Pend-nesihetler

Qisqiche chüshendürüsh

PDF chushurung

Pend-nesihetlerning qimmiti

¹Dawut padishahning oghli, Isra’iliye padishahi Sulaymanning pend-nesihetliri:

²bu pend-nesihetler danaliq we telim-terbiyige ige qilar sëni,

yësher ibretlik sözlerning chongqur menisini;

³terbiyiler sëni aqilanilik bilen yashashqa,

heqqaniy, adil we durus bolushqa;

⁴chëchen qilar gol ademlerni,

bilimlik we pem-parasetlik qilar yashlarni.

⁵Anglap bularni danalar tëximu dana bolsun,

zërekler aqilane meslihetke ërishsun.

⁶Chüshengili bolar bu pend-nesihetlerdin eqliye sözlerni,

temsillerni, aqillarning hëkmetliri we tëpishmaqlirini.

⁷Perwerdigardin eyminish eqil-idrakning bashlinishidur.

Exmeqler danaliq we telim-terbiyini kemsitidu.

Yashlargha nesihet

⁸Ey oghlum, terbiyisige qulaq sal atangning,

telimige biperwaliq qilma anangning.

⁹Ularning telim-terbiyisi bëshinggha taqalghan tajdur,

boynunggha ësilghan altun zenjirdur.

¹⁰Ey oghlum, eger sëni gunahkarlar azdursa,

egeshmigin ulargha.

¹¹Eger ular:“Kel, bizge qoshul, tuzaq qurayli jan ëlishqa,

birer bigunahni sewebsizla paylap turayli tutushqa.

¹²Ölükler makanidek tirik yutayli biz gunahsizlarni,

görge chüshüp ketkendek yoqitayli u saghlam ademlerni.

¹³Tartip alayli shu chagh xilmuxil qimmetlik mal-dunyani,

alghan olja bilen toldurayli öylirimizni.

¹⁴Bizge shërik bol, tapqinimiz ortaq bolsun” dësimu,

¹⁵ey oghlum, yoligha kirme ularning, basma bir qedemmu.

¹⁶Chünki ëtishidu ular özlirini yamanliqqa,

aldirishidu hem qan töküshke.

¹⁷Qush tuyup qalghanda tor yëyish bihude awarichiliktur,

¹⁸lëkin shu yamanlar del öz özige ejellik tuzaq qoyidu,

öz jënigha zamin bolidighan ora kolaydu.

¹⁹Haram mal-dunyagha hëris ademlerning aqiwiti shuki,

alidu bu haram mal-dunya ularning jënini.

Danaliqning agahlandurushi

²⁰Danaliq chaqirmaqta kochilarda, awazi yangrimaqta bazarlarda,

²¹ündimekte awat jaylarda,

wez ëytmaqta sheher derwazilirining aldida:

²²– Ey nadanlar, qachanghiche nadanliqta yürisiler?

Ey mazaqchilar, qachanghiche mazaq qilishtin huzur alisiler?

Ey eqilsizler, qachanghiche bilimdin nepretlinisiler?

²³Tenbihlirimge qulaq salghan bolsanglar,

silerge töküp bërettim qelbimdikini,

siler bilen ortaqlishattim oy-pikirlirimni.

²⁴Lëkin mëni ret qildinglar chaqirghinimda,

hëchqaysinglar ilik almidinglar qolumni uzatqinimda.

²⁵Perwa qilmidinglar nesihetlirimning hëchqaysisigha,

xalimidinglar qulaq sëlishni tenbihlirimge.

²⁶Shunga külimen balayi’apetke yoluqqininglarda,

silerni mesxire qilimen wehimige chüshkininglarda,

²⁷borandek kelgen wehimide qalghininglarda,

balayi’apet quyundek yëtip kelginide,

azab we qayghu silerni muptila qilghinida.

²⁸Chaqirisiler yalwurup shu chagh mëni,

lëkin bermesmen silerge jawab.

Herqanche izdisenglarmu tapalmaysiler mëni.

²⁹Chünki nepretlendinglar siler bilimdin,

tallimidinglar eyminishni Xudadin.

³⁰Qobul qilmidinglar mëning nesihetlirimni,

mensitmidinglar barliq tenbihlirimni.

³¹Shunga siler öz bëshinglarni yeysiler,

özünglar kolighan origha özünglar chüshisiler.

³²Berheq, öz jënigha zamin bolidu nadanlar mëni ret qilghanliqtin,

özlirini halak qilidu hamaqetler bighemlikidin.

³³Biraq, manga qulaq salghanlar aman-ësen yashaydu,

yamanliqning wehimisidin xaliy, xatirjem bolidu.

Danaliqning ata qilidighanliri

¹Ey oghlum, eger qobul qilsang sözlirimni,

qelbingde saqlisang buyruqlirimni,

²qulaq salsang danaliqqa,

köngül qoysang eqil-idrakqa,

³xitab qilsang parasetke teshna bolup,

chaqirisang eqil-idrakni telmürüp,

⁴qazsang danaliqni altun-kümüsh qazghandek,

izdiseng uni yoshurun xezine izdigendek,

⁵shu chaghda Perwerdigardin eyminishni bilisen,

Xudani heqiqeten tonuyalaysen.

⁶Chünki Perwerdigar danaliq ata qilghuchidur.

Bilim bilen eqil-idrak uning sözidin këlur.

⁷U saqlap qoyghandur yaxshiliqlarni duruslargha,

özi qalqandur diyanet yolida mangghanlargha.

⁸Yolini qoghdaydu u adilliqni yaqlighuchilarning,

saqlaydu u yolini sadiq bendilirining.

⁹Shu chagh heqqaniyliq, adilliq we durusluqni tonuysen,

bu yaxshi yollarni chüshinisen.

¹⁰Chünki orun alidu danaliq qelbingdin,

könglüng yayraydu bilimdin.

¹¹Qoghdaydu sëni pem-parasiting,

muhapizet qilidu hem eqil-idriking,

¹²shunda danaliq qutulduridu sëni yaman yoldin,

tilining astida tili barlardin,

¹³undaqlar toghra yolni tashlap, zulmette yashar,

¹⁴yamanliq qilishtin xushallinar,

rezillikning nijisliqidin shadlinar,

¹⁵egri yolda mëngip saxtipezlik qilar.

¹⁶Danaliq saqlar sëni zinaxor ayaldin,

shërin-shëker sözlük, buzuq xotundin.

¹⁷Bundaq xotun tashlar yashliqida tegken jorisini,

untup qalar u Xuda aldida qilghan ehdisini.

¹⁸Ölümge apiridighan yoldur uning öyi,

erwahlar makanigha bashlar uning yoli.

¹⁹Uning yënigha barghanlarning birimu qaytalmas,

hayatliq yoligha hem yëtelmes.

²⁰Sen mang yaxshilarning izidin,

chiqma heqqaniylarning yolidin.

²¹Chünki yërimizde makanlishar duruslar,

qëlip qalar diyanetlikler.

²²Lëkin u yerdin tarmar qilinar yamanliq qilghuchilar.

Yulup tashlinar wapasizlar.

Yashlargha yol-yoruq

¹Ey oghlum, untuma telimimni,

ching saqla qelbingde buyruqlirimni.

²Ömür qoshar ular ömrüngge,

aman-ësenlik ëlip këler hayatinggha.

³Mëhribanliq we sadaqetni tashlima,

ularni marjandek ësiwal boynunggha,

pütüwal qelbingning chongqur qëtigha.

⁴Tapisen himmet we izzet shu chaghda,

Xudaning hem ademlerning neziride.

⁵Ishenmey öz eqlingge,

ishen pütün qelbing bilen Perwerdigargha,

⁶yad et Perwerdigarni her ishta,

ochuq qilar yolungni u shunda.

⁷Özüngni eqilliq dep sanima,

Perwerdigardin eyminip, yamanliqqa yolima.

⁸Shundaq qilsang, saghlam bolar tëning,

yilikke tolar söngekliring.

⁹Ulughla Perwerdigarni, atap mal-dunyayingni,

hediye qilip uninggha hosulungning bash burnini.

¹⁰Shunda tolup tashar ambarliring ashliqqa,

sharab idishliring yëngi sharabqa.

¹¹Ey oghlum, bash tartma Perwerdigarning terbiyisidin,

bizar bolma uning tenbihidin.

¹²Chünki ata terbiyiligendek etiwarliq oghlini,

Perwerdigarmu terbiyiler söygenlirini.

¹³Danaliqqa ërishkenler, eqil-idrak tapqanlar bextliktur!

¹⁴Danaliq keltürgen payda kümüshningkidinmu artuqtur,

altundin alghan menpe’ettinmu ewzeldur.

¹⁵U le’el-yaqutlardin qimmetliktur,

herqandaq arzuluq nerseng uninggha teng këlelmestur.

¹⁶Bardur uzun ömür danaliqning ong qolida,

bayliq we shöhret uning sol qolida.

¹⁷Bëghishlar danaliq yoli shad-xuramliq sanga,

yëtekler u sëni amanliqqa.

¹⁸Danaliqni tutup turghuchilar üchün u hayatliq derixidur,

danaliqni mehkem tutqanlarning hemmisi bextliktur.

¹⁹Perwerdigar danaliqi bilen yaratti zëminni,

eqli bilen berpa qildi asmanni.

²⁰Perwerdigarning danaliqi bilen chongqur qaynamlar ëtildi,

bulutlar shebnem pürkidi.

²¹Ey oghlum, ching tut danaliq we pem-parasetni,

köz aldingdin hergiz yoqatma ularni.

²²Ular hayat bexsh ëter jëninggha,

bëzek bolup ësilar boynunggha.

²³Shu chagh yolungda yürisen tinch-aman,

putliship ketmeysen hëchqachan.

²⁴Yatqanda hëchnëmidin qorqmaysen,

yëtipla tatliq uxlaysen.

²⁵Qorqma tuyuqsiz kelgen xewptin,

rezillerning bëshigha kelgen weyranchiliqtin.

²⁶Chünki tayanchingdur Perwerdigar,

u putliringni tuzaqlargha chüshüshtin saqlar.

²⁷Eger kelse yaxshiliq qilish qolungdin,

yardimingni ayima hajetmenlerdin.

²⁸Qoshnanggha ëhtiyajliq nerse sende bar bolsa,

“Ete kel, shu chaghda bërey” dep uni qayturma.

²⁹Qoshnanggha ziyankeshlik qilish niyitide bolma,

chünki u sanga ishinip xatirjem yashidi yëningda.

³⁰Birersi sanga yamanliq qilmighan bolsa,

uning bilen sewebsiz majiralashma.

³¹Zorawangha heset qilma,

uning yolliridin hëchqaysisini tallima.

³²Chünki egri ademler yirginchliktur Perwerdigargha,

duruslargha u yëqin turar emma.

³³Perwerdigarning leniti tëger rezillerning öyige,

u bext ata qilar heqqaniylarning a’ilisige.

³⁴U mesxirichilerni mesxire qilar,

kichik pë’illargha shepqet yaghdurar.

³⁵Danalar shan-sherepke muyesser bolar,

nadanlar bolsa shermendilikte qalar.

Danaliqning ewzelliki

¹Ey oghullirim, atanglarning terbiyisige qulaq sëlinglar.

Eqil-idrak tëpish üchün köngül qoyup anglanglar.

²Chünki silerge ögitimen ilim-hëkmetni,

terk etmenglar mëning telimlirimni.

³Kichikimde alghanmen atamning terbiyisini,

idim men anamning yalghuz etiwarliqi,

⁴atam manga mundaq ögetkenidi:

– Yürikingde saqlighin sözlirimni,

emel qilghin buyruqlirimgha,

yashaysen bextlik shunda.

⁵Eqil tap, ërish danaliqqa,

untuma ëytqanlrimni, sözümdin chiqma.

⁶Danaliqtin waz kechme, u sëni qoghdar,

uni söygin, u sëni muhapizet qilar.

⁷Danaliqqa ërishishtur danaliqning bashlinishi,

eqil tap, bërip bolsimu pütün bayliqingni.

⁸Danaliqni etiwarlighin, u sëni üstün qilar.

Uni quchaqla u sëni shöhretke ërishtürer.

⁹Danaliq taqar körkem taj bëshinggha,

in’am qilar sherep tajinimu sanga.

¹⁰Sözlirimni angla, qobul qil, ey oghlum,

shunda uzun bolar ömrüng.

¹¹Men sanga körsettim danaliqning yolini,

yëteklidim toghra yolda mëngishni.

¹²Tosalghugha uchrimaysen mangghiningda,

putliship ketmeysen yügürginingde.

¹³Alghan terbiyini ching tut, ayrilma, obdan saqla uni,

u sëning hayatingdur chünki.

¹⁴Kirme rezillerning yoligha,

yürme yamanlarning izida.

¹⁵Özüngni qachur, ötme hem ularning yolidin,

burulup ötüp ketkin ulargha yolimastin,

¹⁶chünki uxliyalmas ular yamanliq qilmighiche,

uyqusi kelmes birersini yiqitmighiche.

¹⁷Ular yer rezillikning nënini.

Icher zorawanliqning sharabini.

¹⁸Tang nurigha oxshar heqqaniylarning yoli,

quyash toluq kötürülgiche nurlinar yorughansëri.

¹⁹Qarangghu zulmetke oxshar rezillerning yoli,

bilmes ular özlirining nëmige putliship këtishini.

²⁰Ey oghlum, sözlirimni köngül qoyup angla.

Obdan qulaq sal ëytqanlirimgha,

²¹ularni köz aldingdin yoqatma,

qelbingning chongqur qëtida saqla.

²²Chünki chüshengenler üchün bu sözler hayatliqtur,

ularning ten saghlamliqidur.

²³Pak tut bar küchüng bilen qelbingni,

u hayat buliqidur chünki.

²⁴Bir ëghizmu egri gep qilma.

Tilingni hiyligerliktin saqla.

²⁵Aldinggha tikkin közliringni,

toghra tashla hem neziringni.

²⁶Herbir qedimingni al toghra,

ong bolidu mangghan yolliring shunda.

²⁷Ong, solgha chetlimey, algha basqin,

yiraq tut putliringni yamanliqtin.

Zina qilmasliqqa agahlandurush

¹Ey oghlum, hëkmetlik sözlirimge köngül qoyghin,

aqilane meslihetlirimge qulaq salghin.

²Shunda ayrilmas eqil-idrak sendin,

durus sözler töküler lewliringdin.

³Hesel tamar buzuq xotunning lewliridin,

siliqtur uning sözliri zeytun yëghidin.

⁴Lëkin u ëlip kelgen aqiwet achchiqtur kekridek,

azab-oqubetliktur xenjer bilen tilghandek.

⁵Ölümge bashlar uning tutqan yoli.

Ölükler makanigha ëlip barar basqan qedemliri.

⁶U hayatliq yolini oylapmu qoymas,

egri yollarda tënep yürgenlikini özi bilmes.

⁷Ey oghullar, sözlirimni köngül qoyup anglanglar.

Dëgenlirimdin chiqmanglar.

⁸Bundaq xotundin nëri qach!

Uning bosughisigha yëqin yolima!

⁹Bolmisa, öz izzitingni yoqitisen,

rehimsizge qerzdar bolisen.^*

¹⁰Bayliqingdin yatlar behrimen bolar,

mëhnet qilip tapqanliring özgining öyide qalar.

¹¹Nale-peryad chëkisen ömrüngning axirida,

hëch madar qalmighanda ten we wujudungda.

¹²Shu chagh deysenki:

– Nëmishqimu terbiyini öch körgendimen?

Könglümde tenbihlerni mensitmigendimen?

¹³Ustazlirimning sözini anglimighandimen?

Manga terbiye bergenlerge qulaq salmighandimen?

¹⁴Tas qaldim mana shermende bolushqa,

yighilghan jama’et aldida.

¹⁵Ichkin öz kölchikingning suyidin,

öz quduqungdiki süzük sudin.

¹⁶Tashsunmu bulaqliring tashqirigha, östengliring kochilargha?

¹⁷Ular mensup bolsun sangila,

ularni özgiler bilen ortaqlashma.

¹⁸Quduqung beriketlik bolsun,

yashliqingda alghan ayalingdin huzur alghin.

¹⁹U këyiktek söyümlük, maraldek chirayliqtur,

uning köksi sëni qana’etlendürsun,

muhebbitige da’im sheyda bolghin.

²⁰Oghlum, nëmishqa sheyda bolisen buzuq xotungha?

Nëmishqa atisen özüngni zinaxor xotunning qoynigha?

²¹Perwerdigarning köz aldididur insanning qilghanliri,

közitip turidu u uning barliq yollirini.

²²Chüshüridu yamanning qilmishliri özini tuzaqqa.

Ilinidu u öz gunahi bilen sirtmaqqa.

²³U özini tutalmasliqidin öz jënigha zamin bolidu.

Chëkidin ashqan exmeqliqi tüpeyli yoldin azidu.

Nadanliqtin hezer eyleshke dewet

¹Ey oghlum, këpil bolghan bolsang dostunggha,

yaki qol bergen bolsang kapalet üchün birawgha,

²tutulup aghzingdin chiqqan sözüng bilen,

baghlinip qalghan bolisen öz wedeng bilen,

³qutuldurush üchün özüngni buningdin,

bundaq qil, u kishining yënigha derhal barghin,

uningdin ötünüp sora töwenchilik bilen,

chünki uning ilkidisen bergen wedeng bilen.

⁴Qutulmighiche uxlap yatma, kirpik qaqma,

⁵azad qil özüngni owchi qolidin qachqan këyiktek,

owchining toridin qutulghan qushtek.

⁶Ey hurun, al chümülilerdin ülge,

eqil tap qarap ularning herikitige.

⁷Yoqtur bashliq, nazaretchi, hökümdar ularda.

⁸Lëkin teyyarlar ular qishning ozuqini yazda,

ashliq toplar hosul yighish waqtida.

⁹Ey hurun, sen qachanghiche uxlaysen?

Qachan ornungdin turisen?

¹⁰Deysenki:

bir’az közümni yumuwalay, birdem uxliwalay,

yene birdem put-qolumni almap yëtiwalay.

¹¹Yëtiwerseng yëninggha këler qaraqchidek namratliq,

qoralliq bulangchidek hem mohtajliq.

¹²Öktemler bilen yamanlar yalghan-yawidaq sözlep yüridu.

¹³Köz qisip, put-qoli bilen sheret qilidu,

¹⁴qara niyiti bilen yamanliq pilanlaydu,

hemishe jëdel-majira tëridu.

¹⁵Shunga, këlidu tuyuqsiz bala-qaza ulargha,

birdinla bitchit bolup qalar qutquzulghusiz halgha.

¹⁶Perwerdigarning yirginidighan ishi alte,

yaq, nepretlinidighan ishi yette.

¹⁷Ular bolsimu tekebbur qaraydighan köz,

yalghan-yawidaq sözleydighan til,

bigunahlarning jënini alidighan qol,

¹⁸suyiqest oylaydighan köngül,

yamanliqqa yügüridighan put,

¹⁹aghzidin yalghanchiliq tökülidighan saxta guwahchi,

hem qërindashlar ara majira chiqarghuchi.

²⁰Ey oghlum, emel qil buyruqigha atangning,

chiqma telimidin anangning.

²¹Ornitip ularning sözini qelbingge,

ësiwal marjan qilip boynunggha.

²²Negila barsang, yol bashlar u sanga,

qoghdar sëni uxlighiningda,

meslihet bërer sanga oyghanghiningda.

²³Chünki buyruq bolsa chiraghdur,

telim bolsa nurdur,

terbiyining özi hayat yolidur.

²⁴Ular saqlar sëni buzuq xotundin,

zinaxor xotunning shërin sözliridin.

²⁵Bërilip ketme uning güzellikige,

esir bolup ketme qash-köz oynitishigha.

²⁶Nan heqqi yëter pahishe ayalgha,

özgining xotuni eziz jëningni alar qarigha.

²⁷Kiyimi köymemdu ëtikige chogh salghuchining?

²⁸Puti köymemdu chogh üstide mangghuchining?

²⁹Oxshashtur özgining xotuni bilen zina qilghuchining aqiwiti,

qutulalmas jazadin uning bilen bir orunda yatsa kimki.

³⁰Kishiler kemsitmeydu achliqtin oghriliq qilghan oghrini,

³¹lëkin tutulup qalsa, töleydu u birge yette hesse tölemni,

tapshuridu öy ichidiki barliq bisatini.

³²Emma özgining ayali bilen zina qilghuchi,

yoqtur eqli, halak qilidu öz özini.

³³U choqum shermende bolup, tayaq yeydu,

yuyup chiqarghusiz reswachiliqqa qalidu.

³⁴Chünki ayalning ëri ghezepke këler kündeshlik otida,

hergiz rehim qilmas u intiqam alghanda.

³⁵Herqandaq tölemge u qarapmu qoymas,

bersengmu qanchilik sowghat, u razi bolmas.

Buzuq xotun

¹Ey oghlum, emel qil sözlirimge,

buyruqlirimni qedirle.

²Emel qil ulargha, bextlik yashaysen shunda.

Telimlirimni köz qarichuqungdek asra.

³Ularni tëngip barmaqliringgha,

pütüwal qelbingning chongqur qëtigha.

⁴Acha-singil dep tonughin danaliqni,

uruq-tughqan dep atighin parasetni.

⁵Shunda saqlar ular sëni zinaxor ayaldin,

tili shërin, buzuq xotundin.

⁶Öyümning dërize penjirisidin tashqirigha qarighinimda bir qëtim,

⁷sadda yashlar ara bir eqilsiz yigitni körüp qaldim.

⁸U kocha yaqilap mëngiwerdi.

Bir xotunning doqmushtiki öyi terepke mëngip qaldi.

⁹Bu, kün pëtip, këche qarangghusi chüshüshke bashlighan waqit idi.

¹⁰Mana, bir xotun yigitning aldigha chiqip, uning bilen körüshti.

U pahishidek yasiniwalghan bolup, niyiti buzuq idi.

¹¹Bishem we bashbashtaq bolup, u öyide olturmaytti.

¹²Erlerni ëziqturushqa saqlaytti herbir doqmushta,

bezide kochilarda, bezide bazarlarda.

¹³U hëliqi yigitke ësilip, söyüp, qëlinliq bilen ëytti:

¹⁴– Öyümde bar “amanliq qurbanliqi”ning göshi,

bügün qildim Xudagha wede qilghan bu qurbanliqni.

¹⁵Shunga, siz bilen körüshüsh üchün chiqqanidim,

emdi sizni izdep tëpiwaldim.

¹⁶Kariwitimni Misirning renglik yapquchliri bilen yaptim.

¹⁷Orun-körpilirimge murmekki, mu’etter we darchinlar chachtim.

¹⁸Këling, tang atquche qënip oynishayli,

bir-birimizning qoynida lezzetlineyli.

¹⁹Chünki ërim öyde yoq, chiqip ketti yiraq seperge,

²⁰ëlip bir hemyan kümüsh tengge, öyge qaytmaydu ay tolghuche.

²¹Bend qildi ayal uni özige shërin sözliri bilen,

ëziqturdi uni yaghlima gep bilen.

²²Yash yigit u ayalgha oylimayla egeshti,

qushxanigha ëlip mangghan öküz kebi,

qapqangha chüshüsh aldidiki bugha kebi,

²³qiltaqqa özini ëtiwatqan qush kebi,

oq tëship ötmigüche uning jigirini,

bilmes u Zinaning hayatigha zamin ikenlikini.

²⁴Ey oghullirim, emdi qulaq sëlinglar sözlirimge,

ëtibar bëringlar dëgenlirimge.

²⁵Bundaq xotun yoligha mayil bolmisun könglünglar,

uning yoligha kirip adiship ketmenglar.

²⁶Bundaq ayal nabut qilghan nurghun kishilerni,

hayatidin ayrighan sansiz erlerni.

²⁷Ëlip barar uning öyi görge,

ölükler makanidiki chongqur yerge.

Danaliqning özini teriplishi

¹Danaliq chaqirmidimu?

Eqil-idrakning awazi yangrimidimu?

²Turup u yol boyidiki ëgiz jaylarda,

töt kochilarda,

³jakarlimaqta sheher derwazilirining yënida,

sheherge kirish ëghizlirida:

⁴ey insanlar, silerni chaqiriwatimen,

adem balilirigha xitab qiliwatimen.

⁵Ey gol ademler, ögininglar zëreklikni,

ey nadanlar, ögininglar eqlinglarni ishlitishni.

⁶Qulaq sëlinglar, ëytmaqchimen yüksek ishlarni,

durustur aghzimdin chiqqanliri.

⁷Heqiqetni sözleymen, yalghan sözleshtin nepretlinimen.

⁸Ëytqanlirimning hemmisi heqtur,

uningda hiyligerlik yaki saxtiliq yoqtur.

⁹Ëniqtur barliq sözlirim chüshengenlerge,

toghridur ular bilim alghanlargha.

¹⁰Qobul qilinglar kümüshning ornigha nesihetlirimni,

sap altunning ornigha bilimni.

¹¹Chünki danaliq le’el-yaqutlardinmu qimmetliktur,

herqandaq arzuluq nerse uninggha teng këlelmestur.

¹²Men danaliqmen, eqil-idrak bilen bille yashaymen.

Bilim we pem-parasetning igisimen.

¹³Perwerdigardin eyminish yamanliqtin nepretlinishtur.

Nepretlinimen tekebburluq, menmenlik, yaman yol, yalghan sözdin.

¹⁴Igisimen nesihet we hëkmetning,

eqil hem küch-qudretning.

¹⁵Men arqiliq höküm süridu padishahlar,

adil qanun-perman chiqiridu hökümdarlar.

¹⁶Men arqiliq idare qilidu hoquqdarlar,

emeldarlar, barliq adil höküm chiqarghuchilar.

¹⁷Söyimen menmu mëni söygenlerni,

tapalaydu tiriship izdigenler mëni,

¹⁸mende bardur bayliq we shöhret,

tügimes mal-dunya we heqqaniyet.

¹⁹Men bëridighan mëwe altundin, hetta sap altundin qimmetliktur.

Mendin këlidighan payda sap kümüshtinmu ewzeldur.

²⁰Men heqqaniyet yolida mangimen,

adalet yolida ilgirileymen.

²¹Mëni söygenlerge bayliq bërimen,

ularning xezinilirini toldurimen.

²²Perwerdigar wujudqa keltürgen mëni öz ishlirini bashlishidin burunla,

hemme mewjudatlarning hëch nëmini yaritishtin burunla,

²³berpa bolghanmen elmisaqtila, ezeldin tartipla,

yer-zëmin tëxi yaritilmastila.

²⁴Törelgenmen dëngiz-okyanlar yoqtila,

bulaqlar köz achmastila,

²⁵törelgenmen ëgiz taghlar shekillenmestila,

töpilikler peyda bolmastila,

²⁶Xuda bipayan zëmin, keng dalilarni yaratmastila,

zëmindiki topa-changlar tëxi mewjut bolmastila.

²⁷U yerde idim Xuda asmanni ornatqinida,

dëngiz yüzige upuq siziqini sizghinida,

²⁸asmangha bulutlarni orunlashturghinida,

dëngiz-okyanlarni su bilen toldurghinida,

²⁹u sular tashmisun dep, emr qilip dëngizgha chek qoyghinida,

yer-zëminning ulini belgiliginide.

³⁰Men uning yënidiki usta hünerwen idim.

Her küni men uning xushalliqi idim,

menmu herda’im uning huzurida shadlinattim.

³¹U yaratqan pütkül alem üchün shadlinattim.

Dunyadiki insanlardin söyünettim.

³²Emdi manga qulaq sëlinglar, ey oghullar,

neqeder bextliktur yolumni tutqanlar!

³³Telim-terbiyemge qulaq sëlip, eqil tëpinglar,

ulargha biperwaliq qilmanglar.

³⁴Neqeder bextliktur ishik aldimdin ketmey her küni,

bosughamda kütüp sözümni anglaydighan kishi!

³⁵Chünki mëni tapqanlar hayatliqni tapar.

Perwerdigarning raziliqigha ige bolar.

³⁶Özi ziyan tartar mëni qoldin bërip qoyghanlar,

ölümni yaxshi körgenlerdur mëni yaman körgenler.

Danaliqning chaqiriqi

¹Saldi danaliq bir öy özige,

ornatti yette tüwrük uninggha.

²Soyup mal, teyyarlap sharabni,

yaydi u dastixinini.

³Ewetti dëdeklirini öz ziyapitige chaqirishqa,

turghuzdi sheherning eng ëgiz jaylirida:

⁴“Ey saddilar, bu yerge këlinglar!” dep chaqirghuzdi,

eqilsizlerge u mundaq ëytti:

⁵“Etken ghizayimgha ëghiz tëginglar,

teyyarlighan sharabimni ichinglar.

⁶Nadanliq yolini tashlanglar, bextlik yashaysiler shunda,

mënginglar aqilliq yolida”.

⁷Kimki tenbihlise mazaq qilghuchilarni, uchrar ahanetke,

eyiblise rezillerni, qalar haqaretke.

⁸Eyiblime mazaq qilghuchilarni, bolmisa sanga öch bolup qalar,

ger eyibliseng danalarni, söyer sëni ular.

⁹Telim berseng danagha, ziyade bolar uning eqli,

ögetseng heqqaniy ademge, ashar uning bilimi.

¹⁰Perwerdigardin eyminish danaliqning bashlinishidur.

Birdinbir Muqeddes bolghuchini bilishning özi eqil-idraktur.

¹¹Manga egeshseng, ömrüng uzun bolar.

Yëshinggha yash qoshular.

¹²Dana bolsang, özüng körisen paydisini,

mazaq qilsang, özüng tartisen ziyinini.

Nadanliqning chaqiriqi

¹³Nadanliq oxshar bishem we hëchnëmige qarimaydighan kalwa xotungha,

¹⁴olturup u öyining ishiki aldida,

sheherning eng ëgiz jayida,

¹⁵yënidin ötüp, tüz yolda këtiwatqanlargha towlidi:

¹⁶“Ey saddilar, bu yerge këlinglar!” dep chaqirdi,

eqilsizlerge hem mundaq ëytti:

¹⁷“Oghrilap ichken su tatliqtur,

yoshurup yëgen nan temliktur”.

¹⁸Biraq, bilmes anglighuchilar u yerning erwahlar makani ikenlikini,

öyige chaqirilghanlarning görge kirip bolghanliqini.

Sulayman padishahning pend-nesihetliri

¹Sulayman padishahning pend-nesihetliri:

dana oghul shadlandurar atisini,

nadan oghul qayghugha salar anisini.

²Payda bermes haram bayliq,

ölümdin qutuldurar heqqaniyliq.

³Ach qoymas Xuda heqqaniylarni,

emelge ashurmas yamanlarning arzusini.

⁴Namrat bolar qol qoshturup olturghanlar,

bayliq keltürer öz qoli bilen ishchanlar.

⁵Eqil-idrakliq oghuldur hosulni waqtida yighqan,

uyatqa qalduridighan oghuldur orma mezgilide uxlighan.

⁶Beriket heqqaniylarning bëshigha yaghar,

zorawanliqini yamanlarning sözliri yoshurar.

⁷Heqqaniylar mubarek eslimiler qaldurar.

Yamanlarning nami tëzla untulup qalar.

⁸Qelbide danaliq bolghan nesihetni qobul qilar,

exmeqlerche sözligen balagha qalar.

⁹Diyanet yolida mangghanning qedimi bixeterdur,

egri yolda yürgenning quyruqi bir tutamdur.

¹⁰Gherezlik köz qisqan ghem-qayghuni keltürüp chiqirar,

exmeqlerche sözligen balada qalar.

¹¹Hayatliq buliqidur heqqaniyning sözi,

yoshurar zorawanliqini yamanlarning tili.

¹²Öchmenlik jëdel-majira qozghar,

mëhir-muhebbet barliq gunahlarni yapar.

¹³Aqilning lewliridin danaliq tamar,

eqilsizning dümbisige derre teyyar turar.

¹⁴Danalar bilimini ichide saqlar,

exmeqning tili halaket chaqirar.

¹⁵Baylarning mezmut qorghinidur öz bayliqi.

Namratlarning halakitidur öz yoqsuzluqi.

¹⁶Hayatliqtur heqqaniyning ërishkini,

gunahtur rezilning tapqini.

¹⁷Terbiyini qobul qilghuchi hayatliq yolididur,

tenbihni ret qilghuchi yoldin azghan kishidur.

¹⁸Öchmenlikini yoshurghuchining sözi yalghan.

Exmeqtur bashqilargha töhmet chaplighan.

¹⁹Gunahtin xaliy bolmas köp sözleydighan,

danadur tilini tartqan.

²⁰Sap kümüshtur heqqaniyning lewzi,

erzimestur yamanlarning köngli.

²¹Heqqaniyning sözi köpke ozuq bolar,

exmeqler eqilsizliqidin halak bolar.

²²Bayliq keltürer Perwerdigarning berikiti,

qoshmas bu bayliqqa derd-elemni.

²³Huzurlinar eqilsiz yamanliq qilghinidin,

zoqlinar aqil danaliq ishidin.

²⁴Yamanning qorqqini uning bëshigha chüsher,

heqqaniylarning arzusi emelge ashar.

²⁵Quyundin këyin yaman adem yoqilar,

heqqaniy adem menggülük uldek mezmut qalar.

²⁶Sirke chishni, tütün közni ëchishturar,

hurun özini ishqa salghuchini aware qilar.

²⁷Uzartar Perwerdigardin eyminish ömürni,

qisqa bolar yamanlarning ömri.

²⁸Shadliq ëlip këler heqqaniylarning ümidi,

yoqqa chiqar yamanlarning kütkini.

²⁹Perwerdigarning yoli diyanetlikler üchün bashpanahdur,

yamanliq qilghuchilar üchün halakettur.

³⁰Mustehkem turar heqqaniy adem öz ornida,

uzun turalmas yamanlar zëminda.

³¹Heqqaniyning aghzidin danaliq töküler,

yalghan sözleydighan til kësiler.

³²Heqqaniyning sözi kishilerge yaqar,

yamanlarning aghzidin quwluq-shumluq chiqar.

¹Perwerdigar yirginer mekkarning tarazisidin,

xursen bolar heqqaniyning taraza tëshidin.

²Tekebburluq keynidin këler shermendilik,

hemrah bolar kemterlikke danaliq.

³Yëtekler duruslarni diyanetliki,

weyran qilar kazzaplarni öz hiyligerliki.

⁴Mal-dunyaning paydisi bolmas Xuda ghezepke kelgen küni,

heqqaniyliq bolsa ölümdin qutquzar ademni.

⁵Diyanetlik kishining heqqaniyliqi uning yolini ochuq qilar,

yaman adem öz yamanliqidin yiqilar.

⁶Duruslarni heqqaniyliqi qutquzar,

satqunlar öz nepsidin tutular.

⁷Ölse yaman adem, arzusi yoqqa chiqar,

bay bolush ümidi köpükke aylinar.

⁸Heqqaniy kishi külpettin qutuldurular,

yaman adem eksiche külpetke duchar bolar.

⁹Xudasizlar yëqinini tili bilen halak qilar,

heqqaniylar bilimi bilen qutquzular.

¹⁰El-yurt shad bolar, heqqaniylar ronaq tapsa,

tentene qilar, yamanlar halak bolsa.

¹¹El-yurt güllep yashinar duruslarning beriket tileshliridin,

xarab bolar yamanlarning tilidin.

¹²Eqilsiz kemsiter yëqinini,

süküt qilar eqil igisi.

¹³Chëqimchi ashkarilar mexpiyetlikni,

ishenchlik kishi ching saqlar sirni.

¹⁴El weyran bolar, meslihetsiz bolsa,

ghelibe qilar meslihetchiler köp bolsa.

¹⁵Köp ziyan tartar yatqa këpil bolghuchi,

aman bolar këpilliktin bash tartquchi.

¹⁶Sazawer bolar latapetlik ayal hörmetke,

peqet ige bolar zorawanlar bayliqqa.

¹⁷Keltürer rehimdil özige payda,

uchritar rehimsiz özini ziyangha.

¹⁸Köpüktek bolar yamanlarning tapqini.

Choqum in’am alar heqqaniyliq uruqini chachquchi.

¹⁹Hayatliqqa ërisher chin heqqaniy kishi,

ölümge yüzliner yamanliqni qoghlashquchi.

²⁰Perwerdigar yirginer köngli egrilerdin,

xursen bolar yoli diyanetliklerdin.

²¹Sözsizki, yamanlar choqum jazalinar,

heqqaniylarning ewladi qutquzular.

²²Hösni bar eqli yoq xotun oxshar,

choshqa tumshuqigha ësilghan altun halqigha.

²³Yaxshiliqqa bashlar heqqaniylarning arzusi,

ghezep-neprette qaldurar yamanlarning kütkini.

²⁴Biri sëxiy bolup, bayliqi yenila ashar,

yene biri bëxil bolup eksiche namratlishar.

²⁵Ronaq tapar merdler,

su bergenlerge su bëriler.

²⁶Qalar ashliqni waqtida satmighanlar xelqning lenitige,

beriket tiliner ashliqni waqtida sëtip bergenlerge.

²⁷Yaxshiliq qilishqa intilgüchi körer yaxshiliq,

yamanliq qilishni közligüchige këler yamanliq.

²⁸Yiqilip chüsher mal-dunyasigha tayanghanlar,

etiyazning bixidek kökler heqqaniylar.

²⁹Miras alalmas öyidikilerge külpet keltürgüchi,

dananing chakiri bolup qalar eqilsiz kishi.

³⁰Hayatliq derixidur heqqaniyning mëwisi,

aqildur kishilerning qelbini utquchi.

³¹Sewenlikliri üchün bu dunyada jazalanghan tursa heqqaniylar,

yamanlar bilen gunahkarlarning aqiwiti nëme bolar?

¹Terbiyini söygen bilimni söygüchidur.

Tenbihni öch körgen hamaqettur.

²Yaxshi adem Perwerdigarning shapa’itige muyesser bolar,

betniyet ademni Perwerdigar jazagha höküm qilar.

³Adem yamanliq qilip aman bolmas,

heqqaniylarning yiltizi qomurulmas.

⁴Peziletlik ayal ërining tajidur,

shermende xotun ërining küchini xoratquchidur.

⁵Heqqaniylarning oyliri adilliqtur,

yamanlarning meslihiti mekkarliqtur.

⁶Qan tökidighan tuzaqtur yamanlarning tili,

ademni tuzaqtin qutquzar heqqaniylarning sözi.

⁷Yamanlar weyran qilinip yoqilar,

heqqaniylarning öyi mezmut turar.

⁸Eqil-idrikige qarap adem maxtashqa sazawer bolar,

egri oy-pikirlik kishi közge ilinmay qalar.

⁹Ëtibarsiz qaralsimu chakar yallighan kishi,

özini chong tutup nangha zar bolghuchidin yaxshi.

¹⁰Heqqaniy adem öz mal-warinini asrimay qalmas,

yaman ademning “rehimdilliki” zalimliqtur xalas.

¹¹Yërige ishligenning qorsiqi toq.

Quruq xiyal sürgenning eqli yoq.

¹²Köz qizartar rezilning oljisigha yamanlar,

yiltiz tartip mëwe bërer heqqaniylar.

¹³Yaman kishi öz aghzining gunahidin tutular,

heqqaniy adem müshküllüktin qutular.

¹⁴Adem yaxshi sözi bilen yaxshiliq tapar,

mëhniti bilen in’amgha sazawer bolar.

¹⁵Exmeqning yoli öz neziride toghridur,

nesihetke qulaq salghuchi danadur.

¹⁶Tëzla biliner kelse exmeqning achchiqi,

haqaretke uchrighanda zërek chandurmas inkasini.

¹⁷Bildürer heq sözligüchi adilliqni,

yalghan guwahliq bergüchi saxtiliqni.

¹⁸Oylimayla qilghan söz qilichtek tiqilar,

danalarning sözi dawa bolar.

¹⁹Rast gep menggü put tirep turar,

yalghan gep birdemlik bolar.

²⁰Yaman niyetlik kishining könglide hiyligerlik bolar.

Tinch-amanliqni dewet qilghuchilar xushalliq tapar.

²¹Heqqaniy ademning bëshigha hëch külpet chüshmes,

reziller bextsizliktin qutulalmas.

²²Perwerdigar yirginer yalghan sözlerdin,

xursen bolar söz-herikiti semimiy bolghanlardin.

²³Bilindurmes zërekler öz bilimini,

ashkarilar exmeqler özining nadanliqini.

²⁴Tirishchan qol hoquq tutar,

hurun alwangha tutular.

²⁵Mükcheyter ghem-endishe kishini,

xush qilar bir ëghiz yaxshi söz ademni.

²⁶Heqqaniylar yëqinigha yol körsiter,

yamanlarning yoli özlirini azdurar.

²⁷Hurun hetta ëriner pishurushqa owlighan owni,

tirishchanliq bolsa ademning qimmetlik bayliqi.

²⁸Heqqaniylarning yolida hayatliq bardur,

bu yol ölümge yëteklimeydighan yoldur.

¹Dana oghul atisining terbiyisige köngül qoyar,

mesxire qilghuchi tenbihtin özini tartar.

²Yaxshi adem öz sözidin yaxshiliq tapar,

xa’inlar zorawanliqning koyida bolar.

³Aghzi ching jënini saqlap qalar,

aghzi ittik halaketke yüz tutar.

⁴Ërishelmes hurunlar köngli xalighan her qandaq nersige,

ërisher tirishchanlar barliq arzusigha.

⁵Yalghanchiliqtin yirginer heqqaniylar,

uyatsizliq qilip shermende bolar yamanlar.

⁶Adilliq qoghdar heqqaniyni,

rezillik yiqitar gunahkarni.

⁷Beziler bay körsiter özini, lëkin bu quruq sölettur,

beziler yoqsul körsiter özini, emma katta baylardur.

⁸Bayliq bayning jënigha tölem bolar.

Yoqsul tehdittin xaliy bolar.

⁹Parlap turar heqqaniyning nuri,

öchürüler yamanning chirighi.

¹⁰Chiqar peqet jëdel-majira kibirliktin,

tëpilar danaliq nesihet anglaydighanlardin.

¹¹Asan ërishken bayliq beriketsiz bolar,

mëhnet qilip tapqini beriketlik bolar.

¹²Uzaqqa sozulghan ümid köngülni yërim qilar,

arzusigha yetmek xuddi hayatliq derixige ërishkendek bolar.

¹³Xudaning sözige sel qarighuchi özige halaket keltürer,

uning emrlirige emel qilghan tartuqqa ërisher.

¹⁴Hayatliq buliqidur danalarning telimi,

u ejel tuziqidin xalas qilidu ademni.

¹⁵Eqil-idrak himmet tapquzar,

xa’inning yoli musheqqetlik bolar.

¹⁶Zërek bilimige tayinip ish qilar,

hamaqet öz nadanliqini ashkarilar.

¹⁷Duchar bolar balagha yaman elchi,

ëlip këler shipaliq sadiq elchi.

¹⁸Terbiyini ret qilghuchi namratliship uyatqa qalar,

tenbihni qobul qilghuchi izzetke ige bolar.

¹⁹Emelge ashqan arzu shërindur kishige,

yamanliqini tashlash yirginchliktur hamaqetke.

²⁰Danalar bilen bille yürgen dana bolar,

hamaqetlerge hemrah bolghan ziyangha uchrar.

²¹Gunahkarlarning keynidin bala qoghlishar,

heqqaniylar yaxshi in’am alar.

²²Yaxshi adem miras qaldurar ewladlirigha,

gunahkarlarning mal-dunyaliri qalar heqqaniylargha.

²³Yoqsulning boz yëri tërilishi bilen mol hosul bërer,

biraq adaletsizlik tüpeylidin tartiwëlinar.

²⁴Oghlidin tayaqni ayisa, uni öch körgenlik bolar,

oghlini söyse, del waqtida uninggha terbiye qilar.

²⁵Heqqaniy adem toyghuche ghizalinar,

yamanning qorsiqi achliqta tartishar.

¹Aqil ayal a’ilisini ronaq tapquzar,

exmeq ayal öz qoli bilen a’ilisini buzar.

²Perwerdigardin eyminer toghra yolda mangghuchi,

közge ilmas uni egri yolda yürgüchi.

³Toqmaq bolar özige exmeqning tekebbur aghzi,

özini qoghdar aqilning tili.

⁴Öküzüng bolmighanda oqur quruq turar,

lëkin öküzning küchi bilen mol hosul bolar.

⁵Aghzidin yalghan söz chiqmas sadiq guwahchining,

tiniqidin yalghanchiliq chiqip turar saxta guwahchining.

⁶Mazaq qilghuchining danaliqni izdishi bihudidur,

aqilgha bilim ëlish asandur.

⁷Nëri tut özüngni exmeqtin,

alalmaysen ne bilim uning lewzidin.

⁸Zërekning danaliqi öz yolini chüshengenlikide,

exmeqlerning eqilsizliqi aldamchiliq qilishida.

⁹Mesxirilik küler exmeqler gunahqa,

kengchilik bolar heqqaniylarning arisida.

¹⁰Yürek öz derdini özila bilidu,

xushalliqighimu bashqilar shërik bolalmaydu.

¹¹Öyi weyran bolar yamanning,

güllep yashnar heqqaniyning.

¹²Bezi yollar toghridek körüner kishige,

lëkin axiri ëlip barar ölümge.

¹³Bezide külüp tursimu, azab yürekni aghritar,

xushalliq bezide ghem-qayghu bilen axirlishar.

¹⁴Yoldin chiqqanlar tëgishlik jaza tartar.

Yaxshi adem yaxshiliqidin tartuqlinar.

¹⁵Gol kishi ishinip këter hemme gepke,

zërek adem oylinar her qedemde.

¹⁶Dana ëhtiyatchan bolup, yamanliqtin nëri turar,

eqilsiz bengbash bolup, biperwaliq qilar.

¹⁷Mijezi ittik adem exmiqane ish qilar,

betniyet nepretke qalar.

¹⁸Gol ademlerge exmeqliq miras qalar,

zëreklerge bilim taj bolup taqilar.

¹⁹Bash ëger yamanlar yaxshilarning aldida,

reziller heqqaniyning derwazisi aldida.

²⁰Namratqa yëqinimu öch bolar hetta,

dost tartidighanlar köp bolar baygha.

²¹Yëqinini pes körgen gunahkardur,

hajetmenlerge rehim qilghan bextliktur.

²²Berheq, yaman niyetlik yoldin adishar,

yaxshi niyetlik muhebbet we sadiqliqni tapar.

²³Këler herbir mëhnettin payda,

qaldurar quruq parang ademni mohtajliqta.

²⁴Aqilning ërishken bayliqi uning shöhret tajidur,

nadanliqidin exmeqqe peqet nadanliq qalur.

²⁵Qutquzar kishilerning hayatini chin guwahliq bergüchi,

xa’inliq qilar tiniqidin yalghanchiliq chiqip turghuchi.

²⁶Perwerdigardin eymengüchining yölenchüki bar,

uning balilirimu himayige ige bolar.

²⁷Perwerdigardin eyminish buliqidur hayatliqning,

kishini xaliy qilar tuziqidin ölümning.

²⁸Padishahning shan-sheripi puqrasining köp bolushidin,

hökümdarning halakiti puqrasining yoq bolushidin.

²⁹Eqil-idrakqa ige ëghir-bësiq kishi,

ashkarilar exmeqliqini chëchilghaq kishi.

³⁰Tenning saghlamliqidur köngül xatirjemliki,

chiritar hesetxorluq söngekni.

³¹Kembeghelni ezgenlik uning Yaratquchisigha haqaret keltürgenliktur,

hajetmenge shapa’et qilghanliq uning Yaratquchisini ulughlighanliqtur.

³²Yaman yamanliqi tüpeylidin yiqilar,

heqqaniy sekratta yatqandimu bashpanahigha özini tapshurar.

³³Alar danaliq aqilning könglide chongqur orunni,

bildürer exmeqlerning arisidimu özini.

³⁴Kötürer heqqaniyet xelqning abruyini,

nomusqa qaldurar gunah herqandaq elni.

³⁵Chëchen emeldargha yaghar padishahning iltipati,

shermende emeldargha bolsa uning ghezipi.

¹Mulayim jawab basar ghezepni,

qopal söz qozghar achchiqni.

²Danalarning sözi bilimge jelp qilar,

exmeqlerning aghzidin nadanliq yaghar.

³Her yerge chüsher Perwerdigarning neziri,

küzitip turar u yaxshi-yamanni.

⁴Hayatliq derixidur mulayim til,

kishining rohini chüshürer hiyle-mikirlik til.

⁵Ret qilar exmeq atisining terbiyisini,

zërek bolar tenbihke qulaq salghuchi.

⁶Öyide mol bayliq bolar heqqaniyning,

bala-qaza ëlip këler tapqini yamanning.

⁷Bilim tarqitar dananing tili,

uninggha oxshimas eqilsizning dili.

⁸Perwerdigargha yirginchliktur yamanlarning qurbanliqi,

uning xursenlikidur adillarning du’asi.

⁹Perwerdigargha yirginchliktur yamanning yoli,

yaxshi körer u heqqaniyliqni izdigüchini.

¹⁰Duch këler qattiq jazagha toghra yolni tashlighuchi,

halak bolar tenbihini ret qilghuchi.

¹¹Perwerdigargha ayan tursa ölükler makani,

tëximu ayan bolmasmu insanlarning dili?

¹²Mesxire qilghuchi tenbihni yaqturmas,

danalarning aldigha u barmas.

¹³Köngül shad bolsa, xush chiray bolar,

qelb azablansa, rohi sunar.

¹⁴Teshna bolar bilimge aqilning yüriki,

qana’et tapar nadanliqtin eqilsizning aghzi.

¹⁵Kembeghelning herbir küni musheqqetliktur,

lëkin u könglini shad tutsa da’ima ziyapette bolghandektur.

¹⁶Mol bayliqi bilen teshwishte ötkendin,

ewzeldur az dunya bilen eyminip ötken Perwerdigardin.

¹⁷Öch-adawet ichide bordighan malning göshini yëgendin köre,

ewzeldur köktat yëgen mëhir-muhebbet ichre.

¹⁸Tërikkek jëdel chiqirar,

sewrchan talash-tartishlarni tinchlandurar.

¹⁹Hurunning yoli goya tikenlik chatqalliqtur,

durusning yoli bolsa daghdam yoldur.

²⁰Shadlandurar eqilliq oghul atisini,

kemsiter eqilsiz anisini.

²¹Exmeqliqi bilen xush bolar eqli yoqlar,

toghra ish körer eqil-idrakliqlar.

²²Pilanlar meghlup bolar meslihet bolmighanda,

muweppeqiyetlik bolar meslihetchi köp bolghanda.

²³Jayida bërilgen jawab kishini xush qilur,

del waqtida qilghan söz neqeder yaxshidur!

²⁴Danagha uzun ömür bëghishlar hayatliq yoli,

ölükler makanidin yiraqlashturar uni.

²⁵Perwerdigar weyran qilar tekebburning öyini,

saqlap qalar tul xotunning öy-zëminini.

²⁶Perwerdigargha yirginchliktur yamanlarning oy-pikiri,

sap biliner aq köngülning yëqimliq sözliri.

²⁷Achköz kishi öz a’ilisige külpet keltürer,

parixorluqtin nepretlengüchi uzaq ömür körer.

²⁸Heqqaniy adem özini dengsep sözler,

yaman ademning aghzidin shumluq töküler.

²⁹Perwerdigar yamandin yiraq turar.

Heqqaniyning du’asigha u qulaq salar.

³⁰Xush chiray köngülni shadlandurar,

xush xewer ustixangha et qondurar.

³¹Hayatliq bëridighan tenbihke qulaq salghanlar,

danalar arisida yashar.

³²Terbiyini ret qilghan özini xar qilar,

tenbihke qulaq salghan eqil tapar.

³³Perwerdigardin eyminish ademge danaliq ögiter,

izzet-hörmetning aldida kichik pë’illiq yürer.

¹Köngüldiki oy-pikirler insandindur,

uning toghra jawab bërishi Xudaning ilhamidindur.

²Insan pak dep biler özining qilghan hemme ishini,

lëkin Perwerdigar dengsep körer ademning niyiti.

³Tapshur qilmaqchi bolghan ishliringni Perwerdigargha,

netijilik bolar pilanliring shunda.

⁴Perwerdigar barliq mewjudatni meqsetlik orunlashturghandur,

hetta yamanlarni balayi’apet künige qaldurghandur.

⁵Perwerdigargha yirginchliktur tekebburlar,

muqerrerki, jazasiz qalmas ular.

⁶Özgermes muhebbet bilen gunah kechürüm qilinar,

Perwerdigardin eyminish ademlerni yamanliqtin xaliy qilar.

⁷Perwerdigarni xursen qilsa ademning tutqan yoli,

Perwerdigar hetta yarashturar düshmenliri bilen uni.

⁸Mol bayliqni tapqandin adaletsizlik bilen,

ewzeldur az tapqan heqqaniyliq bilen.

⁹Insan öz yoli üchün pilan tüzer könglide,

emma Perwerdigar qarar qilar uning qedimige.

¹⁰Perwerdigarning ilhami bar padishahning qararida,

adaletsizlik chiqmas uning aghzidin höküm chiqarghinida.

¹¹Adil taraza-mizanlar Xudagha xastur,

taraza tashlirining hemmisi uning ijadidur.

¹²Padishahning yamanliq qilishi özi üchün yirginchliktur,

chünki textning mezmut turushi heqqaniyet bilendur.

¹³Xursen qilar toghra söz padishahni,

söyer u heq sözligenlerni.

¹⁴Ölümning elchisidur padishahning ghezipi,

biraq qayturar dana kishi uning ghezipini.

¹⁵Hayat qëlishqa nishanidur padishahning tebessumi,

goya bahardiki yamghurdektur uning shepqiti.

¹⁶Danaliqqa ërishish altungha ërishishtin köp ewzeldur,

eqil-idrakliqni tallash kümüshni tallashtin eladur.

¹⁷Toghra ademning daghdam yoli yamanliqtin yiraqtur,

yoligha ëhtiyat qilishning özi jënini saqlap qëlishtur.

¹⁸Awwal këler tekebburluq halakettin,

hakawurluq yiqilishtin.

¹⁹Tekebburlar bilen haram olja bölüshkendin köre,

yashash ewzeldur kemter bolup ëzilgenler bilen bille.

²⁰Ronaq tapar Perwerdigarning sözige köngül qoyghanlar,

bextlik bolar ishenchini Perwerdigargha baghlighanlar.

²¹Könglige danaliq ornighuchi parasetlik dep atilar,

yëqimliq sözler tëximu qayil qilarliq bolar.

²²Eqil-idrak öz igisi üchün hayat buliqidur,

exmeqning öz exmeqliqi ëlip këlidighini jazadur.

²³Dananing qelbidiki danaliq uning aghzidin chiqar,

sözliri tëximu qayil qilarliq bolar.

²⁴Yëqimliq sözler goya heseldur,

jangha rahet, tenge shipadur.

²⁵Bezi yollar toghridek körüner kishige,

lëkin axiri ëlip barar ölümge.

²⁶Emgekchining ishtiyi uni tutar emgekke,

ach qarni mejburlar ishleshke.

²⁷Qozghar yamanliqni öktem kishi,

oxshar lawuldap turghan otqa uning zuwani.

²⁸Jëdel-majirani këngeyter hiyligerning sözi,

bir-biridin ayriwëter gheywet yëqin dostlarni.

²⁹Ëziqturar zorawan kishi öz yëqinini,

bashlar yaman yolda mëngishqa uni.

³⁰Köz qisish bilen shumluq oylar,

lëwini ching yumush bilen yamanliqni emelge ashurar.

³¹Heqqaniyet yolida aqarghan chach hörmet tajidur.

³²Ewzeldur sewrchan adem baturdin,

özini tutuwëlish sheher alghandin.

³³Chek ëtekke tashlanghini bilen,

höküm qilish Perwerdigardindur.

¹Jëdel-majiraliq öydiki mol dastixandin köre,

bir burda quruq nan ewzeldur tinch-xatirjemlikte.

²Chëchen xizmetkar xojayinining yüzini tökidighan oghlini bashqurar,

uning oghulliri qatarida oxshash miras alar.

³Altun-kümüsh otta tawlinar,

ademning qelbini Perwerdigar sinar.

⁴Köngül qoyar qebih sözge yamanliq qilghuchi,

qulaq salar gheywet-shikayetke yalghanchi.

⁵Kembeghelni mazaq qilghan haqaret keltürer Yaratquchisigha,

bashqilarning bextsizlikige shadlanghan choqum duch këler jazagha.

⁶Tajidur newriler moysipitlarning,

pexridur ata-anilar perzentlerning.

⁷Natiqliq exmeqqe yarashmas,

yalghan söz mötiwerge hëch qamlashmas.

⁸Para bir tumardur uni bergüchining neziride,

negila barsa u ërishidighandek muweppeqiyetke.

⁹Muhebbetni chingaytar gunahni kechürgüchi,

yëqin dostidin ayrilar kona xamanni sorighuchi.

¹⁰Bërilgen bir ëghiz tenbih danagha,

ünümlük bolar urulghan yüz derridin nadangha.

¹¹Közler rezil peqet isyan kötürüshni,

shunga ewetiler uninggha rehimsiz elchi.

¹²Uchrap qalghandin hamaqetning exmeqliq qilishigha,

yaxshiraqtur uchrap qëlish küchükliridin ayrilghan ëyiqqa.

¹³Kimki yaxshiliqqa qilsa yamanliq,

öyidin ketmes yamanliq.

¹⁴Tosmidiki su tashqandektur jëdelning bashlinishi,

shunga jëdel ewjige chiqishtin awwal toxtat uni.

¹⁵Yamanni aqlighanliq bilen heqqaniyni qarilighanliq,

her ikkisi Perwerdigargha yirginchlik.

¹⁶Pulning nëme paydisi exmeqning qolidiki? Sëtiwalalamti danaliqni?

Peqet yoq uninggha ërishish niyiti.

¹⁷Dost sanga mëhir-muhebbet körsiter herqachan,

qërindash ëghir künlerde hemdem bolushqa tughulghan.

¹⁸Qol bërip eqilsiz kishi këpil bolar özgige.

¹⁹Gunah qilishqa amraqtur jëdelxor kishi,

öz bosughisini ëgiz qilghan yiqilar özi.

²⁰Körmes yaxshiliq niyiti yaman,

tartar hiyle-mikirlik til ziyan.

²¹Exmeqning atisi bolush qayghuluqtur,

nadanning atisining xushalliqi yoqtur.

²²Bexsh ëter shad köngül shipaliqni,

qurutar rohi sunuqluq yilikni.

²³Para alar yeng ichide chirik kishi,

shunda burmilar adalet yolini.

²⁴Danaliq turar eqilliqning köz aldida,

eqilsiz xiyaliy qarar töt etrapqa.

²⁵Azabqa salar hamaqet oghul atisini,

derd-elemge qoyar anisini.

²⁶Natoghridur heqqaniylargha jerimane qoyush,

adaletni qollighini üchün emeldarlarni urush.

²⁷Bilimlik kishi kem söz bolar,

eqil-idrakliq adem ëghir-bësiq këler.

²⁸Hetta exmeqmu jim turuwalsa aqil hësablinar,

aghzini yumuwalsa parasetlik körüner.

¹Toptin ayrilghan oylar haman özinila,

qarshi chiqar u herqandaq danaliqqa.

²Exmeq qiziqmas eqil-idrakqa,

peqet qiziqar oy-pikirlirini ëytishqa.

³Teng këler yaman kishi nepret bilen,

nomus iza-ahanet bilen.

⁴Ademning aghzidin chiqqan sözler oxshar chongqur sugha,

danaliq oxshar bulduqlap turghan bulaqqa.

⁵Yamangha yan bësip hökümde,

heqqaniyni naheqchiliqqa uchritish natoghra elwette.

⁶Jëdel chiqirar hamaqetning tili,

özini tayaqqa tutup bërer uning aghzi.

⁷Hamaqetning aghzi özige baladur.

Uning tili öz jënigha qapqandur.

⁸Oxshar gheywet mezzilik tamaqqa,

singip këter tenge tëzla.

⁹Kimki hurun bolsa öz ishida,

qërindash bolur buzghunchigha.

¹⁰Mezmut qel’edektur Perwerdigarning nami,

aman bolur heqqaniylar panah tartip uni.

¹¹Bayning bayliqi goya uning mezmut qorghinidur,

uning xiyalida u ëgiz sëpildektur.

¹²Halakettin ilgiri ademning yürikide bolur tekebburluq.

Izzet-hörmettin ilgiri yürer kichik pë’illiq.

¹³Sözni axirighiche anglimay turup jawab bergen kishi,

chandurup exmeqliqini, qaldurar xijalette özini.

¹⁴Adem rohi bilen berdashliq bërer aghriq azabigha,

biraq kimmu chidiyalar rohi sunuqluqqa?

¹⁵Bilim alar aqilning qelbi,

bilimge telpüner dananing özi.

¹⁶Sowghat achar kishige asanliq ishikini,

bashlap barar chong erbablarning aldigha uni.

¹⁷Heq biliner awwal sözligüchining sözi dawada,

qarshi terep këlip so’al qoyup tekshürgiche uninggha.

¹⁸Chek tashlash arqiliq tügetkili bolar jangjalni,

yoqatqili bolar mötiwerler arisidiki talash-tartishlarni.

¹⁹Renjigen qërindishigha yëqinlishish qiyin kirishtinmu mezmut qorghangha,

arisidiki jëdel-majira oxshar qorghanning tömür rëshatkilirigha.

²⁰Dana söz xuddi ësil tamaqdek kishini memnun qilar,

toghra söz köngülge yaqar.

²¹Hayat-mamat tilning ilkide bolar,

uni söygen uning mëwisidin hosul alar.

²²Yaxshi xotun alghan kishi yaxshiliq tapqan bolar,

u Perwerdigarning merhemitige ige bolar.

²³Kembeghel yalwurup sözler,

bay bolsa qopal jawab bërer.

²⁴Bezi dostlar öz’ara bir-birini xarab qilar,

lëkin qërindashtinmu yëqin dost bolar.

¹Diyanet yolida mangghan kembeghel kishi,

hiyle-mikir bilen sözleydighan exmeqtin yaxshi.

²Bilmey turup qizghinliq qilish yaxshi emes,

aldirangghuluq bilen ish qilghan nishangha yetmes.

³Ademning nadanliqi hayat yolini nabut qilar,

u könglide yenila Perwerdigardin xapa bolar.

⁴Bayliq dostni köpeyter,

kembeghel bar dostidinmu ayrilip qalar.

⁵Saxta guwahliq bergüchi jazalanmay qalmas,

yalghan ëytquchimu qëchip qutulalmas.

⁶Köp kishiler merd ademdin iltipat küter.

Hemme kishi sowghat bergüchige dost tartar.

⁷Yirginer kembegheldin qërindashlirimu, yiraqlishar dostliri tëximu,

bikardur ularning arqisidin u yalwurup barsimu.

⁸Danaliqqa ërishish özini söygenliktur,

eqil-idrakliq bolush bext tapqanliqtur.

⁹Jazalanmay qalmas saxta guwahliq bergüchi,

halakettin qutulalmas yalghan ëytquchi.

¹⁰Heshemetlik turmush exmeqqe yarashmas,

qulning hökümdarlar üstidin höküm sürüshi tëximu qamlashmas.

¹¹Eqil-idrakliq kishi achchiqlanmas asanliqche,

bashqilarning gunahini kechürüshi shöhret keltürer özige.

¹²Shirning hörkirishige oxshashtur padishahning ghezipi.

Ot-chöpke chüshken shebnemdektur uning shepqiti.

¹³Hamaqet oghul atisi üchün baladur,

xotunning jëdelliri torustin tamchilighan yamghurdektur.

¹⁴Mirastur öy we mal-mülük ata-bowidin,

eqil-idrakliq xotun Perwerdigardin.

¹⁵Hurunluq kishini gheplet uyqusigha gherq qilar,

bikar telep achliqning derdini tartar.

¹⁶Perwerdigarning emrlirigha emel qilghan jënini saqlap qalar,

uning yolini kemsitken adem halak bolar.

¹⁷Namratqa yardem bërish Perwerdigargha qerz bergen bilen barawer,

uning qilghan shapa’itini Perwerdigar qayturar.

¹⁸Perzentingge ber tüzitish terbiyisi ümid bar waqtida,

lëkin gheziping kelginide uni nabut qilma.

¹⁹Qattiq qehrlik kishi özige jaza ekëler,

qutquzsang uni bir qëtim, yene qutquzmaq këler.

²⁰Angla nesihetni, qobul qil terbiyini,

shundaq qilghiningda dana bolisen axiri.

²¹Kishining könglide pilan köptur,

lëkin emelge ashidighini Perwerdigarning meqsitidur.

²²Kishining istiki sadiqliqtur.

Kembeghel yalghanchidin ewzeldur.

²³Perwerdigardin eyminish ërishtürer kishini heqiqiy hayatliqqa,

u qana’etlik yashap, uchrimas bala-qazagha.

²⁴Sozar hurun qachigha qolini,

lëkin ëriner aghzigha sëlishqimu ghizani.

²⁵Mazaqchini ur, sadda uningdin ibret alar,

eqilliqqa tüzitish terbiyisi ber, u öginiwalar.

²⁶Atisini xorlighan, anisini öydin heydigen oghul,

ulargha uyat hem shermendilik keltürgendur.

²⁷Ey oghlum, toxtatsang nesihet anglashni,

qachurghiningdur ilim-hëkmettin özüngni.

²⁸Pasiq guwahchi mazaq qilar adaletni,

yamanning aghzi yalmar rezillikni.

²⁹Teyyardur mazaq qilghuchilargha jaza,

hamaqetlerning dümbisige qamcha.

¹Sharab mesxirichi, haraq jëdel-majirachi,

eqilsizdur herbir haraq-sharab ichip azghuchi.

²Padishahning ghezipi shirning hörkirishige oxshashtur,

uning achchiqini keltürüsh özining jënini tewekkül qilghanliqtur.

³Majiradin özini tartish izzet keltürer kishige,

herbir exmeq teyyardur arilishishqa jëdelge.

⁴Hurun dëhqan öz peslide yer heydimes,

yighim peyti hëchbir hosul alalmas.

⁵Chongqur quduqtiki sugha oxshar ademning oy-pikiri,

biraq uni tartip alalar eqil-idrakliq kishi.

⁶Özini dostqa sadiq deydighanlar köp bolar,

biraq heqiqiy ishenchlik birini kim tapalar?

⁷Heqqaniy adem diyanet yolida mangar,

uning ewladliri bextlik bolar!

⁸Padishah textide olturup höküm chiqirar,

nezer sëlip hemme yamanni yaxshidin ayrar.

⁹Kim qelbim paklandi, gunahtin tazilandim dëyeler?

¹⁰Tarazida we ölchemde adil bolmighanda,

her ikkisi yirginchlik biliner Perwerdigargha.

¹¹Ayan qilar hetta balimu qiliqliridin özini,

herikitide pakliq we toghriliqning bar yaki yoqluqini.

¹²Köridighan közni, anglaydighan qulaqni,

Perwerdigar yaratti her ikkisini.

¹³Amraq bolma uyqugha, bolmisa namratliqta qalisen,

tirishsang uyqungni ëchip, mol nëmetke toyisen.

¹⁴Xëridar baha taliship “mal nachar!” dep zarlinar,

nëriraqqa bërip “ësil nerse aldim” dep maxtinar.

¹⁵Altunmu bar, le’el-yaqutlarmu köptur,

biraq dana söz bolsa tëpilghusiz göherdur!

¹⁶Natonushqa kapalet bolghan kishidin këpilge tonini ëliwal,

yatqa këpil bolghandin këpillik al.

¹⁷Aldap tapqan nan tatliq bolar,

biraq këyin aghzigha shëghil tolar.

¹⁸Pilan muqim bolar meslihet bilen,

jeng qil aqilane meslihet bilen.

¹⁹Pitnixor ashkarilar sirni,

walaqtegkürdin qachur özüngni.

²⁰Kimki ata-anisini qarghisa,

öcher uning chirighi tün qarangghusida.

²¹Asan ërishken miras,

axirida beriketlik bolmas.

²²Yamanliq qayturimen dëme yamanliqqa,

Perwerdigarni küt, u yardem bërer sanga.

²³Tarazida saxtiliq qilish Perwerdigargha yirginchliktur.

Saxta ölchem qebihliktur.

²⁴Perwerdigarning iradisidindur insanning qedemliri,

shundaq iken qandaq biler insan öz yolini?

²⁵Yëniklik bilen “ Xudagha atighan hediye” dep wede bërip,

andin arisalda bolghan kishi özi qiltaqqa këter chüshüp.

²⁶Dana padishah topan sorughandek soruwëter yamanlarni,

xaman tepkendek ayriwëter ularni.

²⁷Perwerdigarning nuri chüshüp rohigha ademning,

közütüp turar barliq oy-niyitini uning.

²⁸Sadiqliq we ishench padishahni qoghdar,

uning texti sadiqliq bilen mustehkem bolar.

²⁹Yigitlerning küch-quwwiti ularning sheripidur,

aq chachliri bolsa yashanghanlarning hörmitidur.

³⁰Qamchining izi kishini yamanliqtin tazilar,

tayaq köngülni paklitar.

¹Perwerdigarning qolididur padishahning köngli,

bashlar u özi xalighan terepke ëriq suyidek uni.

²Insan toghra dep biler özining herbir yolini,

lëkin Perwerdigar dengsep körer uning qelbidikini.

³Ademning heqqaniy we adil ish qilishi,

qurbanliq qilghinidinmu bekrek xursen qilar Perwerdigarni.

⁴Gunahtur közning tekebburluqi we qelbning hakawurluqi,

yamanlarning kibirlik turmush kechürüshi.

⁵Choqum molchiliq keltürer estayidil ademning pilani,

peqet mohtajliqta qalar barliq aldirangghu kishi.

⁶Yalghan sözlep tapqan bayliqlar xuddi,

uchup këtidighan tütün, ejellik tuzaq kebi.

⁷Öz bëshigha chiqar yamanlarning zalimliqi,

chünki ret qilar adalet yolida mëngishni.

⁸Egridur gunahkarning yoli,

durustur pakning ish-herikiti.

⁹Soqushqaq xotun bilen bir öyde yashashtin,

ewzeldur ögzining bir bulungida yashash.

¹⁰Yamanning köngli hërismendur yamanliqqila,

himmet qilmas u hetta öz yëqinlirigha.

¹¹Nadan ibret alar mazaqchi tartilghinida jazagha,

dana bilim alar nesihet bërilgende uninggha.

¹²Adil Xuda közitip turar yamanning öyini,

zawalliqqa yüz tutquzar haman yamanlarni.

¹³Kimki qulaq salmisa kembeghellerning dad-peryadigha,

özi dad-peryad qilghandimu hëchkim jawab bermes uninggha.

¹⁴Basar yoshurun sowghat achchiqni,

yeng ichide bërilgen para qehr-ghezepni.

¹⁵Adalet beja keltürülgende heqqaniylar xushal bolar,

yamanliq qilghuchilar bolsa wehimide qalar.

¹⁶Eqil-idrak yolidin chiqquchi,

bolar ölüklerning arisidiki biri.

¹⁷Rahet-paraghetke bërilgen kishi namrat qalar,

bëyimas sharab ichish, yagh chaynashqa amraqlar.

¹⁸Özige qaytar rezilning heqqaniygha pilanlighan yamanliqi,

wapasizning durusqa qilghan yaman niyiti.

¹⁹Soqushqaq we tërikkek xotun bilen yashashtin,

ewzeldur chöl-bayawanda yashash.

²⁰Aqilning öyide arzuluq bayliq, nazunëmetler,

exmeqler bar dunyasini buzup-chachar.

²¹Heqqaniyet we sadiqliqni izdigenler,

chin hayatliq, heqqaniyliq we hörmetke ërisher.

²²Ëlip aqil küchlüklerning shehirini,

ghulitar ularning tayanchi bolghan qorghinini.

²³Öz aghzigha ige bolghan kishi,

saqlap qalar baladin özini.

²⁴Tekebburluq we chongchiliq qilghan “Mesxirichi” dep atilar,

u ziyade kibirlik bilen ish qilar.

²⁵Halak qilar özini hurunning temesi,

chünki ishqa barmas uning qoli.

²⁶U kün boyi achközlük bilen teme qilar,

heqqaniy bolsa ayimay sëxiyliq qilar.

²⁷Yamanlarning qurbanliqi Perwerdigargha yirginchliktur,

yaman gherezde qilinghan bolsa tëximu shundaqtur.

²⁸Saxta guwahliq yoqqa chiqar,

öz quliqi bilen anglighuchining guwahliqi menggülük bolar.

²⁹Qëlindur yaman ademning yüzi,

oylinip mangar durus öz yolini.

³⁰Herqandaq danaliq, eqil-idrak yaki meslihet,

qarshi bolsa Perwerdigargha, kargha kelmes peqet.

³¹Atlar jeng üchün teyyar qilinar,

biraq ghelibe peqet Perwerdigardinla bolar.

¹Ewzeldur yaxshi nam zor bayliqtin,

chongqur hörmet altun-kümüshtin.

²Gaday bilen bayning ortaqliqi shuki:

Perwerdigar yaratquchidur her ikkilisini.

³Zërek xewp-xeterni körüp qachar,

nadan qarighularche algha bësip azab tartar.

⁴Eymense kimki kemterlik bilen Perwerdigardin,

behrimen bolur u bayashatliq, hörmet we heqiqiy hayatliqtin.

⁵Hiyligerlerning yolida tiken, tuzaqlar yatar,

hayatini ezizligen kishi ulardin yiraq turar.

⁶Terbiyile balangni toghra yolda mëngishqa,

chong bolghandimu shu yoldin chiqmas u shunda.

⁷Bay kembeghelni bashqurar,

qerzdar qerz bergüchining quli bolar.

⁸Naheqliq uruqini chachqan balayi’apet orar,

uning qehr tayiqi haman sundurular.

⁹Sëxiy adem beriket tapar,

chünki u yoqsullargha öz nënidin bölüp bërer.

¹⁰Mesxirichini qoghlisang, jangjal yoqilar,

jëdel-majira we haqaret hem tüger.

¹¹Dil pakliqini söyidighan we sözliri yëqimliq kishi,

bolar padishahning dosti.

¹²Qoghdar Perwerdigar heqiqetni,

yoqqa chiqirar wapasizning sözlirini.

¹³Hurun shundaq der:“Shir bar talada,

yem bolimen chiqsam kochigha”.

¹⁴Chongqur oridur buzuq ayalning aghzi,

uninggha chüsher Perwerdigarning ghezipini keltürgen kishi.

¹⁵Nadanliq qaplighandur balilarning qelbini,

nadanliqni qoghlighuchidur terbiye tayiqi.

¹⁶Qalar mohtajliqta peqet, bayliq üchün yoqsulni ezgüchi,

baylargha hem sowghat bergüchi.

Ottuz nesihet

¹⁷Qulaq sal danalarning sözlirige,

köngül qoy men ögetken ilim-hëkmetke.

¹⁸Yaxshidur saqlisang ularni qelbingde,

teyyar bolsa tilingda ular hemishe.

¹⁹Ishenchingni baghlash üchün Perwerdigargha,

bügün ularni tonutimen sanga.

²⁰Ilim-hëkmet we këngesh bërish üchün sanga,

yëzip bermidimmu ottuz nesihetni mana?

²¹Buningdindiki meqset sen heqiqetni bilisen,

özüngni ewetküchilerge hem heqiqiy jawab bëreleysen.

(birinchi nesihet)

²²Yoqsul bolghanliqi üchün uni ëzip nep alma,

sotta yölenchüki yoqni bozek qilma.

²³Chünki aqlar Perwerdigar ularni,

alar u ularni ezgenlerning jënini.

(ikkinchi nesihet)

²⁴Tërikkek adem bilen dost bolma,

qehrlik adem bilen arilashma,

²⁵senmu ularni doraysen bolmisa,

chüshisen özüng hem tuzaqqa.

(üchinchi nesihet)

²⁶Bolma qol bërip këpil bolghuchilardin,

qerz töleshke kapalet bergüchilerdin,

²⁷qayturghudek nerseng bolmighanda özgining qerzini,

yatqan ornungni tartquzup qoyushungning nëme hajiti?

(tötinchi nesihet)

²⁸Yötkime qedimde ejdading belgilep qoyghan pasilni.

(beshinchi nesihet)

²⁹Körgensen ishigha mahir ustini?

U puqraning emes, padishahlarning xizmitididur.

(altinchi nesihet)

¹Hökümdar bilen hemdastixan bolghanda,

uning kim ikenlikini ësingde saqla.

²Eger nepsing yaman bolsa,

özüngni tart pichaq qadalghandek boghuzunggha.

³Uning nazunëmetlirige ishtey saqlima,

aldamchiliq yoshurulghandur belki ularda.

(yettinchi nesihet)

⁴Bay bolimen dep upratma özüngni,

eqilliqliq bilen tashla bu oyungni.

⁵Közüng bayliqqa chüshkende u yoqilar,

chünki u birdinla qanat chiqirp, bürküttek uchup këter.

(sekkizinchi nesihet)

⁶Bëxilning nënini yëme,

ishtey saqlima uning nazunëmetlirige.

⁷Chünki u könglide özining paydisini oylaydighan ademdur.

“Tartinmay yeng, iching” der, biraq köngli sende emestur.

⁸Yëgen tamiqing yënip chiqar,

ëytqan chirayliq sözliring bikar bolar.

(toqquzinchi nesihet)

⁹Exmeqqe sözlep aware qilma özüngni,

chünki közge ilmas u aqilane sözliringni.

(oninchi nesihet)

¹⁰Yötkime qedimde belgilep qoyghan pasilni,

tartiwalma yëtimlarning ëtizlirini.

¹¹Chünki qudretliktur ularning Himayichisi,

ularning teripini alar u sanga qarshi.

(on birinchi nesihet)

¹²Köngül qoy nesihetke,

qulaq sal hëkmetlik sözlerge.

(on ikkinchi nesihet)

¹³Balangdin tüzitish terbiyisini ayima,

u ölüp qalmas tayaq bilen salghangha.

¹⁴Ger ursang tayaq bilen uni,

saqlap qalarsen ejeldin uning jënini.

(on üchinchi nesihet)

¹⁵Ey oghlum, dana bolsang, qelbim yayrar.

¹⁶Toghra sözliseng yürikim shadlinar.

(on tötinchi nesihet)

¹⁷Gunahkarlargha heset qilma,

Perwerdigardin eymen da’ima.

¹⁸Berheq, bardur sëning istiqbaling.

Yoqqa chiqmas arzu-ümiding.

(on beshinchi nesihet)

¹⁹Ey oghlum, sözümge qulaq sal, bol dana,

qelbingni toghra yolgha bëghishla.

²⁰Bolma haraqkeshlerning arisida,

arilashma göshke toymaslargha.

²¹Chünki haraqkesh we toymaslar yoqsulluqta qalar,

gheplet uyqusi ularni jul-jul kiyimde qaldurar.

(on altinchi nesihet)

²²Angla sëni tapqan atangning sözini,

kemsitme anang yashanghanda uni.

²³Bedel tölisengmu heqiqetni tap, satma uni,

tap hem danaliq, terbiye we parasetni.

²⁴Heqqaniy oghli bolghan ata zor xushalliq tapar,

aqil oghul tapqan ata uningdin shadliqqa tolar.

²⁵Ata-anang sendin xosh bolsun!

Sëni tughqan anang shadlansun.

(on yettinchi nesihet)

²⁶Ey oghlum, manga bëghishla qelbingni,

közüng bilen közitip tur yolumni!

²⁷Pahishe ayal chongqur oridur,

buzuq ayal tar quduqtur.

²⁸Bundaq ayal xuddi qaraqchilardek mökünüp turar,

insanlar arisida xotunigha wapasiz erlerni awutar.

(on sekkizinchi nesihet)

²⁹Kimler azab-qayghuda? Kimler jëdel chiqirar, zarlinar?

Kimler sewebsiz yarilinar? Kimning közi meydin qizirar?

³⁰Mey sorunida uzaq olturghanlar,

ebjesh sharabni ichishke bërilgenler shundaq künge qalar!

³¹Sharapning qizilliqigha, jamdiki julasigha qarima,

gëlingdin shundaq siliq ötkenlikige meptun bolma.

³²Axirida u sëni yilandek chëqiwalar,

zeherlik yilandek neshtirini sanjar.

³³Körüner közüngge ghelite menziriler,

eqling ëzip, chiqar aghzingdin qalaymiqan sözler.

³⁴Bolarsen xuddi dëngiz otturisida leylep qalghandek,

këme moma yaghichining uchida yatqandek.

³⁵Dersenki: “Mëni dumbalidi, aghrimidi! Urdi, bilmidim hëchnëmini.

Qachan hoshumgha këlip yene ichermen meyni!”

(on toqquzinchi nesihet)

¹Yamanlargha heset qilma,

ular bilen bille bolushni arzu qilma.

²Ular könglide zorawanliqni oylar,

ularning sözliridin shumluq yaghar.

(yigirminchi nesihet)

³Öy sëlinar danaliq bilen,

mustehkemliner eqil-idrak bilen.

⁴Toldurar bilim öyning xanilirini,

herxil qimmetlik ësil bayliqlar bilen.

(yigirme birinchi nesihet)

⁵Aqil küchlüktin qudretlik bolar,

bilimlik adem öz qudritini ashurar.

⁶Aqilane meslihet bilen urush ëlip bar,

meslihetchi köp bolghanda ghelibilik bolar.

(yigirme ikkinchi nesihet)

⁷Yiraqtur danaliq exmeqqe,

köpchilik yighilishida exmeq zuwan sürelmes.

(yigirme üchinchi nesihet)

⁸Yamanliq pilanlighan adem “suyiqestchi” atilur.

⁹Exmeqliq bilen tüzülgen pilan gunahtur,

adem üchün mazaqchi yirginchliktur.

(yigirme tötinchi nesihet)

¹⁰Ëghir künde jasaritingni yoqatsang,

sen ajizsen.

(yigirme beshinchi nesihet)

¹¹Qutquz ölüm xewpide qalghanlarni,

qutuldur öltürülüsh aldida turghanlarni.

¹²Ger“bilmeptimen” dep qachursang özüngni,

insan könglini dengsigüchi körüp turmasmu buni?

Hayatingni qoghdighuchi bilmesmu?

U herbir ademning emeliyitige qarap yandurmasmu?

(yigirme altinchi nesihet)

¹³I oghlum, hesel istëmal qil, u yaxshidur.

Here könikidin alghan hesel tëximu tatliqtur.

¹⁴Tatliqtur danaliq heseldek jëninggha,

istiqbaling parlaqtur ger ërishseng uninggha,

arzu-ümiding hem chiqmas yoqqa.

(yigirme yettinchi nesihet)

¹⁵Rezildek heqqaniyning öyini yoshurun paylap turma,

uning öyini weyran qilma!

¹⁶Chünki u yette qëtim yiqilsimu, yenila ornidin turar,

biraq reziller bala-qazada yiqilar.

(yigirme sekkizinchi nesihet)

¹⁷Reqibing yiqilghanda xushal bolma,

putlashqinida ich-ichingdin shadlanma.

¹⁸Bolmisa yaqturmas Perwerdigar körüp buni,

toxtitar reqibingdin ghezipini.

(yigirme toqquzinchi nesihet)

¹⁹Könglüng biseremjan bolmisun rezillerdin,

yüriking ëchishmisun heset qilip yamanlardin.

²⁰Chünki bolmas rezillerning istiqbali,

öchürüler yamanlarning chirighi.

(ottuzinchi nesihet)

²¹Ey oghlum! Perwerdigardin qorqmas bolma,

padishahni hörmetlimey qalma,

ulargha qarshi chiqquchilargha shërik bolma.

²²Chünki ushtumtut balayi’apet ulargha këler,

Perwerdigar we padishah keltüridighan halaketni kimmu biler?

Bashqa eqliye sözler

²³Bularmu danalarning sözliridur:

hökümde bir terepke yan bësish yamandur.

²⁴Jinayetchige: “Gunahsiz sen” dep höküm chiqarghuchini,

qarghaydu xelqler; öch köridu el-jama’et uni.

²⁵Biraq ular jinayetchini eyibligüchidin xursen bolidu,

bext-sa’adetler uninggha këlidu.

²⁶Semimiy jawab bergüchi körsiter chin dostluqni.

²⁷Tügetkin awwal sirttiki ishlarni,

orunlashturghin ëtizdiki ishliringni,

qurghin andin öyüngni.

²⁸Sewebsiz yëqininggha qarshi guwahliq qilma,

yalghan sözlep aldima.

²⁹Dëme:“U manga qandaq qilghan bolsa, menmu uninggha shundaq qilimen,

uning manga qilghinidek yandurimen”.

³⁰Öttüm men hurunning ëtizliqidin,

eqilsizning üzümzarliqidin.

³¹Mana her yëridin tikenler ösüp chiqqan,

yawa ot-chöpler hemme yerni qaplighan,

qoruq tëmi örülüp ketken!

³²Ularni körüshüm bilen oygha pattim,

körginimdin mundaq sawaq aldim:

³³dëseng: “Biraz közümni yumuwalay, birdem uxliwalay,

yene birdem put-qolumni almap yëtiwalay”,

³⁴yëninggha këler qaraqchidek namratliq,

qoralliq bulangchidek mohtajliq.

Sulayman padishahning pend-nesihetlirining dawami

¹Töwende bayan qilinidighanlirimu Sulayman padishahning pend-nesihetliri bolup, bularni Yehudiye^* padishahi Xizkiyaning ordisidikiler köchürüp toplighan.

²Perwerdigarning ulughluqidur uning karametlirining sirliqliqi,

padishahlarning shöhritidur ishlarning tëgige yëtip yëshishi.

³Asmanning ëgizlikini, yerning chongqurluqini bilgili bolmas,

shuninggha oxshash, padishahlarning könglidikining tëgige yetkili bolmas.

⁴Awwal kümüshni tawlap, chiqindisini ayrip tashla,

andin zerger quyup chiqidu nepis bir qacha.

⁵Awwal padishahning huzuridin qoghliwet yaman meslihetchilerni,

andin heqqaniyet bilen mustehkem bolar uning texti.

⁶Padishahning aldida özüngni chong tutma,

yaki erbablarning ornida turuwalma.

⁷Chünki ornungni janabqa bërishke chaqirilip, pegahqa chüshüp qalghandin,

bashqilarning teklip qilishi bilen pegahtin törge ötkining ewzel.

⁸Aldirangghuluq bilen sotqa erz qilma,

qandaq qilisen mubada yëqining sëni shermende qilsa?

⁹Munazirilesh yëqining bilen sëning heq bolsa,

lëkin bashqilarning sirini achma.

¹⁰Bolmisa, buni anglighuchi qaldurar sëni uyatqa,

qutulalmaysen sësiq namdin shu chaghda.

¹¹Jayida qilinghan sözler,

kümüsh tawaqqa tizilghan altun almilardektur.

¹²Qulaq salghuchi üchün danalarning tenbihi,

goya altun halqa yaki sap altun bëzek kebi.

¹³Ewetküchi üchün sadaqetmen elchi,

xuddi orma waqtida qar soghuqi kebi,

chünki urghutar u xojayinining rohini.

¹⁴Sowghat bërimen dep maxtanghan lëkin bermigen kishi,

xuddi yamghuri yoq qara bulut we boran kebi.

¹⁵Sewr-taqet bilen sözligende hökümdar köner.

Yumshaq söz söngektin öter.

¹⁶Heselge ërishkende peqet toyghuchila ye,

köp yep yanduruwetme.

¹⁷Az dessigin qoshnangning bosughisigha,

toyup sendin öch bolup qalar bolmisa.

¹⁸Yëqinigha qarshi yalghan guwahliq bergüchi,

goya toqmaq, qilich we ötkür oqta zerbe bergen kebi.

¹⁹Ëghir künlerde tayinish wapasizgha,

oxshar chirigen chish, sunghan putqa.

²⁰Naxsha ëytip bërish ghemkin kishige,

oxshar soghuq künde kiyimini salduruwalghangha,

yaki tuz quyghandek yarisigha.

²¹Düshmining ach bolsa, nan ber,

ussighan bolsa, su ber.

²²Xijalette qaldurisen uni shunda,

yandurar Perwerdigar sanga.

²³Shimal tereptin chiqqan shamal qattiq yamghur yaghdurar,

chëqimchiliq bolsa ghezepni chirayigha chiqarar.

²⁴Soqushqaq xotun bilen bir öyde yashashtin,

ewzeldur ögzining bir bulungida yashash.

²⁵Yiraq yurttin kelgen xosh xewer xuddi,

changqashni qandurghan muzdek su kebi.

²⁶Rezilge yol qoyghan heqqaniy kishi,

xuddi lëyip ketken bulaq, bulghanghan quduq kebi.

²⁷Yaxshi emestur heselni heddidin ziyade yëysh,

shereplik emestur shöhretpereslik qoghlishish.

²⁸Özini tutuwalalmaydighan kishi,

xuddi sëpili buzuwëtilgen sheher kebi.

¹Yazda qar, orma waqtida yamghur qamlashmighandek,

exmeqqimu izzet-hörmet qamlashmas.

²Qushqach uchup, qarlighach qanat qaqqandek,

sewebsiz qarghashmu kishige tegmes.

³Yarashqandek qamcha atqa, noxta ëshekke,

yarishar derre exmeqning dümbisige.

⁴Jawab qayturma eqilsizning exmeqliqige yarisha,

uninggha oxshap qalisen bolmisa.

⁵Jawab qaytur eqilsizning exmeqliqige yarisha,

u özini eqilliq chaghlap qalar bolmisa.

⁶Exmeqtin xewer yollighan kishi,

goya öz putini özi chapqan, zeher yutqan kebi.

⁷Kargha kelmigendek putliri tokurning,

kargha kelmes aghzidiki pend-nesihet exmeqning.

⁸Izzet-hörmet bildürüsh exmeqqe,

oxshar salghigha tashni baghlap qoyghangha.

⁹Pend-nesihet exmeqning aghzidiki,

goya mest shiltiwatqan tikenlik shax kebi.

¹⁰Yallisa exmeqni yaki udul kelgen ademni kimki,

bolar qarighularche oq atqan mergen kebi.

¹¹It aylinip këlip yalighandek öz qusuqini,

qaytar exmeq öz exmeqliqini.

¹²Kördüngmu özini aqil chaghlighan kishini?

Uningdin ümid kütkendin exmeqtin ümid kütken yaxshi.

¹³Hurun derki: “Shir bardur kocha we meydanda”.

¹⁴Ëchilip-yëpilar ishik mujuqida,

ëghinap yatar hurun kariwitida.

¹⁵Hurun sunar qolini qachigha,

ghizani aghzigha sëlishqimu ëriner hetta.

¹⁶Hurun özini shundaq chaghlar,

hetta aqilane jawab bëridighan yette kishidinmu aqil sanar.

¹⁷Arilishish özige munasiwetsiz jangjalgha,

oxshar ötüp këtiwatqan itning quliqini tartqangha.

^18-19Öz yëqinini aldap, “Chaqchaq qilip qoydum” dëgüchi,

xuddi otluq, ejellik oqlarni atqan telwe kebi.

²⁰Ot öcher otun bolmisa,

jëdel tüger chëqimchi bolmisa.

²¹Xuddi chogh üstige salghan kömür kebi,

ot üstige tashlighan otun kebi,

ulghaytar jëdelxor jëdel-majirani.

²²Oxshar gheywetchining sözliri mezzilik tamaqqa,

tenge singip këter tëzla.

²³Tili hesel, dili zeher kishi,

kümüsh hel bërilgen sapal qachining özi.

²⁴Öchmenlik qilghuchi chirayliq söz bilen niqablinar,

biraq könglide hiyle-mikir saqlar.

²⁵Shunga ishinip ketme u mulayim sözligende,

chünki yette qat iplasliq bardur uning qelbide.

²⁶Öchmenlikini u hiyligerlik bilen yapar,

lëkin uning rezilliki jama’et aldida ashkara bolar.

²⁷Kishige ora kolighan özi chüsher,

özgige domilatqan tash özige qaytar.

²⁸Yalghanchi özi ziyan keltürgenlerni öch körer,

xushametchi halaket ëlip këler.

¹Maxtanma etiki kününg bilen,

chünki etining nëme ëlip këlishini bilmeysen.

²Maxtanma öz özüngdin, sëni bashqilar maxtisun,

maxtanma öz aghzing bilen, sëni yatlar maxtisun.

³Tashmu hem qummu ëghir,

biraq exmeq keltürgen azab ikkisidinmu ëghir.

⁴Ghezep rehimsizdur, qehr oxshar kelkünge,

biraq taqabil turalar kimmu kündishining kündeshlikige?

⁵Ashkara tenbih yoshurun muhebbettin eladur.

⁶Dostungning salghan jarahiti uning wapadarliqidindur,

düshminingning söyüshliri bolsa hiyligerlikidindur.

⁷Bizardur toq kishi heseldinmu,

tatliqtur achliqta herqandaq achchiq nersimu.

⁸Öyidin ayrilghan kishi,

uwisidin ayrilghan qush kebi.

⁹Achar xushbuy may we etir kishining könglini,

semimiy meslihitidin biliner dostning ghemxorluqi.

¹⁰Öz dostung hem atangning dostini tashlima,

bëshinggha kün chüshkende tughqiningning öyige barma.

Eladur yiraqtiki tughqandin yëqindiki qoshna.

¹¹Ey oghlum, danaliq tap, könglümni chömdür xushalliqqa,

shunda jawab qayturalaymen mëni tenqid qilghanlargha.

¹²Zërek kishi xewp-xeterni körüp qachar,

nadan qarighularche algha bësip azab tartar.

¹³Yatqa kapalet bergüchidin këpilge tonini ëliwal,

natonushqa këpil bolghuchidin këpillik al.

¹⁴Kimki tang seherde warqirap qoshnisidin amanliq sorisa,

bu qarghighandek anglinar qoshnisigha.

¹⁵Soqushqaq xotun oxshar,

yamghurluq künde torustin toxtimay tamchilighan tamchigha.

¹⁶Oxshar uni tosushning özi boranni tosushqa,

yaki ong qoli bilen may changgallighangha.

¹⁷Tömür tömürni bileydu,

adem ademni ötkürleshtüridu.

¹⁸Mëwisini yer enjür köchitini perwish qilghuchi,

izzetke ërisher xojayinini yaxshi kütküchi.

¹⁹Su ademning yüzini eks ettürgen kebi,

ademning özini eks ettürer yüriki.

²⁰Hëch toymas gör we ölükler makani,

qana’et tapmas ademning nepsi.

²¹Tawlinar altun-kümüsh otta,

sinilar adem maxtalghanda.

²²Soqsangmu bughday soqqandek exmeqni,

ayrilmas yenila uningdin exmeqliqi.

²³Padiliringning ehwalini obdan igile,

mal-waranliringgha yaxshi qara.

²⁴Chünki bayliq menggülük bolmas,

qalmas tajmu ewladtin-ewladqa miras.

²⁵Chöpler qurup, yëngi chöpler ösüp chiqqanda,

tagh baghridiki otlar orulghanda,

²⁶qoylarning yungliri sanga kiyimlik bolar,

öchkilerni satqan pul bir ëtizgha yarar.

²⁷Yëterlik bolar süti öchkilerning,

ozuqigha sëning we a’ilengning,

turmushini qamdishigha hem dëdekliringning.

¹Qachar hëchkim qoghlimisimu yamanlar,

shirdek baturdur heqqaniylar.

²Köpiyer hökümdarlar gunah köpeyse yurtta,

muqimliq dawamlishar dana we bilimlik hökümdar bolghanda.

³Kembeghel kembeghelni bozek qilsa,

oxshar zira’etlerni nabut qilidighan qara yamghurgha.

⁴Perwerdigarning telimidin waz këchish yamanlarni maxtighanliqtur,

uning telimige emel qilish yamanlar bilen qarshilashqanliqtur.

⁵Chüshenmes reziller adaletni,

toluq chüshiner Perwerdigargha telpüngüchiler uni.

⁶Diyanet yolida mangghan kembeghel kishi,

egri yolda yürgen baydin yaxshi.

⁷Aqil oghuldur Perwerdigarning telimige emel qilghan,

atisini nomusqa qaldurar nan qëpilargha hemrah bolghan.

⁸Jazanixorluq bilen bayliqini köpeytken kishining bayliqi,

kembeghellerge saxawet qilghuchi üchün qalar axiri.

⁹Perwerdigarning telimige kimki qulaq salmisa,

uning du’alirimu yirginchliktur hetta.

¹⁰Duruslarni yaman yolgha azdurghuchi chüsher özi kolighan origha.

Pak-diyanetlik mirasxor bolar yaxshiliqqa.

¹¹Danadur bay öz neziride,

ayandur uning qandaqliqi zërek kembeghelge.

¹²Jahanni qaplar tentene heqqaniylar hoquq tutsa,

ademler özini qachurar yamanlar hakimiyet yürgüzse.

¹³Ronaq tapalmas öz gunahlirini yoshurghan,

rehim-shepqetke ërisher gunahlirini iqrar qilip qol üzgen.

¹⁴Bextliktur Perwerdigardin eymengen hemishe,

uchrar boyni qattiq balayi’apetke.

¹⁵Yoqsullarning üstidiki rezil hökümdar,

hörkirep turghan shir, ow izdep yürgen ëyiqqa oxshar.

¹⁶Eqilsiz hökümdar qattiq zalimliq salar,

haram bayliqtin nepretlengenning ömüri uzirar.

¹⁷Qan töküp wijdan azabi tartquchi qëchip yürer ölgüche,

qilmisun uni hëchkim himaye.

¹⁸Qutquzular diyanet yolida mangghan,

toyuqsiz yiqilar egri yolda mangghan.

¹⁹Yërige ishligenning qorsiqi toq bolar.

Quruq xiyal sürgen tolimu yoqsulluqqa qalar.

²⁰Ërisher mol beriketke sadiq kishi,

jazasiz qalmas bayliqqa ërishishke aldirighuchi.

²¹Birige yan bësish yamandur,

biraq adem bir burda nan üchünmu bundaq gunahni ötküzür.

²²Achköz aldirar bay bolushqa,

bilmey qalar u yoqsulluq chüshüshini öz bëshigha.

²³Bashqilarning xataliqigha tenbih bergüchi xushametchige qarighanda,

köp himmet tapar axirida.

²⁴Ata-anisini bulap, yene “Bu gunah emes” dëgen,

bir qatarda sanilar jangha zamin bolghuchi bilen.

²⁵Jëdel-majira tërar achközlük qilghan,

rawaj tapar Perwerdigargha ishench baghlighan.

²⁶Exmeqtur öz eqlige ishengen,

aman qalar danaliq bilen ish tutqan.

²⁷Mohtajliqta qalmas namratlargha xeyrxahliq qilghan,

nurghun lenetke qalar ularni körmeske salghan.

²⁸Yamanlar hoquq tutsa, ademler özini qachurar,

ular zawal tapsa, heqqaniylar hoquq tutar.

¹Kimki qayta-qayta eyiblengendimu boyni qattiqliq qilsa,

tuyuqsiz bitchit bolup, qalar qutquzulghusiz halgha.

²Puqra shadlinar heqqaniylar hoquq tutsa,

nale-peryad kötürer reziller höküm sürse.

³Atisini shadlandurar danaliqni söygen oghul,

mal-mülkini buzup-chachar pahishilerge hemrah bolghan oghul.

⁴Padishah mustehkem qilar adalet bilen yurtni,

parixor bolsa zawal tapquzar uni.

⁵Öz yëqinigha xushamet qilghan kishi,

goya putigha qapqan qurghan kebi.

⁶Özige tuzaq qurar yamanning gunahi,

naxsha ëytip shadlinar heqqaniy.

⁷Heqqaniy köngül böler kembeghellerning hoquqigha,

rezillerning kari bolmas buninggha.

⁸Mazaqchilar qutritip qalaymiqanlashturar pütün sheherni,

biraq aqillar yandurar qehr-ghezepni.

⁹Aqil exmeq bilen dewagha chüshkinide,

tinchliq bolmas, exmeq hürpiyip qilar mesxire.

¹⁰Diyanetliktin nepretliner qanxorlar,

almaqchi bolar durusning jënini ular.

¹¹Exmeq biraqla ashkarilar ghezipini,

aqil bësiwalar özini.

¹²Hökümdar yalghan sözlerge qulaq salsa,

barliq emeldarliri mangar yaman yolgha.

¹³Gaday we uni ezgüchining ortaqliqi shuki,

Perwerdigardur her ikkilisining közige nur bergüchi.

¹⁴Padishah adalet bilen höküm qilsa ajizlargha,

mehkem turar uning texti menggüge.

¹⁵Tayaq we tenbih eqil tapquzar baligha,

öz meylige qoyup bërilgen bala uyat keltürer anisigha.

¹⁶Naheqliq köpiyer hoquq tutsa yamanlar,

ularning yiqilghinini körer heqqaniylar.

¹⁷Oghlungni terbiyiliseng, aram tapquzar u sëni,

söyündürer hem könglüngni.

¹⁸Xelq tizginsiz qalar, bolmisa Perwerdigarning wehiysi,

bextlik bolar uning telimige emel qilidighan kishi.

¹⁹Söz bilenla tüzetkili bolmas qulning xataliqini,

ëtibar qilmas u chüshensimu sözüngni.

²⁰Körgenmu oylimay sözleydighan kishini?

Uningdin ümid kütkendin exmeqtin ümid kütken yaxshi.

²¹Kimki qulini kichikidin öz meylige qoyiwetse,

axiri u qul awarichiliq ëlip këler özige.

²²Tërikkek jëdel-majira qozghap turar,

mijezi ittik kishining gunahliri köp bolar.

²³Kishini pes qilar meghrurluq,

hörmetke ërshtürer kemterlik.

²⁴Öz jënigha düshmen bolar oghri bilen shërik bolghuchi,

sotta yalghan ëytsa, lenetke qëlishini anglap turupmu u ëytmas rasttini.

²⁵Bendidin qorqush özi üchün tuzaq qurghanliqtur,

lëkin Perwerdigargha ishengen adem aman qalur.

²⁶Iltipat ister köp kishiler hökümdardin,

adalet këler ademge Perwerdigardin.

²⁷Yirginer heqqaniylar naheqchiliq qilghanlardin,

yamanlar bolsa adil yolda mangghanlardin.

Agurning pend-nesihetliri

¹Massaliq Yaqehning oghli Agurning sözliri,

uning Iti’ël bilen Ukalgha ëytqanliri:

²Insanlar arisidiki eng nadini men ikenmen,

ademde bolushqa tëgishlik eqil mende yoq iken,

³danaliqni öginelmidim,

birdinbir Muqeddes Bolghuchi heqqide yoq iken sawatim.

⁴Kim ershke chiqqan hem ershtin chüshken?

Kim shamalni qollirida tutqan?

Kim sularni tonigha yögigen?

Kim yer-zëminning chëgrisini belgiligen?

Uning ismi nëme? Uning oghlining ismichu? Bilmemsen?

⁵Xudaning herbir sözi heqiqettur,

özini panahlighanlargha u qalqandur.

⁶Qoshma Xudaning sözlirige hëchnëmini,

bolmisa u eyibler sëni, ashkarilar yalghanchiliqingni.

⁷I Perwerdigar, tileymen ikki nersini sendin,

ayimighaysen men ölgüche bularni mendin.

⁸Mendin yiraq qilghaysen saxtiliq we yalghanchiliqni,

qilmighaysen gaday yaki baymu mëni,

ëhtiyajimgha layiq bergeysen rizqimni.

⁹Chünki bayashatliq ichide sendin tënip,

“Perwerdigar kimmu?” dep qalmay,

yaki yoqsuzchiliqta oghriliq qilip,

i Xuda, sëning naminggha dagh keltürüp qoymay.

¹⁰Qulni yamanlima xojayinigha,

qarghiwëter qul sëni, eyibkar bolarsen bolmisa.

¹¹Shundaqlarmu barki, öz atisini qarghaydighan,

öz anisigha bext tilimeydighan.

¹²Shundaqlarmu barki, özlirini pak chaghlaydighan,

emeliyette ularning meynetchiliki tazilanmighan.

¹³Shundaqlarmu barki, chiqip turar tekebburluqi közliridin,

bëshi taqishar asmangha hakawurluqidin.

¹⁴Shundaqlarmu barki,

yoqitish üchün bu dunyadin namratlarni,

yalmash üchün insanlar ariisidiki mohtajlarni,

bardur ularning qilichtek chishliri, pichaqtek ëziq chishliri,

¹⁵Zülükning^* ikki qizi bar,

ular “bergin, bergin” dep towlishar.

Üch nerse barki, hëch toymaydighan,

yaq, töt nerse bar, esla yëterlik dëmeydighan,

ularki:

¹⁶gör, tughmas xotun, qaghjirighan yer we yalmawatqan ot.

¹⁷Choqular jilghidiki qaghilar yaki yewëter bürkütning baliliri,

atisini mesxire qilip, anisini kemsitküchining közini.

¹⁸Üch ish barki, men üchün intayin sirliq bolghan,

yaq, töt ish bar, eqlim yetmeydighan,

ularki:

¹⁹bürkütning asmanda uchushi,

yilanning tashta bëghirlishi,

këmining dëngizda mëngishi.

Yigitning qizgha ashiq bolushi.

²⁰Mundaqki zinaxor xotunning tutqan yoli:

oghriliqche yep bolup sürter u aghzini,

der: “Qilmidim men hëchqandaq yamanliqni”.

²¹Üch ish barki, yer-zëminni silkindüridighan,

yaq, töt ish bar yer kötürelmeydighan.

Ularki:

²²qulning padishah bolushi,

exmeqning rawaj tëpishi,

²³nepretke uchrighan ayalning erge tëgishi,

dëdekning öz xanimining ornini tartiwëlishi.

²⁴Dunyada kichik tenlik,

töt xil janiwar bar, bekmu eqilliq,

ularki:

²⁵chümüle; gerche ajiz bolsimu,

biraq yazda ozuq teyyarliwëlishni biler.

²⁶Sughur; gerche küchsiz bolsimu,

xada tashlarning arisigha uwa salar.

²⁷Chëketke; gerche padishahi bolmisimu,

lëkin qatar sep tüzüp mangar.

²⁸Keslenchük; gerche uni qol bilen tutuwalghili bolsimu,

lëkin u xan ordilirighimu kiriwalar.

²⁹Üch haywan barki, qedemliri heywetlik,

yaq, töt janiwar bar, mëngishi heywetlik.

Ularki:

³⁰shir; haywanatlar ichide eng küchlüki,

hëch nëmidin qorqmay arqigha yanmaydighan.

³¹Xoraz we serke; gewdisini kötürüp ghadiyip mangidighan,

padishah; qoshunini bashlap mangidighan.

³²Ger exmeq bolup, chong tutsang özöngni,

yaman gherezde bolghan bolsang we yaki,

tut qolung bilen aghzingni!

³³Chiqar sëriq may qaymaq qochulsa,

chiqar qan birining burni mijilsa,

shuningdek chiqar ghezeptin jëdel-majira.

Padishahning anisining nesihiti

¹Massa padishahi Limu’ëlning ëytqanliri,

anisining uninggha ögetkenliri:

²ey oghlum, baghrimni yërip chiqqan oghlum,

Xudadin tilep alghan oghlum,

nëme dësem bolar men sanga?

³Küch-quwitingni serp qilma, ömrüngni bikar qilma,

padishahlarni weyran qilghuchi xotunlargha.

⁴Ey Limu’ël, layiq emes sharab padishahlargha,

yarashmas meyge bërilish hökümdargha.

⁵Chünki ular sharab ichip, untup qalar qanunni,

burmiliwëter ëzilgenlerning hoquqini.

⁶Bergin sharabni ölüm girdabida turghanlargha,

bergin meyni qayghu-hesret chekkenlerge!

⁷Ular sharab ichip, untusun özlirining namratliqini,

eslep qalmisun tartqan derdlirini.

⁸Özini aqliyalmaydighanlar üchün sözligin,

ajizlarning hoquq üchün aghzingni achqin.

⁹Süküt qilma, adil höküm qilghin,

yoqsul we mohtajlarning hoquqini qoghdighin.

Peziletlik ayal

¹⁰Kim alalaydu peziletlik ayalni?

Artuqtur göherdinmu uning qedir-qimmiti.

¹¹Bundaq ayalgha dilidin ishench qilar ëri,

kem bolmas ërining hëch nersisi.

¹²Ërigha yaxshiliq qilar u ömür boyi,

uchratmas ziyangha uni.

¹³U tallap qoy yungi we kendir rextni,

öz qolida hewes bilen pütküzer kiyim-këchekni.

¹⁴U soda këmiliri kebi,

toshar yiraqtin ozuq-tülüklerni.

¹⁵Ornidin turup u tang süzülmeste,

yëmeklik teyyarlar a’ilisidikilerge,

ish teqsim qilar dëdeklirige.

¹⁶U ëtizni körüp oylanghandin këyin sëtiwalar,

öz ejri bilen tapqanlirigha üzümzarliq berpa qilar.

¹⁷Ishqa mehkem baghlap u bëlini,

küchlendürüp bileklirini.

¹⁸Körer ishliginining paydisini,

këchiche öchürmes chirighini.

¹⁹Aylandurar u qoli bilen urchuqni,

ëgirer barmaqliri bilen yipni.

²⁰Ayimas u yoqsullardin yardimini,

uzitar hajetmenlerge yardem qolini.

²¹Qar yaghsimu a’ilisidikiler üchün yoqtur endishisi,

chünki qëlin kiyindürülgen ularning hemmisi.

²²Özi tiker u kariwat yapquchlirini,

nëpiz kendir, ësil rextlerdindur uning libasliri.

²³Ëri sheher derwazisi^* aldida aqsaqallar bilen olturur,

u yerde uning abruyi bardur.

²⁴U kendir rexttin tikip satar kiyimlerni,

sodigerlerge ötküzer belbaghlarni.

²⁵Küch-qudret we izzet-hörmet uning libasi,

xushalliq bilen kütüwalar u këlechekni.

²⁶U danaliq bilen sözler,

mëhribanlarche nesihet bërer.

²⁷U a’ilisidiki ishlarni yaxshi bashqurar,

yëtip yëmes bikar.

²⁸Perzentliri hörmette uni teripler,

ërimu uni maxtap mundaq der:

²⁹“Peziletlik ayallar köp iken,

lëkin hemmisidin artuq turarsen, ëship chüshisen”.

³⁰Aldamchidur jelpkarliq, bir köpüktur hösn-jamal,

maxtashqa ërisher Perwerdigardin eyminidighan ayal.

³¹Uning mëhnitining mëwilirige layiq teriplenglar uni,

sheher derwazilirida maxtashqa ërishtürsun uni uning ejirliri!

5:9 Bu yerde uning zinaxorluq qilghanliqi bayqalghandin këyin ayalning ëri yaki a’ilisidikilerge qerzdar bolidighanliqi meniside bolushi mumkin.

25:1 Sulayman padishahning wapatidin këyin Isra’illarning on ikki qebilidin oni Sulaymanning oghlining padishahliq qilishigha qarshi turup, özliri ayrim padishahliq quridu. Bu padiishahliq Isra’iliye padishahliqi, qalghan ikki qebile Sulaymanning oghli hokümranliqida qurulghan padishahliq Yehudiye padishahliqi dep atilidu.

30:15 Zülük – boghum tenlik haywan. Tëni uzunchaq we sel yapilaq, adem we haywanlarning qënini shoraydu.

31:23 Sheher derwazisi – sheherge kiriish ëghizi bolup, bu yerde yurt aqsaqalliri dewalarni bir terep qilidu hem soda-sëtiq, jama’et yighilishi, uchur almashturush qatarliqlar ëlip bërilidu.