⱨəm zəytun yeƣining ondin bir ülüxini ibadəthana ambarliriƣa elip kelixkə baxlidi. ¹³Mən roⱨaniy Xələmya, pütükqi Zadoⱪ wə Lawiylardin bolƣan Pidayani ambarlarƣa məs’ul ⱪildim. Mən yənə Mattanyaning nəwrisi ⱨəm Zakkurning oƣli Hananni ularƣa yardəmqi ⱪildim. Bular ixənqlik adəmlər bolup, hizmətdaxliri Lawiylarƣa adilliⱪ bilən təⱪsim ⱪilixⱪa məs’ul idi.

¹⁴I Huda, bu yahxi ixni səmingdə tutⱪaysən ⱨəmdə sadaⱪətmənlik bilən ibadəthaniƣa wə uning hizmətlirigə ⱪilƣanlirimni untup ⱪalmiƣaysən!

¹⁵U künlərdə mən bəzi Yəⱨudiylarning dəm elix künidə üzüm yanjiwatⱪanliⱪini kɵrdüm. Adəmlərning yənə axliⱪ elip keliwatⱪanliⱪini wə exəklirigə artiwatⱪanliⱪini kɵrdüm. Ular dəm elix künidə üzüm, ənjür, xarab wə ⱨər hil məⱨsulatlarni Yerusalemƣa elip keliwatatti. Xuning bilən mən ularni bu kündə məⱨsulatlirini satmasliⱪⱪa agaⱨlandurdum. ¹⁶Yerusalemda turƣan Tir xəⱨiridin kəlgənlər beliⱪ wə ⱨər hil tawarlarni elip kelip dəm elix künidə Yəⱨudiyədikilərgə setiwatatti, ⱨətta Yerusalemdimu xundaⱪ ⱪiliwatatti.

¹⁷Xuning bilən mən Yəⱨudiylarning jama’ət ərbablirini əyibləp, mundaⱪ dedim:

– Nemə üqün bundaⱪ rəzillik bilən dəm elix künini bulƣaysilər? ¹⁸Əjdadliringlar xundaⱪ ⱪilmiƣanmidi? Xuning bilən Hudayimiz bu balayi’apətni bizgə wə bu xəⱨərgə yaƣdurƣanidi. Ⱨazir silər dəm elix künini bulƣax arⱪiliⱪ Isra’illarƣa ⱪarxi tehimu zor ƣəzəpni ⱪozƣawatisilər!

¹⁹Xuning bilən mən dərwazilarni dəm elix künidin awwal, kün patⱪanda taⱪaxni wə dəm elix küni ɵtüp kətmügiqə aqmasliⱪni buyrudum. Mən dəm elix künidə ⱨərⱪandaⱪ yük kirmisun, dəp hizmətkarlirimni dərwazilarƣa ⱪoydum. ²⁰Ⱨər hil tawarlarni əkəlgən sodigərlər wə setiⱪqilar bir yaki ikki ⱪetim Yerusalemning sirtida keqini ɵtküzdi. ²¹Xuning bilən mən:

– Nemə üqün keqini sepil sirtida ɵtküzisilər? Əgər yənə xundaⱪ ⱪilsanglar, ədipinglarni berimən! – dəp agaⱨlandurdum.

Xuningdin keyin ular dəm elix künidə ⱪayta kəlmidi. ²²Andin mən dəm elix künining muⱪəddəslikini saⱪlax üqün, Lawiylarning ɵzlirini paklap dərwazilarƣa ⱪarawulluⱪ ⱪilixini buyrudum.

I Hudayim, buning üqün meni səmingdə tutⱪaysən ⱨəmdə yüksək mənggülük meⱨir-muⱨəbbiting bilən manga rəⱨim-xəpⱪət kɵrsətkəysən!

²³Xu künlərdə mən Axdod, Ammon wə Mo’ablardin ɵyləngən bəzi Yəⱨudiylarni kɵrdüm. ²⁴Tehimu yamini, ularning balilirining yerimi degüdək ɵz Yəⱨudiy tilimizni bilməy, pəⱪət Axdodluⱪ yaki baxⱪa həlⱪlərning tilinila sɵzliyələtti. ²⁵Xuning bilən mən ularni əyibləp, ularƣa lənət yeƣixini tilidim. Bəzilirini urup, qeqini yuldum. Mən ularni balilirining yərliklər bilən toy ⱪilixiƣa yol ⱪoymasliⱪi üqün Huda aldida ⱪəsəm iqküzdüm. ²⁶Mən ularƣa mundaⱪ dedim:

– Bu, Isra’iliyəning Sulayman padixaⱨining gunaⱨ ɵtküzüxkə azdurulƣinidək bir ix əməsmu? Ⱨərⱪandaⱪ milləttin uningƣa selixturƣudək padixaⱨ bolmiƣan, Huda uningƣa meⱨir-muⱨəbbət kɵrsitip, uni Isra’illarning padixaⱨi ⱪilip tikligən. Biraⱪ xundaⱪ bolsimu u yat millətlərdin bolƣan ayallarning azduruxi bilən gunaⱨ ɵtküzgən. ²⁷Əmdi silər ⱪandaⱪlarqə baxⱪa millətlərdin ɵylinip, gunaⱨ ɵtküzüp, Hudaƣa sadaⱪətsizlik ⱪilixni oylaxⱪa jur’ət ⱪilalidinglar?!

²⁸Bax roⱨaniy Əlyaxibning oƣli Yoyadaning bir oƣli Horonluⱪlardin bolƣan Sanballatning ⱪizini alƣan, xuning bilən mən uni jama’ət aldida ⱪoƣlap qiⱪardim.

²⁹I Hudayim, bu adəmlərni ⱨəmdə ularning roⱨaniyliⱪini wə sening roⱨaniylar ⱨəm Lawiylar bilən tüzgən əⱨdəngni bulƣiƣinini esingdə tutⱪaysən!

³⁰Xuning bilən mən həlⱪni ⱨərⱪandaⱪ yat həlⱪlərdin yuⱪⱪan yaman təsirlərdin paklidim. Mən roⱨaniylarƣa wə Lawiylarƣa wəzipə bekitip, ⱨərbir adəmgə ɵz hizmitini bərdim. ³¹Mən yənə bəlgilik waⱪitta otunlarning ⱨəmdə tunji pixⱪan mewilərning ⱪurbanliⱪ supisiƣa elip kelinixini orunlaxturdum.

I Huda, meni səmingdə tutⱪaysən, manga meⱨribanliⱪ ⱪilƣaysən!