Pend-nesihetler
1
Pənd-nəsiⱨətlərning ⱪimmiti
1Dawut padixaⱨning oƣli, Isra’iliyə padixaⱨi Sulaymanning pənd-nəsiⱨətliri:
2bu pənd-nəsiⱨətlər danaliⱪ wə təlim-tərbiyigə igə ⱪilar seni,
yexər ibrətlik sɵzlərning qongⱪur mənisini;
3tərbiyilər seni aⱪilanilik bilən yaxaxⱪa,
ⱨəⱪⱪaniy, adil wə durus boluxⱪa;
4qeqən ⱪilar gol adəmlərni,
bilimlik wə pəm-parasətlik ⱪilar yaxlarni.
5Anglap bularni danalar tehimu dana bolsun,
zerəklər aⱪilanə məsliⱨətkə erixsun.
6Qüxəngili bolar bu pənd-nəsiⱨətlərdin əⱪliyə sɵzlərni,
təmsillərni, aⱪillarning ⱨekmətliri wə tepixmaⱪlirini.
7Pərwərdigardin əyminix əⱪil-idrakning baxlinixidur.
Əhməⱪlər danaliⱪ wə təlim-tərbiyini kəmsitidu.
Yaxlarƣa nəsiⱨət
8Əy oƣlum, tərbiyisigə ⱪulaⱪ sal atangning,
təlimigə bipərwaliⱪ ⱪilma anangning.
9Ularning təlim-tərbiyisi bexingƣa taⱪalƣan tajdur,
boynungƣa esilƣan altun zənjirdur.
10Əy oƣlum, əgər seni gunaⱨkarlar azdursa,
əgəxmigin ularƣa.
11Əgər ular:“Kəl, bizgə ⱪoxul, tuzaⱪ ⱪurayli jan elixⱪa,
birər bigunaⱨni səwəbsizla paylap turayli tutuxⱪa.
12Ɵlüklər makanidək tirik yutayli biz gunaⱨsizlarni,
gɵrgə qüxüp kətkəndək yoⱪitayli u saƣlam adəmlərni.
13Tartip alayli xu qaƣ hilmuhil ⱪimmətlik mal-dunyani,
alƣan olja bilən toldurayli ɵylirimizni.
14Bizgə xerik bol, tapⱪinimiz ortaⱪ bolsun” desimu,
15əy oƣlum, yoliƣa kirmə ularning, basma bir ⱪədəmmu.
16Qünki etixidu ular ɵzlirini yamanliⱪⱪa,
aldirixidu ⱨəm ⱪan tɵküxkə.
17Ⱪux tuyup ⱪalƣanda tor yeyix biⱨudə awariqiliktur,
18lekin xu yamanlar dəl ɵz ɵzigə əjəllik tuzaⱪ ⱪoyidu,
ɵz jeniƣa zamin bolidiƣan ora kolaydu.
19Ⱨaram mal-dunyaƣa ⱨeris adəmlərning aⱪiwiti xuki,
alidu bu ⱨaram mal-dunya ularning jenini.
Danaliⱪning agaⱨlanduruxi
20Danaliⱪ qaⱪirmaⱪta koqilarda, awazi yangrimaⱪta bazarlarda,
21ündiməktə awat jaylarda,
wəz eytmaⱪta xəⱨər dərwazilirining aldida:
22– Əy nadanlar, ⱪaqanƣiqə nadanliⱪta yürisilər?
Əy mazaⱪqilar, ⱪaqanƣiqə mazaⱪ ⱪilixtin ⱨuzur alisilər?
Əy əⱪilsizlər, ⱪaqanƣiqə bilimdin nəprətlinisilər?
23Tənbiⱨlirimgə ⱪulaⱪ salƣan bolsanglar,
silərgə tɵküp berəttim ⱪəlbimdikini,
silər bilən ortaⱪlixattim oy-pikirlirimni.
24Lekin meni rət ⱪildinglar qaⱪirƣinimda,
ⱨeqⱪaysinglar ilik almidinglar ⱪolumni uzatⱪinimda.
25Pərwa ⱪilmidinglar nəsiⱨətlirimning ⱨeqⱪaysisiƣa,
halimidinglar ⱪulaⱪ selixni tənbiⱨlirimgə.
26Xunga külimən balayi’apətkə yoluⱪⱪininglarda,
silərni məshirə ⱪilimən wəⱨimigə qüxkininglarda,
27borandək kəlgən wəⱨimidə ⱪalƣininglarda,
balayi’apət ⱪuyundək yetip kəlginidə,
azab wə ⱪayƣu silərni muptila ⱪilƣinida.
28Qaⱪirisilər yalwurup xu qaƣ meni,
lekin bərməsmən silərgə jawab.
Ⱨərⱪanqə izdisənglarmu tapalmaysilər meni.
29Qünki nəprətləndinglar silər bilimdin,
tallimidinglar əyminixni Hudadin.
30Ⱪobul ⱪilmidinglar mening nəsiⱨətlirimni,
mənsitmidinglar barliⱪ tənbiⱨlirimni.
31Xunga silər ɵz bexinglarni yəysilər,
ɵzünglar koliƣan oriƣa ɵzünglar qüxisilər.
32Bərⱨəⱪ, ɵz jeniƣa zamin bolidu nadanlar meni rət ⱪilƣanliⱪtin,
ɵzlirini ⱨalak ⱪilidu ⱨamaⱪətlər biƣəmlikidin.
33Biraⱪ, manga ⱪulaⱪ salƣanlar aman-esən yaxaydu,
yamanliⱪning wəⱨimisidin haliy, hatirjəm bolidu.
2
Danaliⱪning ata ⱪilidiƣanliri
1Əy oƣlum, əgər ⱪobul ⱪilsang sɵzlirimni,
ⱪəlbingdə saⱪlisang buyruⱪlirimni,
2ⱪulaⱪ salsang danaliⱪⱪa,
kɵngül ⱪoysang əⱪil-idrakⱪa,
3hitab ⱪilsang parasətkə təxna bolup,
qaⱪirisang əⱪil-idrakni təlmürüp,
4ⱪazsang danaliⱪni altun-kümüx ⱪazƣandək,
izdisəng uni yoxurun həzinə izdigəndək,
5xu qaƣda Pərwərdigardin əyminixni bilisən,
Hudani ⱨəⱪiⱪətən tonuyalaysən.
6Qünki Pərwərdigar danaliⱪ ata ⱪilƣuqidur.
Bilim bilən əⱪil-idrak uning sɵzidin kelur.
7U saⱪlap ⱪoyƣandur yahxiliⱪlarni duruslarƣa,
ɵzi ⱪalⱪandur diyanət yolida mangƣanlarƣa.
8Yolini ⱪoƣdaydu u adilliⱪni yaⱪliƣuqilarning,
saⱪlaydu u yolini sadiⱪ bəndilirining.
9Xu qaƣ ⱨəⱪⱪaniyliⱪ, adilliⱪ wə durusluⱪni tonuysən,
bu yahxi yollarni qüxinisən.
10Qünki orun alidu danaliⱪ ⱪəlbingdin,
kɵnglüng yayraydu bilimdin.
11Ⱪoƣdaydu seni pəm-parasiting,
muⱨapizət ⱪilidu ⱨəm əⱪil-idriking,
12xunda danaliⱪ ⱪutulduridu seni yaman yoldin,
tilining astida tili barlardin,
13undaⱪlar toƣra yolni taxlap, zulməttə yaxar,
14yamanliⱪ ⱪilixtin huxallinar,
rəzillikning nijisliⱪidin xadlinar,
15əgri yolda mengip sahtipəzlik ⱪilar.
16Danaliⱪ saⱪlar seni zinahor ayaldin,
xerin-xekər sɵzlük, buzuⱪ hotundin.
17Bundaⱪ hotun taxlar yaxliⱪida təgkən jorisini,
untup ⱪalar u Huda aldida ⱪilƣan əⱨdisini.
18Ɵlümgə apiridiƣan yoldur uning ɵyi,
ərwaⱨlar makaniƣa baxlar uning yoli.
19Uning yeniƣa barƣanlarning birimu ⱪaytalmas,
ⱨayatliⱪ yoliƣa ⱨəm yetəlməs.
20Sən mang yahxilarning izidin,
qiⱪma ⱨəⱪⱪaniylarning yolidin.
21Qünki yerimizdə makanlixar duruslar,
ⱪelip ⱪalar diyanətliklər.
22Lekin u yərdin tarmar ⱪilinar yamanliⱪ ⱪilƣuqilar.
Yulup taxlinar wapasizlar.
3
Yaxlarƣa yol-yoruⱪ
1Əy oƣlum, untuma təlimimni,
qing saⱪla ⱪəlbingdə buyruⱪlirimni.
2Ɵmür ⱪoxar ular ɵmrünggə,
aman-esənlik elip kelər ⱨayatingƣa.
3Meⱨribanliⱪ wə sadaⱪətni taxlima,
ularni marjandək esiwal boynungƣa,
pütüwal ⱪəlbingning qongⱪur ⱪetiƣa.
4Tapisən ⱨimmət wə izzət xu qaƣda,
Hudaning ⱨəm adəmlərning nəziridə.
5Ixənməy ɵz əⱪlinggə,
ixən pütün ⱪəlbing bilən Pərwərdigarƣa,
6yad ət Pərwərdigarni ⱨər ixta,
oquⱪ ⱪilar yolungni u xunda.
7Ɵzüngni əⱪilliⱪ dəp sanima,
Pərwərdigardin əyminip, yamanliⱪⱪa yolima.
8Xundaⱪ ⱪilsang, saƣlam bolar tening,
yilikkə tolar sɵngəkliring.
9Uluƣla Pərwərdigarni, atap mal-dunyayingni,
ⱨədiyə ⱪilip uningƣa ⱨosulungning bax burnini.
10Xunda tolup taxar ambarliring axliⱪⱪa,
xarab idixliring yengi xarabⱪa.
11Əy oƣlum, bax tartma Pərwərdigarning tərbiyisidin,
bizar bolma uning tənbiⱨidin.
12Qünki ata tərbiyiligəndək ətiwarliⱪ oƣlini,
Pərwərdigarmu tərbiyilər sɵygənlirini.
13Danaliⱪⱪa erixkənlər, əⱪil-idrak tapⱪanlar bəhtliktur!
14Danaliⱪ kəltürgən payda kümüxningkidinmu artuⱪtur,
altundin alƣan mənpə’əttinmu əwzəldur.
15U lə’əl-yaⱪutlardin ⱪimmətliktur,
ⱨərⱪandaⱪ arzuluⱪ nərsəng uningƣa təng keləlməstur.
16Bardur uzun ɵmür danaliⱪning ong ⱪolida,
bayliⱪ wə xɵⱨrət uning sol ⱪolida.
17Beƣixlar danaliⱪ yoli xad-huramliⱪ sanga,
yetəklər u seni amanliⱪⱪa.
18Danaliⱪni tutup turƣuqilar üqün u ⱨayatliⱪ dərihidur,
danaliⱪni məⱨkəm tutⱪanlarning ⱨəmmisi bəhtliktur.
19Pərwərdigar danaliⱪi bilən yaratti zeminni,
əⱪli bilən bərpa ⱪildi asmanni.
20Pərwərdigarning danaliⱪi bilən qongⱪur ⱪaynamlar etildi,
bulutlar xəbnəm pürkidi.
21Əy oƣlum, qing tut danaliⱪ wə pəm-parasətni,
kɵz aldingdin ⱨərgiz yoⱪatma ularni.
22Ular ⱨayat bəhx etər jeningƣa,
bezək bolup esilar boynungƣa.
23Xu qaƣ yolungda yürisən tinq-aman,
putlixip kətməysən ⱨeqⱪaqan.
24Yatⱪanda ⱨeqnemidin ⱪorⱪmaysən,
yetipla tatliⱪ uhlaysən.
25Ⱪorⱪma tuyuⱪsiz kəlgən həwptin,
rəzillərning bexiƣa kəlgən wəyranqiliⱪtin.
26Qünki tayanqingdur Pərwərdigar,
u putliringni tuzaⱪlarƣa qüxüxtin saⱪlar.
27Əgər kəlsə yahxiliⱪ ⱪilix ⱪolungdin,
yardimingni ayima ⱨajətmənlərdin.
28Ⱪoxnangƣa eⱨtiyajliⱪ nərsə səndə bar bolsa,
“Ətə kəl, xu qaƣda berəy” dəp uni ⱪayturma.
29Ⱪoxnangƣa ziyankəxlik ⱪilix niyitidə bolma,
qünki u sanga ixinip hatirjəm yaxidi yeningda.
30Birərsi sanga yamanliⱪ ⱪilmiƣan bolsa,
uning bilən səwəbsiz majiralaxma.
31Zorawanƣa ⱨəsət ⱪilma,
uning yolliridin ⱨeqⱪaysisini tallima.
32Qünki əgri adəmlər yirginqliktur Pərwərdigarƣa,
duruslarƣa u yeⱪin turar əmma.
33Pərwərdigarning ləniti tegər rəzillərning ɵyigə,
u bəht ata ⱪilar ⱨəⱪⱪaniylarning a’ilisigə.
34U məshiriqilərni məshirə ⱪilar,
kiqik pe’illarƣa xəpⱪət yaƣdurar.
35Danalar xan-xərəpkə muyəssər bolar,
nadanlar bolsa xərməndiliktə ⱪalar.
4
Danaliⱪning əwzəlliki
1Əy oƣullirim, atanglarning tərbiyisigə ⱪulaⱪ selinglar.
Əⱪil-idrak tepix üqün kɵngül ⱪoyup anglanglar.
2Qünki silərgə ɵgitimən ilim-ⱨekmətni,
tərk ətmənglar mening təlimlirimni.
3Kiqikimdə alƣanmən atamning tərbiyisini,
idim mən anamning yalƣuz ətiwarliⱪi,
4atam manga mundaⱪ ɵgətkənidi:
– Yürikingdə saⱪliƣin sɵzlirimni,
əməl ⱪilƣin buyruⱪlirimƣa,
yaxaysən bəhtlik xunda.
5Əⱪil tap, erix danaliⱪⱪa,
untuma eytⱪanlrimni, sɵzümdin qiⱪma.
6Danaliⱪtin waz kəqmə, u seni ⱪoƣdar,
uni sɵygin, u seni muⱨapizət ⱪilar.
7Danaliⱪⱪa erixixtur danaliⱪning baxlinixi,
əⱪil tap, berip bolsimu pütün bayliⱪingni.
8Danaliⱪni ətiwarliƣin, u seni üstün ⱪilar.
Uni ⱪuqaⱪla u seni xɵⱨrətkə erixtürər.
9Danaliⱪ taⱪar kɵrkəm taj bexingƣa,
in’am ⱪilar xərəp tajinimu sanga.
10Sɵzlirimni angla, ⱪobul ⱪil, əy oƣlum,
xunda uzun bolar ɵmrüng.
11Mən sanga kɵrsəttim danaliⱪning yolini,
yetəklidim toƣra yolda mengixni.
12Tosalƣuƣa uqrimaysən mangƣiningda,
putlixip kətməysən yügürginingdə.
13Alƣan tərbiyini qing tut, ayrilma, obdan saⱪla uni,
u sening ⱨayatingdur qünki.
14Kirmə rəzillərning yoliƣa,
yürmə yamanlarning izida.
15Ɵzüngni ⱪaqur, ɵtmə ⱨəm ularning yolidin,
burulup ɵtüp kətkin ularƣa yolimastin,
16qünki uhliyalmas ular yamanliⱪ ⱪilmiƣiqə,
uyⱪusi kəlməs birərsini yiⱪitmiƣiqə.
17Ular yər rəzillikning nenini.
Iqər zorawanliⱪning xarabini.
18Tang nuriƣa ohxar ⱨəⱪⱪaniylarning yoli,
ⱪuyax toluⱪ kɵtürülgiqə nurlinar yoruƣanseri.
19Ⱪarangƣu zulmətkə ohxar rəzillərning yoli,
bilməs ular ɵzlirining nemigə putlixip ketixini.
20Əy oƣlum, sɵzlirimni kɵngül ⱪoyup angla.
Obdan ⱪulaⱪ sal eytⱪanlirimƣa,
21ularni kɵz aldingdin yoⱪatma,
ⱪəlbingning qongⱪur ⱪetida saⱪla.
22Qünki qüxəngənlər üqün bu sɵzlər ⱨayatliⱪtur,
ularning tən saƣlamliⱪidur.
23Pak tut bar küqüng bilən ⱪəlbingni,
u ⱨayat buliⱪidur qünki.
24Bir eƣizmu əgri gəp ⱪilma.
Tilingni ⱨiyligərliktin saⱪla.
25Aldingƣa tikkin kɵzliringni,
toƣra taxla ⱨəm nəziringni.
26Ⱨərbir ⱪədimingni al toƣra,
ong bolidu mangƣan yolliring xunda.
27Ong, solƣa qətliməy, alƣa basⱪin,
yiraⱪ tut putliringni yamanliⱪtin.
5
Zina ⱪilmasliⱪⱪa agaⱨlandurux
1Əy oƣlum, ⱨekmətlik sɵzlirimgə kɵngül ⱪoyƣin,
aⱪilanə məsliⱨətlirimgə ⱪulaⱪ salƣin.
2Xunda ayrilmas əⱪil-idrak səndin,
durus sɵzlər tɵkülər ləwliringdin.
3Ⱨəsəl tamar buzuⱪ hotunning ləwliridin,
siliⱪtur uning sɵzliri zəytun yeƣidin.
4Lekin u elip kəlgən aⱪiwət aqqiⱪtur kəkridək,
azab-oⱪubətliktur hənjər bilən tilƣandək.
5Ɵlümgə baxlar uning tutⱪan yoli.
Ɵlüklər makaniƣa elip barar basⱪan ⱪədəmliri.
6U ⱨayatliⱪ yolini oylapmu ⱪoymas,
əgri yollarda tenəp yürgənlikini ɵzi bilməs.
7Əy oƣullar, sɵzlirimni kɵngül ⱪoyup anglanglar.
Degənlirimdin qiⱪmanglar.
8Bundaⱪ hotundin neri ⱪaq!
Uning bosuƣisiƣa yeⱪin yolima!
9Bolmisa, ɵz izzitingni yoⱪitisən,
rəⱨimsizgə ⱪərzdar bolisən.*
10Bayliⱪingdin yatlar bəⱨrimən bolar,
meⱨnət ⱪilip tapⱪanliring ɵzgining ɵyidə ⱪalar.
11Nalə-pəryad qekisən ɵmrüngning ahirida,
ⱨeq madar ⱪalmiƣanda tən wə wujudungda.
12Xu qaƣ dəysənki:
– Nemixⱪimu tərbiyini ɵq kɵrgəndimən?
Kɵnglümdə tənbiⱨlərni mənsitmigəndimən?
13Ustazlirimning sɵzini anglimiƣandimən?
Manga tərbiyə bərgənlərgə ⱪulaⱪ salmiƣandimən?
14Tas ⱪaldim mana xərməndə boluxⱪa,
yiƣilƣan jama’ət aldida.
15Iqkin ɵz kɵlqikingning suyidin,
ɵz ⱪuduⱪungdiki süzük sudin.
16Taxsunmu bulaⱪliring taxⱪiriƣa, ɵstəngliring koqilarƣa?
17Ular mənsup bolsun sangila,
ularni ɵzgilər bilən ortaⱪlaxma.
18Ⱪuduⱪung bərikətlik bolsun,
yaxliⱪingda alƣan ayalingdin ⱨuzur alƣin.
19U keyiktək sɵyümlük, maraldək qirayliⱪtur,
uning kɵksi seni ⱪana’ətləndürsun,
muⱨəbbitigə da’im xəyda bolƣin.
20Oƣlum, nemixⱪa xəyda bolisən buzuⱪ hotunƣa?
Nemixⱪa atisən ɵzüngni zinahor hotunning ⱪoyniƣa?
21Pərwərdigarning kɵz aldididur insanning ⱪilƣanliri,
kɵzitip turidu u uning barliⱪ yollirini.
22Qüxüridu yamanning ⱪilmixliri ɵzini tuzaⱪⱪa.
Ilinidu u ɵz gunaⱨi bilən sirtmaⱪⱪa.
23U ɵzini tutalmasliⱪidin ɵz jeniƣa zamin bolidu.
Qekidin axⱪan əhməⱪliⱪi tüpəyli yoldin azidu.
6
Nadanliⱪtin ⱨəzər əyləxkə dəwət
1Əy oƣlum, kepil bolƣan bolsang dostungƣa,
yaki ⱪol bərgən bolsang kapalət üqün birawƣa,
2tutulup aƣzingdin qiⱪⱪan sɵzüng bilən,
baƣlinip ⱪalƣan bolisən ɵz wədəng bilən,
3ⱪutuldurux üqün ɵzüngni buningdin,
bundaⱪ ⱪil, u kixining yeniƣa dərⱨal barƣin,
uningdin ɵtünüp sora tɵwənqilik bilən,
qünki uning ilkidisən bərgən wədəng bilən.
4Ⱪutulmiƣiqə uhlap yatma, kirpik ⱪaⱪma,
5azad ⱪil ɵzüngni owqi ⱪolidin ⱪaqⱪan keyiktək,
owqining toridin ⱪutulƣan ⱪuxtək.
6Əy ⱨurun, al qümülilərdin ülgə,
əⱪil tap ⱪarap ularning ⱨərikitigə.
7Yoⱪtur baxliⱪ, nazarətqi, ⱨɵkümdar ularda.
8Lekin təyyarlar ular ⱪixning ozuⱪini yazda,
axliⱪ toplar ⱨosul yiƣix waⱪtida.
9Əy ⱨurun, sən ⱪaqanƣiqə uhlaysən?
Ⱪaqan ornungdin turisən?
10Dəysənki:
bir’az kɵzümni yumuwalay, birdəm uhliwalay,
yənə birdəm put-ⱪolumni almap yetiwalay.
11Yetiwərsəng yeningƣa kelər ⱪaraⱪqidək namratliⱪ,
ⱪoralliⱪ bulangqidək ⱨəm moⱨtajliⱪ.
12Ɵktəmlər bilən yamanlar yalƣan-yawidaⱪ sɵzləp yüridu.
13Kɵz ⱪisip, put-ⱪoli bilən xərət ⱪilidu,
14ⱪara niyiti bilən yamanliⱪ pilanlaydu,
ⱨəmixə jedəl-majira teridu.
15Xunga, kelidu tuyuⱪsiz bala-ⱪaza ularƣa,
birdinla bitqit bolup ⱪalar ⱪutⱪuzulƣusiz ⱨalƣa.
16Pərwərdigarning yirginidiƣan ixi altə,
yaⱪ, nəprətlinidiƣan ixi yəttə.
17Ular bolsimu təkəbbur ⱪaraydiƣan kɵz,
yalƣan-yawidaⱪ sɵzləydiƣan til,
bigunaⱨlarning jenini alidiƣan ⱪol,
18suyiⱪəst oylaydiƣan kɵngül,
yamanliⱪⱪa yügüridiƣan put,
19aƣzidin yalƣanqiliⱪ tɵkülidiƣan sahta guwaⱨqi,
ⱨəm ⱪerindaxlar ara majira qiⱪarƣuqi.
20Əy oƣlum, əməl ⱪil buyruⱪiƣa atangning,
qiⱪma təlimidin anangning.
21Ornitip ularning sɵzini ⱪəlbinggə,
esiwal marjan ⱪilip boynungƣa.
22Nəgila barsang, yol baxlar u sanga,
ⱪoƣdar seni uhliƣiningda,
məsliⱨət berər sanga oyƣanƣiningda.
23Qünki buyruⱪ bolsa qiraƣdur,
təlim bolsa nurdur,
tərbiyining ɵzi ⱨayat yolidur.
24Ular saⱪlar seni buzuⱪ hotundin,
zinahor hotunning xerin sɵzliridin.
25Berilip kətmə uning güzəllikigə,
əsir bolup kətmə ⱪax-kɵz oynitixiƣa.
26Nan ⱨəⱪⱪi yetər paⱨixə ayalƣa,
ɵzgining hotuni əziz jeningni alar ⱪariƣa.
27Kiyimi kɵyməmdu etikigə qoƣ salƣuqining?
28Puti kɵyməmdu qoƣ üstidə mangƣuqining?
29Ohxaxtur ɵzgining hotuni bilən zina ⱪilƣuqining aⱪiwiti,
ⱪutulalmas jazadin uning bilən bir orunda yatsa kimki.
30Kixilər kəmsitməydu aqliⱪtin oƣriliⱪ ⱪilƣan oƣrini,
31lekin tutulup ⱪalsa, tɵləydu u birgə yəttə ⱨəssə tɵləmni,
tapxuridu ɵy iqidiki barliⱪ bisatini.
32Əmma ɵzgining ayali bilən zina ⱪilƣuqi,
yoⱪtur əⱪli, ⱨalak ⱪilidu ɵz ɵzini.
33U qoⱪum xərməndə bolup, tayaⱪ yəydu,
yuyup qiⱪarƣusiz rəswaqiliⱪⱪa ⱪalidu.
34Qünki ayalning eri ƣəzəpkə kelər kündəxlik otida,
ⱨərgiz rəⱨim ⱪilmas u intiⱪam alƣanda.
35Ⱨərⱪandaⱪ tɵləmgə u ⱪarapmu ⱪoymas,
bərsəngmu ⱪanqilik sowƣat, u razi bolmas.
7
Buzuⱪ hotun
1Əy oƣlum, əməl ⱪil sɵzlirimgə,
buyruⱪlirimni ⱪədirlə.
2Əməl ⱪil ularƣa, bəhtlik yaxaysən xunda.
Təlimlirimni kɵz ⱪariquⱪungdək asra.
3Ularni tengip barmaⱪliringƣa,
pütüwal ⱪəlbingning qongⱪur ⱪetiƣa.
4Aqa-singil dəp tonuƣin danaliⱪni,
uruⱪ-tuƣⱪan dəp atiƣin parasətni.
5Xunda saⱪlar ular seni zinahor ayaldin,
tili xerin, buzuⱪ hotundin.
6Ɵyümning derizə pənjirisidin taxⱪiriƣa ⱪariƣinimda bir ⱪetim,
7sadda yaxlar ara bir əⱪilsiz yigitni kɵrüp ⱪaldim.
8U koqa yaⱪilap mengiwərdi.
Bir hotunning doⱪmuxtiki ɵyi tərəpkə mengip ⱪaldi.
9Bu, kün petip, keqə ⱪarangƣusi qüxüxkə baxliƣan waⱪit idi.
10Mana, bir hotun yigitning aldiƣa qiⱪip, uning bilən kɵrüxti.
U paⱨixidək yasiniwalƣan bolup, niyiti buzuⱪ idi.
11Bixəm wə baxbaxtaⱪ bolup, u ɵyidə olturmaytti.
12Ərlərni eziⱪturuxⱪa saⱪlaytti ⱨərbir doⱪmuxta,
bəzidə koqilarda, bəzidə bazarlarda.
13U ⱨeliⱪi yigitkə esilip, sɵyüp, ⱪelinliⱪ bilən eytti:
14– Ɵyümdə bar “amanliⱪ ⱪurbanliⱪi”ning gɵxi,
bügün ⱪildim Hudaƣa wədə ⱪilƣan bu ⱪurbanliⱪni.
15Xunga, siz bilən kɵrüxüx üqün qiⱪⱪanidim,
əmdi sizni izdəp tepiwaldim.
16Kariwitimni Misirning rənglik yapⱪuqliri bilən yaptim.
17Orun-kɵrpilirimgə murməkki, mu’əttər wə darqinlar qaqtim.
18Keling, tang atⱪuqə ⱪenip oynixayli,
bir-birimizning ⱪoynida ləzzətlinəyli.
19Qünki erim ɵydə yoⱪ, qiⱪip kətti yiraⱪ səpərgə,
20elip bir ⱨəmyan kümüx tənggə, ɵygə ⱪaytmaydu ay tolƣuqə.
21Bənd ⱪildi ayal uni ɵzigə xerin sɵzliri bilən,
eziⱪturdi uni yaƣlima gəp bilən.
22Yax yigit u ayalƣa oylimayla əgəxti,
ⱪuxhaniƣa elip mangƣan ɵküz kəbi,
ⱪapⱪanƣa qüxüx aldidiki buƣa kəbi,
23ⱪiltaⱪⱪa ɵzini etiwatⱪan ⱪux kəbi,
oⱪ texip ɵtmigüqə uning jigirini,
bilməs u Zinaning ⱨayatiƣa zamin ikənlikini.
24Əy oƣullirim, əmdi ⱪulaⱪ selinglar sɵzlirimgə,
etibar beringlar degənlirimgə.
25Bundaⱪ hotun yoliƣa mayil bolmisun kɵnglünglar,
uning yoliƣa kirip adixip kətmənglar.
26Bundaⱪ ayal nabut ⱪilƣan nurƣun kixilərni,
ⱨayatidin ayriƣan sansiz ərlərni.
27Elip barar uning ɵyi gɵrgə,
ɵlüklər makanidiki qongⱪur yərgə.
8
Danaliⱪning ɵzini təriplixi
1Danaliⱪ qaⱪirmidimu?
Əⱪil-idrakning awazi yangrimidimu?
2Turup u yol boyidiki egiz jaylarda,
tɵt koqilarda,
3jakarlimaⱪta xəⱨər dərwazilirining yenida,
xəⱨərgə kirix eƣizlirida:
4əy insanlar, silərni qaⱪiriwatimən,
adəm baliliriƣa hitab ⱪiliwatimən.
5Əy gol adəmlər, ɵgininglar zerəklikni,
əy nadanlar, ɵgininglar əⱪlinglarni ixlitixni.
6Ⱪulaⱪ selinglar, eytmaⱪqimən yüksək ixlarni,
durustur aƣzimdin qiⱪⱪanliri.
7Ⱨəⱪiⱪətni sɵzləymən, yalƣan sɵzləxtin nəprətlinimən.
8Eytⱪanlirimning ⱨəmmisi ⱨəⱪtur,
uningda ⱨiyligərlik yaki sahtiliⱪ yoⱪtur.
9Eniⱪtur barliⱪ sɵzlirim qüxəngənlərgə,
toƣridur ular bilim alƣanlarƣa.
10Ⱪobul ⱪilinglar kümüxning orniƣa nəsiⱨətlirimni,
sap altunning orniƣa bilimni.
11Qünki danaliⱪ lə’əl-yaⱪutlardinmu ⱪimmətliktur,
ⱨərⱪandaⱪ arzuluⱪ nərsə uningƣa təng keləlməstur.
12Mən danaliⱪmən, əⱪil-idrak bilən billə yaxaymən.
Bilim wə pəm-parasətning igisimən.
13Pərwərdigardin əyminix yamanliⱪtin nəprətlinixtur.
Nəprətlinimən təkəbburluⱪ, mənmənlik, yaman yol, yalƣan sɵzdin.
14Igisimən nəsiⱨət wə ⱨekmətning,
əⱪil ⱨəm küq-ⱪudrətning.
15Mən arⱪiliⱪ ⱨɵküm süridu padixaⱨlar,
adil ⱪanun-pərman qiⱪiridu ⱨɵkümdarlar.
16Mən arⱪiliⱪ idarə ⱪilidu ⱨoⱪuⱪdarlar,
əməldarlar, barliⱪ adil ⱨɵküm qiⱪarƣuqilar.
17Sɵyimən mənmu meni sɵygənlərni,
tapalaydu tirixip izdigənlər meni,
18məndə bardur bayliⱪ wə xɵⱨrət,
tügiməs mal-dunya wə ⱨəⱪⱪaniyət.
19Mən beridiƣan mewə altundin, ⱨətta sap altundin ⱪimmətliktur.
Məndin kelidiƣan payda sap kümüxtinmu əwzəldur.
20Mən ⱨəⱪⱪaniyət yolida mangimən,
adalət yolida ilgiriləymən.
21Meni sɵygənlərgə bayliⱪ berimən,
ularning həzinilirini toldurimən.
22Pərwərdigar wujudⱪa kəltürgən meni ɵz ixlirini baxlixidin burunla,
ⱨəmmə məwjudatlarning ⱨeq nemini yaritixtin burunla,
23bərpa bolƣanmən əlmisaⱪtila, əzəldin tartipla,
yər-zemin tehi yaritilmastila.
24Tɵrəlgənmən dengiz-okyanlar yoⱪtila,
bulaⱪlar kɵz aqmastila,
25tɵrəlgənmən egiz taƣlar xəkillənməstila,
tɵpiliklər pəyda bolmastila,
26Huda bipayan zemin, kəng dalilarni yaratmastila,
zemindiki topa-qanglar tehi məwjut bolmastila.
27U yərdə idim Huda asmanni ornatⱪinida,
dengiz yüzigə upuⱪ siziⱪini sizƣinida,
28asmanƣa bulutlarni orunlaxturƣinida,
dengiz-okyanlarni su bilən toldurƣinida,
29u sular taxmisun dəp, əmr ⱪilip dengizƣa qək ⱪoyƣinida,
yər-zeminning ulini bəlgiliginidə.
30Mən uning yenidiki usta ⱨünərwən idim.
Ⱨər küni mən uning huxalliⱪi idim,
mənmu ⱨərda’im uning ⱨuzurida xadlinattim.
31U yaratⱪan pütkül aləm üqün xadlinattim.
Dunyadiki insanlardin sɵyünəttim.
32Əmdi manga ⱪulaⱪ selinglar, əy oƣullar,
nəⱪədər bəhtliktur yolumni tutⱪanlar!
33Təlim-tərbiyəmgə ⱪulaⱪ selip, əⱪil tepinglar,
ularƣa bipərwaliⱪ ⱪilmanglar.
34Nəⱪədər bəhtliktur ixik aldimdin kətməy ⱨər küni,
bosuƣamda kütüp sɵzümni anglaydiƣan kixi!
35Qünki meni tapⱪanlar ⱨayatliⱪni tapar.
Pərwərdigarning raziliⱪiƣa igə bolar.
36Ɵzi ziyan tartar meni ⱪoldin berip ⱪoyƣanlar,
ɵlümni yahxi kɵrgənlərdur meni yaman kɵrgənlər.
9
Danaliⱪning qaⱪiriⱪi
1Saldi danaliⱪ bir ɵy ɵzigə,
ornatti yəttə tüwrük uningƣa.
2Soyup mal, təyyarlap xarabni,
yaydi u dastihinini.
3Əwətti dedəklirini ɵz ziyapitigə qaⱪirixⱪa,
turƣuzdi xəⱨərning əng egiz jaylirida:
4“Əy saddilar, bu yərgə kelinglar!” dəp qaⱪirƣuzdi,
əⱪilsizlərgə u mundaⱪ eytti:
5“Ətkən ƣizayimƣa eƣiz teginglar,
təyyarliƣan xarabimni iqinglar.
6Nadanliⱪ yolini taxlanglar, bəhtlik yaxaysilər xunda,
menginglar aⱪilliⱪ yolida”.
7Kimki tənbiⱨlisə mazaⱪ ⱪilƣuqilarni, uqrar aⱨanətkə,
əyiblisə rəzillərni, ⱪalar ⱨaⱪarətkə.
8Əyiblimə mazaⱪ ⱪilƣuqilarni, bolmisa sanga ɵq bolup ⱪalar,
gər əyiblisəng danalarni, sɵyər seni ular.
9Təlim bərsəng danaƣa, ziyadə bolar uning əⱪli,
ɵgətsəng ⱨəⱪⱪaniy adəmgə, axar uning bilimi.
10Pərwərdigardin əyminix danaliⱪning baxlinixidur.
Birdinbir Muⱪəddəs bolƣuqini bilixning ɵzi əⱪil-idraktur.
11Manga əgəxsəng, ɵmrüng uzun bolar.
Yexingƣa yax ⱪoxular.
12Dana bolsang, ɵzüng kɵrisən paydisini,
mazaⱪ ⱪilsang, ɵzüng tartisən ziyinini.
Nadanliⱪning qaⱪiriⱪi
13Nadanliⱪ ohxar bixəm wə ⱨeqnemigə ⱪarimaydiƣan kalwa hotunƣa,
14olturup u ɵyining ixiki aldida,
xəⱨərning əng egiz jayida,
15yenidin ɵtüp, tüz yolda ketiwatⱪanlarƣa towlidi:
16“Əy saddilar, bu yərgə kelinglar!” dəp qaⱪirdi,
əⱪilsizlərgə ⱨəm mundaⱪ eytti:
17“Oƣrilap iqkən su tatliⱪtur,
yoxurup yegən nan təmliktur”.
18Biraⱪ, bilməs angliƣuqilar u yərning ərwaⱨlar makani ikənlikini,
ɵyigə qaⱪirilƣanlarning gɵrgə kirip bolƣanliⱪini.
10
Sulayman padixaⱨning pənd-nəsiⱨətliri
1Sulayman padixaⱨning pənd-nəsiⱨətliri:
dana oƣul xadlandurar atisini,
nadan oƣul ⱪayƣuƣa salar anisini.
2Payda bərməs ⱨaram bayliⱪ,
ɵlümdin ⱪutuldurar ⱨəⱪⱪaniyliⱪ.
3Aq ⱪoymas Huda ⱨəⱪⱪaniylarni,
əməlgə axurmas yamanlarning arzusini.
4Namrat bolar ⱪol ⱪoxturup olturƣanlar,
bayliⱪ kəltürər ɵz ⱪoli bilən ixqanlar.
5Əⱪil-idrakliⱪ oƣuldur ⱨosulni waⱪtida yiƣⱪan,
uyatⱪa ⱪalduridiƣan oƣuldur orma məzgilidə uhliƣan.
6Bərikət ⱨəⱪⱪaniylarning bexiƣa yaƣar,
zorawanliⱪini yamanlarning sɵzliri yoxurar.
7Ⱨəⱪⱪaniylar mubarək əslimilər ⱪaldurar.
Yamanlarning nami tezla untulup ⱪalar.
8Ⱪəlbidə danaliⱪ bolƣan nəsiⱨətni ⱪobul ⱪilar,
əhməⱪlərqə sɵzligən balaƣa ⱪalar.
9Diyanət yolida mangƣanning ⱪədimi bihətərdur,
əgri yolda yürgənning ⱪuyruⱪi bir tutamdur.
10Ƣərəzlik kɵz ⱪisⱪan ƣəm-ⱪayƣuni kəltürüp qiⱪirar,
əhməⱪlərqə sɵzligən balada ⱪalar.
11Ⱨayatliⱪ buliⱪidur ⱨəⱪⱪaniyning sɵzi,
yoxurar zorawanliⱪini yamanlarning tili.
12Ɵqmənlik jedəl-majira ⱪozƣar,
meⱨir-muⱨəbbət barliⱪ gunaⱨlarni yapar.
13Aⱪilning ləwliridin danaliⱪ tamar,
əⱪilsizning dümbisigə dərrə təyyar turar.
14Danalar bilimini iqidə saⱪlar,
əhməⱪning tili ⱨalakət qaⱪirar.
15Baylarning məzmut ⱪorƣinidur ɵz bayliⱪi.
Namratlarning ⱨalakitidur ɵz yoⱪsuzluⱪi.
16Ⱨayatliⱪtur ⱨəⱪⱪaniyning erixkini,
gunaⱨtur rəzilning tapⱪini.
17Tərbiyini ⱪobul ⱪilƣuqi ⱨayatliⱪ yolididur,
tənbiⱨni rət ⱪilƣuqi yoldin azƣan kixidur.
18Ɵqmənlikini yoxurƣuqining sɵzi yalƣan.
Əhməⱪtur baxⱪilarƣa tɵⱨmət qapliƣan.
19Gunaⱨtin haliy bolmas kɵp sɵzləydiƣan,
danadur tilini tartⱪan.
20Sap kümüxtur ⱨəⱪⱪaniyning ləwzi,
ərziməstur yamanlarning kɵngli.
21Ⱨəⱪⱪaniyning sɵzi kɵpkə ozuⱪ bolar,
əhməⱪlər əⱪilsizliⱪidin ⱨalak bolar.
22Bayliⱪ kəltürər Pərwərdigarning bərikiti,
ⱪoxmas bu bayliⱪⱪa dərd-ələmni.
23Ⱨuzurlinar əⱪilsiz yamanliⱪ ⱪilƣinidin,
zoⱪlinar aⱪil danaliⱪ ixidin.
24Yamanning ⱪorⱪⱪini uning bexiƣa qüxər,
ⱨəⱪⱪaniylarning arzusi əməlgə axar.
25Ⱪuyundin keyin yaman adəm yoⱪilar,
ⱨəⱪⱪaniy adəm mənggülük uldək məzmut ⱪalar.
26Sirkə qixni, tütün kɵzni eqixturar,
ⱨurun ɵzini ixⱪa salƣuqini awarə ⱪilar.
27Uzartar Pərwərdigardin əyminix ɵmürni,
ⱪisⱪa bolar yamanlarning ɵmri.
28Xadliⱪ elip kelər ⱨəⱪⱪaniylarning ümidi,
yoⱪⱪa qiⱪar yamanlarning kütkini.
29Pərwərdigarning yoli diyanətliklər üqün baxpanaⱨdur,
yamanliⱪ ⱪilƣuqilar üqün ⱨalakəttur.
30Mustəⱨkəm turar ⱨəⱪⱪaniy adəm ɵz ornida,
uzun turalmas yamanlar zeminda.
31Ⱨəⱪⱪaniyning aƣzidin danaliⱪ tɵkülər,
yalƣan sɵzləydiƣan til kesilər.
32Ⱨəⱪⱪaniyning sɵzi kixilərgə yaⱪar,
yamanlarning aƣzidin ⱪuwluⱪ-xumluⱪ qiⱪar.
11
1Pərwərdigar yirginər məkkarning tarazisidin,
hursən bolar ⱨəⱪⱪaniyning taraza texidin.
2Təkəbburluⱪ kəynidin kelər xərməndilik,
ⱨəmraⱨ bolar kəmtərlikkə danaliⱪ.
3Yetəklər duruslarni diyanətliki,
wəyran ⱪilar kazzaplarni ɵz ⱨiyligərliki.
4Mal-dunyaning paydisi bolmas Huda ƣəzəpkə kəlgən küni,
ⱨəⱪⱪaniyliⱪ bolsa ɵlümdin ⱪutⱪuzar adəmni.
5Diyanətlik kixining ⱨəⱪⱪaniyliⱪi uning yolini oquⱪ ⱪilar,
yaman adəm ɵz yamanliⱪidin yiⱪilar.
6Duruslarni ⱨəⱪⱪaniyliⱪi ⱪutⱪuzar,
satⱪunlar ɵz nəpsidin tutular.
7Ɵlsə yaman adəm, arzusi yoⱪⱪa qiⱪar,
bay bolux ümidi kɵpükkə aylinar.
8Ⱨəⱪⱪaniy kixi külpəttin ⱪutuldurular,
yaman adəm əksiqə külpətkə duqar bolar.
9Hudasizlar yeⱪinini tili bilən ⱨalak ⱪilar,
ⱨəⱪⱪaniylar bilimi bilən ⱪutⱪuzular.
10Əl-yurt xad bolar, ⱨəⱪⱪaniylar ronaⱪ tapsa,
təntənə ⱪilar, yamanlar ⱨalak bolsa.
11Əl-yurt gülləp yaxinar duruslarning bərikət tiləxliridin,
harab bolar yamanlarning tilidin.
12Əⱪilsiz kəmsitər yeⱪinini,
süküt ⱪilar əⱪil igisi.
13Qeⱪimqi axkarilar məhpiyətlikni,
ixənqlik kixi qing saⱪlar sirni.
14Əl wəyran bolar, məsliⱨətsiz bolsa,
ƣəlibə ⱪilar məsliⱨətqilər kɵp bolsa.
15Kɵp ziyan tartar yatⱪa kepil bolƣuqi,
aman bolar kepilliktin bax tartⱪuqi.
16Sazawər bolar latapətlik ayal ⱨɵrmətkə,
pəⱪət igə bolar zorawanlar bayliⱪⱪa.
17Kəltürər rəⱨimdil ɵzigə payda,
uqritar rəⱨimsiz ɵzini ziyanƣa.
18Kɵpüktək bolar yamanlarning tapⱪini.
Qoⱪum in’am alar ⱨəⱪⱪaniyliⱪ uruⱪini qaqⱪuqi.
19Ⱨayatliⱪⱪa erixər qin ⱨəⱪⱪaniy kixi,
ɵlümgə yüzlinər yamanliⱪni ⱪoƣlaxⱪuqi.
20Pərwərdigar yirginər kɵngli əgrilərdin,
hursən bolar yoli diyanətliklərdin.
21Sɵzsizki, yamanlar qoⱪum jazalinar,
ⱨəⱪⱪaniylarning əwladi ⱪutⱪuzular.
22Ⱨɵsni bar əⱪli yoⱪ hotun ohxar,
qoxⱪa tumxuⱪiƣa esilƣan altun ⱨalⱪiƣa.
23Yahxiliⱪⱪa baxlar ⱨəⱪⱪaniylarning arzusi,
ƣəzəp-nəprəttə ⱪaldurar yamanlarning kütkini.
24Biri sehiy bolup, bayliⱪi yənila axar,
yənə biri behil bolup əksiqə namratlixar.
25Ronaⱪ tapar mərdlər,
su bərgənlərgə su berilər.
26Ⱪalar axliⱪni waⱪtida satmiƣanlar həlⱪning lənitigə,
bərikət tilinər axliⱪni waⱪtida setip bərgənlərgə.
27Yahxiliⱪ ⱪilixⱪa intilgüqi kɵrər yahxiliⱪ,
yamanliⱪ ⱪilixni kɵzligüqigə kelər yamanliⱪ.
28Yiⱪilip qüxər mal-dunyasiƣa tayanƣanlar,
ətiyazning bihidək kɵklər ⱨəⱪⱪaniylar.
29Miras alalmas ɵyidikilərgə külpət kəltürgüqi,
dananing qakiri bolup ⱪalar əⱪilsiz kixi.
30Ⱨayatliⱪ dərihidur ⱨəⱪⱪaniyning mewisi,
aⱪildur kixilərning ⱪəlbini utⱪuqi.
31Səwənlikliri üqün bu dunyada jazalanƣan tursa ⱨəⱪⱪaniylar,
yamanlar bilən gunaⱨkarlarning aⱪiwiti nemə bolar?
12
1Tərbiyini sɵygən bilimni sɵygüqidur.
Tənbiⱨni ɵq kɵrgən ⱨamaⱪəttur.
2Yahxi adəm Pərwərdigarning xapa’itigə muyəssər bolar,
bətniyət adəmni Pərwərdigar jazaƣa ⱨɵküm ⱪilar.
3Adəm yamanliⱪ ⱪilip aman bolmas,
ⱨəⱪⱪaniylarning yiltizi ⱪomurulmas.
4Pəzilətlik ayal erining tajidur,
xərməndə hotun erining küqini horatⱪuqidur.
5Ⱨəⱪⱪaniylarning oyliri adilliⱪtur,
yamanlarning məsliⱨiti məkkarliⱪtur.
6Ⱪan tɵkidiƣan tuzaⱪtur yamanlarning tili,
adəmni tuzaⱪtin ⱪutⱪuzar ⱨəⱪⱪaniylarning sɵzi.
7Yamanlar wəyran ⱪilinip yoⱪilar,
ⱨəⱪⱪaniylarning ɵyi məzmut turar.
8Əⱪil-idrikigə ⱪarap adəm mahtaxⱪa sazawər bolar,
əgri oy-pikirlik kixi kɵzgə ilinmay ⱪalar.
9Etibarsiz ⱪaralsimu qakar yalliƣan kixi,
ɵzini qong tutup nanƣa zar bolƣuqidin yahxi.
10Ⱨəⱪⱪaniy adəm ɵz mal-warinini asrimay ⱪalmas,
yaman adəmning “rəⱨimdilliki” zalimliⱪtur halas.
11Yerigə ixligənning ⱪorsiⱪi toⱪ.
Ⱪuruⱪ hiyal sürgənning əⱪli yoⱪ.
12Kɵz ⱪizartar rəzilning oljisiƣa yamanlar,
yiltiz tartip mewə berər ⱨəⱪⱪaniylar.
13Yaman kixi ɵz aƣzining gunaⱨidin tutular,
ⱨəⱪⱪaniy adəm müxküllüktin ⱪutular.
14Adəm yahxi sɵzi bilən yahxiliⱪ tapar,
meⱨniti bilən in’amƣa sazawər bolar.
15Əhməⱪning yoli ɵz nəziridə toƣridur,
nəsiⱨətkə ⱪulaⱪ salƣuqi danadur.
16Tezla bilinər kəlsə əhməⱪning aqqiⱪi,
ⱨaⱪarətkə uqriƣanda zerək qandurmas inkasini.
17Bildürər ⱨəⱪ sɵzligüqi adilliⱪni,
yalƣan guwaⱨliⱪ bərgüqi sahtiliⱪni.
18Oylimayla ⱪilƣan sɵz ⱪiliqtək tiⱪilar,
danalarning sɵzi dawa bolar.
19Rast gəp mənggü put tirəp turar,
yalƣan gəp birdəmlik bolar.
20Yaman niyətlik kixining kɵnglidə ⱨiyligərlik bolar.
Tinq-amanliⱪni dəwət ⱪilƣuqilar huxalliⱪ tapar.
21Ⱨəⱪⱪaniy adəmning bexiƣa ⱨeq külpət qüxməs,
rəzillər bəhtsizliktin ⱪutulalmas.
22Pərwərdigar yirginər yalƣan sɵzlərdin,
hursən bolar sɵz-ⱨərikiti səmimiy bolƣanlardin.
23Bilindurməs zerəklər ɵz bilimini,
axkarilar əhməⱪlər ɵzining nadanliⱪini.
24Tirixqan ⱪol ⱨoⱪuⱪ tutar,
ⱨurun alwanƣa tutular.
25Mükqəytər ƣəm-əndixə kixini,
hux ⱪilar bir eƣiz yahxi sɵz adəmni.
26Ⱨəⱪⱪaniylar yeⱪiniƣa yol kɵrsitər,
yamanlarning yoli ɵzlirini azdurar.
27Ⱨurun ⱨətta erinər pixuruxⱪa owliƣan owni,
tirixqanliⱪ bolsa adəmning ⱪimmətlik bayliⱪi.
28Ⱨəⱪⱪaniylarning yolida ⱨayatliⱪ bardur,
bu yol ɵlümgə yetəkliməydiƣan yoldur.
13
1Dana oƣul atisining tərbiyisigə kɵngül ⱪoyar,
məshirə ⱪilƣuqi tənbiⱨtin ɵzini tartar.
2Yahxi adəm ɵz sɵzidin yahxiliⱪ tapar,
ha’inlar zorawanliⱪning koyida bolar.
3Aƣzi qing jenini saⱪlap ⱪalar,
aƣzi ittik ⱨalakətkə yüz tutar.
4Erixəlməs ⱨurunlar kɵngli haliƣan ⱨər ⱪandaⱪ nərsigə,
erixər tirixqanlar barliⱪ arzusiƣa.
5Yalƣanqiliⱪtin yirginər ⱨəⱪⱪaniylar,
uyatsizliⱪ ⱪilip xərməndə bolar yamanlar.
6Adilliⱪ ⱪoƣdar ⱨəⱪⱪaniyni,
rəzillik yiⱪitar gunaⱨkarni.
7Bəzilər bay kɵrsitər ɵzini, lekin bu ⱪuruⱪ sɵləttur,
bəzilər yoⱪsul kɵrsitər ɵzini, əmma katta baylardur.
8Bayliⱪ bayning jeniƣa tɵləm bolar.
Yoⱪsul təⱨdittin haliy bolar.
9Parlap turar ⱨəⱪⱪaniyning nuri,
ɵqürülər yamanning qiriƣi.
10Qiⱪar pəⱪət jedəl-majira kibirliktin,
tepilar danaliⱪ nəsiⱨət anglaydiƣanlardin.
11Asan erixkən bayliⱪ bərikətsiz bolar,
meⱨnət ⱪilip tapⱪini bərikətlik bolar.
12Uzaⱪⱪa sozulƣan ümid kɵngülni yerim ⱪilar,
arzusiƣa yətmək huddi ⱨayatliⱪ dərihigə erixkəndək bolar.
13Hudaning sɵzigə səl ⱪariƣuqi ɵzigə ⱨalakət kəltürər,
uning əmrlirigə əməl ⱪilƣan tartuⱪⱪa erixər.
14Ⱨayatliⱪ buliⱪidur danalarning təlimi,
u əjəl tuziⱪidin halas ⱪilidu adəmni.
15Əⱪil-idrak ⱨimmət tapⱪuzar,
ha’inning yoli muxəⱪⱪətlik bolar.
16Zerək bilimigə tayinip ix ⱪilar,
ⱨamaⱪət ɵz nadanliⱪini axkarilar.
17Duqar bolar balaƣa yaman əlqi,
elip kelər xipaliⱪ sadiⱪ əlqi.
18Tərbiyini rət ⱪilƣuqi namratlixip uyatⱪa ⱪalar,
tənbiⱨni ⱪobul ⱪilƣuqi izzətkə igə bolar.
19Əməlgə axⱪan arzu xerindur kixigə,
yamanliⱪini taxlax yirginqliktur ⱨamaⱪətkə.
20Danalar bilən billə yürgən dana bolar,
ⱨamaⱪətlərgə ⱨəmraⱨ bolƣan ziyanƣa uqrar.
21Gunaⱨkarlarning kəynidin bala ⱪoƣlixar,
ⱨəⱪⱪaniylar yahxi in’am alar.
22Yahxi adəm miras ⱪaldurar əwladliriƣa,
gunaⱨkarlarning mal-dunyaliri ⱪalar ⱨəⱪⱪaniylarƣa.
23Yoⱪsulning boz yeri terilixi bilən mol ⱨosul berər,
biraⱪ adalətsizlik tüpəylidin tartiwelinar.
24Oƣlidin tayaⱪni ayisa, uni ɵq kɵrgənlik bolar,
oƣlini sɵysə, dəl waⱪtida uningƣa tərbiyə ⱪilar.
25Ⱨəⱪⱪaniy adəm toyƣuqə ƣizalinar,
yamanning ⱪorsiⱪi aqliⱪta tartixar.
14
1Aⱪil ayal a’ilisini ronaⱪ tapⱪuzar,
əhməⱪ ayal ɵz ⱪoli bilən a’ilisini buzar.
2Pərwərdigardin əyminər toƣra yolda mangƣuqi,
kɵzgə ilmas uni əgri yolda yürgüqi.
3Toⱪmaⱪ bolar ɵzigə əhməⱪning təkəbbur aƣzi,
ɵzini ⱪoƣdar aⱪilning tili.
4Ɵküzüng bolmiƣanda oⱪur ⱪuruⱪ turar,
lekin ɵküzning küqi bilən mol ⱨosul bolar.
5Aƣzidin yalƣan sɵz qiⱪmas sadiⱪ guwaⱨqining,
tiniⱪidin yalƣanqiliⱪ qiⱪip turar sahta guwaⱨqining.
6Mazaⱪ ⱪilƣuqining danaliⱪni izdixi biⱨudidur,
aⱪilƣa bilim elix asandur.
7Neri tut ɵzüngni əhməⱪtin,
alalmaysən nə bilim uning ləwzidin.
8Zerəkning danaliⱪi ɵz yolini qüxəngənlikidə,
əhməⱪlərning əⱪilsizliⱪi aldamqiliⱪ ⱪilixida.
9Məshirilik külər əhməⱪlər gunaⱨⱪa,
kəngqilik bolar ⱨəⱪⱪaniylarning arisida.
10Yürək ɵz dərdini ɵzila bilidu,
huxalliⱪiƣimu baxⱪilar xerik bolalmaydu.
11Ɵyi wəyran bolar yamanning,
gülləp yaxnar ⱨəⱪⱪaniyning.
12Bəzi yollar toƣridək kɵrünər kixigə,
lekin ahiri elip barar ɵlümgə.
13Bəzidə külüp tursimu, azab yürəkni aƣritar,
huxalliⱪ bəzidə ƣəm-ⱪayƣu bilən ahirlixar.
14Yoldin qiⱪⱪanlar tegixlik jaza tartar.
Yahxi adəm yahxiliⱪidin tartuⱪlinar.
15Gol kixi ixinip ketər ⱨəmmə gəpkə,
zerək adəm oylinar ⱨər ⱪədəmdə.
16Dana eⱨtiyatqan bolup, yamanliⱪtin neri turar,
əⱪilsiz bəngbax bolup, bipərwaliⱪ ⱪilar.
17Mijəzi ittik adəm əhmiⱪanə ix ⱪilar,
bətniyət nəprətkə ⱪalar.
18Gol adəmlərgə əhməⱪliⱪ miras ⱪalar,
zerəklərgə bilim taj bolup taⱪilar.
19Bax egər yamanlar yahxilarning aldida,
rəzillər ⱨəⱪⱪaniyning dərwazisi aldida.
20Namratⱪa yeⱪinimu ɵq bolar ⱨətta,
dost tartidiƣanlar kɵp bolar bayƣa.
21Yeⱪinini pəs kɵrgən gunaⱨkardur,
ⱨajətmənlərgə rəⱨim ⱪilƣan bəhtliktur.
22Bərⱨəⱪ, yaman niyətlik yoldin adixar,
yahxi niyətlik muⱨəbbət wə sadiⱪliⱪni tapar.
23Kelər ⱨərbir meⱨnəttin payda,
ⱪaldurar ⱪuruⱪ parang adəmni moⱨtajliⱪta.
24Aⱪilning erixkən bayliⱪi uning xɵⱨrət tajidur,
nadanliⱪidin əhməⱪⱪə pəⱪət nadanliⱪ ⱪalur.
25Ⱪutⱪuzar kixilərning ⱨayatini qin guwaⱨliⱪ bərgüqi,
ha’inliⱪ ⱪilar tiniⱪidin yalƣanqiliⱪ qiⱪip turƣuqi.
26Pərwərdigardin əyməngüqining yɵlənqüki bar,
uning balilirimu ⱨimayigə igə bolar.
27Pərwərdigardin əyminix buliⱪidur ⱨayatliⱪning,
kixini haliy ⱪilar tuziⱪidin ɵlümning.
28Padixaⱨning xan-xəripi puⱪrasining kɵp boluxidin,
ⱨɵkümdarning ⱨalakiti puⱪrasining yoⱪ boluxidin.
29Əⱪil-idrakⱪa igə eƣir-besiⱪ kixi,
axkarilar əhməⱪliⱪini qeqilƣaⱪ kixi.
30Tənning saƣlamliⱪidur kɵngül hatirjəmliki,
qiritar ⱨəsəthorluⱪ sɵngəkni.
31Kəmbəƣəlni əzgənlik uning Yaratⱪuqisiƣa ⱨaⱪarət kəltürgənliktur,
ⱨajətməngə xapa’ət ⱪilƣanliⱪ uning Yaratⱪuqisini uluƣliƣanliⱪtur.
32Yaman yamanliⱪi tüpəylidin yiⱪilar,
ⱨəⱪⱪaniy səkratta yatⱪandimu baxpanaⱨiƣa ɵzini tapxurar.
33Alar danaliⱪ aⱪilning kɵnglidə qongⱪur orunni,
bildürər əhməⱪlərning arisidimu ɵzini.
34Kɵtürər ⱨəⱪⱪaniyət həlⱪning abruyini,
nomusⱪa ⱪaldurar gunaⱨ ⱨərⱪandaⱪ əlni.
35Qeqən əməldarƣa yaƣar padixaⱨning iltipati,
xərməndə əməldarƣa bolsa uning ƣəzipi.
15
1Mulayim jawab basar ƣəzəpni,
ⱪopal sɵz ⱪozƣar aqqiⱪni.
2Danalarning sɵzi bilimgə jəlp ⱪilar,
əhməⱪlərning aƣzidin nadanliⱪ yaƣar.
3Ⱨər yərgə qüxər Pərwərdigarning nəziri,
küzitip turar u yahxi-yamanni.
4Ⱨayatliⱪ dərihidur mulayim til,
kixining roⱨini qüxürər ⱨiylə-mikirlik til.
5Rət ⱪilar əhməⱪ atisining tərbiyisini,
zerək bolar tənbiⱨkə ⱪulaⱪ salƣuqi.
6Ɵyidə mol bayliⱪ bolar ⱨəⱪⱪaniyning,
bala-ⱪaza elip kelər tapⱪini yamanning.
7Bilim tarⱪitar dananing tili,
uningƣa ohximas əⱪilsizning dili.
8Pərwərdigarƣa yirginqliktur yamanlarning ⱪurbanliⱪi,
uning hursənlikidur adillarning du’asi.
9Pərwərdigarƣa yirginqliktur yamanning yoli,
yahxi kɵrər u ⱨəⱪⱪaniyliⱪni izdigüqini.
10Duq kelər ⱪattiⱪ jazaƣa toƣra yolni taxliƣuqi,
ⱨalak bolar tənbiⱨini rət ⱪilƣuqi.
11Pərwərdigarƣa ayan tursa ɵlüklər makani,
tehimu ayan bolmasmu insanlarning dili?
12Məshirə ⱪilƣuqi tənbiⱨni yaⱪturmas,
danalarning aldiƣa u barmas.
13Kɵngül xad bolsa, hux qiray bolar,
ⱪəlb azablansa, roⱨi sunar.
14Təxna bolar bilimgə aⱪilning yüriki,
ⱪana’ət tapar nadanliⱪtin əⱪilsizning aƣzi.
15Kəmbəƣəlning ⱨərbir küni muxəⱪⱪətliktur,
lekin u kɵnglini xad tutsa da’ima ziyapəttə bolƣandəktur.
16Mol bayliⱪi bilən təxwixtə ɵtkəndin,
əwzəldur az dunya bilən əyminip ɵtkən Pərwərdigardin.
17Ɵq-adawət iqidə bordiƣan malning gɵxini yegəndin kɵrə,
əwzəldur kɵktat yegən meⱨir-muⱨəbbət iqrə.
18Terikkək jedəl qiⱪirar,
səwrqan talax-tartixlarni tinqlandurar.
19Ⱨurunning yoli goya tikənlik qatⱪalliⱪtur,
durusning yoli bolsa daƣdam yoldur.
20Xadlandurar əⱪilliⱪ oƣul atisini,
kəmsitər əⱪilsiz anisini.
21Əhməⱪliⱪi bilən hux bolar əⱪli yoⱪlar,
toƣra ix kɵrər əⱪil-idrakliⱪlar.
22Pilanlar məƣlup bolar məsliⱨət bolmiƣanda,
muwəppəⱪiyətlik bolar məsliⱨətqi kɵp bolƣanda.
23Jayida berilgən jawab kixini hux ⱪilur,
dəl waⱪtida ⱪilƣan sɵz nəⱪədər yahxidur!
24Danaƣa uzun ɵmür beƣixlar ⱨayatliⱪ yoli,
ɵlüklər makanidin yiraⱪlaxturar uni.
25Pərwərdigar wəyran ⱪilar təkəbburning ɵyini,
saⱪlap ⱪalar tul hotunning ɵy-zeminini.
26Pərwərdigarƣa yirginqliktur yamanlarning oy-pikiri,
sap bilinər aⱪ kɵngülning yeⱪimliⱪ sɵzliri.
27Aqkɵz kixi ɵz a’ilisigə külpət kəltürər,
parihorluⱪtin nəprətləngüqi uzaⱪ ɵmür kɵrər.
28Ⱨəⱪⱪaniy adəm ɵzini dəngsəp sɵzlər,
yaman adəmning aƣzidin xumluⱪ tɵkülər.
29Pərwərdigar yamandin yiraⱪ turar.
Ⱨəⱪⱪaniyning du’asiƣa u ⱪulaⱪ salar.
30Hux qiray kɵngülni xadlandurar,
hux həwər ustihanƣa ət ⱪondurar.
31Ⱨayatliⱪ beridiƣan tənbiⱨkə ⱪulaⱪ salƣanlar,
danalar arisida yaxar.
32Tərbiyini rət ⱪilƣan ɵzini har ⱪilar,
tənbiⱨkə ⱪulaⱪ salƣan əⱪil tapar.
33Pərwərdigardin əyminix adəmgə danaliⱪ ɵgitər,
izzət-ⱨɵrmətning aldida kiqik pe’illiⱪ yürər.
16
1Kɵngüldiki oy-pikirlər insandindur,
uning toƣra jawab berixi Hudaning ilⱨamidindur.
2Insan pak dəp bilər ɵzining ⱪilƣan ⱨəmmə ixini,
lekin Pərwərdigar dəngsəp kɵrər adəmning niyiti.
3Tapxur ⱪilmaⱪqi bolƣan ixliringni Pərwərdigarƣa,
nətijilik bolar pilanliring xunda.
4Pərwərdigar barliⱪ məwjudatni məⱪsətlik orunlaxturƣandur,
ⱨətta yamanlarni balayi’apət künigə ⱪaldurƣandur.
5Pərwərdigarƣa yirginqliktur təkəbburlar,
muⱪərrərki, jazasiz ⱪalmas ular.
6Ɵzgərməs muⱨəbbət bilən gunaⱨ kəqürüm ⱪilinar,
Pərwərdigardin əyminix adəmlərni yamanliⱪtin haliy ⱪilar.
7Pərwərdigarni hursən ⱪilsa adəmning tutⱪan yoli,
Pərwərdigar ⱨətta yaraxturar düxmənliri bilən uni.
8Mol bayliⱪni tapⱪandin adalətsizlik bilən,
əwzəldur az tapⱪan ⱨəⱪⱪaniyliⱪ bilən.
9Insan ɵz yoli üqün pilan tüzər kɵnglidə,
əmma Pərwərdigar ⱪarar ⱪilar uning ⱪədimigə.
10Pərwərdigarning ilⱨami bar padixaⱨning ⱪararida,
adalətsizlik qiⱪmas uning aƣzidin ⱨɵküm qiⱪarƣinida.
11Adil taraza-mizanlar Hudaƣa hastur,
taraza taxlirining ⱨəmmisi uning ijadidur.
12Padixaⱨning yamanliⱪ ⱪilixi ɵzi üqün yirginqliktur,
qünki təhtning məzmut turuxi ⱨəⱪⱪaniyət biləndur.
13Hursən ⱪilar toƣra sɵz padixaⱨni,
sɵyər u ⱨəⱪ sɵzligənlərni.
14Ɵlümning əlqisidur padixaⱨning ƣəzipi,
biraⱪ ⱪayturar dana kixi uning ƣəzipini.
15Ⱨayat ⱪelixⱪa nixanidur padixaⱨning təbəssumi,
goya baⱨardiki yamƣurdəktur uning xəpⱪiti.
16Danaliⱪⱪa erixix altunƣa erixixtin kɵp əwzəldur,
əⱪil-idrakliⱪni tallax kümüxni tallaxtin əladur.
17Toƣra adəmning daƣdam yoli yamanliⱪtin yiraⱪtur,
yoliƣa eⱨtiyat ⱪilixning ɵzi jenini saⱪlap ⱪelixtur.
18Awwal kelər təkəbburluⱪ ⱨalakəttin,
ⱨakawurluⱪ yiⱪilixtin.
19Təkəbburlar bilən ⱨaram olja bɵlüxkəndin kɵrə,
yaxax əwzəldur kəmtər bolup ezilgənlər bilən billə.
20Ronaⱪ tapar Pərwərdigarning sɵzigə kɵngül ⱪoyƣanlar,
bəhtlik bolar ixənqini Pərwərdigarƣa baƣliƣanlar.
21Kɵngligə danaliⱪ orniƣuqi parasətlik dəp atilar,
yeⱪimliⱪ sɵzlər tehimu ⱪayil ⱪilarliⱪ bolar.
22Əⱪil-idrak ɵz igisi üqün ⱨayat buliⱪidur,
əhməⱪning ɵz əhməⱪliⱪi elip kelidiƣini jazadur.
23Dananing ⱪəlbidiki danaliⱪ uning aƣzidin qiⱪar,
sɵzliri tehimu ⱪayil ⱪilarliⱪ bolar.
24Yeⱪimliⱪ sɵzlər goya ⱨəsəldur,
janƣa raⱨət, təngə xipadur.
25Bəzi yollar toƣridək kɵrünər kixigə,
lekin ahiri elip barar ɵlümgə.
26Əmgəkqining ixtiyi uni tutar əmgəkkə,
aq ⱪarni məjburlar ixləxkə.
27Ⱪozƣar yamanliⱪni ɵktəm kixi,
ohxar lawuldap turƣan otⱪa uning zuwani.
28Jedəl-majirani kengəytər ⱨiyligərning sɵzi,
bir-biridin ayriwetər ƣəywət yeⱪin dostlarni.
29Eziⱪturar zorawan kixi ɵz yeⱪinini,
baxlar yaman yolda mengixⱪa uni.
30Kɵz ⱪisix bilən xumluⱪ oylar,
lewini qing yumux bilən yamanliⱪni əməlgə axurar.
31Ⱨəⱪⱪaniyət yolida aⱪarƣan qaq ⱨɵrmət tajidur.
32Əwzəldur səwrqan adəm baturdin,
ɵzini tutuwelix xəⱨər alƣandin.
33Qək etəkkə taxlanƣini bilən,
ⱨɵküm ⱪilix Pərwərdigardindur.
17
1Jedəl-majiraliⱪ ɵydiki mol dastihandin kɵrə,
bir burda ⱪuruⱪ nan əwzəldur tinq-hatirjəmliktə.
2Qeqən hizmətkar hojayinining yüzini tɵkidiƣan oƣlini baxⱪurar,
uning oƣulliri ⱪatarida ohxax miras alar.
3Altun-kümüx otta tawlinar,
adəmning ⱪəlbini Pərwərdigar sinar.
4Kɵngül ⱪoyar ⱪəbiⱨ sɵzgə yamanliⱪ ⱪilƣuqi,
ⱪulaⱪ salar ƣəywət-xikayətkə yalƣanqi.
5Kəmbəƣəlni mazaⱪ ⱪilƣan ⱨaⱪarət kəltürər Yaratⱪuqisiƣa,
baxⱪilarning bəhtsizlikigə xadlanƣan qoⱪum duq kelər jazaƣa.
6Tajidur nəwrilər moysipitlarning,
pəhridur ata-anilar pərzəntlərning.
7Natiⱪliⱪ əhməⱪⱪə yaraxmas,
yalƣan sɵz mɵtiwərgə ⱨeq ⱪamlaxmas.
8Para bir tumardur uni bərgüqining nəziridə,
nəgila barsa u erixidiƣandək muwəppəⱪiyətkə.
9Muⱨəbbətni qingaytar gunaⱨni kəqürgüqi,
yeⱪin dostidin ayrilar kona hamanni soriƣuqi.
10Berilgən bir eƣiz tənbiⱨ danaƣa,
ünümlük bolar urulƣan yüz dərridin nadanƣa.
11Kɵzlər rəzil pəⱪət isyan kɵtürüxni,
xunga əwətilər uningƣa rəⱨimsiz əlqi.
12Uqrap ⱪalƣandin ⱨamaⱪətning əhməⱪliⱪ ⱪilixiƣa,
yahxiraⱪtur uqrap ⱪelix küqükliridin ayrilƣan eyiⱪⱪa.
13Kimki yahxiliⱪⱪa ⱪilsa yamanliⱪ,
ɵyidin kətməs yamanliⱪ.
14Tosmidiki su taxⱪandəktur jedəlning baxlinixi,
xunga jedəl əwjigə qiⱪixtin awwal tohtat uni.
15Yamanni aⱪliƣanliⱪ bilən ⱨəⱪⱪaniyni ⱪariliƣanliⱪ,
ⱨər ikkisi Pərwərdigarƣa yirginqlik.
16Pulning nemə paydisi əhməⱪning ⱪolidiki? Setiwalalamti danaliⱪni?
Pəⱪət yoⱪ uningƣa erixix niyiti.
17Dost sanga meⱨir-muⱨəbbət kɵrsitər ⱨərⱪaqan,
ⱪerindax eƣir künlərdə ⱨəmdəm boluxⱪa tuƣulƣan.
18Ⱪol berip əⱪilsiz kixi kepil bolar ɵzgigə.
19Gunaⱨ ⱪilixⱪa amraⱪtur jedəlhor kixi,
ɵz bosuƣisini egiz ⱪilƣan yiⱪilar ɵzi.
20Kɵrməs yahxiliⱪ niyiti yaman,
tartar ⱨiylə-mikirlik til ziyan.
21Əhməⱪning atisi bolux ⱪayƣuluⱪtur,
nadanning atisining huxalliⱪi yoⱪtur.
22Bəhx etər xad kɵngül xipaliⱪni,
ⱪurutar roⱨi sunuⱪluⱪ yilikni.
23Para alar yəng iqidə qirik kixi,
xunda burmilar adalət yolini.
24Danaliⱪ turar əⱪilliⱪning kɵz aldida,
əⱪilsiz hiyaliy ⱪarar tɵt ətrapⱪa.
25Azabⱪa salar ⱨamaⱪət oƣul atisini,
dərd-ələmgə ⱪoyar anisini.
26Natoƣridur ⱨəⱪⱪaniylarƣa jərimanə ⱪoyux,
adalətni ⱪolliƣini üqün əməldarlarni urux.
27Bilimlik kixi kəm sɵz bolar,
əⱪil-idrakliⱪ adəm eƣir-besiⱪ kelər.
28Ⱨətta əhməⱪmu jim turuwalsa aⱪil ⱨesablinar,
aƣzini yumuwalsa parasətlik kɵrünər.
18
1Toptin ayrilƣan oylar ⱨaman ɵzinila,
ⱪarxi qiⱪar u ⱨərⱪandaⱪ danaliⱪⱪa.
2Əhməⱪ ⱪiziⱪmas əⱪil-idrakⱪa,
pəⱪət ⱪiziⱪar oy-pikirlirini eytixⱪa.
3Təng kelər yaman kixi nəprət bilən,
nomus iza-aⱨanət bilən.
4Adəmning aƣzidin qiⱪⱪan sɵzlər ohxar qongⱪur suƣa,
danaliⱪ ohxar bulduⱪlap turƣan bulaⱪⱪa.
5Yamanƣa yan besip ⱨɵkümdə,
ⱨəⱪⱪaniyni naⱨəⱪqiliⱪⱪa uqritix natoƣra əlwəttə.
6Jedəl qiⱪirar ⱨamaⱪətning tili,
ɵzini tayaⱪⱪa tutup berər uning aƣzi.
7Ⱨamaⱪətning aƣzi ɵzigə baladur.
Uning tili ɵz jeniƣa ⱪapⱪandur.
8Ohxar ƣəywət məzzilik tamaⱪⱪa,
singip ketər təngə tezla.
9Kimki ⱨurun bolsa ɵz ixida,
ⱪerindax bolur buzƣunqiƣa.
10Məzmut ⱪəl’ədəktur Pərwərdigarning nami,
aman bolur ⱨəⱪⱪaniylar panaⱨ tartip uni.
11Bayning bayliⱪi goya uning məzmut ⱪorƣinidur,
uning hiyalida u egiz sepildəktur.
12Ⱨalakəttin ilgiri adəmning yürikidə bolur təkəbburluⱪ.
Izzət-ⱨɵrməttin ilgiri yürər kiqik pe’illiⱪ.
13Sɵzni ahiriƣiqə anglimay turup jawab bərgən kixi,
qandurup əhməⱪliⱪini, ⱪaldurar hijaləttə ɵzini.
14Adəm roⱨi bilən bərdaxliⱪ berər aƣriⱪ azabiƣa,
biraⱪ kimmu qidiyalar roⱨi sunuⱪluⱪⱪa?
15Bilim alar aⱪilning ⱪəlbi,
bilimgə təlpünər dananing ɵzi.
16Sowƣat aqar kixigə asanliⱪ ixikini,
baxlap barar qong ərbablarning aldiƣa uni.
17Ⱨəⱪ bilinər awwal sɵzligüqining sɵzi dawada,
ⱪarxi tərəp kelip so’al ⱪoyup təkxürgiqə uningƣa.
18Qək taxlax arⱪiliⱪ tügətkili bolar jangjalni,
yoⱪatⱪili bolar mɵtiwərlər arisidiki talax-tartixlarni.
19Rənjigən ⱪerindixiƣa yeⱪinlixix ⱪiyin kirixtinmu məzmut ⱪorƣanƣa,
arisidiki jedəl-majira ohxar ⱪorƣanning tɵmür rexatkiliriƣa.
20Dana sɵz huddi esil tamaⱪdək kixini məmnun ⱪilar,
toƣra sɵz kɵngülgə yaⱪar.
21Ⱨayat-mamat tilning ilkidə bolar,
uni sɵygən uning mewisidin ⱨosul alar.
22Yahxi hotun alƣan kixi yahxiliⱪ tapⱪan bolar,
u Pərwərdigarning mərⱨəmitigə igə bolar.
23Kəmbəƣəl yalwurup sɵzlər,
bay bolsa ⱪopal jawab berər.
24Bəzi dostlar ɵz’ara bir-birini harab ⱪilar,
lekin ⱪerindaxtinmu yeⱪin dost bolar.
19
1Diyanət yolida mangƣan kəmbəƣəl kixi,
ⱨiylə-mikir bilən sɵzləydiƣan əhməⱪtin yahxi.
2Bilməy turup ⱪizƣinliⱪ ⱪilix yahxi əməs,
aldirangƣuluⱪ bilən ix ⱪilƣan nixanƣa yətməs.
3Adəmning nadanliⱪi ⱨayat yolini nabut ⱪilar,
u kɵnglidə yənila Pərwərdigardin hapa bolar.
4Bayliⱪ dostni kɵpəytər,
kəmbəƣəl bar dostidinmu ayrilip ⱪalar.
5Sahta guwaⱨliⱪ bərgüqi jazalanmay ⱪalmas,
yalƣan eytⱪuqimu ⱪeqip ⱪutulalmas.
6Kɵp kixilər mərd adəmdin iltipat kütər.
Ⱨəmmə kixi sowƣat bərgüqigə dost tartar.
7Yirginər kəmbəƣəldin ⱪerindaxlirimu, yiraⱪlixar dostliri tehimu,
bikardur ularning arⱪisidin u yalwurup barsimu.
8Danaliⱪⱪa erixix ɵzini sɵygənliktur,
əⱪil-idrakliⱪ bolux bəht tapⱪanliⱪtur.
9Jazalanmay ⱪalmas sahta guwaⱨliⱪ bərgüqi,
ⱨalakəttin ⱪutulalmas yalƣan eytⱪuqi.
10Ⱨəxəmətlik turmux əhməⱪⱪə yaraxmas,
ⱪulning ⱨɵkümdarlar üstidin ⱨɵküm sürüxi tehimu ⱪamlaxmas.
11Əⱪil-idrakliⱪ kixi aqqiⱪlanmas asanliⱪqə,
baxⱪilarning gunaⱨini kəqürüxi xɵⱨrət kəltürər ɵzigə.
12Xirning ⱨɵrkirixigə ohxaxtur padixaⱨning ƣəzipi.
Ot-qɵpkə qüxkən xəbnəmdəktur uning xəpⱪiti.
13Ⱨamaⱪət oƣul atisi üqün baladur,
hotunning jedəlliri torustin tamqiliƣan yamƣurdəktur.
14Mirastur ɵy wə mal-mülük ata-bowidin,
əⱪil-idrakliⱪ hotun Pərwərdigardin.
15Ⱨurunluⱪ kixini ƣəplət uyⱪusiƣa ƣərⱪ ⱪilar,
bikar tələp aqliⱪning dərdini tartar.
16Pərwərdigarning əmrliriƣa əməl ⱪilƣan jenini saⱪlap ⱪalar,
uning yolini kəmsitkən adəm ⱨalak bolar.
17Namratⱪa yardəm berix Pərwərdigarƣa ⱪərz bərgən bilən barawər,
uning ⱪilƣan xapa’itini Pərwərdigar ⱪayturar.
18Pərzəntinggə bər tüzitix tərbiyisi ümid bar waⱪtida,
lekin ƣəziping kəlginidə uni nabut ⱪilma.
19Ⱪattiⱪ ⱪəⱨrlik kixi ɵzigə jaza əkelər,
ⱪutⱪuzsang uni bir ⱪetim, yənə ⱪutⱪuzmaⱪ kelər.
20Angla nəsiⱨətni, ⱪobul ⱪil tərbiyini,
xundaⱪ ⱪilƣiningda dana bolisən ahiri.
21Kixining kɵnglidə pilan kɵptur,
lekin əməlgə axidiƣini Pərwərdigarning məⱪsitidur.
22Kixining istiki sadiⱪliⱪtur.
Kəmbəƣəl yalƣanqidin əwzəldur.
23Pərwərdigardin əyminix erixtürər kixini ⱨəⱪiⱪiy ⱨayatliⱪⱪa,
u ⱪana’ətlik yaxap, uqrimas bala-ⱪazaƣa.
24Sozar ⱨurun ⱪaqiƣa ⱪolini,
lekin erinər aƣziƣa selixⱪimu ƣizani.
25Mazaⱪqini ur, sadda uningdin ibrət alar,
əⱪilliⱪⱪa tüzitix tərbiyisi bər, u ɵginiwalar.
26Atisini horliƣan, anisini ɵydin ⱨəydigən oƣul,
ularƣa uyat ⱨəm xərməndilik kəltürgəndur.
27Əy oƣlum, tohtatsang nəsiⱨət anglaxni,
ⱪaqurƣiningdur ilim-ⱨekməttin ɵzüngni.
28Pasiⱪ guwaⱨqi mazaⱪ ⱪilar adalətni,
yamanning aƣzi yalmar rəzillikni.
29Təyyardur mazaⱪ ⱪilƣuqilarƣa jaza,
ⱨamaⱪətlərning dümbisigə ⱪamqa.
20
1Xarab məshiriqi, ⱨaraⱪ jedəl-majiraqi,
əⱪilsizdur ⱨərbir ⱨaraⱪ-xarab iqip azƣuqi.
2Padixaⱨning ƣəzipi xirning ⱨɵrkirixigə ohxaxtur,
uning aqqiⱪini kəltürüx ɵzining jenini təwəkkül ⱪilƣanliⱪtur.
3Majiradin ɵzini tartix izzət kəltürər kixigə,
ⱨərbir əhməⱪ təyyardur arilixixⱪa jedəlgə.
4Ⱨurun deⱨⱪan ɵz pəslidə yər ⱨəydiməs,
yiƣim pəyti ⱨeqbir ⱨosul alalmas.
5Qongⱪur ⱪuduⱪtiki suƣa ohxar adəmning oy-pikiri,
biraⱪ uni tartip alalar əⱪil-idrakliⱪ kixi.
6Ɵzini dostⱪa sadiⱪ dəydiƣanlar kɵp bolar,
biraⱪ ⱨəⱪiⱪiy ixənqlik birini kim tapalar?
7Ⱨəⱪⱪaniy adəm diyanət yolida mangar,
uning əwladliri bəhtlik bolar!
8Padixaⱨ təhtidə olturup ⱨɵküm qiⱪirar,
nəzər selip ⱨəmmə yamanni yahxidin ayrar.
9Kim ⱪəlbim paklandi, gunaⱨtin tazilandim deyələr?
10Tarazida wə ɵlqəmdə adil bolmiƣanda,
ⱨər ikkisi yirginqlik bilinər Pərwərdigarƣa.
11Ayan ⱪilar ⱨətta balimu ⱪiliⱪliridin ɵzini,
ⱨərikitidə pakliⱪ wə toƣriliⱪning bar yaki yoⱪluⱪini.
12Kɵridiƣan kɵzni, anglaydiƣan ⱪulaⱪni,
Pərwərdigar yaratti ⱨər ikkisini.
13Amraⱪ bolma uyⱪuƣa, bolmisa namratliⱪta ⱪalisən,
tirixsang uyⱪungni eqip, mol nemətkə toyisən.
14Heridar baⱨa talixip “mal naqar!” dəp zarlinar,
neriraⱪⱪa berip “esil nərsə aldim” dəp mahtinar.
15Altunmu bar, lə’əl-yaⱪutlarmu kɵptur,
biraⱪ dana sɵz bolsa tepilƣusiz gɵⱨərdur!
16Natonuxⱪa kapalət bolƣan kixidin kepilgə tonini eliwal,
yatⱪa kepil bolƣandin kepillik al.
17Aldap tapⱪan nan tatliⱪ bolar,
biraⱪ keyin aƣziƣa xeƣil tolar.
18Pilan muⱪim bolar məsliⱨət bilən,
jəng ⱪil aⱪilanə məsliⱨət bilən.
19Pitnihor axkarilar sirni,
walaⱪtəgkürdin ⱪaqur ɵzüngni.
20Kimki ata-anisini ⱪarƣisa,
ɵqər uning qiriƣi tün ⱪarangƣusida.
21Asan erixkən miras,
ahirida bərikətlik bolmas.
22Yamanliⱪ ⱪayturimən demə yamanliⱪⱪa,
Pərwərdigarni küt, u yardəm berər sanga.
23Tarazida sahtiliⱪ ⱪilix Pərwərdigarƣa yirginqliktur.
Sahta ɵlqəm ⱪəbiⱨliktur.
24Pərwərdigarning iradisidindur insanning ⱪədəmliri,
xundaⱪ ikən ⱪandaⱪ bilər insan ɵz yolini?
25Yeniklik bilən “ Hudaƣa atiƣan ⱨədiyə” dəp wədə berip,
andin arisalda bolƣan kixi ɵzi ⱪiltaⱪⱪa ketər qüxüp.
26Dana padixaⱨ topan soruƣandək soruwetər yamanlarni,
haman təpkəndək ayriwetər ularni.
27Pərwərdigarning nuri qüxüp roⱨiƣa adəmning,
kɵzütüp turar barliⱪ oy-niyitini uning.
28Sadiⱪliⱪ wə ixənq padixaⱨni ⱪoƣdar,
uning təhti sadiⱪliⱪ bilən mustəⱨkəm bolar.
29Yigitlərning küq-ⱪuwwiti ularning xəripidur,
aⱪ qaqliri bolsa yaxanƣanlarning ⱨɵrmitidur.
30Ⱪamqining izi kixini yamanliⱪtin tazilar,
tayaⱪ kɵngülni paklitar.
21
1Pərwərdigarning ⱪolididur padixaⱨning kɵngli,
baxlar u ɵzi haliƣan tərəpkə eriⱪ suyidək uni.
2Insan toƣra dəp bilər ɵzining ⱨərbir yolini,
lekin Pərwərdigar dəngsəp kɵrər uning ⱪəlbidikini.
3Adəmning ⱨəⱪⱪaniy wə adil ix ⱪilixi,
ⱪurbanliⱪ ⱪilƣinidinmu bəkrək hursən ⱪilar Pərwərdigarni.
4Gunaⱨtur kɵzning təkəbburluⱪi wə ⱪəlbning ⱨakawurluⱪi,
yamanlarning kibirlik turmux kəqürüxi.
5Qoⱪum molqiliⱪ kəltürər əstayidil adəmning pilani,
pəⱪət moⱨtajliⱪta ⱪalar barliⱪ aldirangƣu kixi.
6Yalƣan sɵzləp tapⱪan bayliⱪlar huddi,
uqup ketidiƣan tütün, əjəllik tuzaⱪ kəbi.
7Ɵz bexiƣa qiⱪar yamanlarning zalimliⱪi,
qünki rət ⱪilar adalət yolida mengixni.
8Əgridur gunaⱨkarning yoli,
durustur pakning ix-ⱨərikiti.
9Soⱪuxⱪaⱪ hotun bilən bir ɵydə yaxaxtin,
əwzəldur ɵgzining bir bulungida yaxax.
10Yamanning kɵngli ⱨerisməndur yamanliⱪⱪila,
ⱨimmət ⱪilmas u ⱨətta ɵz yeⱪinliriƣa.
11Nadan ibrət alar mazaⱪqi tartilƣinida jazaƣa,
dana bilim alar nəsiⱨət berilgəndə uningƣa.
12Adil Huda kɵzitip turar yamanning ɵyini,
zawalliⱪⱪa yüz tutⱪuzar ⱨaman yamanlarni.
13Kimki ⱪulaⱪ salmisa kəmbəƣəllərning dad-pəryadiƣa,
ɵzi dad-pəryad ⱪilƣandimu ⱨeqkim jawab bərməs uningƣa.
14Basar yoxurun sowƣat aqqiⱪni,
yəng iqidə berilgən para ⱪəⱨr-ƣəzəpni.
15Adalət bəja kəltürülgəndə ⱨəⱪⱪaniylar huxal bolar,
yamanliⱪ ⱪilƣuqilar bolsa wəⱨimidə ⱪalar.
16Əⱪil-idrak yolidin qiⱪⱪuqi,
bolar ɵlüklərning arisidiki biri.
17Raⱨət-paraƣətkə berilgən kixi namrat ⱪalar,
beyimas xarab iqix, yaƣ qaynaxⱪa amraⱪlar.
18Ɵzigə ⱪaytar rəzilning ⱨəⱪⱪaniyƣa pilanliƣan yamanliⱪi,
wapasizning durusⱪa ⱪilƣan yaman niyiti.
19Soⱪuxⱪaⱪ wə terikkək hotun bilən yaxaxtin,
əwzəldur qɵl-bayawanda yaxax.
20Aⱪilning ɵyidə arzuluⱪ bayliⱪ, nazunemətlər,
əhməⱪlər bar dunyasini buzup-qaqar.
21Ⱨəⱪⱪaniyət wə sadiⱪliⱪni izdigənlər,
qin ⱨayatliⱪ, ⱨəⱪⱪaniyliⱪ wə ⱨɵrmətkə erixər.
22Elip aⱪil küqlüklərning xəⱨirini,
ƣulitar ularning tayanqi bolƣan ⱪorƣinini.
23Ɵz aƣziƣa igə bolƣan kixi,
saⱪlap ⱪalar baladin ɵzini.
24Təkəbburluⱪ wə qongqiliⱪ ⱪilƣan “Məshiriqi” dəp atilar,
u ziyadə kibirlik bilən ix ⱪilar.
25Ⱨalak ⱪilar ɵzini ⱨurunning təməsi,
qünki ixⱪa barmas uning ⱪoli.
26U kün boyi aqkɵzlük bilən təmə ⱪilar,
ⱨəⱪⱪaniy bolsa ayimay sehiyliⱪ ⱪilar.
27Yamanlarning ⱪurbanliⱪi Pərwərdigarƣa yirginqliktur,
yaman ƣərəzdə ⱪilinƣan bolsa tehimu xundaⱪtur.
28Sahta guwaⱨliⱪ yoⱪⱪa qiⱪar,
ɵz ⱪuliⱪi bilən angliƣuqining guwaⱨliⱪi mənggülük bolar.
29Ⱪelindur yaman adəmning yüzi,
oylinip mangar durus ɵz yolini.
30Ⱨərⱪandaⱪ danaliⱪ, əⱪil-idrak yaki məsliⱨət,
ⱪarxi bolsa Pərwərdigarƣa, karƣa kəlməs pəⱪət.
31Atlar jəng üqün təyyar ⱪilinar,
biraⱪ ƣəlibə pəⱪət Pərwərdigardinla bolar.
22
1Əwzəldur yahxi nam zor bayliⱪtin,
qongⱪur ⱨɵrmət altun-kümüxtin.
2Gaday bilən bayning ortaⱪliⱪi xuki:
Pərwərdigar yaratⱪuqidur ⱨər ikkilisini.
3Zerək həwp-hətərni kɵrüp ⱪaqar,
nadan ⱪariƣularqə alƣa besip azab tartar.
4Əymənsə kimki kəmtərlik bilən Pərwərdigardin,
bəⱨrimən bolur u bayaxatliⱪ, ⱨɵrmət wə ⱨəⱪiⱪiy ⱨayatliⱪtin.
5Ⱨiyligərlərning yolida tikən, tuzaⱪlar yatar,
ⱨayatini əzizligən kixi ulardin yiraⱪ turar.
6Tərbiyilə balangni toƣra yolda mengixⱪa,
qong bolƣandimu xu yoldin qiⱪmas u xunda.
7Bay kəmbəƣəlni baxⱪurar,
ⱪərzdar ⱪərz bərgüqining ⱪuli bolar.
8Naⱨəⱪliⱪ uruⱪini qaqⱪan balayi’apət orar,
uning ⱪəⱨr tayiⱪi ⱨaman sundurular.
9Sehiy adəm bərikət tapar,
qünki u yoⱪsullarƣa ɵz nenidin bɵlüp berər.
10Məshiriqini ⱪoƣlisang, jangjal yoⱪilar,
jedəl-majira wə ⱨaⱪarət ⱨəm tügər.
11Dil pakliⱪini sɵyidiƣan wə sɵzliri yeⱪimliⱪ kixi,
bolar padixaⱨning dosti.
12Ⱪoƣdar Pərwərdigar ⱨəⱪiⱪətni,
yoⱪⱪa qiⱪirar wapasizning sɵzlirini.
13Ⱨurun xundaⱪ dər:“Xir bar talada,
yəm bolimən qiⱪsam koqiƣa”.
14Qongⱪur oridur buzuⱪ ayalning aƣzi,
uningƣa qüxər Pərwərdigarning ƣəzipini kəltürgən kixi.
15Nadanliⱪ ⱪapliƣandur balilarning ⱪəlbini,
nadanliⱪni ⱪoƣliƣuqidur tərbiyə tayiⱪi.
16Ⱪalar moⱨtajliⱪta pəⱪət, bayliⱪ üqün yoⱪsulni əzgüqi,
baylarƣa ⱨəm sowƣat bərgüqi.
Ottuz nəsiⱨət
17Ⱪulaⱪ sal danalarning sɵzlirigə,
kɵngül ⱪoy mən ɵgətkən ilim-ⱨekmətkə.
18Yahxidur saⱪlisang ularni ⱪəlbingdə,
təyyar bolsa tilingda ular ⱨəmixə.
19Ixənqingni baƣlax üqün Pərwərdigarƣa,
bügün ularni tonutimən sanga.
20Ilim-ⱨekmət wə kengəx berix üqün sanga,
yezip bərmidimmu ottuz nəsiⱨətni mana?
21Buningdindiki məⱪsət sən ⱨəⱪiⱪətni bilisən,
ɵzüngni əwətküqilərgə ⱨəm ⱨəⱪiⱪiy jawab berələysən.
(birinqi nəsiⱨət)
22Yoⱪsul bolƣanliⱪi üqün uni ezip nəp alma,
sotta yɵlənqüki yoⱪni bozək ⱪilma.
23Qünki aⱪlar Pərwərdigar ularni,
alar u ularni əzgənlərning jenini.
(ikkinqi nəsiⱨət)
24Terikkək adəm bilən dost bolma,
ⱪəⱨrlik adəm bilən arilaxma,
25sənmu ularni doraysən bolmisa,
qüxisən ɵzüng ⱨəm tuzaⱪⱪa.
(üqinqi nəsiⱨət)
26Bolma ⱪol berip kepil bolƣuqilardin,
ⱪərz tɵləxkə kapalət bərgüqilərdin,
27ⱪayturƣudək nərsəng bolmiƣanda ɵzgining ⱪərzini,
yatⱪan ornungni tartⱪuzup ⱪoyuxungning nemə ⱨajiti?
(tɵtinqi nəsiⱨət)
28Yɵtkimə ⱪədimdə əjdading bəlgiləp ⱪoyƣan pasilni.
(bəxinqi nəsiⱨət)
29Kɵrgənsən ixiƣa maⱨir ustini?
U puⱪraning əməs, padixaⱨlarning hizmitididur.
23
(altinqi nəsiⱨət)
1Ⱨɵkümdar bilən ⱨəmdastihan bolƣanda,
uning kim ikənlikini esingdə saⱪla.
2Əgər nəpsing yaman bolsa,
ɵzüngni tart piqaⱪ ⱪadalƣandək boƣuzungƣa.
3Uning nazunemətlirigə ixtəy saⱪlima,
aldamqiliⱪ yoxurulƣandur bəlki ularda.
(yəttinqi nəsiⱨət)
4Bay bolimən dəp upratma ɵzüngni,
əⱪilliⱪliⱪ bilən taxla bu oyungni.
5Kɵzüng bayliⱪⱪa qüxkəndə u yoⱪilar,
qünki u birdinla ⱪanat qiⱪirp, bürküttək uqup ketər.
(səkkizinqi nəsiⱨət)
6Behilning nenini yemə,
ixtəy saⱪlima uning nazunemətlirigə.
7Qünki u kɵnglidə ɵzining paydisini oylaydiƣan adəmdur.
“Tartinmay yəng, iqing” dər, biraⱪ kɵngli səndə əməstur.
8Yegən tamiⱪing yenip qiⱪar,
eytⱪan qirayliⱪ sɵzliring bikar bolar.
(toⱪⱪuzinqi nəsiⱨət)
9Əhməⱪⱪə sɵzləp awarə ⱪilma ɵzüngni,
qünki kɵzgə ilmas u aⱪilanə sɵzliringni.
(oninqi nəsiⱨət)
10Yɵtkimə ⱪədimdə bəlgiləp ⱪoyƣan pasilni,
tartiwalma yetimlarning etizlirini.
11Qünki ⱪudrətliktur ularning Ⱨimayiqisi,
ularning təripini alar u sanga ⱪarxi.
(on birinqi nəsiⱨət)
12Kɵngül ⱪoy nəsiⱨətkə,
ⱪulaⱪ sal ⱨekmətlik sɵzlərgə.
(on ikkinqi nəsiⱨət)
13Balangdin tüzitix tərbiyisini ayima,
u ɵlüp ⱪalmas tayaⱪ bilən salƣanƣa.
14Gər ursang tayaⱪ bilən uni,
saⱪlap ⱪalarsən əjəldin uning jenini.
(on üqinqi nəsiⱨət)
15Əy oƣlum, dana bolsang, ⱪəlbim yayrar.
16Toƣra sɵzlisəng yürikim xadlinar.
(on tɵtinqi nəsiⱨət)
17Gunaⱨkarlarƣa ⱨəsət ⱪilma,
Pərwərdigardin əymən da’ima.
18Bərⱨəⱪ, bardur sening istiⱪbaling.
Yoⱪⱪa qiⱪmas arzu-ümiding.
(on bəxinqi nəsiⱨət)
19Əy oƣlum, sɵzümgə ⱪulaⱪ sal, bol dana,
ⱪəlbingni toƣra yolƣa beƣixla.
20Bolma ⱨaraⱪkəxlərning arisida,
arilaxma gɵxkə toymaslarƣa.
21Qünki ⱨaraⱪkəx wə toymaslar yoⱪsulluⱪta ⱪalar,
ƣəplət uyⱪusi ularni jul-jul kiyimdə ⱪaldurar.
(on altinqi nəsiⱨət)
22Angla seni tapⱪan atangning sɵzini,
kəmsitmə anang yaxanƣanda uni.
23Bədəl tɵlisəngmu ⱨəⱪiⱪətni tap, satma uni,
tap ⱨəm danaliⱪ, tərbiyə wə parasətni.
24Ⱨəⱪⱪaniy oƣli bolƣan ata zor huxalliⱪ tapar,
aⱪil oƣul tapⱪan ata uningdin xadliⱪⱪa tolar.
25Ata-anang səndin hox bolsun!
Seni tuƣⱪan anang xadlansun.
(on yəttinqi nəsiⱨət)
26Əy oƣlum, manga beƣixla ⱪəlbingni,
kɵzüng bilən kɵzitip tur yolumni!
27Paⱨixə ayal qongⱪur oridur,
buzuⱪ ayal tar ⱪuduⱪtur.
28Bundaⱪ ayal huddi ⱪaraⱪqilardək mɵkünüp turar,
insanlar arisida hotuniƣa wapasiz ərlərni awutar.
(on səkkizinqi nəsiⱨət)
29Kimlər azab-ⱪayƣuda? Kimlər jedəl qiⱪirar, zarlinar?
Kimlər səwəbsiz yarilinar? Kimning kɵzi məydin ⱪizirar?
30Məy sorunida uzaⱪ olturƣanlar,
əbjəx xarabni iqixkə berilgənlər xundaⱪ küngə ⱪalar!
31Xarapning ⱪizilliⱪiƣa, jamdiki julasiƣa ⱪarima,
gelingdin xundaⱪ siliⱪ ɵtkənlikigə məptun bolma.
32Ahirida u seni yilandək qeⱪiwalar,
zəⱨərlik yilandək nəxtirini sanjar.
33Kɵrünər kɵzünggə ƣəlitə mənzirilər,
əⱪling ezip, qiⱪar aƣzingdin ⱪalaymiⱪan sɵzlər.
34Bolarsən huddi dengiz otturisida ləyləp ⱪalƣandək,
kemə moma yaƣiqining uqida yatⱪandək.
35Dərsənki: “Meni dumbalidi, aƣrimidi! Urdi, bilmidim ⱨeqnemini.
Ⱪaqan ⱨoxumƣa kelip yənə iqərmən məyni!”
24
(on toⱪⱪuzinqi nəsiⱨət)
1Yamanlarƣa ⱨəsət ⱪilma,
ular bilən billə boluxni arzu ⱪilma.
2Ular kɵnglidə zorawanliⱪni oylar,
ularning sɵzliridin xumluⱪ yaƣar.
(yigirminqi nəsiⱨət)
3Ɵy selinar danaliⱪ bilən,
mustəⱨkəmlinər əⱪil-idrak bilən.
4Toldurar bilim ɵyning hanilirini,
ⱨərhil ⱪimmətlik esil bayliⱪlar bilən.
(yigirmə birinqi nəsiⱨət)
5Aⱪil küqlüktin ⱪudrətlik bolar,
bilimlik adəm ɵz ⱪudritini axurar.
6Aⱪilanə məsliⱨət bilən urux elip bar,
məsliⱨətqi kɵp bolƣanda ƣəlibilik bolar.
(yigirmə ikkinqi nəsiⱨət)
7Yiraⱪtur danaliⱪ əhməⱪⱪə,
kɵpqilik yiƣilixida əhməⱪ zuwan sürəlməs.
(yigirmə üqinqi nəsiⱨət)
8Yamanliⱪ pilanliƣan adəm “suyiⱪəstqi” atilur.
9Əhməⱪliⱪ bilən tüzülgən pilan gunaⱨtur,
adəm üqün mazaⱪqi yirginqliktur.
(yigirmə tɵtinqi nəsiⱨət)
10Eƣir kündə jasaritingni yoⱪatsang,
sən ajizsən.
(yigirmə bəxinqi nəsiⱨət)
11Ⱪutⱪuz ɵlüm həwpidə ⱪalƣanlarni,
ⱪutuldur ɵltürülüx aldida turƣanlarni.
12Gər“bilməptimən” dəp ⱪaqursang ɵzüngni,
insan kɵnglini dəngsigüqi kɵrüp turmasmu buni?
Ⱨayatingni ⱪoƣdiƣuqi bilməsmu?
U ⱨərbir adəmning əməliyitigə ⱪarap yandurmasmu?
(yigirmə altinqi nəsiⱨət)
13I oƣlum, ⱨəsəl istemal ⱪil, u yahxidur.
Ⱨərə kɵnikidin alƣan ⱨəsəl tehimu tatliⱪtur.
14Tatliⱪtur danaliⱪ ⱨəsəldək jeningƣa,
istiⱪbaling parlaⱪtur gər erixsəng uningƣa,
arzu-ümiding ⱨəm qiⱪmas yoⱪⱪa.
(yigirmə yəttinqi nəsiⱨət)
15Rəzildək ⱨəⱪⱪaniyning ɵyini yoxurun paylap turma,
uning ɵyini wəyran ⱪilma!
16Qünki u yəttə ⱪetim yiⱪilsimu, yənila ornidin turar,
biraⱪ rəzillər bala-ⱪazada yiⱪilar.
(yigirmə səkkizinqi nəsiⱨət)
17Rəⱪibing yiⱪilƣanda huxal bolma,
putlaxⱪinida iq-iqingdin xadlanma.
18Bolmisa yaⱪturmas Pərwərdigar kɵrüp buni,
tohtitar rəⱪibingdin ƣəzipini.
(yigirmə toⱪⱪuzinqi nəsiⱨət)
19Kɵnglüng bisərəmjan bolmisun rəzillərdin,
yüriking eqixmisun ⱨəsət ⱪilip yamanlardin.
20Qünki bolmas rəzillərning istiⱪbali,
ɵqürülər yamanlarning qiriƣi.
(ottuzinqi nəsiⱨət)
21Əy oƣlum! Pərwərdigardin ⱪorⱪmas bolma,
padixaⱨni ⱨɵrmətliməy ⱪalma,
ularƣa ⱪarxi qiⱪⱪuqilarƣa xerik bolma.
22Qünki uxtumtut balayi’apət ularƣa kelər,
Pərwərdigar wə padixaⱨ kəltüridiƣan ⱨalakətni kimmu bilər?
Baxⱪa əⱪliyə sɵzlər
23Bularmu danalarning sɵzliridur:
ⱨɵkümdə bir tərəpkə yan besix yamandur.
24Jinayətqigə: “Gunaⱨsiz sən” dəp ⱨɵküm qiⱪarƣuqini,
ⱪarƣaydu həlⱪlər; ɵq kɵridu əl-jama’ət uni.
25Biraⱪ ular jinayətqini əyibligüqidin hursən bolidu,
bəht-sa’adətlər uningƣa kelidu.
26Səmimiy jawab bərgüqi kɵrsitər qin dostluⱪni.
27Tügətkin awwal sirttiki ixlarni,
orunlaxturƣin etizdiki ixliringni,
ⱪurƣin andin ɵyüngni.
28Səwəbsiz yeⱪiningƣa ⱪarxi guwaⱨliⱪ ⱪilma,
yalƣan sɵzləp aldima.
29Demə:“U manga ⱪandaⱪ ⱪilƣan bolsa, mənmu uningƣa xundaⱪ ⱪilimən,
uning manga ⱪilƣinidək yandurimən”.
30Ɵttüm mən ⱨurunning etizliⱪidin,
əⱪilsizning üzümzarliⱪidin.
31Mana ⱨər yeridin tikənlər ɵsüp qiⱪⱪan,
yawa ot-qɵplər ⱨəmmə yərni ⱪapliƣan,
ⱪoruⱪ temi ɵrülüp kətkən!
32Ularni kɵrüxüm bilən oyƣa pattim,
kɵrginimdin mundaⱪ sawaⱪ aldim:
33desəng: “Biraz kɵzümni yumuwalay, birdəm uhliwalay,
yənə birdəm put-ⱪolumni almap yetiwalay”,
34yeningƣa kelər ⱪaraⱪqidək namratliⱪ,
ⱪoralliⱪ bulangqidək moⱨtajliⱪ.
25
Sulayman padixaⱨning pənd-nəsiⱨətlirining dawami
1Tɵwəndə bayan ⱪilinidiƣanlirimu Sulayman padixaⱨning pənd-nəsiⱨətliri bolup, bularni Yəⱨudiyə* padixaⱨi Hizkiyaning ordisidikilər kɵqürüp topliƣan.
2Pərwərdigarning uluƣluⱪidur uning karamətlirining sirliⱪliⱪi,
padixaⱨlarning xɵⱨritidur ixlarning tegigə yetip yexixi.
3Asmanning egizlikini, yərning qongⱪurluⱪini bilgili bolmas,
xuningƣa ohxax, padixaⱨlarning kɵnglidikining tegigə yətkili bolmas.
4Awwal kümüxni tawlap, qiⱪindisini ayrip taxla,
andin zərgər ⱪuyup qiⱪidu nəpis bir ⱪaqa.
5Awwal padixaⱨning ⱨuzuridin ⱪoƣliwət yaman məsliⱨətqilərni,
andin ⱨəⱪⱪaniyət bilən mustəⱨkəm bolar uning təhti.
6Padixaⱨning aldida ɵzüngni qong tutma,
yaki ərbablarning ornida turuwalma.
7Qünki ornungni janabⱪa berixkə qaⱪirilip, pəgaⱨⱪa qüxüp ⱪalƣandin,
baxⱪilarning təklip ⱪilixi bilən pəgaⱨtin tɵrgə ɵtkining əwzəl.
8Aldirangƣuluⱪ bilən sotⱪa ərz ⱪilma,
ⱪandaⱪ ⱪilisən mubada yeⱪining seni xərməndə ⱪilsa?
9Munaziriləx yeⱪining bilən sening ⱨəⱪ bolsa,
lekin baxⱪilarning sirini aqma.
10Bolmisa, buni angliƣuqi ⱪaldurar seni uyatⱪa,
ⱪutulalmaysən sesiⱪ namdin xu qaƣda.
11Jayida ⱪilinƣan sɵzlər,
kümüx tawaⱪⱪa tizilƣan altun almilardəktur.
12Ⱪulaⱪ salƣuqi üqün danalarning tənbiⱨi,
goya altun ⱨalⱪa yaki sap altun bezək kəbi.
13Əwətküqi üqün sadaⱪətmən əlqi,
huddi orma waⱪtida ⱪar soƣuⱪi kəbi,
qünki urƣutar u hojayinining roⱨini.
14Sowƣat berimən dəp mahtanƣan lekin bərmigən kixi,
huddi yamƣuri yoⱪ ⱪara bulut wə boran kəbi.
15Səwr-taⱪət bilən sɵzligəndə ⱨɵkümdar kɵnər.
Yumxaⱪ sɵz sɵngəktin ɵtər.
16Ⱨəsəlgə erixkəndə pəⱪət toyƣuqila yə,
kɵp yəp yanduruwətmə.
17Az dəssigin ⱪoxnangning bosuƣisiƣa,
toyup səndin ɵq bolup ⱪalar bolmisa.
18Yeⱪiniƣa ⱪarxi yalƣan guwaⱨliⱪ bərgüqi,
goya toⱪmaⱪ, ⱪiliq wə ɵtkür oⱪta zərbə bərgən kəbi.
19Eƣir künlərdə tayinix wapasizƣa,
ohxar qirigən qix, sunƣan putⱪa.
20Nahxa eytip berix ƣəmkin kixigə,
ohxar soƣuⱪ kündə kiyimini salduruwalƣanƣa,
yaki tuz ⱪuyƣandək yarisiƣa.
21Düxmining aq bolsa, nan bər,
ussiƣan bolsa, su bər.
22Hijaləttə ⱪaldurisən uni xunda,
yandurar Pərwərdigar sanga.
23Ximal tərəptin qiⱪⱪan xamal ⱪattiⱪ yamƣur yaƣdurar,
qeⱪimqiliⱪ bolsa ƣəzəpni qirayiƣa qiⱪarar.
24Soⱪuxⱪaⱪ hotun bilən bir ɵydə yaxaxtin,
əwzəldur ɵgzining bir bulungida yaxax.
25Yiraⱪ yurttin kəlgən hox həwər huddi,
qangⱪaxni ⱪandurƣan muzdək su kəbi.
26Rəzilgə yol ⱪoyƣan ⱨəⱪⱪaniy kixi,
huddi leyip kətkən bulaⱪ, bulƣanƣan ⱪuduⱪ kəbi.
27Yahxi əməstur ⱨəsəlni ⱨəddidin ziyadə yeyx,
xərəplik əməstur xɵⱨrətpərəslik ⱪoƣlixix.
28Ɵzini tutuwalalmaydiƣan kixi,
huddi sepili buzuwetilgən xəⱨər kəbi.
26
1Yazda ⱪar, orma waⱪtida yamƣur ⱪamlaxmiƣandək,
əhməⱪⱪimu izzət-ⱨɵrmət ⱪamlaxmas.
2Ⱪuxⱪaq uqup, ⱪarliƣaq ⱪanat ⱪaⱪⱪandək,
səwəbsiz ⱪarƣaxmu kixigə təgməs.
3Yaraxⱪandək ⱪamqa atⱪa, nohta exəkkə,
yarixar dərrə əhməⱪning dümbisigə.
4Jawab ⱪayturma əⱪilsizning əhməⱪliⱪigə yarixa,
uningƣa ohxap ⱪalisən bolmisa.
5Jawab ⱪaytur əⱪilsizning əhməⱪliⱪigə yarixa,
u ɵzini əⱪilliⱪ qaƣlap ⱪalar bolmisa.
6Əhməⱪtin həwər yolliƣan kixi,
goya ɵz putini ɵzi qapⱪan, zəⱨər yutⱪan kəbi.
7Karƣa kəlmigəndək putliri tokurning,
karƣa kəlməs aƣzidiki pənd-nəsiⱨət əhməⱪning.
8Izzət-ⱨɵrmət bildürüx əhməⱪⱪə,
ohxar salƣiƣa taxni baƣlap ⱪoyƣanƣa.
9Pənd-nəsiⱨət əhməⱪning aƣzidiki,
goya məst xiltiwatⱪan tikənlik xah kəbi.
10Yallisa əhməⱪni yaki udul kəlgən adəmni kimki,
bolar ⱪariƣularqə oⱪ atⱪan mərgən kəbi.
11It aylinip kelip yaliƣandək ɵz ⱪusuⱪini,
ⱪaytar əhməⱪ ɵz əhməⱪliⱪini.
12Kɵrdüngmu ɵzini aⱪil qaƣliƣan kixini?
Uningdin ümid kütkəndin əhməⱪtin ümid kütkən yahxi.
13Ⱨurun dərki: “Xir bardur koqa wə məydanda”.
14Eqilip-yepilar ixik mujuⱪida,
eƣinap yatar ⱨurun kariwitida.
15Ⱨurun sunar ⱪolini ⱪaqiƣa,
ƣizani aƣziƣa selixⱪimu erinər ⱨətta.
16Ⱨurun ɵzini xundaⱪ qaƣlar,
ⱨətta aⱪilanə jawab beridiƣan yəttə kixidinmu aⱪil sanar.
17Arilixix ɵzigə munasiwətsiz jangjalƣa,
ohxar ɵtüp ketiwatⱪan itning ⱪuliⱪini tartⱪanƣa.
18-19Ɵz yeⱪinini aldap, “Qaⱪqaⱪ ⱪilip ⱪoydum” degüqi,
huddi otluⱪ, əjəllik oⱪlarni atⱪan təlwə kəbi.
20Ot ɵqər otun bolmisa,
jedəl tügər qeⱪimqi bolmisa.
21Huddi qoƣ üstigə salƣan kɵmür kəbi,
ot üstigə taxliƣan otun kəbi,
ulƣaytar jedəlhor jedəl-majirani.
22Ohxar ƣəywətqining sɵzliri məzzilik tamaⱪⱪa,
təngə singip ketər tezla.
23Tili ⱨəsəl, dili zəⱨər kixi,
kümüx ⱨəl berilgən sapal ⱪaqining ɵzi.
24Ɵqmənlik ⱪilƣuqi qirayliⱪ sɵz bilən niⱪablinar,
biraⱪ kɵnglidə ⱨiylə-mikir saⱪlar.
25Xunga ixinip kətmə u mulayim sɵzligəndə,
qünki yəttə ⱪat iplasliⱪ bardur uning ⱪəlbidə.
26Ɵqmənlikini u ⱨiyligərlik bilən yapar,
lekin uning rəzilliki jama’ət aldida axkara bolar.
27Kixigə ora koliƣan ɵzi qüxər,
ɵzgigə domilatⱪan tax ɵzigə ⱪaytar.
28Yalƣanqi ɵzi ziyan kəltürgənlərni ɵq kɵrər,
huxamətqi ⱨalakət elip kelər.
27
1Mahtanma ətiki kününg bilən,
qünki ətining nemə elip kelixini bilməysən.
2Mahtanma ɵz ɵzüngdin, seni baxⱪilar mahtisun,
mahtanma ɵz aƣzing bilən, seni yatlar mahtisun.
3Taxmu ⱨəm ⱪummu eƣir,
biraⱪ əhməⱪ kəltürgən azab ikkisidinmu eƣir.
4Ƣəzəp rəⱨimsizdur, ⱪəⱨr ohxar kəlküngə,
biraⱪ taⱪabil turalar kimmu kündixining kündəxlikigə?
5Axkara tənbiⱨ yoxurun muⱨəbbəttin əladur.
6Dostungning salƣan jaraⱨiti uning wapadarliⱪidindur,
düxminingning sɵyüxliri bolsa ⱨiyligərlikidindur.
7Bizardur toⱪ kixi ⱨəsəldinmu,
tatliⱪtur aqliⱪta ⱨərⱪandaⱪ aqqiⱪ nərsimu.
8Ɵyidin ayrilƣan kixi,
uwisidin ayrilƣan ⱪux kəbi.
9Aqar huxbuy may wə ətir kixining kɵnglini,
səmimiy məsliⱨitidin bilinər dostning ƣəmhorluⱪi.
10Ɵz dostung ⱨəm atangning dostini taxlima,
bexingƣa kün qüxkəndə tuƣⱪiningning ɵyigə barma.
Əladur yiraⱪtiki tuƣⱪandin yeⱪindiki ⱪoxna.
11Əy oƣlum, danaliⱪ tap, kɵnglümni qɵmdür huxalliⱪⱪa,
xunda jawab ⱪayturalaymən meni tənⱪid ⱪilƣanlarƣa.
12Zerək kixi həwp-hətərni kɵrüp ⱪaqar,
nadan ⱪariƣularqə alƣa besip azab tartar.
13Yatⱪa kapalət bərgüqidin kepilgə tonini eliwal,
natonuxⱪa kepil bolƣuqidin kepillik al.
14Kimki tang səⱨərdə warⱪirap ⱪoxnisidin amanliⱪ sorisa,
bu ⱪarƣiƣandək anglinar ⱪoxnisiƣa.
15Soⱪuxⱪaⱪ hotun ohxar,
yamƣurluⱪ kündə torustin tohtimay tamqiliƣan tamqiƣa.
16Ohxar uni tosuxning ɵzi boranni tosuxⱪa,
yaki ong ⱪoli bilən may qanggalliƣanƣa.
17Tɵmür tɵmürni biləydu,
adəm adəmni ɵtkürləxtüridu.
18Mewisini yər ənjür kɵqitini pərwix ⱪilƣuqi,
izzətkə erixər hojayinini yahxi kütküqi.
19Su adəmning yüzini əks əttürgən kəbi,
adəmning ɵzini əks əttürər yüriki.
20Ⱨeq toymas gɵr wə ɵlüklər makani,
ⱪana’ət tapmas adəmning nəpsi.
21Tawlinar altun-kümüx otta,
sinilar adəm mahtalƣanda.
22Soⱪsangmu buƣday soⱪⱪandək əhməⱪni,
ayrilmas yənila uningdin əhməⱪliⱪi.
23Padiliringning əⱨwalini obdan igilə,
mal-waranliringƣa yahxi ⱪara.
24Qünki bayliⱪ mənggülük bolmas,
ⱪalmas tajmu əwladtin-əwladⱪa miras.
25Qɵplər ⱪurup, yengi qɵplər ɵsüp qiⱪⱪanda,
taƣ baƣridiki otlar orulƣanda,
26ⱪoylarning yungliri sanga kiyimlik bolar,
ɵqkilərni satⱪan pul bir etizƣa yarar.
27Yetərlik bolar süti ɵqkilərning,
ozuⱪiƣa sening wə a’iləngning,
turmuxini ⱪamdixiƣa ⱨəm dedəkliringning.
28
1Ⱪaqar ⱨeqkim ⱪoƣlimisimu yamanlar,
xirdək baturdur ⱨəⱪⱪaniylar.
2Kɵpiyər ⱨɵkümdarlar gunaⱨ kɵpəysə yurtta,
muⱪimliⱪ dawamlixar dana wə bilimlik ⱨɵkümdar bolƣanda.
3Kəmbəƣəl kəmbəƣəlni bozək ⱪilsa,
ohxar zira’ətlərni nabut ⱪilidiƣan ⱪara yamƣurƣa.
4Pərwərdigarning təlimidin waz keqix yamanlarni mahtiƣanliⱪtur,
uning təlimigə əməl ⱪilix yamanlar bilən ⱪarxilaxⱪanliⱪtur.
5Qüxənməs rəzillər adalətni,
toluⱪ qüxinər Pərwərdigarƣa təlpüngüqilər uni.
6Diyanət yolida mangƣan kəmbəƣəl kixi,
əgri yolda yürgən baydin yahxi.
7Aⱪil oƣuldur Pərwərdigarning təlimigə əməl ⱪilƣan,
atisini nomusⱪa ⱪaldurar nan ⱪepilarƣa ⱨəmraⱨ bolƣan.
8Jazanihorluⱪ bilən bayliⱪini kɵpəytkən kixining bayliⱪi,
kəmbəƣəllərgə sahawət ⱪilƣuqi üqün ⱪalar ahiri.
9Pərwərdigarning təlimigə kimki ⱪulaⱪ salmisa,
uning du’alirimu yirginqliktur ⱨətta.
10Duruslarni yaman yolƣa azdurƣuqi qüxər ɵzi koliƣan oriƣa.
Pak-diyanətlik mirashor bolar yahxiliⱪⱪa.
11Danadur bay ɵz nəziridə,
ayandur uning ⱪandaⱪliⱪi zerək kəmbəƣəlgə.
12Jaⱨanni ⱪaplar təntənə ⱨəⱪⱪaniylar ⱨoⱪuⱪ tutsa,
adəmlər ɵzini ⱪaqurar yamanlar ⱨakimiyət yürgüzsə.
13Ronaⱪ tapalmas ɵz gunaⱨlirini yoxurƣan,
rəⱨim-xəpⱪətkə erixər gunaⱨlirini iⱪrar ⱪilip ⱪol üzgən.
14Bəhtliktur Pərwərdigardin əyməngən ⱨəmixə,
uqrar boyni ⱪattiⱪ balayi’apətkə.
15Yoⱪsullarning üstidiki rəzil ⱨɵkümdar,
ⱨɵrkirəp turƣan xir, ow izdəp yürgən eyiⱪⱪa ohxar.
16Əⱪilsiz ⱨɵkümdar ⱪattiⱪ zalimliⱪ salar,
ⱨaram bayliⱪtin nəprətləngənning ɵmüri uzirar.
17Ⱪan tɵküp wijdan azabi tartⱪuqi ⱪeqip yürər ɵlgüqə,
ⱪilmisun uni ⱨeqkim ⱨimayə.
18Ⱪutⱪuzular diyanət yolida mangƣan,
toyuⱪsiz yiⱪilar əgri yolda mangƣan.
19Yerigə ixligənning ⱪorsiⱪi toⱪ bolar.
Ⱪuruⱪ hiyal sürgən tolimu yoⱪsulluⱪⱪa ⱪalar.
20Erixər mol bərikətkə sadiⱪ kixi,
jazasiz ⱪalmas bayliⱪⱪa erixixkə aldiriƣuqi.
21Birigə yan besix yamandur,
biraⱪ adəm bir burda nan üqünmu bundaⱪ gunaⱨni ɵtküzür.
22Aqkɵz aldirar bay boluxⱪa,
bilməy ⱪalar u yoⱪsulluⱪ qüxüxini ɵz bexiƣa.
23Baxⱪilarning hataliⱪiƣa tənbiⱨ bərgüqi huxamətqigə ⱪariƣanda,
kɵp ⱨimmət tapar ahirida.
24Ata-anisini bulap, yənə “Bu gunaⱨ əməs” degən,
bir ⱪatarda sanilar janƣa zamin bolƣuqi bilən.
25Jedəl-majira terar aqkɵzlük ⱪilƣan,
rawaj tapar Pərwərdigarƣa ixənq baƣliƣan.
26Əhməⱪtur ɵz əⱪligə ixəngən,
aman ⱪalar danaliⱪ bilən ix tutⱪan.
27Moⱨtajliⱪta ⱪalmas namratlarƣa həyrhaⱨliⱪ ⱪilƣan,
nurƣun lənətkə ⱪalar ularni kɵrməskə salƣan.
28Yamanlar ⱨoⱪuⱪ tutsa, adəmlər ɵzini ⱪaqurar,
ular zawal tapsa, ⱨəⱪⱪaniylar ⱨoⱪuⱪ tutar.
29
1Kimki ⱪayta-ⱪayta əyibləngəndimu boyni ⱪattiⱪliⱪ ⱪilsa,
tuyuⱪsiz bitqit bolup, ⱪalar ⱪutⱪuzulƣusiz ⱨalƣa.
2Puⱪra xadlinar ⱨəⱪⱪaniylar ⱨoⱪuⱪ tutsa,
nalə-pəryad kɵtürər rəzillər ⱨɵküm sürsə.
3Atisini xadlandurar danaliⱪni sɵygən oƣul,
mal-mülkini buzup-qaqar paⱨixilərgə ⱨəmraⱨ bolƣan oƣul.
4Padixaⱨ mustəⱨkəm ⱪilar adalət bilən yurtni,
parihor bolsa zawal tapⱪuzar uni.
5Ɵz yeⱪiniƣa huxamət ⱪilƣan kixi,
goya putiƣa ⱪapⱪan ⱪurƣan kəbi.
6Ɵzigə tuzaⱪ ⱪurar yamanning gunaⱨi,
nahxa eytip xadlinar ⱨəⱪⱪaniy.
7Ⱨəⱪⱪaniy kɵngül bɵlər kəmbəƣəllərning ⱨoⱪuⱪiƣa,
rəzillərning kari bolmas buningƣa.
8Mazaⱪqilar ⱪutritip ⱪalaymiⱪanlaxturar pütün xəⱨərni,
biraⱪ aⱪillar yandurar ⱪəⱨr-ƣəzəpni.
9Aⱪil əhməⱪ bilən dəwaƣa qüxkinidə,
tinqliⱪ bolmas, əhməⱪ ⱨürpiyip ⱪilar məshirə.
10Diyanətliktin nəprətlinər ⱪanhorlar,
almaⱪqi bolar durusning jenini ular.
11Əhməⱪ biraⱪla axkarilar ƣəzipini,
aⱪil besiwalar ɵzini.
12Ⱨɵkümdar yalƣan sɵzlərgə ⱪulaⱪ salsa,
barliⱪ əməldarliri mangar yaman yolƣa.
13Gaday wə uni əzgüqining ortaⱪliⱪi xuki,
Pərwərdigardur ⱨər ikkilisining kɵzigə nur bərgüqi.
14Padixaⱨ adalət bilən ⱨɵküm ⱪilsa ajizlarƣa,
məⱨkəm turar uning təhti mənggügə.
15Tayaⱪ wə tənbiⱨ əⱪil tapⱪuzar baliƣa,
ɵz məyligə ⱪoyup berilgən bala uyat kəltürər anisiƣa.
16Naⱨəⱪliⱪ kɵpiyər ⱨoⱪuⱪ tutsa yamanlar,
ularning yiⱪilƣinini kɵrər ⱨəⱪⱪaniylar.
17Oƣlungni tərbiyilisəng, aram tapⱪuzar u seni,
sɵyündürər ⱨəm kɵnglüngni.
18Həlⱪ tizginsiz ⱪalar, bolmisa Pərwərdigarning wəⱨiysi,
bəhtlik bolar uning təlimigə əməl ⱪilidiƣan kixi.
19Sɵz bilənla tüzətkili bolmas ⱪulning hataliⱪini,
etibar ⱪilmas u qüxənsimu sɵzüngni.
20Kɵrgənmu oylimay sɵzləydiƣan kixini?
Uningdin ümid kütkəndin əhməⱪtin ümid kütkən yahxi.
21Kimki ⱪulini kiqikidin ɵz məyligə ⱪoyiwətsə,
ahiri u ⱪul awariqiliⱪ elip kelər ɵzigə.
22Terikkək jedəl-majira ⱪozƣap turar,
mijəzi ittik kixining gunaⱨliri kɵp bolar.
23Kixini pəs ⱪilar məƣrurluⱪ,
ⱨɵrmətkə erxtürər kəmtərlik.
24Ɵz jeniƣa düxmən bolar oƣri bilən xerik bolƣuqi,
sotta yalƣan eytsa, lənətkə ⱪelixini anglap turupmu u eytmas rasttini.
25Bəndidin ⱪorⱪux ɵzi üqün tuzaⱪ ⱪurƣanliⱪtur,
lekin Pərwərdigarƣa ixəngən adəm aman ⱪalur.
26Iltipat istər kɵp kixilər ⱨɵkümdardin,
adalət kelər adəmgə Pərwərdigardin.
27Yirginər ⱨəⱪⱪaniylar naⱨəⱪqiliⱪ ⱪilƣanlardin,
yamanlar bolsa adil yolda mangƣanlardin.
30
Agurning pənd-nəsiⱨətliri
1Massaliⱪ Yaⱪəⱨning oƣli Agurning sɵzliri,
uning Iti’el bilən Ukalƣa eytⱪanliri:
2Insanlar arisidiki əng nadini mən ikənmən,
adəmdə boluxⱪa tegixlik əⱪil məndə yoⱪ ikən,
3danaliⱪni ɵginəlmidim,
birdinbir Muⱪəddəs Bolƣuqi ⱨəⱪⱪidə yoⱪ ikən sawatim.
4Kim ərxkə qiⱪⱪan ⱨəm ərxtin qüxkən?
Kim xamalni ⱪollirida tutⱪan?
Kim sularni toniƣa yɵgigən?
Kim yər-zeminning qegrisini bəlgiligən?
Uning ismi nemə? Uning oƣlining ismiqu? Bilməmsən?
5Hudaning ⱨərbir sɵzi ⱨəⱪiⱪəttur,
ɵzini panaⱨliƣanlarƣa u ⱪalⱪandur.
6Ⱪoxma Hudaning sɵzlirigə ⱨeqnemini,
bolmisa u əyiblər seni, axkarilar yalƣanqiliⱪingni.
7I Pərwərdigar, tiləymən ikki nərsini səndin,
ayimiƣaysən mən ɵlgüqə bularni məndin.
8Məndin yiraⱪ ⱪilƣaysən sahtiliⱪ wə yalƣanqiliⱪni,
ⱪilmiƣaysən gaday yaki baymu meni,
eⱨtiyajimƣa layiⱪ bərgəysən rizⱪimni.
9Qünki bayaxatliⱪ iqidə səndin tenip,
“Pərwərdigar kimmu?” dəp ⱪalmay,
yaki yoⱪsuzqiliⱪta oƣriliⱪ ⱪilip,
i Huda, sening namingƣa daƣ kəltürüp ⱪoymay.
10Ⱪulni yamanlima hojayiniƣa,
ⱪarƣiwetər ⱪul seni, əyibkar bolarsən bolmisa.
11Xundaⱪlarmu barki, ɵz atisini ⱪarƣaydiƣan,
ɵz anisiƣa bəht tiliməydiƣan.
12Xundaⱪlarmu barki, ɵzlirini pak qaƣlaydiƣan,
əməliyəttə ularning məynətqiliki tazilanmiƣan.
13Xundaⱪlarmu barki, qiⱪip turar təkəbburluⱪi kɵzliridin,
bexi taⱪixar asmanƣa ⱨakawurluⱪidin.
14Xundaⱪlarmu barki,
yoⱪitix üqün bu dunyadin namratlarni,
yalmax üqün insanlar ariisidiki moⱨtajlarni,
bardur ularning ⱪiliqtək qixliri, piqaⱪtək eziⱪ qixliri,
15Zülükning* ikki ⱪizi bar,
ular “bərgin, bərgin” dəp towlixar.
Üq nərsə barki, ⱨeq toymaydiƣan,
yaⱪ, tɵt nərsə bar, əsla yetərlik deməydiƣan,
ularki:
16gɵr, tuƣmas hotun, ⱪaƣjiriƣan yər wə yalmawatⱪan ot.
17Qoⱪular jilƣidiki ⱪaƣilar yaki yəwetər bürkütning baliliri,
atisini məshirə ⱪilip, anisini kəmsitküqining kɵzini.
18Üq ix barki, mən üqün intayin sirliⱪ bolƣan,
yaⱪ, tɵt ix bar, əⱪlim yətməydiƣan,
ularki:
19bürkütning asmanda uquxi,
yilanning taxta beƣirlixi,
kemining dengizda mengixi.
Yigitning ⱪizƣa axiⱪ boluxi.
20Mundaⱪki zinahor hotunning tutⱪan yoli:
oƣriliⱪqə yəp bolup sürtər u aƣzini,
dər: “Ⱪilmidim mən ⱨeqⱪandaⱪ yamanliⱪni”.
21Üq ix barki, yər-zeminni silkindüridiƣan,
yaⱪ, tɵt ix bar yər kɵtürəlməydiƣan.
Ularki:
22ⱪulning padixaⱨ boluxi,
əhməⱪning rawaj tepixi,
23nəprətkə uqriƣan ayalning ərgə tegixi,
dedəkning ɵz hanimining ornini tartiwelixi.
24Dunyada kiqik tənlik,
tɵt hil janiwar bar, bəkmu əⱪilliⱪ,
ularki:
25qümülə; gərqə ajiz bolsimu,
biraⱪ yazda ozuⱪ təyyarliwelixni bilər.
26Suƣur; gərqə küqsiz bolsimu,
hada taxlarning arisiƣa uwa salar.
27Qekətkə; gərqə padixaⱨi bolmisimu,
lekin ⱪatar səp tüzüp mangar.
28Kəslənqük; gərqə uni ⱪol bilən tutuwalƣili bolsimu,
lekin u han ordiliriƣimu kiriwalar.
29Üq ⱨaywan barki, ⱪədəmliri ⱨəywətlik,
yaⱪ, tɵt janiwar bar, mengixi ⱨəywətlik.
Ularki:
30xir; ⱨaywanatlar iqidə əng küqlüki,
ⱨeq nemidin ⱪorⱪmay arⱪiƣa yanmaydiƣan.
31Horaz wə sərkə; gəwdisini kɵtürüp ƣadiyip mangidiƣan,
padixaⱨ; ⱪoxunini baxlap mangidiƣan.
32Gər əhməⱪ bolup, qong tutsang ɵzɵngni,
yaman ƣərəzdə bolƣan bolsang wə yaki,
tut ⱪolung bilən aƣzingni!
33Qiⱪar seriⱪ may ⱪaymaⱪ ⱪoqulsa,
qiⱪar ⱪan birining burni mijilsa,
xuningdək qiⱪar ƣəzəptin jedəl-majira.
31
Padixaⱨning anisining nəsiⱨiti
1Massa padixaⱨi Limu’elning eytⱪanliri,
anisining uningƣa ɵgətkənliri:
2əy oƣlum, baƣrimni yerip qiⱪⱪan oƣlum,
Hudadin tiləp alƣan oƣlum,
nemə desəm bolar mən sanga?
3Küq-ⱪuwitingni sərp ⱪilma, ɵmrüngni bikar ⱪilma,
padixaⱨlarni wəyran ⱪilƣuqi hotunlarƣa.
4Əy Limu’el, layiⱪ əməs xarab padixaⱨlarƣa,
yaraxmas məygə berilix ⱨɵkümdarƣa.
5Qünki ular xarab iqip, untup ⱪalar ⱪanunni,
burmiliwetər ezilgənlərning ⱨoⱪuⱪini.
6Bərgin xarabni ɵlüm girdabida turƣanlarƣa,
bərgin məyni ⱪayƣu-ⱨəsrət qəkkənlərgə!
7Ular xarab iqip, untusun ɵzlirining namratliⱪini,
əsləp ⱪalmisun tartⱪan dərdlirini.
8Ɵzini aⱪliyalmaydiƣanlar üqün sɵzligin,
ajizlarning ⱨoⱪuⱪ üqün aƣzingni aqⱪin.
9Süküt ⱪilma, adil ⱨɵküm ⱪilƣin,
yoⱪsul wə moⱨtajlarning ⱨoⱪuⱪini ⱪoƣdiƣin.
Pəzilətlik ayal
10Kim alalaydu pəzilətlik ayalni?
Artuⱪtur gɵⱨərdinmu uning ⱪədir-ⱪimmiti.
11Bundaⱪ ayalƣa dilidin ixənq ⱪilar eri,
kəm bolmas erining ⱨeq nərsisi.
12Eriƣa yahxiliⱪ ⱪilar u ɵmür boyi,
uqratmas ziyanƣa uni.
13U tallap ⱪoy yungi wə kəndir rəhtni,
ɵz ⱪolida ⱨəwəs bilən pütküzər kiyim-keqəkni.
14U soda kemiliri kəbi,
toxar yiraⱪtin ozuⱪ-tülüklərni.
15Ornidin turup u tang süzülməstə,
yeməklik təyyarlar a’ilisidikilərgə,
ix təⱪsim ⱪilar dedəklirigə.
16U etizni kɵrüp oylanƣandin keyin setiwalar,
ɵz əjri bilən tapⱪanliriƣa üzümzarliⱪ bərpa ⱪilar.
17Ixⱪa məⱨkəm baƣlap u belini,
küqləndürüp biləklirini.
18Kɵrər ixliginining paydisini,
keqiqə ɵqürməs qiriƣini.
19Aylandurar u ⱪoli bilən urquⱪni,
egirər barmaⱪliri bilən yipni.
20Ayimas u yoⱪsullardin yardimini,
uzitar ⱨajətmənlərgə yardəm ⱪolini.
21Ⱪar yaƣsimu a’ilisidikilər üqün yoⱪtur əndixisi,
qünki ⱪelin kiyindürülgən ularning ⱨəmmisi.
22Ɵzi tikər u kariwat yapⱪuqlirini,
nepiz kəndir, esil rəhtlərdindur uning libasliri.
23Eri xəⱨər dərwazisi* aldida aⱪsaⱪallar bilən olturur,
u yərdə uning abruyi bardur.
24U kəndir rəhttin tikip satar kiyimlərni,
sodigərlərgə ɵtküzər bəlbaƣlarni.
25Küq-ⱪudrət wə izzət-ⱨɵrmət uning libasi,
huxalliⱪ bilən kütüwalar u keləqəkni.
26U danaliⱪ bilən sɵzlər,
meⱨribanlarqə nəsiⱨət berər.
27U a’ilisidiki ixlarni yahxi baxⱪurar,
yetip yeməs bikar.
28Pərzəntliri ⱨɵrməttə uni təriplər,
erimu uni mahtap mundaⱪ dər:
29“Pəzilətlik ayallar kɵp ikən,
lekin ⱨəmmisidin artuⱪ turarsən, exip qüxisən”.
30Aldamqidur jəlpkarliⱪ, bir kɵpüktur ⱨɵsn-jamal,
mahtaxⱪa erixər Pərwərdigardin əyminidiƣan ayal.
31Uning meⱨnitining mewilirigə layiⱪ təriplənglar uni,
xəⱨər dərwazilirida mahtaxⱪa erixtürsun uni uning əjirliri!
5:9 Bu yərdə uning zinahorluⱪ ⱪilƣanliⱪi bayⱪalƣandin keyin ayalning eri yaki a’ilisidikilərgə ⱪərzdar bolidiƣanliⱪi mənisidə boluxi mumkin.
25:1 Sulayman padixaⱨning wapatidin keyin Isra’illarning on ikki ⱪəbilidin oni Sulaymanning oƣlining padixaⱨliⱪ ⱪilixiƣa ⱪarxi turup, ɵzliri ayrim padixaⱨliⱪ ⱪuridu. Bu padiixaⱨliⱪ Isra’iliyə padixaⱨliⱪi, ⱪalƣan ikki ⱪəbilə Sulaymanning oƣli ⱨokümranliⱪida ⱪurulƣan padixaⱨliⱪ Yəⱨudiyə padixaⱨliⱪi dəp atilidu.
30:15 Zülük – boƣum tənlik ⱨaywan. Teni uzunqaⱪ wə səl yapilaⱪ, adəm wə ⱨaywanlarning ⱪenini xoraydu.
31:23 Xəⱨər dərwazisi – xəⱨərgə kiriix eƣizi bolup, bu yərdə yurt aⱪsaⱪalliri dəwalarni bir tərəp ⱪilidu ⱨəm soda-setiⱪ, jama’ət yiƣilixi, uqur almaxturux ⱪatarliⱪlar elip berilidu.