Ⱪisⱪiqə qüxəndürüx
«Muⱪəddəs Kitab»ning «Pənd-nəsiⱨətlər» ⱪismi ⱨekmətlik sɵzlər toplimi bolup, asasən Isra’illarning padixaⱨi Sulayman təripidin wujudⱪa kəltürülgən. Huda uningƣa əⱪil-parasətni alaⱨidə sowƣat süpitidə in’am ⱪilƣanliⱪi üqün, u danaliⱪi bilən nam qiⱪarƣan. Sulayman padixaⱨ ⱨayatida üq mingdin artuⱪ ⱨekmətlik sɵz wə mingdin artuⱪ nahxa yezip ⱪaldurƣan. Əmma «Pənd-nəsiⱨətlər»gə kirgüzülgən ⱨekmətlik sɵzlərning ⱨəmmisila Sulayman təripidin yezilƣan əməs, uning bəziliri Agurning sɵzliri, bəziliri Limu’elning anisining nəsiⱨətliri, yənə bəziliri bolsa baxⱪa danalarning sɵzliridur. Kitabtiki Sulayman padisaⱨning ⱨekmətlirining bir ⱪismini Yəⱨudiyə padixaⱨi Hizkiyaning ordisidikilər topliƣan.
Kitabta Pərwərdigardin əyminixning əⱪil-idrakning baxlinixi ikənliki təkitlinidu. Danaliⱪ bilən nadanliⱪ selixturulup, bu ikki yolning beridiƣan ohximiƣan nətijiliri arⱪiliⱪ adəmlərni ⱨəⱪ wə naⱨəⱪni toƣra ayrixⱪa yetəkləydu.
Ⱨəⱪiⱪiy danaliⱪ Hudadin kelidu. Kitabta tilƣa elinƣan «dana», «əⱪilliⱪ» wə «aⱪil» degən sɵzlər əⱪliy küqi intayin yuⱪiri adəmlərni kɵrsətməstin, bəlki Hudadin əyminidiƣan, uning yolida mangidiƣan, əhlaⱪliⱪ kixilərni kɵrsitidu. Kitabtiki «nadan», «əhməⱪ» wə «ⱨamaⱪət» degən sɵzlər bolsa, bilimsiz yaki kəm əⱪil adəmlərni kɵrsətməstin, bəlki Hudani rət ⱪilip, əhlaⱪsizliⱪni yaki yaman ixlarni talliƣan adəmlərni kɵrsitidu.
Bu kitabning məzmun da’irisi bir ⱪədər kəng bolup, Hudaƣa ixinix, Hudadin əyminix, danaliⱪ, ⱨəⱪⱪaniyliⱪ, bilim, əhlaⱪ, diyanət, tirixqanliⱪ, ɵzini tutuwelix, israphorluⱪ ⱪilmasliⱪ, namratlarƣa yar-yɵlək bolux, gəp-sɵzgə diⱪⱪət ⱪilix, kixilik munasiwət, düxməngə rəⱨimdil bolux, soda-setiⱪ ixliri wə bala tərbiyiləx ⱪatarliⱪ jəⱨətlərdiki məzmunlarni ɵz iqigə alidu.
«Pənd-nəsiⱨətlər» Ibraniy tilida xe’iriy xəkildə yezilƣan bolup, ⱪollinilƣan bəzi ohxitix, simwol wə maⱪal-təmsillər oⱪurmənlərgə qüxiniksiz bolup ⱪalmasliⱪi üqün sɵz mənisini uyƣur tilidiki muwapiⱪ ibarilər bilən ipadiliduⱪ.
Tezis:
1. Danaliⱪ wə nəsiⱨətlər (1-babtin 9-babⱪiqə)
2. Padixaⱨ Sulaymanning ⱨekmətliri (10-babtin 22-bab 16-ayətkiqə)
3. Danalarning ⱨekmətliri (22-bab 17-ayəttin 24-babning ahiriƣiqə)
4. Padixaⱨ Hizkiya topliƣan Sulaymanning ⱨekmətliri (25-babtin 29-babⱪiqə)
5. Agur wə padixaⱨ Limu’elning anisining ⱨekmətliri (30-, 31-bablar)