Məttə bayan ⱪilƣan hux həwər

Əysa Məsiⱨning nəsəbnamisi

¹Əysa Məsiⱨning əjdadliri: Əysa Məsiⱨ Dawut padixaⱨning əwladi, Dawut padixaⱨ bolsa Ibraⱨimning əwladi. ²Ibraⱨim Is’ⱨaⱪning atisi, Is’ⱨaⱪ Yaⱪupning atisi, Yaⱪup Yəⱨuda wə uning ⱪerindaxlirining atisi, ³Yəⱨuda Tamardin tuƣulƣan Pərəs wə Zərahning atisi, Pərəs Həzronning atisi, Həzron Ramning atisi, ⁴Ram Amminadabning atisi, Amminadab Nahxonning atisi, Nahxon Salmonning atisi, ⁵Salmon Raⱨabtin tuƣulƣan Bo’azning atisi, Bo’az Ruttin tuƣulƣan Obedning atisi, Obed Yixayning atisi, ⁶Yixay Dawut padixaⱨning atisi, Dawut padixaⱨ Uriyaning ayalidin tuƣulƣan Sulaymanning atisi, ⁷Sulayman Rihob’amning atisi, Rihob’am Abiyaning atisi, Abiya Asaning atisi, ⁸Asa Yiⱨoxafatning atisi, Yiⱨoxafat Yiⱨoramning atisi, Yiⱨoram Uzziyaning atisi, ⁹Uzziya Yotəmning atisi, Yotəm Ahazning atisi, Ahaz Hizkiyaning atisi, ¹⁰Hizkiya Manassəning atisi, Manassə Amonning atisi, Amon Yoxiyaning atisi, ¹¹Yoxiya Isra’il əwladliri Babilƣa sürgün ⱪilinƣanda tuƣulƣan Yiⱨoyakin wə uning ⱪerindaxlirining atisi, ¹²Yiⱨoyakin Isra’illar Babilƣa sürgün bolƣandin keyin tuƣulƣan Xi’altelning atisi, Xi’altel Zirubbabəlning atisi, ¹³Zirubbabəl Abihudning atisi, Abihud Əlyaⱪimning atisi, Əlyaⱪim Azorning atisi, ¹⁴Azor Zadoⱪning atisi, Zadoⱪ Aⱨimning atisi, Aⱨim Əliⱨudning atisi, ¹⁵Əliⱨud Əl’azarning atisi, Əl’azar Matanning atisi, Matan Yaⱪupning atisi, ¹⁶Yaⱪup Məryəmning eri Yüsüpning atisi, Məryəm Məsiⱨ dəp atalƣan Əysaning apisi. ¹⁷Bundaⱪ bolƣanda, Ibraⱨim pəyƣəmbərdin Dawut padixaⱨⱪiqə on tɵt əwlad, Dawut padixaⱨtin Isra’illar Babilƣa sürgün ⱪilinƣuqimu on tɵt əwlad wə ular Babilƣa sürgün bolƣandin Məsiⱨ dunyaƣa kəlgəngə ⱪədər ohxaxla on tɵt əwlad ɵtkən.

Əysa Məsiⱨning dunyaƣa kelixi

¹⁸Əysa Məsiⱨning dunyaƣa kelixi mundaⱪ bolƣan: Məryəm bilən Yüsüpning qeyi iqküzülgənidi. Biraⱪ, ular nikaⱨlinip birlixixtin ilgiri, Məryəmning Muⱪəddəs Roⱨtin ⱨamilidar bolƣanliⱪi məlum boldi. ¹⁹Məryəmning layiⱪi Yüsüp durus adəm bolƣaqⱪa, Məryəmni halayiⱪ aldida nomusⱪa ⱪaldurmasliⱪ üqün, uningdin jimjitla ayrilip kətməkqi boldi. ²⁰Biraⱪ, u bu ixni oylap yürginidə, Pərwərdigarning bir pərixtisi uning qüxidə kɵrünüp: “Əy Dawut padixaⱨning əwladi Yüsüp, Məryəmni əmringgə elixtin ⱪorⱪma, qünki tuƣulidiƣan bala Muⱪəddəs Roⱨtin kəlgən. ²¹U bir oƣul tuƣidu. Uningƣa Əysa [mənisi “Pərwərdigar ⱪutⱪuzidu”] dəp isim ⱪoyƣin, qünki u ɵz həlⱪini gunaⱨliridin ⱪutⱪuzidu” dedi.

²²Mana bular Pərwərdigarning pəyƣəmbər arⱪiliⱪ: ²³“Pak ⱪiz ⱨamilidar bolup bir oƣul tuƣidu, uning ismi Immanu’el [mənisi ‘Huda biz bilən billə’] ⱪoyulidu” degən sɵzining əməlgə axuruluxidur. ²⁴Yüsüp oyƣinip pərixtining deginini ⱪilip, Məryəmni əmrigə aldi. ²⁵Lekin, Məryəm boxanƣuqə uning bilən bir yastuⱪⱪa bax ⱪoymidi. Bala tuƣulƣanda, Yüsüp uningƣa Əysa dəp isim ⱪoydi.

Munəjjimlər ziyariti

¹Ⱨəzriti Əysa Ⱨirod padixaⱨ zamanisida Yəⱨudiyə ɵlkisining Bəytləⱨəm yezisida dunyaƣa kəldi. Keyin, xərⱪtin bəzi munəjjimlər Yerusalemƣa kelip, kixilərgə:

²– Yəⱨudiylarning yengidin tuƣulƣan padixaⱨi ⱪəyərdə? Biz uning tuƣulƣanliⱪidin bexarət beridiƣan yultuzning xərⱪtin kɵtürülgənlikini kɵrduⱪ. Xunga, uningƣa səjdə ⱪilƣili kəlduⱪ, – deyixti. ³Buni angliƣan Ⱨirod padixaⱨ alaⱪzadilikkə qüxti. Jümlidin, pütkül Yerusalem həlⱪimu xundaⱪ boldi. ⁴Ⱨirod padixaⱨ pütkül aliy roⱨaniylar wə Təwrat ustazlirini qaⱪirip, ulardin:

– Pəyƣəmbərlər Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ^* ⱪəyərdə tuƣulidu degənidi? – dəp soridi.

⁵– Yəⱨudiyə ɵlkisining Bəytləⱨəm yezisida, qünki bu toƣruluⱪ Mika pəyƣəmbər mundaⱪ hatiriligən:

⁶“Əy Yəⱨudiyə zeminidiki Bəytləⱨəm,

Yəⱨudiyə rəⱨbərlirining nəziridə ornung muⱨim.

Qünki səndin qiⱪⱪusi,

həlⱪim Isra’illarning yetəkqisi” – deyixti ular.

⁷Buning bilən, Ⱨirod padixaⱨ munəjjimlərni məhpiy qaⱪirtip, yultuzning ⱪaqan pəyda bolƣanliⱪini uⱪuwaldi. ⁸Andin: “Berip balini kɵngül ⱪoyup izdənglar. Tapⱪan ⱨaman manga həwər ⱪilinglar, mənmu uning aldiƣa berip səjdə ⱪilip keləy” dəp, ularni Bəytləⱨəmgə yolƣa saldi.

⁹Munəjjimlər Ⱨirod padixaⱨning sɵzigə bina’ən yolƣa qiⱪti. Xərⱪtin kɵtürülgən ⱨeliⱪi yultuz ularƣa yol baxlap mangdi, ular bala tuƣulƣan yərgə kelip tohtidi. ¹⁰Ular ⱨeliⱪi yultuzni kɵrginidin intayin huxal boluxti ¹¹ⱨəm ɵygə kirip balini anisi Məryəm bilən billə kɵrginidə, yərgə bax ⱪoyup baliƣa səjdə ⱪilixti. Andin, sanduⱪlirini eqip, altun, məstək, murməkki ⱪatarliⱪ sowƣatlarni elip sunuxti. ¹²Ular ⱪaytmaⱪqi bolƣanda Huda ularning qüxidə Ⱨirod padixaⱨning yeniƣa barmasliⱪⱪa bexarət bərgənliktin, ular baxⱪa yol bilən ɵz yurtiƣa ⱪaytixti.

Misirƣa ⱪeqix

¹³Munəjjimlər kətkəndin keyin, Hudaning bir pərixtisi Yüsüpning qüxidə kɵrünüp:

– Ornungdin tur! Ana-bala ikkisini elip Misirƣa ⱪaq. Mən sanga həwər bərgüqə u yərdə tur. Qünki, Ⱨirod padixaⱨ balini izdəp tepip ɵltürməkqi, – dedi.

¹⁴Buning bilən, Yüsüp ornidin turup, ana-bala ikkisini elip, xu keqila Misirƣa ⱪarap yolƣa qiⱪti. ¹⁵Ular Ⱨirod padixaⱨ ɵlgüqə xu yərdə turdi. Buning bilən, Pərwərdigarning pəyƣəmbər arⱪiliⱪ aldin eytⱪan: “Oƣlumni Misirdin mən qaⱪirdim” degən sɵzi əməlgə axuruldi.

Oƣul bowaⱪlarning ɵltürülüxi

¹⁶Ⱨirod padixaⱨ munəjjimlərgə aldanƣanliⱪini sezip, ⱪattiⱪ ƣəzəpləndi. U munəjjimlərning eytⱪanliriƣa asasən bowaⱪning yexini ⱨesablap qiⱪip, Bəytləⱨəm yezisi wə yeⱪin ətraptiki ikki yax wə uningdin tɵwən yaxtiki oƣul balilarning ⱨəmmisini ɵltürüx toƣrisida buyruⱪ qüxürdi.

¹⁷Buning bilən, Hudaning Yərəmiya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ eytⱪan munu sɵzliri əməlgə axuruldi:

¹⁸“Ramada anglandi yiƣa-zar wə pəryad,

ⱪan yiƣlaydu pərzəntlirigə Raⱨilə,

təsəlligə ⱪayil əməs pəⱪətla,

qünki ⱪalmidi pərzəntliri ⱨayat.”

Misirdin ⱪaytip kelix

¹⁹Ⱨirod padixaⱨ ɵlgəndin keyin, Misirda Yüsüpning qüxidə Hudaning bir pərixtisi kɵrünüp:

²⁰– Ornungdin tur! Bala wə anisini elip Isra’iliyigə ⱪayt! Qünki, balining jenini almaⱪqi bolƣanlar ɵldi, – dedi. ²¹Buning bilən, Yüsüp bala wə anisini elip Isra’iliyigə ⱪaytti.

²²Biraⱪ, Yüsüp Ⱨirod padixaⱨning oƣli Arhelasning padixaⱨliⱪ təhtkə warisliⱪ ⱪilip, Yəⱨudiyə ɵlkisidə ⱨɵkümranliⱪ yürgüzüwatⱪanliⱪidin həwər tepip, ⱪaytixtin ⱪorⱪti. Keyin, u Hudaning bexaritigə asasən ²³Jəliliyə ɵlkisigə berip, Nasirə xəⱨirigə orunlaxti. Buning bilən, pəyƣəmbərlərning: “U Nasirəlik dəp nam alidu” degini əməlgə axuruldi.

Qɵmüldürgüqi Yəⱨyaning təlim berixi

¹Xu qaƣlarda, qɵmüldürgüqi Yəⱨya Yəⱨudiyə ɵlkisining qɵllük rayonliriƣa kelip təlim berip, ²kixilərgə:

– Yaman yolliringlardin yenip, towa ⱪilinglar! Qünki, ərxning padixaⱨliⱪi namayan bolux aldida turidu! – dedi. ³Qɵmüldürgüqi Yəⱨya ilgiri Yəxaya pəyƣəmbər tilƣa alƣan kixi bolup, u mundaⱪ degən:

“Bayawanda bir kixi:

‘dilinglarni Rəbbimizning kelixigə təyyar ⱪilinglar!

Uning yollirini tüz ⱪilinglar!’ dəp towlaydu.”

⁴Yəⱨya pəyƣəmbər tɵgə yungidin kiyim kiygən, beligə kɵn tasma baƣliƣanidi. Yəydiƣini qekətkə bilən yawa ⱨərə ⱨəsili idi. ⁵Yerusalem xəⱨiridin, jümlidin pütün Yəⱨudiyə ɵlkisidin wə I’ordan dərya wadiliridin kixilər uning aldiƣa kelixip, ⁶gunaⱨlirini iⱪrar ⱪilixti wə uning ɵzlirini I’ordan dəryasida qɵmüldürüxini^* ⱪobul ⱪilixti.

⁷Pərisiy wə Saduⱪiy^* eⱪimidikilərdinmu kɵpligən kixilərning qɵmüldürüxni ⱪobul ⱪilƣili kəlgənlikini kɵrgən Yəⱨya pəyƣəmbər ularƣa:

– Əy sahtipəz yilanlar! Towa ⱪilmay, Hudadin kelidiƣan ƣəzəptin ⱪeqip ⱪutulux üqün qɵmüldürüxni ⱪobul ⱪilayli degininglar ⱪandaⱪ gəp?! ⁸Əgər: “Gunaⱨlirimizƣa towa ⱪilduⱪ” desənglar, uni ⱨərikitinglar bilən ispatlanglar. ⁹Uning üstigə ɵzünglarqə: “Biz Ibraⱨimning əwladi bolƣanliⱪimiz üqün, Huda gunaⱨlirimizni qoⱪum kəqüridu” dəp oylap yürmənglar! Qünki silərgə eytip ⱪoyayki, Huda bowimiz Ibraⱨimƣa muxu taxlardinmu pərzəntlərni yaritip berələydu. ¹⁰Palta dərəhning yiltiziƣa yeⱪinlaxⱪandək, Hudaning ƣəzipi əmdi silərgə yetip kelix aldida. Yahxi mewə bərməydiƣan dərəhlər kesilip otⱪa taxlinidu. ¹¹Mən silərni ⱪilƣan towanglar üqün suƣila qɵmüldürimən. Lekin, məndin keyin tehimu ⱪudrətlik biri kelidu. Mən ⱨətta uning ayiƣini kɵtürüxkimu layiⱪ əməsmən. U silərni Muⱪəddəs Roⱨⱪa ⱨəm otⱪa qɵmüldüridu. ¹²U ⱪolidiki kürək bilən hamandiki sap buƣdayni ambarƣa, saminini ɵqməs otⱪa taxlaydiƣan adəmgə ohxax, ⱨəmmə insanni ayriydu, – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning qɵmüldürülüxi

¹³Xu künlərdə, ⱨəzriti Əysa Yəⱨya pəyƣəmbərdin qɵmüldürüxni ⱪobul ⱪilix üqün, Jəliliyə ɵlkisidin I’ordan dəryasi boyiƣa kəldi. ¹⁴Biraⱪ, Yəⱨya pəyƣəmbər uni qɵmüldürüxkə unimay:

– Sening mening aldimƣa kəlgining nemisi! Mən qɵmüldürüxni əsli səndin ⱪobul ⱪilixim kerək idiƣu? – dedi.

¹⁵Lekin, ⱨəzriti Əysa jawabən:

– Ⱨazir muxundaⱪ bolsun. Qünki, Hudaning iradisini əməlgə axurux üqün, xundaⱪ ⱪiliximiz toƣridur, – dedi.

Xuning bilən, Yəⱨya pəyƣəmbər uni qɵmüldürüxkə ⱪoxuldi. ¹⁶Ⱨəzriti Əysa qɵmüldürülüp sudin qiⱪixiƣa, asman yerildi. U Hudaning Roⱨining kəptər ⱨalitidə asmandin qüxüp, üstigə ⱪonuwatⱪanliⱪini kɵrdi. ¹⁷Andin, ərxtin Hudaning: “Bu mening sɵyümlük Oƣlum, mən uningdin hursənmən!” degən awazi anglandi.

Ⱨəzriti Əysaning sinilixi

¹Uningdin keyin, Muⱪəddəs Roⱨ ⱨəzriti Əysani Xəytanning sinaⱪliridin ɵtküzüx üqün, qɵl-bayawanƣa elip bardi. ²Ⱨəzriti Əysa ⱪiriⱪ keqə-kündüz tamaⱪ yeməy roza tutup, ⱪorsiⱪi taza aqⱪanidi. ³Uni sinimaⱪqi bolƣan Xəytan uning aldiƣa kelip:

– Əgər sən rasttinla Hudaning Oƣli^* bolsang, muxu taxlarni nanƣa aylandurup yə! – dedi.

⁴Ⱨəzriti Əysa uningƣa jawabən:

– Təwratta: “Insan pəⱪət nan bilənla əməs, bəlki Hudaning aƣzidin qiⱪⱪan ⱨərbir sɵz bilənmu yaxaydu” dəp yezilƣan, – dedi.

⁵Andin, Xəytan ⱨəzriti Əysani muⱪəddəs xəⱨər Yerusalemƣa elip bardi wə uni mərkiziy ibadəthanining əng egiz jayiƣa qiⱪirip:

⁶– Hudaning Oƣli bolsang, pəskə səkrəp baⱪⱪina! Qünki Zəburda: “Huda pərixtilirigə sən toƣruluⱪ əmr ⱪilƣan. Putungning taxlarƣa urulmasliⱪi üqün, ular seni ⱪollirida tutuwalidu” dəp yezilƣan əməsmu? – dedi.

⁷– Təwratta: “Rəbbinglar Hudani sinap beⱪixⱪa bolmaydu!” dəpmu yezilƣan, – dedi ⱨəzriti Əysa.

⁸Andin, Xəytan ⱨəzriti Əysani naⱨayiti egiz bir taƣⱪa qiⱪirip, uningƣa dunyadiki barliⱪ dɵlətlərni kɵrkəmliki bilən kɵrsitip:

⁹– Yərgə bax ⱪoyup manga səjdə ⱪilsang, ularning ⱨəmmisini sanga beriwetimən, – dedi.

¹⁰– Yoⱪal, Xəytan! Təwratta: “Rəbbinglar bolƣan Hudaƣila ibadət ⱪilinglar, pəⱪət uningƣila hizmət ⱪilinglar!” deyilgən, – dedi ⱨəzriti Əysa jawabən.

¹¹Buning bilən, Xəytan ⱨəzriti Əysani taxlap ketip ⱪaldi. Pərixtilər kelip ⱨəzriti Əysaning hizmitidə boldi.

Ⱨəzriti Əysaning təlim berixni baxlixi

¹²Ⱨəzriti Əysa Yəⱨyaning tutⱪun ⱪilinƣanliⱪini anglap, Jəliliyə ɵlkisigə ⱪaytip kəldi. ¹³U yurti Nasirədə turmay, Zəbulun wə Naftali rayonidiki Jəliliyə kɵligə yeⱪin Kəpərnaⱨum xəⱨirigə kelip orunlaxti. ¹⁴Buning bilən, Yəxaya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ uⱪturulƣan tɵwəndiki sɵzlər əməlgə axuruldi:

¹⁵“Zəbulun wə Naftali zeminliri,

I’ordan dəryasining nerisida, dengiz tərəptə,

Yəⱨudiy əməslərning Jəliliyə zeminlirida

¹⁶ⱪarangƣuluⱪta yaxiƣanlar

parlaⱪ bir nurni kɵrməktə.

Ɵlüm kɵlənggisidə ⱪalƣan bu əlgə

bir nur qüxidu əmdi.”

¹⁷Xuningdin etibarən, ⱨəzriti Əysa: “Gunaⱨliringlarƣa towa ⱪilinglar, qünki ərxning padixaⱨliⱪi namayan bolux aldida turidu!” dəp təlim berixkə baxlidi.

Ⱨəzriti Əysaning xagirt qaⱪirixi

¹⁸Bir küni, ⱨəzriti Əysa Jəliliyə kɵli boyida ketiwetip, Petrus dəpmu atalƣan Simun wə uning inisi Əndərni kɵrdi. Ular beliⱪqi bolup, kɵlgə tor seliwatatti. ¹⁹Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Manga əgixinglar! Mən silərni beliⱪ tutuxning orniƣa, manga adəm tutidiƣan ⱪilimən, – dedi. ²⁰Ular xu’an beliⱪ torlirini taxlap, ⱨəzriti Əysa bilən mangdi.

²¹Kɵl boyida bir’az mangƣandin keyin, ⱨəzriti Əysa Zəbədiyning oƣulliri Yaⱪup wə Yuⱨannani kɵrdi. Bu ikki ⱪerindax kemidə atisi bilən torlirini ongxawatatti. Ⱨəzriti Əysa ularnimu xagirtliⱪⱪa qaⱪirdi. ²²Ular dərⱨal kemini taxlap, atisi bilən hoxlixip ⱨəzriti Əysa bilən mangdi.

Ⱨəzriti Əysaning jəliliyidə təlim berixi

²³Ⱨəzriti Əysa jəliliyining ⱨəmmə yerini aylinip qiⱪip, ibadəthanilarda təlim berip, Hudaning padixaⱨliⱪi toƣruluⱪ hux həwər tarⱪatti, ⱨər hil aƣriⱪ-silaⱪlarni saⱪaytti. ²⁴U toƣruluⱪ həwər pütkül Süriyə ɵlkisigə tarⱪaldi. U yərdiki halayiⱪ ⱨər hil aƣriⱪ-silaⱪlarƣa muptila bolƣan kesəllərni uning aldiƣa elip kelixti. Ularning bəzilirigə jin qaplaxⱪan, bəzilirining tutⱪaⱪliⱪi bar wə yənə bəziliri paləq kesiligə giriptar bolƣanidi. Ⱨəzriti Əysa ularni saⱪaytti. ²⁵Jəliliyə, On xəⱨər rayoni, Yerusalem, Yəⱨudiyə wə I’ordan dəryasining u ⱪetidin kəlgən top-top adəmlər uningƣa əgixip mangdi.

Ⱨəⱪiⱪiy bəht

¹Ⱨəzriti Əysa kɵpqilikni kɵrüp dɵnggə qiⱪip, u yərdə olturdi. Xagirtlirimu uning yeniƣa kəldi. ²Ⱨəzriti Əysa ularƣa təlim berixkə baxlidi:

³– Ɵzining Hudaƣa bolƣan moⱨtajliⱪini tonup yətkənlər nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, ərxning padixaⱨliⱪi ularningdur.

⁴Ⱪayƣurƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, Huda ularƣa təsəlli beridu.

⁵Mulayim bolƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, yər yüzigə mirashordur ular.

⁶Ⱨəⱪⱪaniyliⱪⱪa intilidiƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, Huda ularni toluⱪ ⱪana’ətləndüridu.

⁷Baxⱪilarƣa rəⱨimdil bolƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, Huda ularƣa rəⱨimdildur.

⁸Ⱪəlbi pak bolƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, ular Hudani kɵridu.

⁹Tinqliⱪ tərəpdarliri nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, Huda ularni pərzəntim dəydu.

¹⁰Hudaning əmrini tutup ziyankəxlikkə uqriƣanlar nəⱪədər bəhtlik!

Qünki, Ərxning Padixaⱨliⱪi ularningdur.

¹¹Mən üqün baxⱪilarning ⱨaⱪarət, ziyankəxlik wə tɵⱨmitigə uqrisanglar, nəⱪədər bəhtliksilər! ¹²Xad-huram bolunglar. Qünki, ərxtə silər üqün kɵp in’am saⱪlanmaⱪta. Burunⱪi pəyƣəmbərlərmu muxundaⱪ ziyankəxliklərgə uqriƣan.

Xagirtlar tuz bolux rolini yoⱪatmasliⱪi kerək

¹³– Silər yər-yüzining tuzidursilər. Ⱨalbuki, əgər tuz ɵz təmini yoⱪatsa, uningƣa ⱪaytidin tuz təmini kirgüzgili bolmaydu. U qaƣda, u ⱨeqnemigə yarimas taxlanduⱪ nərsigə aylinip, kixilərning ayiƣi astida ⱪelixtin baxⱪa ixⱪa yarimaydu.

¹⁴Silər dunyaning nuridursilər. Taƣ üstigə selinƣan xəⱨər yoxurunalmaydu. ¹⁵Yeⱪilƣan qiraƣni ⱨeqkim das astiƣa yoxurup ⱪoymaydu. Əksiqə, qiraƣdanning üstigə ⱪoyidu. Buning bilən, ɵy iqidiki adəmlərgə yoruⱪluⱪ qüxidu. ¹⁶Huddi xuningdək, silərning nurunglar insanlar aldida xundaⱪ qaⱪnisunki, ular silərning ⱪilƣan yahxi əməlliringlarni kɵrüp, ərxtiki Atanglarƣa mədⱨiyilər oⱪusun.

Təwrat ⱨəⱪⱪidə

¹⁷– Meni Təwrat ⱪanunini yaki pəyƣəmbərlərning yazƣanlirini bikar ⱪilƣili kəldi, dəp ⱪalmanglar. Mən ularni bikar ⱪilƣili əməs, bəlki əməlgə axurƣili kəldim. ¹⁸Bilip ⱪoyunglarki, asman-zemin məwjutla bolidikən, ular əməlgə axurulmiƣuqə, Təwratning bir ⱨərpi, ⱨətta birər qekitimu bikar ⱪilinmaydu. ¹⁹Xu səwəbtin, Təwrat ⱪanunining maddiliridin ⱨətta əng kiqiklirigimu hilapliⱪ ⱪilip, baxⱪilarƣa xundaⱪ ⱪilixni ɵgətküqilər Ərxning Padixaⱨliⱪidiki adəmlərning arisida əng ərziməs ⱨesablinidu. Əksiqə, Təwrat ⱪanuniƣa əməl ⱪilƣanlar wə baxⱪilarƣa xundaⱪ ⱪilixni ɵgətküqilər bolsa Ərxning Padixaⱨliⱪida uluƣ ⱨesablinidu. ²⁰Xunga bilip ⱪoyunglarki, silər Hudaƣa boysunuxta Təwrat ustazliri wə Pərisiylərdinmu exip kətmisənglar, ərxning padixaⱨliⱪiƣa kirəlməysilər.

Ƣəzəplinix ⱨəⱪⱪidə

²¹– Əjdadlirimizƣa “ⱪatilliⱪ ⱪilma, ⱪatilliⱪ ⱪilƣan ⱨərⱪandaⱪ adəm sotⱪa tartilidu” deyilgən təlimni angliƣansilər. ²²Lekin xuni bilip ⱪoyunglarki, ⱪerindaxliriƣa ƣəzəpləngənlərmu sotⱪa tartilidu. Ⱪerindaxlirini “əhməⱪ” dəp tilliƣanlar aliy kengəxmidə jawabkarliⱪiƣa tartilidu. Ⱪerindaxlirini “təlwə” dəp ⱨaⱪarətligənlər otluⱪ dozahⱪa qüxidu. ²³Xuning üqün, silər Hudaƣa ⱨədiyə atimaⱪqi bolƣininglarda, ⱪerindaxliringlarning silərgə ⱪorsaⱪ kɵpüki barliⱪi yadinglarƣa yətsə, ²⁴ⱨədiyənglarni ⱪoyup turup, awwal ⱪerindixinglar bilən yarixiwelinglar, andin kelip ⱨədiyənglarni atanglar.

²⁵Əgər üstünglardin ərz ⱪilmaⱪqi bolƣan biri bolsa, sotⱪa qüxüxtin burun uning bilən tezdin yarixiwelinglar. Bolmisa, u silərni sotqiƣa, sotqi bolsa gundipayƣa tapxurup zindanƣa solitiwetidu. ²⁶Bilip ⱪoyunglarki, ⱪoyulƣan jərimanining bir tiyininimu ⱪoymay tɵlimigüqə, zindandin qiⱪalmaysilər.

Zinahorluⱪ ⱨəⱪⱪidə

²⁷– Silər “zina ⱪilmanglar” degən təlimni angliƣan. ²⁸Lekin xuni bilip ⱪoyunglarki, birər ayalƣa xəⱨwaniy kɵzi bilən ⱪariƣan kixi kɵnglidə u ayal bilən zina ⱪilƣan bolidu. ²⁹Xunga, əgər ong kɵzüng seni gunaⱨⱪa azdursa, uni oyup taxliwət. Qünki, pütün bədiningning dozahⱪa taxlanƣinidin, bədiningdiki bir əzaning nabut bolƣini kɵp əwzəl. ³⁰Əgər ong ⱪolung seni gunaⱨⱪa azdursa, uni kesip taxliwət. Qünki, pütün bədiningning dozahⱪa kirginidin kɵrə, bədiningdiki bir əzadin waz kəqkining kɵp əwzəl.

Talaⱪ ⱪilix ⱨəⱪⱪidə

³¹– Silər “kimdəkim ayalini talaⱪ ⱪilsa, talaⱪ hetini bərsun” degən təlimnimu angliƣan. ³²Biraⱪ xuni bilip ⱪoyunglarki, bir adəm ɵz ayalining jinsiy əhlaⱪsizliⱪ ⱪilixidin baxⱪa ixini səwəb ⱪilip uni talaⱪ ⱪilsa ⱨəmdə talaⱪ ⱪilinƣan ayal yənə bir ərgə təgsə, talaⱪ ⱪilƣan adəm ɵz ayalini zinaƣa tutup bərgən bolidu. Talaⱪ ⱪilinƣan ayalni əmrigə alƣan kiximu zina ⱪilƣan bolidu.

Ⱪəsəm ⱪilix ⱨəⱪⱪidə

³³– Silər əjdadliringlarƣa “ⱪəsəmdin ⱪaytma, Pərwərdigaringƣa ⱪilƣan ⱪəsimingdə tur” deyilgən təlimni angliƣan. ³⁴Lekin xuni bilip ⱪoyunglarki, ⱪət’iy ⱪəsəm ⱪilmanglar. Asmanni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilmanglar, qünki ərx uluƣ padixaⱨ Hudaning təhtidur. ³⁵Yaki yərni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilmanglar, qünki zemin Hudaning put ⱪoyidiƣan yeridur. Yerusalemni tilƣa elipmu ⱪəsəm ⱪilmanglar, qünki u yər uluƣ Hudaning xəⱨiridur. ³⁶Ⱨətta ɵz bexinglarni tilƣa elipmu ⱪəsəm ⱪilmanglar, qünki silərning qeqinglarning bir telinimu aⱪ yaki ⱪara rənggə ɵzgərtixkə ⱪurbinglar yətməydu. ³⁷Pəⱪət “ⱨə’ə” degininglar “ⱨə’ə”, “yaⱪ” degininglar “yaⱪ” bolsun. Buningdin ziyadisi Xəytandin kelidu.

Intiⱪam ⱨəⱪⱪidə

³⁸– Silər “ⱪanƣa ⱪan, janƣa jan”^* degən təlimni angliƣan. ³⁹Lekin xuni bilip ⱪoyunglarki, əski bilən təng bolmanglar. Birsi ong yüzünglarƣa ursa, sol yüzünglarnimu tutup beringlar. ⁴⁰Birsi üstünglardin dəwa ⱪilip, kɵnglikinglarni almaⱪqi bolsa, qapininglarnimu selip beringlar. ⁴¹Mubada biri silərgə yük-taⱪisini yüdütüp bir qaⱪirim yol yürüxkə zorlisa, yənə bir qaⱪirim artuⱪ yol yürüp beringlar. ⁴²Birsi silərdin birər nərsə tilisə, tiliginini beringlar. Birsi silərdin birər nərsə ariyət sorisa, uni ⱪuruⱪ ⱪol ⱪayturmanglar.

Düxmənlərgə meⱨir-muⱨəbbət kɵrsitix ⱨəⱪⱪidə

⁴³– Silər “ⱪoxnangni sɵy, düxmininggə nəprətlən” degən təlimni angliƣan. ⁴⁴Lekin xuni bilip ⱪoyunglarki, silərgə düxmənlik ⱪilƣanlarƣimu meⱨir-muⱨəbbət kɵrsitinglar, ziyankəxlik ⱪilƣanlarƣa du’a ⱪilinglar. ⁴⁵Xundaⱪ ⱪilƣanda, ərxtiki atanglar Hudaning ⱨəⱪiⱪiy pərzəntliridin bolalaysilər. Qünki, Huda ⱪuyax nurini yahxilarƣimu, yamanlarƣimu qüxüridu. Yamƣurnimu adalətliklərgimu, adalətsizlərgimu yaƣduridu. ⁴⁶Əgər silər ɵzünglarni yahxi kɵrgənlərgila meⱨir-muⱨəbbət kɵrsətsənglar, buning ⱪandaⱪmu in’amƣa erixküqiliki bolsun? Ⱨətta insapsiz bajgirlarmu xundaⱪ ⱪiliwatmamdu? ⁴⁷Əgər silər dostliringlar bilənla salam-səⱨət ⱪilixsanglar, buning baxⱪilardin nemə pərⱪi? Ⱨətta butpərəslərmu xundaⱪ ⱪilidiƣu! ⁴⁸Xunga, ərxtiki Atanglar mukəmməl bolƣinidək, silərmu xundaⱪ bolunglar.

Həyr-sahawət ⱨəⱪⱪidə

¹– Diⱪⱪət ⱪilinglarki, baxⱪilarƣa kɵz-kɵz ⱪilix üqün yahxi ix ⱪilmanglar. Bundaⱪ ⱪilsanglar, ərxtiki Atanglarning in’amiƣa erixəlməysilər.

²Həyr-sahawət ⱪilƣininglarda, dawrang salmanglar. Sahtipəzlərla baxⱪilarning mahtixiƣa erixix üqün, ibadəthana wə koqilarda xundaⱪ ⱪilidu. Bilip ⱪoyunglarki, ular xundaⱪ ⱪilip baxⱪilarning ⱨɵrmitidin baxⱪa ⱨeqⱪandaⱪ in’amƣa erixəlməydu. ³Xuning üqün, sədiⱪə bərgininglarda ong ⱪolunglarning ⱪiliwatⱪinini sol ⱪolunglar bilmisun. ⁴Sədiⱪənglarni yoxurun beringlar. Xundaⱪ bolƣanda, yoxurun ⱪilinƣan ixlarni bilip turƣuqi ərxtiki Atanglar silərgə in’am beridu.

Du’a ⱨəⱪⱪidə

⁵– Du’a ⱪilƣan waⱪtinglarda, baxⱪilarƣa kɵz-kɵz ⱪilix üqün ibadəthana yaki tɵt koqa aƣzida turuwelip du’a ⱪilidiƣan sahtipəzlərdək du’a ⱪilmanglar. Bilip ⱪoyunglarki, ular xundaⱪ ⱪilip baxⱪilarning ⱨɵrmitidin baxⱪa ⱨeqⱪandaⱪ in’amƣa erixəlməydu.

⁶Du’a ⱪilƣan waⱪtinglarda, ɵygə kirip, ixikni yepip, ərxtiki kɵrünməs Atanglarƣa du’a ⱪilinglar. Səzdürməstin ⱪilinƣan barliⱪ ixlarni bilip turƣuqi ərxtiki Atanglar jəzmən silərgə in’am beridu.

⁷Du’a-tilawət ⱪilƣanda, butpərəslərdək ⱪuruⱪ gəplərni təkrarlawərmənglar. Ular gəpni təkrarlawərsək Huda təlipimizni ijabət ⱪilidu, dəp oylisa kerək. ⁸Silər ularni dorimanglar. Qünki, ərxtiki Atanglar silərning eⱨtiyajinglarni silər tələp ⱪilixtin awwalla bilidu. ⁹Xuning üqün, mundaⱪ du’a ⱪilinglar:

“I ərxtiki Atimiz,

sening naming uluƣlanƣay.

¹⁰Padixaⱨliⱪing yər yüzidə namayan bolƣay.

Iradəng ərxtikidək yər yüzidimu əməlgə axurulƣay.

¹¹Kündilik yeməklikimizni bərgəysən.

¹²Bizgə gunaⱨ ⱪilƣanlarni kəqürginimizdək,

sənmu gunaⱨlirimizni kəqürgəysən.

¹³Bizni azduruluxlardin saⱪlap ⱪalƣaysən.

Bizni yamanliⱪtin^* yiraⱪ ⱪilƣaysən.^*”

¹⁴Silər baxⱪilarning səwənliklirini kəqürsənglar, ərxtiki Atanglarmu silərni kəqüridu. ¹⁵Biraⱪ, silər baxⱪilarning səwənliklirini kəqürmisənglar, ərxtiki Atanglarmu silərni kəqürməydu.

Roza tutux ⱨəⱪⱪidə

¹⁶– Roza tutⱪan waⱪtinglarda, sahtipəzlərdək ⱪiyapətkə kiriwalmanglar. Ular roza tutⱪinini kɵz-kɵz ⱪilix üqün, ɵzlirini pərixan ⱪiyapəttə kɵrsitidu. Xuni bilip ⱪoyunglarki, ular xundaⱪ ⱪilip baxⱪilarning ⱨɵrmitidin baxⱪa ⱨeqⱪandaⱪ in’amƣa erixəlməydu. ¹⁷Silər roza tutⱪanda, qeqinglarni maylap, ɵzünglarni tüzəxtürüp yürünglar. ¹⁸Xu qaƣda, pəⱪət ərxtiki kɵrünməs Atanglardin baxⱪa ⱨeqkim roza tutⱪanliⱪinglarni sezəlməydu. Buning bilən, silərning yoxurun ⱪiliwatⱪan ixinglarnimu bilip turidiƣan ərxtiki Atanglar jəzmən silərgə in’am beridu.

Bayliⱪ ⱨəⱪⱪidə

¹⁹– Yər yüzidə ɵzünglarƣa bayliⱪ toplimanglar. Qünki, bu yərdə ya küyə yəp tügitidu, ya datlixip tügəydu yaki oƣri oƣrilap ketidu. ²⁰Əksiqə, ərxtə ɵzünglarƣa bayliⱪ toplanglar. U yərdə küyə yeməydu, datlaxmaydu, oƣrimu almaydu. ²¹Bayliⱪinglar ⱪəyərdə bolsa, ⱪəlbinglarmu xu yərdə bolidu.

²²Kɵz tənning qiriƣidur. Əgər kɵzünglar yahxi bolsa, yəni kɵzünglar Hudada bolsa, pütün wujudunglar yoruⱪluⱪ bilən tolidu. ²³Əgər kɵzünglar yaman bolsa pütün wujudunglarni ⱪarangƣuluⱪ basidu. Əgər ⱨayatinglardiki “yoruⱪluⱪ” əməliyəttə ⱪarangƣuluⱪ bolsa, u ⱪarangƣuluⱪ nemidegən ⱪorⱪunqluⱪ-ⱨə!

²⁴Ikki hojayinƣa təng hizmət ⱪilalaydiƣan ⱨeqⱪandaⱪ kixi yoⱪ. U yaki buni yaman kɵrüp, uni yahxi kɵridu; yaki buningƣa etibar berip, uningƣa səl ⱪaraydu. Xuningƣa ohxax, silərning birla waⱪitta ⱨəm Hudaning, ⱨəm mal-dunyaning ⱪuli boluxunglar mumkin əməs.

²⁵Xunga bilip ⱪoyunglarki, turmuxunglarƣa kerəklik yemək-iqmək yaki uqanglarƣa kiyidiƣan kiyim-keqəktin ƣəm ⱪilmanglar. Ⱨayatliⱪ yeməktin, tən kiyim-keqəktin kɵp əziz əməsmu? ²⁶Kɵktiki uqarⱪanatlarƣa ⱪaranglar! Ular terimaydu, yiƣmaydu, ambarda ozuⱪmu saⱪlimaydu. Ərxtiki Atanglar ularnimu aq ⱪoymiƣan yərdə, silərning rizⱪinglarni qoⱪum beridu. Qünki, silər axu ⱪuxlardin kɵp əziz əməsmu? ²⁷Aranglarda ⱪaysinglar ƣəm-ⱪayƣu bilən ɵmrünglarni kiqikkinə uzartalaysilər?

²⁸Kiyim-keqək üqün ƣəm ⱪilixning nemə ⱨajiti?! Daladiki yawa güllərning ⱪandaⱪ ɵsidiƣanliⱪiƣa ⱪarap beⱪinglar! Ular ixmu ⱪilmaydu, kiyimmu tikməydu; ²⁹lekin silərgə xuni eytayki, ⱨətta uluƣ padixaⱨ Sulaymanning ⱨəxəmətlik tonlirimu bu yawa güllərning güzəllikigə təng keləlməydu. ³⁰Əy ixənqi ajizlar! Hudadin nemixⱪa gumanliniwatisilər? Daladiki bügüni eqilsa, ətisi ⱪurup oqaⱪⱪa ⱪalinidiƣan axu gül-giyaⱨlarni axunqə bezigən Huda silərni tehimu kiyindürməsmu? ³¹Xundaⱪ ikən, “nemə yəymiz, nemə iqimiz, nemə kiyimiz?” dəp ƣəm ⱪilmanglar. ³²Yəⱨudiy əməslər mana xu nərsilər üqün izdinidu. Biraⱪ, ərxtiki Atanglar silərning bu nərsilərgə moⱨtajliⱪinglarni bilidu. ³³Xundaⱪ ikən, ⱨəmmidin muⱨimi Hudaning padixaⱨliⱪi wə ⱨəⱪⱪaniyliⱪi ⱨəⱪⱪidə izdininglar. U qaƣda, Huda silərgə mana bularning ⱨəmmisini ⱪoxup təⱪdim ⱪilidu. ³⁴Xuning üqün, ətidin ƣəm ⱪilmanglar. Ətining ƣemi ətigə ⱪalsun. Ⱨər künning dərdi xu küngə yetidu.

Baxⱪilarning üstidin ⱨɵküm ⱪilmanglar

¹– Baxⱪilarning üstidin ⱨɵküm ⱪilip yürmənglar. Bolmisa, silərmu Hudaning ⱨɵkümigə uqraysilər. ²Qünki, silər baxⱪilar üstidin ⱪandaⱪ ɵlqəm bilən ⱨɵküm ⱪilsanglar, Hudamu silərning üstünglardin xundaⱪ ɵlqəm bilən ⱨɵküm qiⱪiridu. Silər baxⱪilarƣa ⱪandaⱪ ɵlqəm bilən ɵlqəp bərsənglar, Hudamu silərgə xundaⱪ ɵlqəm bilən ɵlqəp beridu. ³Nemə üqün buradiringning ⱨərə kepikidək kiqik səwənlikinila kɵrüp, ɵzüngdiki limdək qong gunaⱨni kɵrməysən?! ⁴Ɵzüngdə xunqə qong gunaⱨ turuⱪluⱪ, buradiringgə: “Kɵzüngdiki ⱨərə kepikini eliwetəy!” degining ⱪandaⱪ gəp? ⁵Əy sahtipəz! Awwal ɵzüngning kɵzidiki limni eliwət. Buning bilən, eniⱪ kɵrüp, buradiringning kɵzidiki ⱨərə kepikini eliwetələysən.

Hux həwərni anglaxni halimaydiƣanlar ⱨəⱪⱪidə

⁶– Itⱪa muⱪəddəs nərsini bərmənglar yaki tongguzning aldiƣa ünqə-mərwayitlarni taxlap ⱪoymanglar. Qünki, it kəynigə burulup silərni talaydu; tongguz ünqə-mərwayitlarni ayaƣ astida dəssəp yanjiydu.

Tiligənlər erixidu

⁷– Du’a ⱪilip tilənglar, Huda tiligininglarni beridu. Izdənglar, tapisilər. Ixikni ⱪeⱪinglar, eqilidu. ⁸Qünki, tiligənlər erixidu, izdigənlər tapidu, ixikni ⱪaⱪⱪanlarƣa ixik eqilidu. ⁹Əgər oƣlunglar nan tələp ⱪilsa, silər uningƣa tax berəttinglarmu? ¹⁰Beliⱪ tələp ⱪilsa, yilan berəttinglarmu? ¹¹Gunaⱨkar bolƣan silər pərzəntliringlarƣa yahxi nərsilərni berixni bilgən yərdə, ərxtiki Atanglar tiligənlərgə yahxi nərsilərni tehimu iltipat ⱪilmasmu?

¹²Baxⱪilarning ɵzünglarƣa ⱪandaⱪ mu’amilə ⱪilixini kütsənglar, silərmu ularƣa xundaⱪ mu’amilə ⱪilinglar. Təwrat ⱪanuni wə pəyƣəmbərlərning təlimatliri mana xu.

Hudaning padixaⱨliⱪiƣa kiridiƣan dərwaza

¹³– Tar dərwazidin kiringlar. Qünki, kixini ⱨalakətkə elip baridiƣan dərwaza kəng, yol asan bolup, bu dərwazidin kiridiƣanlar kɵp. ¹⁴Biraⱪ, ⱨayatliⱪⱪa elip baridiƣan dərwaza tar, yol təs bolup, uni izdəp tapalaydiƣanlarmu az.

Ikki hil mewə dərihi

¹⁵– Aldinglarƣa ⱪoy terisigə oriniwelip kəlgən, iqi yirtⱪuq qilbɵridək sahta pəyƣəmbərlərdin ⱨoxyar bolunglar. ¹⁶Silər ularni “mewiliri”din tonuwalalaysilər. Tikəndin üzüm, ⱪamƣaⱪtin ənjür alƣili bolmaydu. ¹⁷Yahxi dərəh yahxi mewə beridu, yaman dərəh yaman mewə beridu. ¹⁸Yahxi dərəh yaman mewə bərməydu. Yaman dərəh yahxi mewə bərməydu. ¹⁹Yahxi mewə bərməydiƣan ⱨərbir dərəh kesilip otⱪa taxlinidu. ²⁰Xuningdək, sahta pəyƣəmbərlərni ularning “mewiliri”din tonuwalalaysilər.

Ⱨəⱪiⱪiy xagirt

²¹– Meni “Rəbbim, Rəbbim” degənlərning ⱨəmmisila Ərxning Padixaⱨliⱪiƣa kirəlməydu. Pəⱪət ərxtiki Huda’atamning iradisini ada ⱪilƣanlarla kirələydu. ²²Ⱪiyamət künidə nurƣun kixilər manga: “Rəbbim, Rəbbim, biz sening naming bilən Hudaning wəⱨiysini yətküzduⱪ” wə “sening naming bilən jinlarni ⱪoƣliduⱪ, nurƣun mɵjizilərni kɵrsəttuⱪ” dəydu. ²³Ⱨalbuki, u qaƣda mən ularƣa: “Silərni əzəldin tonumaymən. Kɵzümdin yoⱪilinglar, əy yamanliⱪ ⱪilƣuqilar” dəymən.

Ikki hil imarət salƣan kixilər

²⁴– Demək, bu sɵzlirimni anglap əməl ⱪilƣanlar imarətni ⱪoram tax üstigə salƣan əⱪilliⱪ kixilərgə ohxaydu. ²⁵Boran soⱪup, yamƣur urup, kəlkün kəlgən təⱪdirdimu, u imarət ɵrülməydu. Qünki, uning uli ⱪoram taxning üstigə selinƣan. ²⁶Biraⱪ, sɵzlirimni anglap turup, əməl ⱪilmaydiƣanlar imarətni ⱪumning üstigə ⱪurƣan əhməⱪlərgə ohxaydu. ²⁷Undaⱪ imarət boran, yamƣur wə kəlkünning ⱨujumiƣa uqriƣanda ɵrülüp ketidu, ɵrülgəndimu intayin paji’əlik ɵrülidu!

²⁸Ⱨəzriti Əysa bu sɵzlirini ayaƣlaxturƣandin keyin, halayiⱪ uning təlimlirigə ⱨəyran ⱪelixti. ²⁹Qünki, ⱨəzriti Əysaning təlimliri nopuzluⱪ idi, Təwrat ustazliriningkigə ohximaytti.

Ⱨəzriti Əysaning mahaw kesilini saⱪaytixi

¹Ⱨəzriti Əysa taƣdin qüxkəndə, top-top kixilər uningƣa əgixip mangdi. ²Mahaw kesiligə^* giriptar bolƣan bir kixi ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip, tizlinip:

– Təⱪsir, əgər halisingiz, meni kesilimdin saⱪaytip pak ⱪilƣaysiz! – dedi. ³Ⱨəzriti Əysa uningƣa ⱪolini təgküzüp turup:

– Halaymən, pak bolƣin, – dewidi, bu adəmning bədinidiki mahaw kesili xu’an saⱪaydi. ⁴Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Ⱨazir bu ixni ⱨeqkimgə tinma, lekin udul mərkiziy ibadəthaniƣa berip roⱨaniyƣa ɵzüngning saⱪayƣanliⱪingni kɵrsət. Andin, buni baxⱪilarƣa ispatlax üqün, Musa pəyƣəmbərning əmri boyiqə mahaw kesilidin saⱪayƣanlar ⱪilixⱪa tegixlik ⱪurbanliⱪni ⱪil, – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning Rimliⱪ yüzbexining qakirini saⱪaytixi

⁵Ⱨəzriti Əysa Kəpərnaⱨum xəⱨirigə barƣanda, Rimliⱪ bir yüzbexi uning aldiƣa kelip, xapa’ət tiləp:

⁶– Təⱪsir, qakirim paləq bolup ⱪaldi, naⱨayiti azab iqidə ɵydə yatidu, – dedi.

⁷– Mən berip uni saⱪaytip berəy, – dedi ⱨəzriti Əysa.

⁸Yüzbexi:

– Təⱪsir, ɵyümgə kelixingizgə ərziməymən. Pəⱪət bir eƣizla sɵz ⱪilip ⱪoysingiz, qakirim saⱪiyip ketidu. ⁹Meningmu üstümdə baxliⱪim, ⱪol astimda ləxkərlirim bar. Birigə bar desəm baridu, birigə kəl desəm, kelidu. Qakirimƣa bu ixni ⱪil desəm, u xu ixni ⱪilidu, – dedi.

¹⁰Bu gəplərni anglap, ⱨəyran bolƣan ⱨəzriti Əysa billə kəlgənlərgə:

– Bilip ⱪoyunglarki, bundaⱪ ixənqni Isra’illar iqidə uqratmiƣanidim. ¹¹Silərgə xuni eytayki, məxriⱪ wə məƣribtin nurƣun Yəⱨudiy əməslər kelip, Ərxning Padixaⱨliⱪida əjdadlirimiz Ibraⱨim, Is’ⱨaⱪ wə Yaⱪuplar bilən bir dastihanda olturidu. ¹²Lekin, Ərxning Padixaⱨliⱪining mirashorliri bolƣan nurƣun Yəⱨudiylar taxⱪiriƣa, ⱪarangƣuluⱪⱪa ⱨəydilip, u yərdə ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlitidu, – dedi. ¹³Andin, yüzbexiƣa:

– Ɵyünggə ⱪayt, ixənginingdək bolidu, – dedi. Ⱨeliⱪi qakarning kesili xu’an səllimaza saⱪiyip kətti.

Ⱨəzriti Əysaning nurƣun kesəllərni saⱪaytixi

¹⁴Ⱨəzriti Əysa Petrusning ɵyigə barƣanda, Petrusning ⱪeynanisining ⱪizitmisi ɵrləp, orun tutup yetip ⱪalƣanidi. ¹⁵Ⱨəzriti Əysa uning ⱪolini tutuxi bilənla ⱪizitmisi yenip kətti. U ayal dərⱨal ornidin turup, ⱨəzriti Əysani kütüxkə baxlidi.

¹⁶Ⱪarangƣu qüxkəndə, kixilər jin qaplaxⱪan nurƣun adəmlərni ⱨəzriti Əysaning aldiƣa elip kelixti. Ⱨəzriti Əysa bir eƣiz sɵz bilənla ulardiki jinlarni ⱪoƣliwətti wə kesəllərning ⱨəmmisini saⱪaytti. ¹⁷Buning bilən, Yəxaya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ uⱪturulƣan: “Aƣriⱪ-silaⱪlirimizni u kɵtürdi, kesəllirimizni üstigə aldi” degən sɵz əməlgə axuruldi.

Ⱨəzriti Əysaƣa əgixixning bədəlliri

¹⁸Ⱨəzriti Əysa ətrapiƣa olixiwalƣan kixilərni kɵrüp, xagirtliriƣa kɵlning u ⱪetiƣa ɵtüp ketixni buyrudi. ¹⁹Xu qaƣda, Təwrat ustazliridin biri kelip, uningƣa:

– Ustazim, siz ⱪəyərgə barmang, mən sizgə əgixip mangimən, – dedi.

²⁰Biraⱪ, ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Tülkining ɵngküri, ⱪuxning uwisi bar. Biraⱪ, Insan’oƣlining^* bexini ⱪoyƣudək yerimu yoⱪ, – dedi.

²¹Yənə bir xagirti ⱨəzriti Əysaƣa:

– Ustaz, atam ɵlüp uni yərlikkə ⱪoyƣuqə kütüp, andin sizgə əgixəyqu! – dedi.

²²Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Manga əgəxkin! Ɵlgənlərni roⱨi ɵlüklər ɵzliri yərlikkə ⱪoysun, – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning boranni tinqitixi

²³Ⱨəzriti Əysa kemigə qüxti, xagirtlirimu qüxüp billə mangdi. ²⁴Kɵl üstidə uxtumtut ⱪattiⱪ boran qiⱪip kətkəqkə, dolⱪunlar kemidin ⱨalⱪip kətti. Bu qaƣda, ⱨəzriti Əysa uhlawatatti. ²⁵Xagirtlar uni oyƣitip:

– Ustaz, ƣərⱪ bolux aldida turimiz, bizni ⱪutuldurƣaysiz! – dedi.

²⁶– Nemanqə ⱪorⱪisilər, ixənqinglar nemidegən ajiz! – dedi ⱨəzriti Əysa wə ornidin turup, boran-qapⱪun wə dolⱪunlarƣa buyruⱪ ⱪildi. Xuning bilən, boran wə dolⱪunlar pütünləy tinqidi.

²⁷Xagirtlar intayin ⱨəyran bolup, bir-birigə:

– Bu zadi ⱪandaⱪ adəmdu? Ⱨətta boran wə dolⱪunlarmu uning gepini anglaydikən-ⱨə! – dəp ketixti.

Ⱨəzriti Əysaning jin qaplaxⱪan ikki adəmni saⱪaytixi

²⁸Ⱨəzriti Əysa kɵlning u ⱪetidiki Gadara degən jayƣa barƣinida, uningƣa jin qaplaxⱪan ikki kixi yoluⱪti. Gɵr ⱪilinidiƣan ɵngkürlərni makan tutⱪan bu ikki kixi xunqə wəⱨxiy idiki, ⱨeqkim bu yərdin ɵtüxkə jür’ət ⱪilalmaytti. ²⁹Ular ⱨəzriti Əysani kɵrgən ⱨaman:

– I Hudaning Oƣli, iximizƣa arilaxma! Sən waⱪit-sa’iti kəlməstinla bizni ⱪiyniƣili kəldingmu? – dəp towlidi.

³⁰Xu ətrapta qong bir top tongguz padisi ozuⱪlinip yürətti. ³¹Jinlar ⱨəzriti Əysaƣa yalwurup:

– Əgər sən bizni ⱨəydəp qiⱪarmaⱪqi bolsang, tongguz padisiƣa kirgüzüwətkin, – dedi.

³²Ⱨəzriti Əysa:

– Qiⱪinglar! – dewidi, jinlar qiⱪip, tongguzlarning tenigə kirip kətti. Pütün tongguz padisi patiparaⱪ bolup, yügürgən peti tik yardin qüxüp, kɵlgə ƣərⱪ boldi.

³³Tongguz baⱪⱪuqilar xəⱨərgə ⱪeqip kirip, bu ixning bax-ahirini wə jin qaplaxⱪan kixilərning kəqürmixlirini halayiⱪⱪa tarⱪatti. ³⁴Xuning bilən, pütün xəⱨərdikilər ⱨəzriti Əysa bilən kɵrüxüxkili qiⱪti. Ular uni kɵrgəndə, uning bu yərdin qiⱪip ketixini tələp ⱪildi.

Ⱨəzriti Əysaning paləq kesilini saⱪaytixi

¹Ⱨəzriti Əysa kemigə qüxüp kɵldin ɵtüp, ɵzi turƣan xəⱨər Kəpərnaⱨumƣa ⱪaytip kəldi. ²Kixilər zəmbilgə yatⱪuzulƣan bir paləqni uning aldiƣa elip kəldi. Ularning ixənqini kɵrgən ⱨəzriti Əysa ⱨeliⱪi paləqkə:

– Oƣlum, hatirjəm bol, gunaⱨliring kəqürüm ⱪilindi, – dedi.

³Birⱪanqə Təwrat ustazliri kɵnglidə “bu adəm kupurluⱪ ⱪildi” dəp oylidi.

⁴Ularning kɵnglidə nemə oylawatⱪanliⱪini bilgən ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Nemə üqün yaman oyda bolisilər? ⁵“Gunaⱨliring kəqürüm ⱪilindi” deyix asanmu yaki “ornungdin tur, mang!” deyixmu? Əlwəttə, eytmaⱪ asan, ⱪilmaⱪ təs. ⁶Əmma, ⱨazir Insan’oƣlining yər yüzidə gunaⱨlarni kəqürüm ⱪilix ⱨoⱪuⱪiƣa igə ikənlikini ispatlap berəy, – dedi. Andin, paləq kesəlgə:

– Ornungdin tur, orun-kɵrpəngni yiƣixturup ɵyünggə ⱪayt, – dəp buyrudi.

⁷Ⱨeliⱪi adəm ornidin turup ɵyigə ⱪaytti. ⁸Buni kɵrgən kɵpqilik ⱪorⱪuxup, insanƣa bundaⱪ ⱨoⱪuⱪni bərgən Hudaƣa mədⱨiyilər oⱪuxti.

Ⱨəzriti Əysaning Məttani xagirtliⱪⱪa qaⱪirixi

⁹Ⱨəzriti Əysa u yərdin qiⱪip aldiƣa ⱪarap ketiwatⱪanda, bir bajgirni kɵrdi. Uning ismi Mətta bolup, baj yiƣidiƣan jayda olturatti. Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Manga əgəxkin! – dedi.

Mətta ornidin turup, uningƣa əgəxti.

¹⁰Ⱨəzriti Əysa Məttaning ɵyidə meⱨmandarqiliⱪta boluwatⱪanda, nurƣun bajgirlar^* wə gunaⱨkar dəp ⱪaralƣan bir ⱪisim kixilərmu kirip, ⱨəzriti Əysa wə uning xagirtliri bilən ⱨəmdastihan boldi. ¹¹Buni kɵrgən Pərisiylər ⱨəzriti Əysaning xagirtliriƣa:

– Ustazinglarning bajgir wə gunaⱨkarlar bilən bir dastihanda olturƣini ⱪandaⱪ gəp?! – deyixti.

¹²Bu gəpni angliƣan ⱨəzriti Əysa:

– Saƣlam adəm əməs, bəlki kesəl adəmla tewipⱪa moⱨtajdur. ¹³Muⱪəddəs yazmilarda: “Mən ⱪurbanliⱪ ⱪilixinglarni əməs, rəⱨim-xəpⱪət kɵrsitixinglarni istəymən” deyilgən. Silər berip bu sɵzning mənisini ɵgininglar. Mən ɵzlirini durus ⱨesablaydiƣanlarni əməs, bəlki ɵzlirining gunaⱨlirini tonuydiƣanlarni qaⱪirƣili kəldim, – dedi.

Koniƣa esiliwalmasliⱪ

¹⁴Xu waⱪitlarda, Yəⱨya pəyƣəmbərning xagirtliri kelip, ⱨəzriti Əysaƣa:

– Biz wə Pərisiylər roza tutimiz, sizning xagirtliringiz nemixⱪa tutmaydu? – dəp soraxti.

¹⁵Ⱨəzriti Əysa jawabən mundaⱪ dedi:

– Toyi boluwatⱪan yigit tehi toy ziyapitidə turƣan qaƣda, meⱨmanlar ⱨaza tutup oltursa ⱪandaⱪ bolƣini!? Əlwəttə bolmaydu! Əmma yigitning ulardin elip ketilidiƣan küni kelidu, ənə xu qaƣda ular ⱪayƣu-ⱨəsrət qəkkinidin roza tutidu.

¹⁶Ⱨeqkim kona kɵngləkkə kirixip ketidiƣan yengi rəhttin yamaⱪ salmaydu. Undaⱪ ⱪilsa, kiyim yuyulƣanda yengi yamaⱪ kirixip, kiyimni yirtip taxlaydu. Nətijidə, yirtiⱪ tehimu yoƣinap ketidu. ¹⁷Xuningdək, ⱨeqkim yengi xarabni kona tulumƣa ⱪaqilimaydu. Əgər undaⱪ ⱪilsa, yengi xarabning kɵpüxi bilən tulum yerilidu-də, xarabmu tɵkülüp ketidu. Demək, tulummu kardin qiⱪidu. Xuning üqün, yengi xarabni yengi tulumƣa ⱪaqilax kerək. Xundaⱪ ⱪilƣanda, ⱨər ikkilisini saⱪlap ⱪalƣili bolidu.

Tirildürülgən ⱪiz wə saⱪaytilƣan ayal

¹⁸Ⱨəzriti Əysa Yəⱨya pəyƣəmbərning xagirtliriƣa bu sɵzlərni ⱪiliwatⱪan waⱪtida, məlum bir ibadəthanining bir məs’uli kelip, ⱨəzriti Əysaning ayiƣiƣa yiⱪilip:

– Mening ⱪizim ⱨazirla ɵlüp kətti, siz berip uningƣa ⱪolingizni təgküzüp ⱪoysingiz, u tirilidu, – dedi.

¹⁹Ⱨəzriti Əysa ornidin turup, xagirtlirini elip, uning bilən billə bardi.

²⁰Yolda hun təwrəx kesiligə giriptar bolƣiniƣa on ikki yil bolƣan bir ayal ⱨəzriti Əysaning arⱪa təripidin kelip, uning qapinining pexini silidi. ²¹U iqidə “ⱨəzriti Əysaning qapinini tutsamla, qoⱪum saⱪiyip ketimən” dəp oyliƣanidi.

²²Ⱨəzriti Əysa kəynigə burulup, uningƣa ⱪarap:

– Ⱪizim, hatirjəm bol, ixənqing seni saⱪaytti! – deyixigila, ⱨeliⱪi ayal saⱪiyip kətti.

²³Ⱨəzriti Əysa ⱨeliⱪi ibadəthana məs’ulining ɵyigə kirip, nəy qeliwatⱪan wə ⱨaza tutup yiƣlawatⱪan adəmlər topini kɵrüp, ²⁴ularƣa:

– Qiⱪip ketinglar, bu ⱪiz ɵlmidi, uhlap ⱪaptu, – dedi.

Biraⱪ, halayiⱪ uni məshirə ⱪildi. ²⁵Kixilər qiⱪiriwetilgəndin keyin, ⱨəzriti Əysa ⱪiz yatⱪan ɵygə kirip, uning ⱪolidin tartti. Ⱪiz ornidin turdi. ²⁶Bu həwər pütün ətrapⱪa tarⱪaldi.

Bimarlarning saⱪaytilixi

²⁷Ⱨəzriti Əysa u yərdin qiⱪip ketiwatⱪanda, ikki ⱪariƣu uning kəynidin kelip:

– I padixaⱨ Dawutning əwladi,^* bizgə rəⱨim ⱪilƣaysiz! – dəp warⱪirap kətti.

²⁸Ⱨəzriti Əysa ɵygə kirgəndin keyin, ⱨeliⱪi ikki ⱪariƣu uning aldiƣa kəldi. Ⱨəzriti Əysa ulardin:

– Silər mening silərni saⱪaytixⱪa ⱪadir ikənlikimgə ixinəmsilər? – dəp soridi.

– I Rəbbim, ixinimiz, – dəp jawab bərdi ular.

²⁹Ⱨəzriti Əysa ularning kɵzlirigə ⱪolini təgküzüp turup:

– Ixəngininglardək bolsun! – deyixigila, ³⁰ularning kɵzliri eqildi. Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Bu ixni ⱨeqkimgə tinmanglar! – dəp ⱪattiⱪ tapilidi. ³¹Lekin, ular u yərdin qiⱪipla, bu ixni ətrapⱪa yeyiwətti.

³²Ular qiⱪip kətkəndin keyin, jin qaplaxⱪan bir gaqa ⱨəzriti Əysaning aldiƣa elip kelindi. ³³Ⱨəzriti Əysa uningdiki jinni ⱪoƣlixi bilənla, ⱨeliⱪi adəm zuwanƣa kəldi. Halayiⱪ ⱨəyran bolup:

– Bundaⱪ ix Isra’iliyidə zadi kɵrülüp baⱪmiƣan, – deyixti.

³⁴Lekin, Pərisiylər:

– U jinlarni ularning baxliⱪiƣa tayinip ⱨəydəydikən, – deyixti.

Ⱨəzriti Əysaning kixilərgə bolƣan meⱨir-muⱨəbbiti

³⁵Ⱨəzriti Əysa pütün xəⱨər, yeza-ⱪixlaⱪlarni arilap, ⱨərⱪaysi ibadəthanilarda təlim berip, ərxning padixaⱨliⱪiƣa da’ir hux həwərni tarⱪatti wə həlⱪ iqidiki ⱨər hil kesəllik wə aƣriⱪ-silaⱪlarni saⱪaytti. ³⁶U top-top adəmlərni kɵrüp ularƣa iq aƣritti, qünki ular ⱪoyqisiz ⱪoy padiliridək panaⱨsiz biqarilər idi. ³⁷Xuning bilən, u xagirtliriƣa:

– Ⱪutⱪuzuluxⱪa intilidiƣanlar mol ⱨosuldək kɵp, biraⱪ ⱨosulni elix üqün ixləydiƣanlar az ikən. ³⁸Ⱨosulning igisi bolƣan Hudadin kɵprək ixqi əwətip, ⱨosulni yiƣiwelixni tilənglar, – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning on ikki xagirtini əwətixi

¹Ⱨəzriti Əysa on ikki xagirtini yeniƣa qaⱪirip, ularƣa jinlarni ⱨəydəx wə ⱨər hil aƣriⱪ-silaⱪlarni saⱪaytix ⱨoⱪuⱪini bərdi. ²Bu on ikki xagirtning isimliri mundaⱪ: Petrus dəpmu atalƣan Simun wə uning inisi Əndər, Zəbədiyning oƣli Yaⱪup wə uning ⱪerindixi Yuⱨanna, ³Filip wə Bartolomay, Tomas wə bajgir Mətta, Ⱨalpayning oƣli Yaⱪup wə Taday, ⁴wətənpərwər dəp atalƣan Simun wə ⱨəzriti Əysaƣa satⱪunluⱪ ⱪilƣan Yəⱨuda Ixⱪariyot.

⁵Ⱨəzriti Əysa bu on ikki xagirtini həlⱪning arisiƣa əwətixtin awwal, ularƣa mundaⱪ tapilidi:

– Yəⱨudiy əməslərning zeminliriƣa barmanglar. Samariyiliklərning xəⱨərlirigimu barmanglar. ⁶Uningdin kɵrə, Hudaning yoⱪalƣan ⱪoy padiliri, yəni Isra’illar arisiƣa beringlar. ⁷Barƣan yeringlarda: “Ərxning Padixaⱨliⱪi namayan bolux aldida turidu!” dəp jakarlanglar. ⁸Kesəllərni saⱪaytinglar, ɵlüklərni tirildürünglar, mahaw kesəllirini saⱪaytinglar, jinlarni ⱨəydiwetinglar. Bu imtiyazlarni ⱨəⱪsiz alƣanikənsilər, ⱨəⱪsiz ixlitinglar. ⁹Ⱨəmyaninglarda altun, kümüx wə mis pullarni elip yürmənglar. ¹⁰Səpərgə qiⱪⱪanda nə hurjun, nə birər artuⱪ kɵnglək, nə ayaƣ, nə ⱨasa eliwalmanglar. Qünki, hizmətkar kimgə hizmət ⱪilsa, xuningdin ix ⱨəⱪⱪi elixⱪa ⱨəⱪliⱪ.

¹¹Birər xəⱨər yaki yeziƣa barƣan waⱪtinglarda, aldi bilən u yərdə silərni ⱪobul ⱪilixni halaydiƣan kixini izdəp tepip, u yərdin kətküqə xu kixining ɵyidə turunglar. ¹²Birər ɵygə kirgininglarda, ularƣa amanliⱪ tilənglar. ¹³Əgər u a’ilidikilər silərni ⱪobul ⱪilsa, ularƣa tiligən amanliⱪinglar ijabət bolidu. Əgər silərni ⱪobul ⱪilmisa, tiligən amanliⱪinglar ɵzünglarƣa yanidu. ¹⁴Silərni ⱪobul ⱪilmiƣan, sɵzünglarni anglimiƣan kixining ɵyidin yaki xu xəⱨərdin ayrilƣininglarda, ularni agaⱨlandurux üqün ayiƣinglardiki topini ⱪeⱪiwetinglar. ¹⁵Bilip ⱪoyunglarki, u xəⱨərdikilərning ⱪiyamət küni tartidiƣan jazasi Sodom wə Gomora^* xəⱨiridiki rəzil kixilərning tartidiƣan jazasidinmu eƣir bolidu!

Kəlgüsidiki ziyankəxlik

¹⁶– Mana, mən silərni ⱪoylarni bɵrilərning arisiƣa əwətkəndək əwətimən. Xunga, yilandək səzgür, kəptərdək sadda bolunglar. ¹⁷Kixilərdin pəhəs bolunglar. Ular silərni tutⱪun ⱪilip sotⱪa tapxurup beridu, ibadəthanilirida ⱪamqilaydu. ¹⁸Silər manga ixəngənlikinglar üqün, waliy wə padixaⱨlar aldiƣa elip berilip soraⱪⱪa tartilisilər. Buning bilən, ularning wə Yəⱨudiy əməslərning aldida mening guwaⱨqilirim bolisilər. ¹⁹Soraⱪ ⱪilinƣan waⱪtinglarda, ⱪandaⱪ jawab berix yaki nemə deyixtin əndixə ⱪilmanglar. Qünki, u qaƣda ⱪilidiƣan sɵzliringlar silərgə nesip ⱪilinidu. ²⁰Silər ɵzünglar sɵzliməysilər, bəlki ərxtiki Atanglarning roⱨi silər arⱪiliⱪ sɵzləydu.

²¹Ⱪerindax ⱪerindixiƣa, ata balisiƣa ha’inliⱪ ⱪilip, ularni ɵlümgə tutup beridu. Balilarmu ata-anisi bilən ⱪarxilixip, ularni ɵlümgə ittiridu. ²²Manga ixəngənlikinglar üqün, ⱨəmmə adəm silərgə ɵqmənlik ⱪilidu, lekin ahirƣiqə bərdaxliⱪ bərgənlər jəzmən ⱪutⱪuzulidu. ²³Ular silərgə bir xəⱨərdə ziyankəxlik ⱪilsa, yənə bir xəⱨərgə ⱪeqip beringlar. Bilip ⱪoyunglarki, silər Isra’iliyining pütün xəⱨərlirini arilap bolƣuqə, Insan’oƣli ⱪaytip kelidu.

²⁴Xagirt ustazidin, ⱪul hojayinidin üstün turmaydu. ²⁵Xuning üqün, xagirt ustazidək, ⱪul hojayinidək bolƣiniƣa ⱪana’ət ⱪilsun. Ular ɵyning bexi bolƣan meni “jinlarning padixaⱨi Xəytan” dəp atiƣan yərdə, ɵyning əzaliri bolƣan silərni tehimu zor ⱨaⱪarət ⱪilmamdu?

²⁶Biraⱪ, bundaⱪlardin ⱪorⱪmanglar. Qawisi qitⱪa yeyilmaydiƣan ⱨeqⱪandaⱪ yoxurun ix, axkarilanmaydiƣan ⱨeqⱪandaⱪ məhpiyətlik yoⱪtur. ²⁷Mening silərgə məhpiy eytⱪanlirimni silər oquⱪ-axkara eytiweringlar. Ⱪuliⱪinglarƣa piqirlap eytⱪanlirimni həlⱪi’aləmgə jakarlanglar. ²⁸Teninglarni ɵltürsimu, jeninglarni alalmaydiƣanlardin ⱪorⱪmanglar. Əksiqə, teninglarnimu, jeninglarnimu dozahta ⱨalak ⱪilalaydiƣan Hudadin ⱪorⱪunglar. ²⁹Ikki ⱪuxⱪaqni bir tənggigə setiwalƣili bolsimu, lekin ərxtiki Atanglar bilməy turup, ulardin birsimu yərgə qüxməs. ³⁰Silərgə kəlsək, ⱨətta silərning ⱨərbir tal qeqinglarningmu ⱨesabi bar. ³¹Xundaⱪ ikən, ⱪorⱪmanglar. Qünki, silər Huda üqün nurƣunliƣan ⱪuxⱪaqtinmu ⱪimmətlik-də!

³²Kɵpqilik aldida meni etirap ⱪilƣanlarni mənmu ərxtiki Atamning aldida etirap ⱪilimən. ³³Biraⱪ, kɵpqilik aldida meni rət ⱪilƣanlarni mənmu ərxtiki Atam aldida rət ⱪilimən.

Tinqliⱪ wə jedəl-majira

³⁴– Meni dunyaƣa tinqliⱪ elip kəldimikin, dəp oylap ⱪalmanglar. Mən tinqliⱪ əməs, bəlki jedəl-majira elip kəldim. ³⁵Mening wəjimdin oƣul atisiƣa, ⱪiz anisiƣa, kelin ⱪeynanisiƣa ⱪarxi qiⱪidu. ³⁶Adəmning düxmini ɵz a’ilisidiki kixilərdur.

³⁷Ata-anisini məndinmu əziz kɵridiƣanlar mening xagirtim boluxⱪa layiⱪ əməs. Pərzəntlirini məndinmu əziz kɵridiƣanlarmu mening xagirtim boluxⱪa layiⱪ əməs. ³⁸Ɵzining krestini kɵtürüp,^* manga əgəxmigənlərmu xagirtim boluxⱪa layiⱪ əməs. ³⁹Ɵz ⱨayatini ayaydiƣanlar əksiqə uningdin məⱨrum bolidu. Mən üqün ɵz ⱨayatini ayimaydiƣanlar uningƣa erixidu.

⁴⁰Silərni ⱪobul ⱪilƣanlar meni ⱪobul ⱪilƣan bolidu; meni ⱪobul ⱪilƣanlar bolsa meni əwətküqi Hudani ⱪobul ⱪilƣan bolidu. ⁴¹Bir pəyƣəmbərni Hudaning sɵzini yətküzgənliki səwəbidin ⱪobul ⱪilƣanlar pəyƣəmbər bilən ohxax in’amƣa erixidu. Durus adəmni uning durus bolƣanliⱪi səwəbidin ⱪobul ⱪilƣanlarmu xu adəm bilən ohxax in’amƣa erixidu. ⁴²Bilip ⱪoyunglarki, ⱨəzriti Əysaning xagirti dəp, xagirtlirim iqidiki əng ərziməs birigə ⱨətta birər qinə soƣuⱪ su bərgən kiximu jəzmən mening in’amimdin məⱨrum ⱪalmaydu.

Yəⱨya pəyƣəmbərning so’ali

¹Ⱨəzriti Əysa on ikki xagirtiƣa tapilap bolƣandin keyin, Jəliliyidiki ⱨərⱪaysi xəⱨərlərdə təlim berix wə hux həwərni jakarlax üqün, u yərdin ayrildi.

²Zindandiki Yəⱨya pəyƣəmbər Əysa Məsiⱨning ⱪilƣan ixlirini anglap, xagirtlirini əwətip, ular arⱪiliⱪ ⱨəzriti Əysadin: ³“Huda bizgə əwətməkqi bolƣan ⱪutⱪuzƣuqi sizmu yaki baxⱪa birsi keləmdu?” dəp soridi.

⁴Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Silər ⱪaytip berip, yaratⱪan mɵjizilirimni wə eytⱪan təlimlirimni Yəⱨyaƣa yətküzüp: ⁵“Korlarning kɵzi eqildi, tokurlar mangalaydiƣan boldi, mahaw kesili bolƣanlar saⱪaydi, gaslar angliyalaydiƣan boldi, ⱨətta ɵlgənlərmu tirildi wə kəmbəƣəllərgə hux həwər yətküzüldi” dəp eytinglar. ⁶Yəⱨyaƣa yənə: “Məndin gumanlanmay, manga təwrənməy ixəngənlər nemidegən bəhtlik!” dəp ⱪoyunglar, – dedi.

⁷Yəⱨya pəyƣəmbərning xagirtliri kətkəndin keyin, ⱨəzriti Əysa kɵpqilikkə Yəⱨya toƣruluⱪ mundaⱪ dedi:

– Silər burun Yəⱨyani izdəp qɵlgə barƣininglarda, zadi ⱪandaⱪ bir adəmni kɵrməkqidinglar? Məydani xamalda yəlpünüp turƣan ⱪomuxtək təwrinip turidiƣan bir yahxiqaⱪnimu? ⁸Yaki qirayliⱪ kiyingən bir esilzadinimu? Ⱨərgiz undaⱪ əməs! Bundaⱪ kiyimlərni kiyidiƣanlar qɵldin əməs, han ordisidin tepilidu. ⁹Əməliyəttə, silər bir pəyƣəmbərni kɵrgili qiⱪtinglar. Əmdi bilip ⱪoyunglarki, Yəⱨya pəyƣəmbərdinmu üstündur. ¹⁰Qünki, muⱪəddəs yazmilarda:

“Mana, aldingda əlqimni əwətimən.

U sening yolungni aldin’ala təyyarlaydu”

dəp yezilƣan wə bu yərdiki “əlqim” dəl Yəⱨya pəyƣəmbərni kɵrsitidu. ¹¹Bilip ⱪoyunglarki, insanlar arisida qɵmüldürgüqi Yəⱨyadinmu uluƣ kixi otturiƣa qiⱪⱪini yoⱪ, əmma ərxning padixaⱨliⱪidiki əng ərziməs birsimu uningdin uluƣ bolidu. ¹²Qɵmüldürgüqi Yəⱨya otturiƣa qiⱪⱪan künlərdin beri, ərxning padixaⱨliⱪi zorawanliⱪⱪa uqrimaⱪta. Zorawanlar uningƣa ⱨujum ⱪilmaⱪta. ¹³Hudaning padixaⱨliⱪi toƣrisida Yəⱨya pəyƣəmbərning zamaniƣiqə bolƣan barliⱪ pəyƣəmbərlərning təlimliridə, xundaⱪla Təwratta aldin bexarət berilgən. ¹⁴Əgər ⱪobul ⱪilalisanglar, mening “ⱪaytip kelixi muⱪərrər bolƣan Ilyas pəyƣəmbər dəl Yəⱨya pəyƣəmbərning ɵzidur.” degən sɵzümgə ixininglar.^*¹⁵Bu sɵzlərni ⱪuliⱪinglarda qing tutunglar!

¹⁶Bu zamanning silərdək kixilirini zadi kimlərgə ohxitay? Ular huddi koqida olturuwelip, bir-birigə: ¹⁷“Biz silərgə sunay qelip bərsək, ussul oynimidinglar. Matəm muzikisini qelip bərsək, ⱨazimu tutmidinglar” dəp rənjiydiƣan tuturuⱪsiz balilarƣa ohxaydu.

¹⁸Qünki, Yəⱨya pəyƣəmbər kelip roza tutatti, xarab iqməytti. Xuning bilən, ular: “Uningƣa jin tegiptu” deyixti. ¹⁹Insan’oƣli bolsa ⱨəm yəydu ⱨəm iqidu. Biraⱪ, ular: “Taza bir toymas ⱨaraⱪkəx ikən. U bajgir wə baxⱪa gunaⱨkarlarning dosti” deyixidu. Bilip ⱪoyunglarki, ⱨekmət bərgən mewisi bilən tonulidu.

Ⱨəzriti Əysani rət ⱪilƣanlar

²⁰Andin, ⱨəzriti Əysa ɵzi nurƣun mɵjizilərni kɵrsətkən xəⱨərlərdiki towa ⱪilmiƣanlarni əyibləp, mundaⱪ dedi:

²¹– Ⱨalinglarƣa way, əy Ⱪorazinliⱪlar! Ⱨalinglarƣa way, əy Bəytsaydaliⱪlar! Silər üqün yaratⱪan mɵjizilirimni Tir wə Sidon degən yatlar xəⱨərliridə yaratⱪan bolsam, u yərlərdiki həlⱪ burunla məyüsləngən ⱨalda mataƣa yɵginip, külgə milinip, gunaⱨliriƣa towa ⱪilƣan bolatti. ²²Bilip ⱪoyunglarki, ⱪiyamət küni Hudaning silərgə beridiƣan jazasi Tir wə Sidondikilərningkidinmu eƣir bolidu. ²³Əy Kəpərnaⱨumluⱪlar! Asmanƣa qiⱪmaⱪqimidinglar? Əksiqə, dozahⱪa taxlinisilər. Qünki, aranglarda yaratⱪan mɵjizilirimni Sodomda yaratⱪan bolsam, u xəⱨər bügünki küngiqə məwjut bolƣan bolatti. ²⁴Xuni bilip ⱪoyunglarki, ⱪiyamət küni Hudaning silərgə beridiƣan jazasi Sodomdikilərningkidinmu eƣir bolidu.

Ⱨəzriti Əysaning huxalliⱪi

²⁵Xuningdin keyin, ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Pütün aləmning Igisi bolƣan i Ata! Sən bu ⱨəⱪiⱪətlərni ɵzini əⱪilliⱪ, bilimlik qaƣlaydiƣan kixilərdin yoxurup, kiqik balilardək səbiy kixilərgə axkariliƣanliⱪing üqün, sanga mədⱨiyilər oⱪuymən. ²⁶Xundaⱪ Ata, sening ɵz haⱨixing ənə xu idi.

²⁷Atam ⱨəmmini manga təⱪdim ⱪildi. Meni Atamdin baxⱪa ⱨeqkim ⱨəⱪiⱪiy tonumaydu. Atamnimu mən wə mən ɵzüm axkarilaxni halaydiƣan kixilərdin baxⱪa ⱨeqkim ⱨəⱪiⱪiy tonumaydu.

²⁸Əy japakəxlər wə eƣir yükni üstigə alƣanlar! Mening yenimƣa kelinglar, mən silərgə aramliⱪ berəy. ²⁹Mulayim wə kəmtərmən. Xunga, mening boyunturuⱪumƣa kirip, məndin ɵgininglar. Xundaⱪ ⱪilƣanda, kɵnglünglar aram tapidu. ³⁰Mening boyunturuⱪumda bolux asan, təlipim eƣir əməs.

Dəm elix küni ⱨəⱪⱪidiki məsilə

¹Xu künlərdiki bir dəm elix küni, ⱨəzriti Əysa buƣdayliⱪtin ɵtüp ketiwatatti. Ⱪorsiⱪi eqip kətkən xagirtliri baxaⱪlarni üzüwelip, yeyixkə baxlidi. ²Buni kɵrgən Pərisiylər ⱨəzriti Əysaƣa:

– Ⱪarang, xagirtliringiz dəm elix küni qəkləngən ixni^* ⱪiliwatidu, – deyixti.

³Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Padixaⱨ Dawut wə uning ⱨəmraⱨlirining aq ⱪalƣanda ⱪandaⱪ ⱪilƣanliⱪini muⱪəddəs yazmilardin oⱪumiƣanmu? ⁴U ibadəthanidiki muⱪəddəs jayƣa kirip, Hudaƣa atalƣan nanlarni roⱨaniydin sorap, ⱨəmraⱨliri bilən billə yegən. Ⱨalbuki, bu nanlarni roⱨaniylardin baxⱪa ⱨərⱪandaⱪ kixining yeyixi Təwrat ⱪanuniƣa hilap idi. ⁵Xuningƣa ohxax, ibadəthanida ixləydiƣan roⱨaniylar dəm elix künliri ixliməslik əmrini buzsimu, Təwratta ular gunaⱨkar dəp yezilmiƣan. Silər buni oⱪup baⱪmiƣanmu? ⁶Bilip ⱪoyunglarki, bu yərdə ibadəthanidinmu uluƣi bar. ⁷Əgər silər Hudaning: “Mən ⱪurbanliⱪ ⱪilixinglarni əməs, rəⱨim-xəpⱪət kɵrsitixinglarni istəymən” degən sɵzining mənisini bilsənglaridi, bigunaⱨ kixilərni gunaⱨkar, dəp ⱪarimayttinglar. ⁸Mən Insan’oƣli dəm elix künining Igisidurmən.

Ⱪoli ⱪurup kətkən bimarning saⱪaytilixi

⁹Ⱨəzriti Əysa u yərdin ayrilip, ularning ibadəthanisiƣa bardi. ¹⁰Ibadəthanida bir ⱪoli ⱪurup kətkən bir adəm bar idi. Bəzi Pərisiylər ⱨəzriti Əysaning üstidin ərz ⱪilixⱪa baⱨanə tepix məⱪsitidə uningdin:

– Dəm elix küni kesəl saⱪaytix Təwrat ⱪanuniƣa uyƣunmu? – dəp soridi.

¹¹Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab bərdi:

– Birəringlarning ⱪoyi oriƣa qüxüp kətsə, dəm elix küni deməy, uni dərⱨal tartip qiⱪiriwalmamsilər? ¹²Adəm ⱪoydin kɵp ⱪimmətliktə! Demək, dəm elix küni yahxiliⱪ ⱪilix Təwrat ⱪanuniƣa uyƣun. ¹³Andin, ⱨəzriti Əysa ⱨeliⱪi kesəlgə:

– Ⱪolungni uzat, – dedi. U adəm ⱪolini uzitixi bilənla ⱪoli əsligə kelip, yənə bir ⱪoliƣa ohxax ⱨalətkə ⱪaytti. ¹⁴Buning bilən, Pərisiylər taxⱪiriƣa qiⱪip, ⱨəzriti Əysani ⱪandaⱪ jayliwetix ⱨəⱪⱪidə məsliⱨət ⱪilixti.

Huda talliƣan hizmətkar

¹⁵Buni bilgən ⱨəzriti Əysa u yərdin ayrildi. Nurƣun kixilər uningƣa əgixip mangdi. Ⱨəzriti Əysa ularning arisidiki bimarlarning ⱨəmmisini saⱪaytti ¹⁶wə ularƣa ɵzining kim ikənlikini baxⱪilarƣa axkarilimasliⱪni tapilidi. ¹⁷Buning bilən, Yəxaya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ uⱪturulƣan munu sɵzlər əməlgə axuruldi:

¹⁸“Mana mening talliƣan hizmətkarim,

dilim sɵygən yeⱪinim,

uningdin hursənmən!

Roⱨimni ata ⱪilimən uningƣa;

u adalətni jakarlaydu pütkül həlⱪlərgə.

¹⁹U talax-tartix ⱪilmas, quⱪanmu kɵtürməs.

Koqilardimu ⱨeqkim uning awazini anglimas.

²⁰Ezilgən ⱪomuxni sundurmas,

ɵqəy dəp ⱪalƣan qiraƣnimu ɵqürməs,

taki adalət zəpər ⱪuqⱪuqə,

²¹pütkül həlⱪlər uning namiƣa ümid baƣlar.”

Ⱨəzriti Əysa Xəytandin küqlüktur

²²Xu qaƣda, ⱨəzriti Əysaning aldiƣa jin qaplixiwalƣan kor wə gaqa biri elip kelindi. Ⱨəzriti Əysa uni saⱪaytip, sɵzliyələydiƣan wə kɵrələydiƣan ⱪildi. ²³Halayiⱪ ⱨəyran boluxup:

– Əjəba, bu padixaⱨ Dawutning əwladimidu? – deyixti.

²⁴Bu sɵzni angliƣan Pərisiylər:

– U jinlarni ularning baxliⱪi bolƣan Xəytanƣa tayinip ⱨəydəydikən, – deyixti.

²⁵Ularning nemə oylawatⱪanliⱪini bilgən ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Əgər bir dɵləttikilər ikki guruⱨⱪa bɵlünüp soⱪuxsa, u dɵlət zawalliⱪⱪa yüz tutidu. Ⱨərⱪandaⱪ xəⱨər yaki a’ilidikilər ɵz’ara jedəl-majira ⱪilixsa, ularmu wəyran boluxtin saⱪlinalmaydu. ²⁶Əgər Xəytan ɵz baxⱪuruxida bolƣan jinlarni ⱨəydisə, ɵz-ɵzigə ⱪarxi qiⱪⱪan bolidu. Undaⱪta, uning padixaⱨliⱪi ⱪandaⱪmu put tirəp turalisun? ²⁷Əgər mən jinlarni ularning padixaⱨi bolƣan Xəytanƣa tayinip ⱨəydisəm, silərning əgəxküqiliringlar jinlarni ⱨəydəxtə kimgə tayandi?! Eytⱪanliringlarning hata ikənlikini ɵz əgəxküqiliringlar dəlilləp beridu. ²⁸Əməliyəttə, mən Hudaning Roⱨiƣa tayinip jinlarni ⱨəydiwəttim. Bu, Hudaning padixaⱨliⱪining aranglarda namayan bolƣanliⱪini ispatlaydu.

²⁹Bir kixi küqtünggür birsining ɵyigə kirip, uning melini ⱪandaⱪ bulap ketəlisun? Pəⱪət xu küqtünggür adəmni baƣliyaliƣanlarla uning ɵyini bulang-talang ⱪilalaydu.

³⁰Mən bilən bir yolda mangmiƣanlar manga ⱪarxi turƣuqilardur. Manga yiƣiwelixⱪa yardəm bərmigənlər tozutuwətküqilərdur. ³¹Xuning üqün bilip ⱪoyunglarki, insanlarning ɵtküzgən gunaⱨliri wə ⱪilƣan kupurluⱪlirining ⱨəmmisini kəqürüxkə bolidu. Lekin, Muⱪəddəs Roⱨⱪa ⱪilinƣan kupurluⱪ kəqürülməydu. ³²Insan’oƣliƣa ⱪarxi sɵz ⱪilƣanlar kəqürümgə erixələydu; lekin Muⱪəddəs Roⱨⱪa ⱪarxi gəp ⱪilƣanlar bu dunyadimu, u dunyadimu kəqürümgə erixəlməydu.

Adəmni əməliyitidin tonux

³³– Silər dərəhni mewisidin pərⱪ etixinglar kerək. Mewə dərihi yahxi bolsa, beridiƣan mewisimu yahxi bolidu. Mewə dərihi yaman bolsa, beridiƣan mewisimu yaman bolidu. Qünki, ⱨərⱪandaⱪ dərəh mewisidin bilinidu.

³⁴Əy zəⱨərlik yilanlar! Silər yaman tursanglar, aƣzinglardin ⱪandaⱪmu yahxi gəp qiⱪsun? Qünki, kɵngüldə nemə bolsa, eƣizdin xu qiⱪidu. ³⁵Yahxi adəm ⱪəlbidiki yahxiliⱪidin yahxiliⱪ qiⱪiridu. Yaman adəm ⱪəlbidiki yamanliⱪidin yamanliⱪ qiⱪiridu. ³⁶Bilip ⱪoyunglarki, silər ⱪilƣan ⱨərbir eƣiz ⱪuruⱪ gepinglar üqün ⱪiyamət küni ⱨesab berisilər. ³⁷Ɵz sɵzliringlar bilən ya aⱪlinisilər, ya gunaⱨkar bolup qiⱪisilər.

Karamət kɵrsitix təlipi

³⁸Xu qaƣda, bəzi Təwrat ustazliri wə Pərisiylər ⱨəzriti Əysadin:

– Ustaz, ⱪudritingizning Hudadin kəlgənlikini karamət bilən kɵrsətkəysiz, – dedi. ³⁹Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Osal wə wapasiz kixilər karamət kɵrsət, dəpla turidu. Biraⱪ, silərgə Yunus pəyƣəmbərning karamitidin baxⱪa kɵrsitilidiƣan ikkinqi karamət yoⱪ. ⁴⁰Yunus pəyƣəmbər yoƣan bir beliⱪning ⱪorsiⱪida üq keqə-kündüz ⱪandaⱪ turƣan bolsa, Insan’oƣlimu yərning baƣrida üq keqə-kündüz xundaⱪ turidu.^*⁴¹Ⱪiyamət küni Ninəwi xəⱨiridiki həlⱪmu ⱪopup, silərning üstünglardin xikayət ⱪilidu. Qünki, ular Yunus pəyƣəmbərning təlimini anglap, yaman yoldin ⱪaytⱪan. Biraⱪ, bu yərdə Yunus pəyƣəmbərdinmu uluƣ birsi silərni yaman yoldin ⱪaytixⱪa qaⱪirsa, ⱪulaⱪ salmidinglar. ⁴²Ⱪiyamət küni Ərəbistandiki Xəba padixaⱨliⱪining ayal padixaⱨimu ornidin turup, silərning üstünglardin xikayət ⱪilidu. Qünki, u padixaⱨ Sulaymanning aⱪilanə sɵzlirini anglax üqün, uzun yollarni besip kəlgən. Mana, ⱨazir bu yərdə padixaⱨ Sulaymandinmu uluƣi bar.

Jinning ⱪaytip kelixi

⁴³– Jin birər adəmning tenidin ⱨəydiwetilgəndin keyin, ⱪurƣaⱪ dalalarni arilap qiⱪip, turidiƣan jay izdəydu, biraⱪ tapalmaydu ⁴⁴wə: “Ilgiriki ɵyümgə ⱪaytay” dəydu. Xuning bilən, jin u adəmning tenigə ⱪaytip kelip, uning dilining yənila box, xundaⱪla pakiz tazilinip rətləngən ɵydək bolup ⱪalƣanliⱪini bayⱪaydu-də, ⁴⁵ɵzidinmu bəttər yəttə jinni baxlap kirip billə turidu. Buning bilən, ⱨeliⱪi adəmning keyinki ⱨali burunⱪidinmu yamanlixip ketidu. Bu zamanning rəzil adəmlirining ⱨalimu mana xundaⱪ bolidu.

Ⱨəzriti Əysaning anisi wə iniliri

⁴⁶Ⱨəzriti Əysa həlⱪⱪə dawamliⱪ sɵzləwatⱪanda, anisi bilən iniliri kelip, uning bilən sɵzləxməkqi bolup taxⱪirida turuxti. ⁴⁷Birəylən ⱨəzriti Əysaƣa:

– Aningiz wə iniliringiz siz bilən sɵzliximiz dəp sirtta turidu, – dedi.

⁴⁸– Kim mening anam, kim mening inilirim? – dedi ⱨəzriti Əysa u kixigə. ⁴⁹Andin, u ⱪoli bilən xagirtlirini kɵrsitip:

– Mana anam, mana inilirim! ⁵⁰Qünki, kim ərxtiki Atamning iradisigə əməl ⱪilsa, xu mening aka-inim, aqa-singlim wə anamdur, – dedi.

Uruⱪ qeqix toƣrisidiki təmsil

¹Xu küni, ⱨəzriti Əysa ɵydin qiⱪip, kɵl boyida olturatti. ²Ətrapiƣa nurƣun adəm yiƣilƣaqⱪa, u bir kemigə qiⱪip olturdi. Halayiⱪ bolsa kɵl boyida turuxatti. ³Ⱨəzriti Əysa ularƣa təmsil bilən nurƣun ⱨekmətlərni eytip bərdi. U mundaⱪ dedi:

– Bir deⱨⱪan uruⱪ qaqⱪili etiziƣa qiⱪiptu. ⁴Qaqⱪan uruⱪlirining bəziliri qiƣir yol üstigə qüxüptu, ⱪuxlar kelip ularni yəp ketiptu. ⁵Bəziliri tupriⱪi kəm taxliⱪ yərlərgə qüxüptu. Topisi nepiz bolƣanliⱪtin, tezla ünüp qiⱪiptu, ⁶lekin qongⱪur yiltiz tartmiƣaqⱪa, kün qiⱪix bilənla solixip ⱪurup ketiptu. ⁷Bəziliri tikənlərning arisiƣa qüxüptu, tikənlər ɵsüp maysilarni besiwaptu. ⁸Bəziliri bolsa munbət tupraⱪⱪa qüxüptu. Ularning bəziliri yüz ⱨəssə, bəziliri atmix ⱨəssə, yənə bəziliri ottuz ⱨəssə ⱨosul beriptu. ⁹Bu sɵzlərni ⱪuliⱪinglarda qing tutunglar!

Təmsillərning məⱪsiti

¹⁰Xagirtliri kelip, ⱨəzriti Əysadin:

– Siz nemə üqün kɵpqilikkə təlim bərgəndə təmsil kəltürisiz? – dəp soridi.

¹¹Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ jawab bərdi:

– Ərxning padixaⱨliⱪining sirliri ularƣa əməs, silərning bilixinglarƣa berildi. ¹²Qünki, kimdə əⱪil-parasət bolsa, uningƣa tehimu kɵp berilidu. Uningdiki əⱪil-parasət exip-taxⱪuqə bolidu. Lekin, kimdə əⱪil-parasət bolmisa, uningda bar bolƣinimu elip ketilidu. ¹³Ularƣa təmsil bilən sɵzliximning səwəbi xuki, ular ⱪarisimu kɵrməydu, anglisimu tingximaydu ⱨəm ⱨəⱪiⱪiy qüxənməydu. ¹⁴Buning bilən, Hudaning Yəxaya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ aldin’ala eytⱪan munu sɵzliri əməlgə axuruldi:

“Sɵzlirimni anglaysilər, anglaysilər, qüxənməysilər.

Ⱪilƣanlirimƣa ⱪaraysilər, ⱪaraysilər, mənisini uⱪmaysilər.

¹⁵Qünki, bu həlⱪning zeⱨni zə’ipləxkən.

Ular ⱪulaⱪlirini etiwalƣan, kɵzlirinimu yumuwalƣan.

Undaⱪ bolmisidi, kɵzliri kɵrətti, ⱪulaⱪlirimu anglaytti,

zeⱨni oyƣinip, manga ⱪaytatti. Mənmu ularni saⱪaytattim.”

¹⁶Lekin, silər nəⱪədər bəhtlik! Qünki, kɵzünglar kɵridu, ⱪuliⱪinglar anglaydu. ¹⁷Bilip ⱪoyunglarki, burunⱪi nurƣun pəyƣəmbərlər wə durus adəmlər silər kɵrgən wə angliƣanlarni kɵrüxni wə anglaxni arzu ⱪilƣan bolsimu, muradiƣa yetəlmidi.

Uruⱪ qeqix toƣrisidiki təmsilning qüxəndürülüxi

¹⁸– Əmdi uruⱪ qeqix toƣrisidiki təmsilning mənisini anglanglar. ¹⁹Əgər biri Hudaning padixaⱨliⱪi toƣrisidiki sɵzni anglap turup qüxənmisə, Xəytan kelip uning kɵngligə qüxkən sɵzni elip ketidu. Bu dəl qiƣir yol üstigə qeqilƣan uruⱪlardur. ²⁰Tupriⱪi kəm taxliⱪ yərlərgə qeqilƣan uruⱪlarƣa kəlsək, ular Hudaning sɵzini anglap, huxalliⱪ bilən dərⱨal ⱪobul ⱪilƣanlarƣa təmsil ⱪilinƣan. ²¹Ⱨalbuki, Hudaning sɵzi ularda yiltiz tartmiƣaqⱪa, ular uzunƣa bərdaxliⱪ berəlməydu. Hudaning sɵzigə ixəngənlikidin ⱪiyinqiliⱪ yaki ziyankəxlikkə uqrisa, Huda yolidin dərⱨal qətnəp ketidu. ²²Tikənlərning arisiƣa qeqilƣini xundaⱪ adəmlərgə təmsil ⱪilinƣanki, bu adəmlər Hudaning sɵzini anglisimu, lekin kɵngligə bu dunyaning əndixiliri, bayliⱪning eziⱪturuxi kiriwelip, Hudaning sɵzini boƣuwetidu-də, ular ⱨosulsiz ⱪalidu. ²³Munbət tupraⱪⱪa qeqilƣan uruⱪlar bolsa Hudaning sɵzini anglap qüxəngən adəmgə təmsil ⱪilinƣan. Bundaⱪ adəmlər əlwəttə ⱨosul beridu, bəziliri yüz ⱨəssə, bəziliri atmix ⱨəssə, yənə bəziliri ottuz ⱨəssə ⱨosul beridu.

Yawa ot toƣrisidiki təmsil

²⁴Ⱨəzriti Əysa ularƣa baxⱪa bir təmsilni sɵzləp bərdi:

– Ərxning padixaⱨliⱪi etizƣa yahxi uruⱪ qaqⱪan adəmgə ohxaydu. ²⁵Bir keqisi, ⱨəmmə adəm uyⱪuƣa qɵmgəndə, u adəmning düxmini kelip, buƣdayning arisiƣa yawa ot uruⱪlirini qeqiwetip ketiptu. ²⁶Maysilar ɵsüp baxaⱪ qiⱪarƣanda, yawa otlarmu kɵrünüxkə baxlaptu. ²⁷Hojayinning qakarliri kelip, uningƣa: “Hojayin, siz etizƣa yahxi uruⱪ qaqⱪanidingizƣu, bu yawa otlar nədin kelip ⱪaldi?” dəptu. ²⁸“Bu bir düxmənning ixi” dəptu hojayin. Qakarlar: “Berip yawa otlarni yuluwətsək ⱪandaⱪ?” dəp soraptu. ²⁹“Yaⱪ! Yawa otlarni yulimiz desənglar, buƣdaylarmu yulunup ketixi mumkin. ³⁰Ularni ɵsüxigə ⱪoyuwetinglar. Orma waⱪtida, mən ormiqilarƣa: ‘awwal yawa otlarni yulup, kɵydürüx üqün baƣlap yiƣiwelinglar, andin buƣdaylarni yiƣip ambirimƣa ⱪaqilanglar’ dəymən” dəptu hojayin.

Ⱪiqa uruⱪi wə hemirturuq toƣrisidiki təmsillər

³¹Ⱨəzriti Əysa ularƣa yənə bir təmsilni sɵzləp bərdi:

– Ərxning padixaⱨliⱪi huddi bir adəmning etizƣa qaqⱪan ⱪiqa uruⱪiƣa ohxaydu. ³²Ⱪiqa uruⱪi pütün uruⱪlarning iqidə əng kiqik bolsimu, u ⱨərⱪandaⱪ zira’əttin egiz ɵsüp kɵqət^* bolidu, ⱨətta ⱪuxlarmu kelip uning xahlirida uwulaydu.

³³Ⱨəzriti Əysa ularƣa baxⱪa bir təmsilni sɵzləp bərdi:

– Ərxning padixaⱨliⱪi huddi hemirturuqⱪa ohxaydu. Ayal hemirturuqni bir halta unƣa ⱪoxup yuƣursa, bu hemirturuq pütün hemirni bolduralaydu.

³⁴Ⱨəzriti Əysa bu ixlarning ⱨəmmisini təmsillər bilən kɵpqilikkə bayan ⱪildi. U təmsil kəltürməy turup ⱨeqⱪandaⱪ təlim bərməytti. ³⁵Buning bilən, bir pəyƣəmbər arⱪiliⱪ aldin’ala eytilƣan munu sɵzlər əməlgə axuruldi:

“Aƣzimni təmsil sɵzləx bilən aqimən,

dunya apiridə bolƣandin beri sir bolup kəlgən ixlarni tilƣa alimən.”

Yawa ot toƣrisidiki təmsilning qüxəndürülüxi

³⁶Xuningdin keyin, ⱨəzriti Əysa kɵpqiliktin ayrilip ɵygə kirdi. Xagirtliri yeniƣa kelip:

– Etizdiki yawa otlar toƣrisidiki təmsilni qüxə dürüp ⱪoysingiz, – dedi.

³⁷Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Yahxi uruⱪlarni qaqⱪan Insan’oƣlidur. ³⁸Etiz dunya bolup, yahxi uruⱪlar Ərxning Padixaⱨliⱪining mirashorliridur. Yawa otlar bolsa Xəytanƣa təwə bolƣanlardur. ³⁹Yawa ot uruⱪlirini qaqⱪan düxmən Xəytandur. Orma waⱪti zaman ahiri, ormiqilar bolsa pərixtilərdur. ⁴⁰Yawa otlar ⱪandaⱪ yulunup otⱪa taxlanƣan bolsa, zaman ahiridimu xundaⱪ bolidu. ⁴¹Insan’oƣli pərixtilirini əwətip, insanlarni gunaⱨⱪa azdurƣan wə yamanliⱪ ⱪilƣanlarning ⱨəmmisini ɵz padixaⱨliⱪidin xallap, ⁴²ularni lawuldap turƣan otⱪa taxlaydu. Ular u yərdə ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlitidu. ⁴³Ⱨəⱪⱪaniy adəmlər u qaƣda atisi Hudaning padixaⱨliⱪida ⱪuyaxtək qaⱪnaydu. Bu sɵzlərni ⱪuliⱪinglarda qing tutunglar!

Həzinə wə ünqə-mərwayit toƣrisidiki təmsillər

⁴⁴– Ərxning Padixaⱨliⱪi huddi etizda yoxurulƣan bir həzinigə ohxaydu. Uni tepiwalƣuqi ⱨayajan iqidə həzinini ⱪaytidin yoxurup, xu etizni setiwelix üqün bar-yoⱪini setiwetidu.

⁴⁵Ərxning Padixaⱨliⱪi yənə ⱪimmət baⱨaliⱪ ünqə-mərwayitlarni izdigən sodigərgə ohxaydu. ⁴⁶Sodigər naⱨayiti ⱪimmət baⱨaliⱪ bir mərwayitni tapⱪanikən, ⱪaytip berip bar-yoⱪini setip, u mərwayitni setiwalidu.

Tor taxlax toƣrisidiki təmsil

⁴⁷– Ərxning Padixaⱨliⱪi yənə dengizƣa taxlinip ⱨər hil beliⱪlarni tutidiƣan torƣa ohxaydu. ⁴⁸Tor toxⱪanda, beliⱪqilar uni ⱪirƣaⱪⱪa tartip qiⱪiridu. Andin olturup, yahxi beliⱪlarni ilƣiwelip, sewətlərgə ⱪaqilap, naqarlirini taxliwetidu. ⁴⁹Ⱪiyamət künimu xundaⱪ bolidu. Pərixtilər kelip yaman kixilərni ⱨəⱪⱪaniy kixilərdin ayriydu ⁵⁰wə ularni lawuldap turƣan otⱪa taxlaydu. Ular u yərdə ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlitidu.

⁵¹Ⱨəzriti Əysa ulardin:

– Bu sɵzlərni qüxəndinglarmu? – dəp soridi.

– Qüxənduⱪ, – dəp jawab bərdi ular.

⁵²Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Ərxning Padixaⱨliⱪi toƣruluⱪ təlim alƣan Təwrat ustazi huddi həzinisidin koninila əməs, bəlki yengi nərsilərnimu elip qiⱪⱪan hojayinƣa ohxaydu.

Nasirəliklərning ⱨəzriti Əysani rət ⱪilixi

⁵³Ⱨəzriti Əysa bu təmsillərni sɵzləp bolƣandin keyin, u yərdin ayrilip, ⁵⁴ɵz yurtiƣa kətti wə ɵz yurtidiki ibadəthanida həlⱪⱪə təlim berixkə baxlidi. Uning təlimini angliƣan həlⱪ ⱨəyran bolup:

– Bu adəmning bunqiwala əⱪil-parasiti wə mɵjizə yaritix ⱪudriti nədin kəlgəndu? ⁵⁵U pəⱪət addiy bir yaƣaqqining oƣliƣu? Uning anisining ismi Məryəm; Yaⱪup, Yüsüp, Simun wə Yəⱨudalar uning ⱪerindaxliri əməsmu? ⁵⁶Singillirining ⱨəmmisi ɵz iqimizdiƣu? Xundaⱪ turuⱪluⱪ, uningdiki bu ⱪabiliyətlər zadi nədin kəlgəndu? – deyixətti. ⁵⁷Xuning bilən, ular uni rət ⱪildi. Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Pəyƣəmbər ɵz yurti wə ɵz ɵyidə ⱨɵrmətkə sazawər bolmaydu.

⁵⁸Ularning etiⱪadsizliⱪi tüpəylidin ⱨəzriti Əysa u yərdə kɵp mɵjizə kɵrsətmidi.

Qɵmüldürgüqi Yəⱨyaning ɵltürülüxi

¹U künlərdə, ⱨəzriti Əysa toƣrisidiki həwərlərni angliƣan Ⱨirod han ²ⱪol astidikilərgə:

– Bu adəm qɵmüldürgüqi Yəⱨya bolsa kerək, u qoⱪum ɵlümdin tiriliptu. Uning pəwⱪul’addə ⱪudrətlərgə igə bolƣanliⱪining səwəbi ənə xu, – dedi.

³Ⱨirodning bundaⱪ deyixining səwəbi, u ɵgəy akisi Filipning ayali Ⱨirodiyəni tartiwalƣanda, u ayalning təlipi bilən Yəⱨyani tutⱪun ⱪilip, zindanƣa taxliƣanidi. ⁴Qünki, Yəⱨya Ⱨirodⱪa: “Akangning ayalini tartiwelixing Təwrat ⱪanuniƣa hilaptur” dəp kəlgənidi. ⁵Ⱨirod xu səwəbtin Yəⱨyani ɵltürməkqi bolƣan bolsimu, biraⱪ həlⱪtin ⱪorⱪⱪanidi, qünki həlⱪ Yəⱨyani pəyƣəmbər, dəp ⱪaraytti.

⁶Ⱨirodning tuƣulƣan küni, ayali Ⱨirodiyəning burunⱪi eridin bolƣan ⱪizi otturiƣa qiⱪip ussul oynap bərdi. Bu Ⱨirodⱪa xundaⱪ yaⱪtiki, ⁷ⱪizƣa nemə tilisə xuni berixkə ⱪəsəm ⱪildi. ⁸Ⱪiz anisining küxkürtüxi bilən:

– Dərⱨal qɵmüldürgüqi Yəⱨyaning kallisini elip, bir təhsigə ⱪoyup əkeling, – dedi. ⁹Ⱨirod han buningƣa ongaysizlanƣan bolsimu, meⱨmanlarning aldida ⱪilƣan ⱪəsimi tüpəylidin, bu tələpni orundaxni buyrudi. ¹⁰Adəm əwətip, zindanda Yəⱨya pəyƣəmbərning kallisini aldurdi. ¹¹Bir təhsigə ⱪoyulƣan kalla ⱪizning aldiƣa elip kelindi. Ⱪiz buni anisining aldiƣa apardi. ¹²Yəⱨyaning xagirtliri berip, jəsətni dəpnə ⱪildi. Andin, ⱨəzriti Əysaƣa əⱨwalni həwər ⱪildi.

Ⱨəzriti Əysaning bəx ming kixini toyduruxi

¹³Ⱨəzriti Əysa bu həwərni anglap, hilwət bir jayƣa ɵzi yalƣuz ketix üqün kemigə olturup, u yərdin ayrildi. Buningdin həwər tapⱪan həlⱪ ətraptiki yezilardin kelixip, uning kəynidin piyadə mangdi. ¹⁴Ⱨəzriti Əysa kemidin qüxkinidə, nurƣun adəmlərni kɵrdi wə ularƣa iq aƣritip, ularning kesəllirini saⱪaytti.

¹⁵Kəqⱪurun, xagirtliri ⱨəzriti Əysaning yeniƣa kelip:

– Bu hilwət bir jay ikən, waⱪitmu bir yərgə berip ⱪaldi. Halayiⱪni tarⱪitiwətkən bolsingiz, ular kəntlərgə berip ɵzlirigə tamaⱪ setiwalsun, – dedi.

¹⁶– Ularning tarⱪap ketixining ⱨajiti yoⱪ, ularƣa ɵzünglar tamaⱪ beringlar, – dedi ⱨəzriti Əysa.

¹⁷Xagirtlar:

– Bizdə bəx nan bilən ikki danə beliⱪtin baxⱪa ⱨeq nərsə yoⱪ, – deyixti.

¹⁸– Ularni manga elip kelinglar, – dedi ⱨəzriti Əysa. ¹⁹U halayiⱪni qimliⱪning üstidə olturuxⱪa buyruƣandin keyin, bəx nan bilən ikki beliⱪni ⱪoliƣa elip, asmanƣa ⱪarap Hudaƣa xükür eytti. Andin, nanlarni oxtup xagirtliriƣa bərdi. Ular kɵpqilikkə tarⱪatti. ²⁰Ⱨəmməylən yəp toydi. Xagirtlar exip ⱪalƣan parqilarni liⱪ on ikki sewətkə yiƣiwaldi. ²¹Tamaⱪ yegənlərning sani ayallar wə balilarni ⱨesabⱪa almiƣanda, bəx mingqə kixi idi.

Ⱨəzriti Əysaning su üstidə mengixi

²²Buning kəynidinla, ⱨəzriti Əysa xagirtlirining kemigə olturup, kɵlning ⱪarxi ⱪirƣiⱪiƣa ɵzidin awwal ɵtüxini buyrudi. Bu arida ɵzi halayiⱪni tarⱪitiwətti. ²³Ularni tarⱪitiwətkəndin keyin, ⱨəzriti Əysa du’a-tilawət ⱪilix üqün ɵzi tənⱨa taƣⱪa qiⱪti, kəqtimu u yərdə yalƣuz ⱪaldi. ²⁴Bu qaƣda, kemə ⱪirƣaⱪtin heli uzaⱪta dolⱪunlar iqidə qayⱪilip təstə ilgiriləwatatti, qünki ⱪarxi tərəptin xamal qiⱪiwatatti.

²⁵Tang etixⱪa az ⱪalƣanda, ⱨəzriti Əysa kɵlning üstidə mengip, xagirtliri tərəpkə kəldi. ²⁶Xagirtlar uning kɵlning üstidə mengip keliwatⱪanliⱪini kɵrüp, wəⱨimigə qüxti.

– U bir alwasti! – deyixip, ⱪorⱪup quⱪan selixip kətti.

²⁷Lekin, ⱨəzriti Əysa dərⱨal ularƣa:

– Hatirjəm bolunglar, bu mən, ⱪorⱪmanglar! – dedi.

²⁸Petrus buningƣa jawabən:

– I Rəbbim, əgər bu siz bolsingiz, su üstidə mengip yeningizƣa beriximƣa əmr ⱪiling, – dedi.

²⁹– Kəl, – dedi ⱨəzriti Əysa.

Petrus kemidin qüxüp, su üstidə ⱨəzriti Əysaƣa ⱪarap mangdi. ³⁰Lekin, ⱪattiⱪ qiⱪiwatⱪan boranni kɵrüp ⱪorⱪti wə suƣa qɵküxkə baxliƣanda:

– Rəbbim, meni ⱪutⱪuzuwalƣaysiz! – dəp warⱪiridi.

³¹Ⱨəzriti Əysa dərⱨal ⱪolini uzitip, uni tutuwaldi wə uningƣa:

– Əy ixənqi ajiz, nemixⱪa guman ⱪilding? – dedi.

³²Ular kemigə qiⱪⱪanda, xamal tohtidi. ³³Xagirtliri ⱨəzriti Əysaƣa səjdə ⱪilip:

– Siz ⱨəⱪiⱪətən Hudaning Oƣli ikənsiz, – deyixti.

Ⱨəzriti Əysaning Ginəsarda bimarlarni saⱪaytixi

³⁴Ular kɵlning ⱪarxi təripigə ɵtüp, Ginəsar degən yərdə ⱪuruⱪluⱪⱪa qiⱪti. ³⁵U yərning həlⱪi ⱨəzriti Əysani tonup, ətraptiki jaylarƣa həwər əwətti. Kixilər bimarlarning ⱨəmmisini uning aldiƣa elip kelip, ³⁶ⱨəzriti Əysadin bimarlarning ⱨeqbolmiƣanda uning tonining pexigə bolsimu ⱪolini təgküzüwelixiƣa ruhsət ⱪilixini sorap yalwuratti. Uningƣa ⱪolini təgküzgənlərning ⱨəmmisi saⱪaydi.

Insanni nemə napak ⱪilidu?

¹Bu qaƣda, paytəht Yerusalemdin bəzi Pərisiylər wə Təwrat ustazliri ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip:

²– Xagirtliring nemixⱪa əjdadlirimizning ən’ənilirigə hilapliⱪ ⱪilidu? Ular tamaⱪtin ilgiri ⱪollirini yumaydikənƣu, – dedi.

³Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab bərdi:

– Silərqu! Silər nemixⱪa ən’ənimizgə ri’ayə ⱪilimiz dəp, Hudaning əmrlirigə hilapliⱪ ⱪilisilər? ⁴Huda: “Ata-anangni ⱨɵrmət ⱪil” wə “atisi yaki anisini ⱨaⱪarətligənlərgə ɵlüm jazasi berilsun” dəp əmr ⱪilƣan. ⁵Lekin, silər: “Ata-anisiƣa: ‘məndin alidiƣan pütün maddiy yardiminglarni Hudaƣa atiwəttim’ degən kixining ⁶ata-anisiƣa wapadarliⱪ ⱪilix məjburiyiti ⱪalmaydu” dəysilər. Buning bilən, ən’ənənglarni dəp, Hudaning əmrini yoⱪⱪa qiⱪirisilər. ⁷Əy sahtipəzlər! Huda Yəxaya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ aldin eytⱪan munu sɵzlər silərgə nemidegən mas kelidu-ⱨə:

⁸“Bu həlⱪ meni aƣzidila ⱨɵrmətləydu,

lekin ⱪəlbi məndin yiraⱪ.

⁹Manga ⱪilƣan ibaditi biⱨudidur.

Qünki, ɵgətkənliri Hudaning əmrliri əməs,

bəlki ɵzliri qiⱪiriwalƣan pətiwalardur.”

¹⁰Ⱨəzriti Əysa halayiⱪni yeniƣa qaⱪirip, ularƣa:

– Ⱪulaⱪ selinglar ⱨəm xuni qüxininglarki, ¹¹insanni napak ⱪilidiƣini aƣzidin kiridiƣini əməs, bəlki aƣzidin qiⱪidiƣinidur, – dedi.

¹²Keyin, xagirtliri uning aldiƣa kelip:

– Sizning sɵzliringiz Pərisiylərning qixiƣa təgkənlikini bildingizmu, – dedi.

¹³Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Ərxtiki Atam tikmigən ⱨərⱪandaⱪ ɵsümlük yiltizidin ⱪomurup taxlinidu. ¹⁴Ularƣa pisənt ⱪilmanglar; ular ⱪariƣularƣa yol baxlaydiƣan ⱪariƣulardur. Əgər ⱪariƣu ⱪariƣuni yetəklisə, ⱨər ikkisi oriƣa qüxüp ketidu.

¹⁵Petrus:

– Baya eytⱪan napakliⱪ toƣrisidiki təmsilni qüxəndürüp bərgəysiz, – dedi.

¹⁶– Silərmu tehiqə qüxənməywatamsilər? – dedi ⱨəzriti Əysa, ¹⁷– Eƣizƣa kirgən nərsilərning axⱪazan arⱪiliⱪ tərət bolup qiⱪip ketidiƣanliⱪini qüxənməmsilər? ¹⁸Lekin, eƣizdin qiⱪidiƣini ⱪəlbtin qiⱪidu. Insanni napak ⱪilidiƣinimu xu. ¹⁹Qünki, yaman niyət, ⱪatilliⱪ, zinahorluⱪ, jinsiy əhlaⱪsizliⱪ, oƣriliⱪ, yalƣan guwaⱨliⱪ wə tɵⱨməthorluⱪ ⱪatarliⱪ gunaⱨlarning ⱨəmmisi ⱪəlbtin qiⱪidu. ²⁰Insanni mana xular napak ⱪilidu. Yuyulmiƣan ⱪollar bilən ta’am yeyix bolsa insanni napak ⱪilmaydu.

Yəⱨudiy əməs ayalning etiⱪadi

²¹Ⱨəzriti Əysa u yərdin ayrilip, Tir wə Sidon xəⱨərlirining ətrapidiki rayonlarƣa bardi. ²²U yərdə olturaⱪlaxⱪan Kən’anlardin bolƣan bir ayal ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip:

– I təⱪsir! Padixaⱨ Dawutning əwladi, ⱨalimƣa yətkəysiz! Ⱪizimƣa jin qaplixiwalƣanidi, ⱨali bək harab, – dəp zarlidi.

²³Lekin, ⱨəzriti Əysa u ayalƣa bir eƣizmu jawab bərmidi. Xagirtliri uning aldiƣa kelip:

– Bu ayalni yolƣa salƣaysiz! Kəynimizgə əgixiwelip yol boyi warⱪirap yüridu, – dəp tələp ⱪildi.

²⁴Ⱨəzriti Əysa ⱨeliⱪi ayalƣa ⱪarap mundaⱪ dedi:

– Mən pəⱪət Hudaning yoⱪalƣan ⱪoyliri – Isra’illarƣa əwətildim.

²⁵Ⱨeliⱪi ayal uning aldiƣa kelip:

– I təⱪsir, manga xapa’ət ⱪilƣaysiz! – dəp, ayiƣiƣa yiⱪildi.

²⁶Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Balilarning nenini itlarƣa taxlap berix toƣra əməs,^* – dedi.

²⁷Ⱨeliⱪi ayal buningƣa jawabən:

– Xundaⱪ, təⱪsir, biraⱪ itlarmu hojayinining dastihinidin qüxkən nan uwaⱪlirini yəydiƣu, – dedi.

²⁸Xuning bilən, ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Əy ayal, ixənqing kamil ikən! Tiliginingdək bolsun, – dedi. U ayalning ⱪizi xu’an saⱪiyip kətti.

Kesəllərning saⱪaytilixi

²⁹Ⱨəzriti Əysa u yərdin ayrilip, Jəliliyə kɵlining boyidin ɵtüp, taƣⱪa qiⱪip olturdi. ³⁰Uning aldiƣa nurƣun halayiⱪ yiƣildi. Ular yənə tokur, ⱪariƣu, qolaⱪ, gaqa wə baxⱪa ⱨər hil kesəllərnimu elip kelip, ⱨəzriti Əysaning aldiƣa ⱪoyuxti. Ⱨəzriti Əysa ularni saⱪaytti. ³¹Həlⱪ gaqilarning tili qiⱪⱪanliⱪini, qolaⱪlarning əsligə kəlgənlikini, tokurlarning mangƣanliⱪini, ⱪariƣularning kɵzi eqilƣanliⱪini kɵrüp, ⱨəyran boldi wə Isra’illar etiⱪad ⱪilip kəlgən Hudaƣa mədⱨiyə oⱪudi.

Tɵt ming adəmning toyduruluxi

³²Ⱨəzriti Əysa xagirtlirini yeniƣa qaⱪirip:

– Bu halayiⱪⱪa iqim aƣriydu. Ular üq kündin beri yenimdin kətmidi, yəydiƣan bir nərsisimu ⱪalmidi. Ularni ɵylirigə aq ⱪorsaⱪ ⱪayturuxni halimaymən, yolda yiⱪilip ⱪelixi mumkin, – dedi.

³³Xagirtlar uningƣa:

– Bundaⱪ hilwət bir yərdə bunqiwala halayiⱪni toydurƣudək nanni nədin tapimiz? – deyixti.

³⁴– Ⱪanqə neninglar bar? – dəp soridi ⱨəzriti Əysa.

– Yəttə nan bilən birnəqqə tal kiqik beliⱪimiz bar, – deyixti ular.

³⁵Buning bilən, ⱨəzriti Əysa halayiⱪni yərdə olturuxⱪa buyrudi. ³⁶Andin, yəttə nan bilən beliⱪlarni ⱪoliƣa aldi wə Hudaƣa xükür eytip, ularni oxtup xagirtliriƣa bərdi. Ular kɵpqilikkə tarⱪatti. ³⁷Ⱨəmməylən yəp toyƣandin keyin, xagirtlar exip ⱪalƣan parqilarni yəttə sewətkə yiƣiwaldi. ³⁸Tamaⱪ yegənlərning sani ayallar wə balilarni ⱨesabⱪa almiƣanda tɵt ming kixi idi. ³⁹Ⱨəzriti Əysa halayiⱪni yolƣa salƣandin keyin, kemigə qüxüp, Magadan yezisining sirtiƣa bardi.

Pərisiylərning karamət kɵrsitixni tələp ⱪilixi

¹Pərisiylər bilən Saduⱪiy diniy eⱪimidikilər ⱨəzriti Əysaning yeniƣa kelip, uning Huda təripidin əwətilgənlikini sinap beⱪix məⱪsitidə, uningdin bir karamət kɵrsitixni tələp ⱪilixti. ²Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Kəqⱪurun silər: “Upuⱪta ⱪizil xəpəⱪ kɵrgininglarda, ətə ⱨawa oquⱪ bolidu” dəysilər. ³Ətigəndə: “Bügün asmanning rənggi kɵküx ⱪizil wə bulutluⱪ, ⱨawa buzulidu” dəysilər. Asman rənggini qüxəndürələysiləryu, bu zamanda yüz beriwatⱪan alamətlərni qüxəndürəlməysilər! ⁴Osal wə wapasiz kixilər karamət kɵrsət, dəpla turidu. Biraⱪ, silərgə Yunus pəyƣəmbərning karamitidin baxⱪa kɵrsitilidiƣan ikkinqi karamət yoⱪ.^*

Andin, ⱨəzriti Əysa ularni taxlap kətti.

Sahta təlimdin saⱪlinix

⁵Xagirtlar kɵlning u ⱪetiƣa ɵtkinidə, nan eliwelixni untuƣanidi. ⁶Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Ⱨoxyar bolunglar, Pərisiylər bilən Saduⱪiylarning eqitⱪusidin eⱨtiyat ⱪilinglar, – dedi.

⁷Xagirtlar bir-birigə:

– Nan əkəlmigənlikimiz üqün xundaⱪ dəwatsa kerək, – deyixti.

⁸Ularning nemə deyixiwatⱪanliⱪini bilgən ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Əy ixənqi ajizlar! Nemə üqün nan əkəlmigənlikinglar toƣrisida sɵzlixisilər? ⁹Tehiqə qüxənmidinglarmu? Bəx nan bilən bəx ming kixini toydurƣanliⱪim, yənə ⱪanqə sewət yeməklik yiƣiwalƣanliⱪinglar esinglarda yoⱪmu? ¹⁰Yəttə nan bilən tɵt ming kixini toydurƣanliⱪim, yənə ⱪanqə sewət yeməklik yiƣiwalƣanliⱪinglarmu esinglarda yoⱪmu? ¹¹Silər nemixⱪa mening eytⱪinimning nan toƣruluⱪ əməslikini qüxənməysilər? Mən yənə silərgə: “Pərisiylər bilən Saduⱪiylarning eqitⱪusidin eⱨtiyat ⱪilinglar” dəymən. ¹²Xagirtlar xundila ⱨəzriti Əysaning ɵzlirigə nandiki eqitⱪudin əməs, bəlki Pərisiylər bilən Saduⱪiylarning eqitⱪusidin, yəni sahta təlimidin eⱨtiyat ⱪilixni eytⱪanliⱪini qüxinip yətti.

Petrusning ⱨəzriti Əysani Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ dəp tonuxi

¹³Ⱨəzriti Əysa Filip Ⱪəysəriyisi rayoniƣa kəlginidə, xagirtliridin:

– Kixilər Insan’oƣlini kim dəp bilidikən? – dəp soridi.

¹⁴Xagirtliri:

– Bəzilər sizni qɵmüldürgüqi Yəⱨya, bəzilər Ilyas pəyƣəmbər wə yənə bəzilər Yərəmiya yaki baxⱪa ⱪədimki pəyƣəmbərlərdin biri dəp bilidikən, – dəp jawab bərdi.

¹⁵Ⱨəzriti Əysa ulardin:

– Silərqu? Silər meni kim dəp bilisilər? – dəp soridi.

¹⁶Petrus dəpmu atalƣan Simun:

– Siz mənggü ⱨayat Hudaning Oƣli Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ ikənsiz, – dəp jawab bərdi.

¹⁷Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Nemidegən bəhtliksən, Yunus oƣli Simun! Buni sanga axkariliƣuqi insan əməs, bəlki ərxtiki Atam Hudadur. ¹⁸Sanga xuni eytayki, sən bolsang Petrus [mənisi “tax”]. Mən jama’ətqilikimni bu tax üstigə ⱪurimən. Uning üstidin ɵlümning küqimu ƣalib keləlməydu. ¹⁹Ərxning padixaⱨliⱪining aqⱪuqlirini sanga berimən. Sening yər yüzidə yol ⱪoyƣanliring ərxtimu yol ⱪoyulup bolƣan bolidu. Sening yər yüzidə yol ⱪoymiƣanliring ərxtimu yol ⱪoyulmiƣan bolidu, – dedi. ²⁰Bu sɵzlərdin keyin, ⱨəzriti Əysa xagirtliriƣa ɵzining Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ ikənlikini ⱨeqkimgə tinmasliⱪni tapilidi.

Ⱨəzriti Əysaning ɵlüp tirilidiƣanliⱪini aldin eytixi

²¹Xuningdin keyin, ⱨəzriti Əysa ɵzining Yerusalemƣa ketixi, aⱪsaⱪallar, aliy roⱨaniylar wə Təwrat ustazliri təripidin kɵp azab-oⱪubət tartixi, ɵltürülüxi wə üqinqi küni tirildürülüxi kerəklikini xagirtliriƣa uⱪturuxⱪa baxlidi.

²²Bu gəpni angliƣan Petrus ⱨəzriti Əysani bir qətkə tartip, uni əyibləp:

– Ya Rəbbim, nemixⱪa bundaⱪ hiyalda bolisiz? Bexingizƣa bundaⱪ ixlar əsla kəlməydu! – dedi.

²³Lekin, ⱨəzriti Əysa Petrusⱪa ⱪarap:

– Yoⱪal kɵzümdin, Xəytandək sɵzləwatisən! Sən manga putlikaxang, sening oyliƣanliring Hudaning əməs, insanning hiyalidur, – dedi.

²⁴Keyin, ⱨəzriti Əysa xagirtliriƣa mundaⱪ dedi:

– Kimdəkim manga əgixixni halisa, ɵz haⱨixidin waz keqip, ɵzining krestini kɵtürüp manga əgəxsun! ²⁵Qünki, ɵzi üqünla yaxaydiƣanlar əksiqə ⱨayatidin məⱨrum bolidu. Biraⱪ, ɵz haⱨixidin waz keqip, mening üqün yaxaydiƣanlar ⱨayatliⱪⱪa erixidu. ²⁶Bir adəm pütün dunyaƣa igə bolup ⱨayatidin məⱨrum ⱪalsa, buning nemə paydisi bolsun?! Nemini tɵləpmu ⱨayatliⱪⱪa erixkili bolsun?! ²⁷Insan’oƣli bolƣan mən Atamning xan-xəripi iqidə pərixtiliri bilən kelip, ⱨəmmə adəmning ɵz əməliyitigə tuxluⱪ jawab ⱪayturimən. ²⁸Bilip ⱪoyunglarki, bu yərdə turƣanlarning bəziliri Insan’oƣlining ɵz padixaⱨliⱪi iqidə kəlgənlikini kɵrmigüqə ɵlməydu.^*

Ⱨəzriti Əysaning nurƣa qɵmüxi

¹Altə kündin keyin, ⱨəzriti Əysa pəⱪət Petrus, Yaⱪup wə Yaⱪupning inisi Yuⱨannanila elip, egiz bir taƣⱪa qiⱪti. ²U yərdə ⱨəzriti Əysaning ⱪiyapiti ularning kɵz aldidila ɵzgirip, yüzi ⱪuyaxtək parlidi, kiyimliri nurdək ap’aⱪ bolup qaⱪnidi. ³Tosattin, xagirtlarƣa Musa pəyƣəmbər wə Ilyas pəyƣəmbərning ⱨəzriti Əysa bilən sɵzlixiwatⱪanliⱪi kɵründi. ⁴Petrus ⱨəzriti Əysaƣa:

– I Rəbbim, bu yərdə bolƣinimiz nemidegən yahxi! Halisingiz, biri sizgə, biri Musa pəyƣəmbərgə, yənə biri Ilyas pəyƣəmbərgə dəp, bu yərgə üq kəpə yasay, – dedi.

⁵Petrusning gepi tügiməyla, parlaⱪ bir bulut ularni ⱪapliwaldi. Buluttin Hudaning: “Bu mening sɵyümlük oƣlum. Mən uningdin hursənmən. Uning sɵzigə ⱪulaⱪ selinglar!” degən awazi anglandi.

⁶Xagirtlar buni anglap, intayin ⱪorⱪuxⱪan ⱨalda yərgə düm yetiwaldi. ⁷Biraⱪ, ⱨəzriti Əysa kelip, ularƣa ⱪolini təgküzüp:

– Ⱪopunglar, ⱪorⱪmanglar, – dedi. ⁸Ular bexini kɵtürüp ⱪariwidi, ⱨəzriti Əysadin baxⱪa ⱨeqkim kɵrünmidi.

⁹Taƣdin qüxüwetip, ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Insan’oƣli ɵlümdin tirildürülmigüqə, kɵrgənliringlarni ⱨeqkimgə tinmanglar, – dəp tapilidi.

¹⁰Andin xagirtliri uningdin:

– Təwrat ustazliri nemə üqün: “Ilyas pəyƣəmbər Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ kelixtin awwal ⱪaytip kelixi kerək” deyixidu? – dəp soraxti.

¹¹Ⱨəzriti Əysa jawabən:

– Əlwəttə, Ilyas pəyƣəmbər qoⱪum Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨtin awwal kelip, ⱨəmmini ⱪelipiƣa kəltüridu. ¹²Bilip ⱪoyunglarki, Ilyas pəyƣəmbər alliⱪaqan kəldi, lekin kixilər uni tonumiƣanliⱪtin, uningƣa ⱪilmiƣan əskiliki ⱪalmidi. Huddi xuningdək, ular Insan’oƣliƣimu azab salidu, – dedi. ¹³Xu qaƣda, xagirtlar ⱨəzriti Əysaning Ilyas pəyƣəmbərni tilƣa elix arⱪiliⱪ qɵmüldürgüqi Yəⱨyani kɵrsitiwatⱪanliⱪini qüxəndi.

Jin qaplaxⱪan balining saⱪaytilixi

¹⁴Ular kɵpqilikning yeniƣa barƣinida, bir kixi ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip, tizlinip:

¹⁵– Təⱪsir, oƣlumning ⱨaliƣa yətkəysiz! Balining tutⱪaⱪliⱪ kesili bolƣaqⱪa, ⱨali bək harab, da’im otning yaki suning iqigə qüxüwalidu. ¹⁶Uni xagirtliringizƣa elip kəlgənidim, saⱪaytalmidi, – dedi.

¹⁷– Əy etiⱪadsiz wə qirik əwlad! Mən silərning manga ixənmigənlikinglarƣa yənə ⱪaqanƣiqə bərdaxliⱪ berəy? – dedi ⱨəzriti Əysa, – balini aldimƣa elip kelinglar.

¹⁸Ⱨəzriti Əysa jinƣa buyruⱪ ⱪildi. Xuning bilən, jin balidin qiⱪip kətti, balimu xu’an saⱪaydi.

¹⁹Keyin, ⱨəzriti Əysa yalƣuz ⱪalƣanda, xagirtlar uning yeniƣa kelip:

– Biz nemə üqün jinni ⱨəydiyəlmiduⱪ? – dəp soraxti.

²⁰– Etiⱪadinglar ajiz bolƣanliⱪi üqün. Bilip ⱪoyunglarki, silərdə ⱪiqa uruⱪidək qongluⱪta bolsimu etiⱪad bolsidi, awu taƣⱪa: “Bu yərdin u yərgə kɵq” desənglar, kɵqkən bolatti. Etiⱪadinglar bolsa, ⱪolunglardin ⱨeq ix ⱪeqip ⱪutulalmaydu. { ²¹biraⱪ, bundaⱪ jinlarni du’a ⱪilix wə roza tutux bilənla ⱨəydigili bolidu, – dedi ⱨəzriti Əysa ularƣa.}

Ⱨəzriti Əysaning ɵlüp tirilidiƣanliⱪini ikkinqi ⱪetim eytixi

^22-23Ular Jəliliyə ɵlkisidə jəm bolƣanda, ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Insan’oƣli baxⱪilarning ⱪoliƣa tapxurulup ɵltürülidu, lekin üqinqi küni tirilidu, – dedi. Bu sɵz xagirtlarni ƣəm-ⱪayƣuƣa saldi.

Ibadəthana beji tapxurux

²⁴Ⱨəzriti Əysa xagirtliri bilən Kəpərnaⱨum xəⱨirigə kəlginidə, ibadəthana bejini yiƣⱪuqilar Petrusning yeniƣa kelip:

– Ustazinglar ibadəthana bejini tɵliməmdu? – dəp soridi.

²⁵– Tɵləydu, – dedi Petrus.

Petrus ɵygə kəlgəndə, u tehi bir nemə deməstila ⱨəzriti Əysa uningdin:

– Simun, seningqə dunyadiki padixaⱨlar kimlərdin baj alidu? Ɵz pərzəntliridinmu yaki baxⱪilardinmu? – dəp soridi.

²⁶Petrus:

– Baxⱪilardin, – deyixi bilən, ⱨəzriti Əysa:

– Undaⱪta, pərzəntlər bajdin haliy bolidu. ²⁷Biraⱪ, baj yiƣⱪuqilarning qixiƣa təgməyli, kɵlgə berip ⱪarmaⱪni taxla. Tutⱪan birinqi beliⱪning aƣzini aqsang, bir tənggə pul qiⱪidu. Uni elip ikkimizning beji üqün ularƣa bər, – dedi.

Ərxning padixaⱨliⱪidiki əng uluƣ kixi

¹Bu qaƣda, ⱨəzriti Əysaning xagirtliri uning yeniƣa kelip:

– Ərxning Padixaⱨliⱪida kim əng uluƣ? – dəp soridi.

²Ⱨəzriti Əysa yeniƣa kiqik bir balini qaⱪirip, uni otturida turƣuzup, mundaⱪ dedi:

³– Bilip ⱪoyunglarki, yaman yolunglardin yenip, kiqik balilardək səbiy bolmisanglar, Ərxning Padixaⱨliⱪiƣa ⱨərgiz kirəlməysilər. ⁴Kim ɵzini kiqik balilardək tɵwən tutsa, u Ərxning Padixaⱨliⱪida əng uluƣ bolidu. ⁵Kim meni dəp, bundaⱪ kiqik balilarni ⱪobul ⱪilsa, u meni ⱪobul ⱪilƣan bolidu. ⁶Lekin, kimdəkim manga etiⱪad ⱪilƣan bundaⱪ kiqiklərdin birini gunaⱨⱪa azdursa, xu adəm üqün eytⱪanda boyniƣa yoƣan tügmən texi esilƣan ⱨalda dengizning əng qongⱪur yerigə qɵktürülgini əwzəl. ⁷Insanni gunaⱨⱪa azduridiƣan tuzaⱪlar tüpəylidin, bu dunyaning adəmlirining ⱨaliƣa way! Bundaⱪ tuzaⱪlardin ⱪeqip ⱪutulƣili bolmaydu, lekin xu tuzaⱪlarni ⱪurƣuqining ⱨaliƣa way!

⁸Əgər ⱪolung yaki putung seni gunaⱨⱪa azdursa, uni kesip taxla. Ikki ⱪolung yaki ikki putung bar ⱨalda mənggü ɵqməs dozah otiƣa taxlanƣiningdin kɵrə, qolaⱪ yaki tokur ⱨalda mənggülük ⱨayatⱪa erixkining əwzəl. ⁹Əgər kɵzüng seni gunaⱨⱪa azdursa, uni oyup taxla. Ikki kɵzüng bar ⱨalda mənggü ɵqməs dozah otiƣa taxlanƣiningdin kɵrə, birla kɵzüng bilən bolsimu mənggülük ⱨayatⱪa erixkining əwzəl.

Azƣan ⱪoy toƣrisidiki təmsil

¹⁰– Bu səbiylərning ⱨərⱪandaⱪ birigimu səl ⱪaraxtin saⱪlininglar. Xuni eytayki, ularning ərxtiki pərixtiliri ərxtiki Atam Hudaning jamalini ⱨər da’im kɵrüp turidu. ¹¹Insan’oƣli azƣan adəmlərni ⱪutⱪuzƣili kəldi.

¹²Oylap beⱪinglarqu? Bir adəmning yüz tuyaⱪ ⱪoyi bolup, uningdin biri adixip ⱪalsa, u toⱪsan toⱪⱪuz ⱪoyni taƣⱪa taxlap, ⱨeliⱪi adaxⱪan ⱪoyini izdiməmdu? ¹³Bilip ⱪoyunglarki, əgər uni tepiwalsa, u ⱪoy üqün bolƣan huxalliⱪi adaxmiƣan toⱪsan toⱪⱪuzi üqün bolƣan huxalliⱪidin qong bolidu. ¹⁴Xuningƣa ohxax, ərxtiki Atanglarmu bu səbiylərning ⱨeqⱪaysisining ezip ⱪelixini halimaydu.

Hataliⱪ ɵtküzgən ⱪerindixiƣa bolƣan mu’amilə

¹⁵– Əgər ⱪerindixing gunaⱨ ɵtküzüp ⱪoysa, uning yeniƣa berip səwənlikini kɵrsitip bər. Ⱨərⱪandaⱪ ix ikkinglarning arisidila ⱪalsun. Ⱪerindixing sɵzüngni anglisa, uning bilən yarixiwalƣan bolisən. ¹⁶Lekin anglimisa, sening eytⱪanliringning guwaⱨqisi bolux üqün yənə bir-ikki kixini elip, uning yeniƣa barƣin. Ⱨəmmə ixta ikki-üq adəm guwaⱨqi bolsun. ¹⁷Əgər ⱪerindixing ularning sɵzigə ⱪulaⱪ salmisa, əⱨwalni etiⱪadqilar jama’ətqilikigə uⱪturup ⱪoy. Əgər ularningkigimu ⱪulaⱪ salmisa, uni butpərəs yaki insapsiz bajgir ⱪatarida kɵr.

¹⁸Bilip ⱪoyunglarki, silərning yər yüzidə yol ⱪoyƣanliringlar ərxtimu yol ⱪoyulup bolƣan bolidu. Silərning yər yüzidə yol ⱪoymiƣanliringlar ərxtimu yol ⱪoyulmiƣan bolidu. ¹⁹Xuni yənə bilip ⱪoyunglarki, yər yüzidə aranglardin ikki kixi bir niyət, bir məⱪsəttə bir nərsini tiləp du’a ⱪilsa, ərxtiki Atam ularning tilikini ijabət ⱪilidu. ²⁰Qünki, ikki yaki üq kixi mening namim bilən ⱪəyərdə jəm bolsa, mənmu xu yərdə ularning arisida bolimən.

Xəpⱪətsiz qakar

²¹Bu qaƣda, Petrus ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip:

– I Rəbbim, ⱪerindiximning mening aldimda ɵtküzgən ⱪanqə ⱪetimliⱪ gunaⱨini kəqürüxüm kerək? Yəttə ⱪetimmu? – dedi.

²²Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Bilip ⱪoyƣinki, yəttə ⱪetim əməs, yətmix yəttə ⱪetim. ²³Demək, Ərxning Padixaⱨliⱪi qakarliri bilən ⱨesab-kitab ⱪilmaⱪqi bolƣan bir padixaⱨⱪa ohxaydu. ²⁴Padixaⱨ ⱨesab-kitabni baxliƣinida, uningƣa milyonliƣan kümüx tənggə ⱪərzdar bolƣan bir qakar kəltürülüptu. ²⁵Qakarning tɵləx iⱪtidari bolmiƣanliⱪtin, padixaⱨ uningƣa ɵzini, hotun bala-qaⱪisi wə bar-yoⱪini setip, ⱪərzini tɵləxni buyruptu. ²⁶Qakar yərgə tizlinip turup, hojayini padixaⱨⱪa: “Manga kəngqilik ⱪilƣayla, pütün ⱪərzimni qoⱪum tɵləymən” dəp yalwuruptu. ²⁷Hojayinining qakarƣa iqi aƣrip, ⱪərzini kəqürüm ⱪilip uni ⱪoyup beriptu.

²⁸Lekin, qakar u yərdin qiⱪip, ɵzigə birnəqqə tənggə ⱪərzdar bolƣan yənə bir qakarni uqritiptu. Uni tutuwelip, boynini siⱪip turup: “Ⱪərzingni tɵlə” dəptu. ²⁹Bu qakarmu yərgə tizlinip turup: “Manga kəngqilik ⱪil, ⱪərzimni qoⱪum tɵləymən” dəp yalwuruptu. ³⁰Lekin, baxtiki qakar buni rət ⱪiptu wə uni zindanƣa taxlitip: “Pütün ⱪərzni tɵlimigüqə, zindanda yatisən” dəptu. ³¹Bu əⱨwalni uⱪup iqi intayin aƣriƣan baxⱪa qakarlar hojayinining aldiƣa berip, əⱨwalni baxtin-ahir həwər ⱪiptu.

³²Buning bilən, hojayin qakarni qaⱪirtip: “Əy yaman qakar, manga yalwurƣanliⱪing üqün xunqə kɵp ⱪərzingni kəqürdüm. ³³Mən sanga iq aƣritⱪinimdək, sənmu qakar buradiringgə iq aƣritixing kerək idiƣu?” dəptu. ³⁴Buning bilən, ƣəzəpləngən hojayin uni pütün ⱪərzini tɵligüqə zindanda yatⱪuzux üqün, wəⱨxiy gundipaylarƣa tapxurup beriptu.

³⁵Xuningƣa ohxax, əgər ⱨəmminglar ⱪerindaxliringlarni dilinglardin kəqürmisənglar, ərxtiki Atammu silərni kəqürməydu.

Talaⱪ ⱪilix toƣrisida

¹Ⱨəzriti Əysa bu sɵzlərni eytip bolƣandin keyin, Jəliliyə ɵlkisidin ayrilip, Yəⱨudiyə ɵlkisini besip ɵtüp, I’ordan dəryasining u ⱪetidiki rayonlarƣa bardi. ²Zor bir top adəm uningƣa əgixip kəlgənidi. Ⱨəzriti Əysa ularning arisidiki kesəllərni xu yərdila saⱪaytti.

³Ⱨəzriti Əysaning yeniƣa kəlgən bəzi Pərisiylər uningƣa tuzaⱪ ⱪurux məⱪsitidə uningdin:

– Bir adəmning ⱨərⱪandaⱪ bir səwəb bilən ayalini talaⱪ ⱪilixi Təwrat ⱪanuniƣa uyƣunmu? – dəp soridi.

⁴Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Təwratni oⱪumidinglarmu? Yaratⱪuqi burunla insanlarning bir gəwdə boluxi üqün, ularni “ər wə ayal ⱪilip yaratti” wə ⁵“bir adəmning ata-anisidin ayrilip, ayali bilən birlixip bir tən boluxi ənə xu səwəbtindur” dedi. ⁶Xundaⱪ ikən, ər-ayal əmdi ikki tən əməs, bir təndur. Xuning üqün, Huda ⱪoxⱪanni insan ayrimisun.

⁷Pərisiylər ⱨəzriti Əysadin:

– Undaⱪta, Musa pəyƣəmbər nemə üqün Təwrat ⱪanunida ərlərning ɵz ayalliriƣa bir parqə talaⱪ hetini beripla ularni talaⱪ ⱪilsa bolidiƣanliⱪini eytti? – dəp soraxti.

⁸Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Tərsaliⱪinglardin Musa pəyƣəmbər ayalliringlarni talaⱪ ⱪilsa ruhsət ⱪilƣan. Biraⱪ, aləm apiridə bolƣanda bundaⱪ əməs idi. ⁹Bilip ⱪoyunglarki, ayalini jinsiy əhlaⱪsizliⱪtin baxⱪa birər səwəb bilən talaⱪ ⱪilip, baxⱪa birini əmrigə alƣan kixi zina ⱪilƣan bolidu.

¹⁰Xagirtlar ⱨəzriti Əysaƣa:

– Əgər ər bilən ayal otturisidiki munasiwət xundaⱪ bolsa, undaⱪta ɵylənməslik yahxi ikən, – dedi.

¹¹Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Bu degənlikni ⱨəmmila adəm əməs, pəⱪət Huda nesip ⱪilƣanlarla ⱪobul ⱪilalaydu. ¹²Ɵylənməydiƣan kixilər hilmuhildur. Bəzilər tuƣma jinsiy iⱪtidari ajizlar, bəzilər baxⱪilar təripidin ahta ⱪilinƣanlar, yənə bəzilər ərxning padixaⱨliⱪi üqün ɵylinixtin waz kəqkənlərdur. Bu degənlikni ⱪobul ⱪilalaydiƣanlar ⱪobul ⱪilsun! – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning kiqik balilarƣa bəht tilixi

¹³Ⱪolini təgküzüp bəht tilisun dəp, kixilər kiqik balilirini ⱨəzriti Əysaning aldiƣa elip kəldi. Biraⱪ, xagirtlar ularni əyiblidi. ¹⁴Ⱨəzriti Əysa:

– Balilar aldimƣa kəlsun, ularni tosmanglar. Qünki, Ərxning Padixaⱨliⱪiƣa kiridiƣanlar dəl muxularƣa ohxaxlardur, – dedi. ¹⁵Ⱨəzriti Əysa ⱪollirini ularƣa təgküzüp bəht tiligəndin keyin, u yərdin ayrildi.

Mülükdardiki müxkülat

¹⁶Bir küni, bir yigit ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip:

– Ustaz, mən ⱪandaⱪ yahxi ixlarni ⱪilsam, mənggülük ⱨayatⱪa eriximən? – dəp soridi.

¹⁷Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Yahxiliⱪ toƣrisida nemixⱪa məndin soraysiz? Yahxi bolƣuqidin pəⱪət birila bar. Mənggülük ⱨayatⱪa erixməkqi bolsingiz, uning əmrlirini ada ⱪiling, – dedi.

¹⁸– Ⱪaysi əmrlərni dəysiz? – dəp soridi ⱨeliⱪi yigit.

Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Ⱪatilliⱪ ⱪilma, zina ⱪilma, oƣriliⱪ ⱪilma, yalƣan guwaⱨliⱪ bərmə, ¹⁹ata-anangƣa ⱨɵrmət ⱪil wə ⱪoxnangni ɵzüngni sɵygəndək sɵy.

²⁰– Bularning ⱨəmmisigə əməl ⱪilip keliwatimən. Bulardin baxⱪa yənə nemilərni ⱪilixim kerək? – dəp soridi yigit.

²¹Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Əgər kəm-kütisiz boluxni halisingiz, berip barliⱪ mal-mülkingizni setip, pulini kəmbəƣəllərgə bering. Xundaⱪ ⱪilsingiz, ərxtə həziningiz bolidu. Andin kelip manga əgixing, – dedi.

²²Bu sɵzni angliƣan yigit ⱪayƣu iqidə u yərdin ketip ⱪaldi. Qünki, uning mal-dunyasi naⱨayiti kɵp idi. ²³Ⱨəzriti Əysa xagirtliriƣa:

– Bilip ⱪoyunglarki, baylarning Ərxning Padixaⱨliⱪiƣa kirixi təs. ²⁴Yənə xuni eytayki, ularning Hudaning Padixaⱨliⱪiƣa kirixi tɵgining yingnə tɵxükidin ɵtüxidinmu təs! – dedi.

²⁵Buni angliƣan xagirtlar bəkmu ⱨəyran boluxup:

– Undaⱪta, kim ⱪutⱪuzuxⱪa erixələydu? – dəp soraxti.

²⁶Ⱨəzriti Əysa ularƣa ⱪarap:

– Bu, insanlarning ⱪolidin kəlməydu, lekin Huda ⱨəmmigə ⱪadirdur, – dedi.

²⁷Buning bilən, Petrus uningdin:

– Mana biz ⱨəmmini taxlap sizgə əgəxtuⱪ! Biz buningdin nemigə eriximiz? – dəp soridi.

²⁸Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Bilip ⱪoyunglarki, yengi dunya yetip kelip, Insan’oƣli xanliⱪ təhtidə olturƣinida, silər – manga əgəxkənlər on ikki təhttə olturup, Isra’illarning on ikki ⱪəbilisigə ⱨɵkümranliⱪ ⱪilisilər. ²⁹Meni dəp ɵyliri, ⱪerindaxliri, ata-anisi, bala-qaⱪiliri yaki yər-zeminliridin waz kəqkənlərning ⱨəmmisi yoⱪatⱪanliridin yüz ⱨəssə artuⱪraⱪⱪa erixip, mənggülük ⱨayattin bəⱨrimən bolidu. ³⁰Lekin xu qaƣda, nurƣun aldinⱪi ⱪatardikilər ahirⱪilar bolidu, nurƣun ahirⱪilar aldinⱪi ⱪatarƣa qiⱪidu.

Üzümzarliⱪtiki ixləmqilər

¹Ⱨəzriti Əysa sɵzini dawamlaxturup, mundaⱪ dedi:

– Qünki, Ərxning Padixaⱨliⱪi bir yər igisigə ohxaydu. Yər igisi üzümzarliⱪida ixləxkə adəm yallax üqün ⱪaⱪ səⱨərdə sirtⱪa qiⱪiptu. ²U ixləmqilərning künlükigə bir kümüx tənggidin berixkə kelixip, ularni üzümzarliⱪiƣa əwətiptu.

³Sa’ət toⱪⱪuz ətrapida u yənə sirtⱪa qiⱪip, bazarda bikar yürgən baxⱪa kixilərni kɵrüptu. ⁴Ularƣa: “Silərmu üzümzarliⱪimƣa berip ixlənglar, ⱨəⱪⱪinglarni muwapiⱪ berimən” dəptu. ⁵Ular üzümzarliⱪⱪa beriptu. Qüx waⱪtida wə qüxtin keyin sa’ət üqlərdə u ⱪayta qiⱪip, yənə xundaⱪ ixləmqilərdin birnəqqini yallaptu. ⁶Sa’ət bəxlərdə qiⱪⱪinida, u yərdə turƣan yənə baxⱪilarni kɵrüp, ulardin: “Nemə üqün bu yərdə kün boyi bikar yürisilər?” dəp soraptu. ⁷“Bizni ⱨeqkim yallimidi” dəp jawab ⱪayturuptu ular. “Undaⱪta, silərmu üzümzarliⱪimƣa berip ixlənglar” dəptu yər igisi ularƣa.

⁸Kəqⱪurunluⱪi, yər igisi ƣojidarƣa: “Ixləmqilərni qaⱪirip, əng ahirida kəlgənlərdin baxlap əng awwal kəlgənlərgiqə ⱨəmmisining ix ⱨəⱪⱪini bər” dəptu. ⁹Qüxtin keyin sa’ət bəxtə ixⱪa qüxkənlər kelip, ƣojidardin bir kümüx tənggidin elixiptu. ¹⁰Əng awwal ixⱪa qüxkənlər tehimu kɵp ix ⱨəⱪⱪi alimizƣu, dəp oylixiptu. Biraⱪ, ularƣa nɵwət kəlgəndə, ƣojidar ularƣimu bir kümüx tənggidin beriptu. ¹¹Ular ix ⱨəⱪⱪini alƣandin keyin, yər igisidin rənjip: ¹²“Keyin kəlgənlər pəⱪət bir sa’ətla ixlidi, biraⱪ siz ularƣa kün boyi ⱪattiⱪ issiⱪta azab qəkkən bizgə ohxax ⱨəⱪ bərdingiz!” deyixiptu. ¹³Yər igisi ularning birigə mundaⱪ jawab ⱪayturuptu: “Buradər, sanga naⱨəⱪliⱪ ⱪilƣinim yoⱪ! Sən bilən bir kümüx tənggigə kelixmigənmiduⱪ? ¹⁴Ⱨəⱪⱪingni elip ⱪaytip kətkin, keyin kəlgənlərgimu sanga ohxax bərsəm nemə boptu? ¹⁵Ɵz pulumni ɵzüm bilgənqə ixlitix ⱨoⱪuⱪum yoⱪmu? Sehiyliⱪimni kɵrəlməywatamsən-ya?”

¹⁶Demək, ahirⱪi bolƣanlar kəlgüsidə aldinⱪilar bolidu, aldinⱪi bolƣanlar kəlgüsidə ahirⱪilar bolidu.

Ⱨəzriti Əysaning ɵlüp tirilidiƣanliⱪini yənə aldin eytixi

¹⁷Ⱨəzriti Əysa Yerusalemƣa ketiwetip, yolda on ikki xagirtini bir qətkə tartip, ularƣa mundaⱪ dedi:

¹⁸– Mana biz ⱨazir Yerusalemƣa ketiwatimiz. Insan’oƣli aliy roⱨaniylar wə Təwrat ustazliriƣa tapxurulidu. Ular uni ɵlüm jazasiƣa məⱨkum ⱪilip, ¹⁹Rimliⱪlarƣa tapxurup beridu. Rimliⱪlar uni məshirə ⱪilip, ⱪamqilap, krestkə mihlaydu. Lekin, u üqinqi küni ⱪayta tirilidu.

Bir anining təlipi

²⁰Xu qaƣda, Zəbədiyning ayali on ikki xagirt iqidiki ikki oƣlini elip, ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kəldi wə uningƣa təzim ⱪilip turup, bir təlipi barliⱪini eytti.

²¹– Nemə təlipingiz bar? – dəp soridi ⱨəzriti Əysa.

Ayal uningƣa:

– Ⱪobul ⱪilƣaysiz, sizning padixaⱨliⱪingizda bu ikki oƣlumdin biri ong yeningizda, biri sol yeningizda oltursun, – dedi.

²²– Silər nemə tələp ⱪilƣanliⱪinglarni bilməywatisilər, – dedi ⱨəzriti Əysa, – mən iqidiƣan azab ⱪədiⱨini iqələmsilər?^* – Iqələymiz, – deyixti ular.

²³Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Silər ⱨəⱪiⱪətənmu mening azab ⱪədiⱨimgə ortaⱪ bolisilər. Biraⱪ, ong yaki sol yenimda olturuxunglarƣa ruhsət ⱪilix mening ihtiyarimda əməs. Atam u orunlarni kimlərgə təyyarliƣan bolsa, xular olturidu.

²⁴Buningdin həwər tapⱪan baxⱪa on xagirt bu ikki ⱪerindixidin hapa boldi. ²⁵Lekin, ⱨəzriti Əysa ularni yeniƣa qaⱪirip, mundaⱪ dedi:

– Silərgə məlum, bu dunyadiki ⱨɵkümranlar ⱪol astidiki həlⱪ üstidin rəⱨimsizlik bilən ⱨakimiyət yürgüzidu. Əmirliri ularni ⱪattiⱪ ⱪolluⱪ bilən idarə ⱪilidu.

²⁶Biraⱪ, silərning aranglarda bundaⱪ ix bolmisun. Silərdin kim mərtiwilik boluxni halisa, u ⱪalƣanlarƣa hizmət ⱪilsun. ²⁷Kim aldinⱪisi boluxni halisa, u ⱪalƣanlarning ⱪuli bolsun. ²⁸Insan’oƣlimu baxⱪilarni ɵzigə hizmət ⱪildurƣili əməs, baxⱪilarƣa hizmət ⱪilƣili wə jenini pida ⱪilix bədiligə nurƣun adəmlərni gunaⱨtin azad ⱪilƣili kəldi.

Ⱨəzriti Əysaning ikki ⱪariƣuni saⱪaytixi

²⁹Ular Eriha xəⱨiridin ayrilƣanda, top-top kixilər ⱨəzriti Əysaƣa əgixip mangdi. ³⁰Yol boyida olturƣan ikki ⱪariƣu ⱨəzriti Əysaning u yərdin ɵtüp ketiwatⱪinini anglap:

– I təⱪsir, padixaⱨ Dawutning əwladi, rəⱨim ⱪilƣaysiz, – dəp towlidi.

³¹Kɵpqilik ularni əyibləp, ünini qiⱪarmasliⱪini eytti. Lekin, ular:

– Ya Rəbbim, i padixaⱨ Dawutning əwladi, bizgə rəⱨim ⱪilƣaysiz! – dəp tehimu ünlük towlidi.

³²Ⱨəzriti Əysa ⱪədimini tohtitip, ularni qaⱪirip:

– Məndin nemə tələp ⱪilisilər? – dəp soridi.

³³– Ya Rəbbim, kɵzlirimizni aqⱪaysiz! – deyixti ular.

³⁴Ularƣa iq aƣritⱪan ⱨəzriti Əysa ularning kɵzlirigə ⱪolini təgküzgənidi, kɵzliri xu’an eqilip kətti. Ular ⱨəzriti Əysaƣa əgixip mangdi.

Ⱨəzriti Əysaning təntənə bilən Yerusalemƣa kirixi

¹Ⱨəzriti Əysa xagirtliri bilən Yerusalemƣa yeⱪinlixip, Zəytun teƣining etikidiki Bəytpaji yezisiƣa kəlginidə, ²ⱨəzriti Əysa ikki xagirtini mundaⱪ dəp aldin əwətti:

– Silər aldimizdiki yeziƣa beringlar. U yərdə baƣlaⱪliⱪ bir exək wə uning yenidiki bir təhəyni kɵrisilər. Ularni yexip aldimƣa yetiləp kelinglar. ³Birsi silərgə bir nemə desə, “Rəbbimizning bularƣa ⱨajiti qüxti” dənglar. Umu dərⱨal təlipinglarƣa ⱪoxulidu.

⁴Bu wəⱪə pəyƣəmbər arⱪiliⱪ eytilƣan munu sɵzlərni əməlgə axurdi:

⁵“Yerusalem həlⱪigə eytinglar:

‘mana, padixaⱨinglar keliwatidu,

u kiqik pe’illiⱪ bilən bir exəkkə,

təhəygə minip,

silərning yeninglarƣa keliwatidu.’ ”

⁶Ⱨeliⱪi ikki xagirt berip ⱨəzriti Əysaning deginidək ⱪildi. ⁷Exək bilən təhəyni yetiləp kelip, üstilirigə qapanlirini saldi wə ⱨəzriti Əysani üstigə mindürdi. ⁸Nurƣun kixilər qapanlirini yolƣa payandaz ⱪilip saldi. Bəziliri dərəh xahlirini kesip yolƣa yaydi. ⁹Aldida mangƣan wə kəynidin əgəxkən halayiⱪ:

“Padixaⱨ Dawutning əwladi üqün Hudaƣa xükür!

Pərwərdigarimizning namida kəlgüqigə mubarək bolsun!

Ərxi’əladiki Hudaƣa xükürlər oⱪulsun!” dəp warⱪirixatti.

¹⁰Ⱨəzriti Əysa Yerusalemƣa kirgəndə, pütün xəⱨər lərzigə kəldi. Kixilər:

– Bu kimdu? – deyixətti.

¹¹Halayiⱪ:

– Bu Jəliliyə ɵlkisining Nasirə xəⱨiridin bolƣan Əysa pəyƣəmbər, – dəp jawab berixətti.

Ⱨəzriti Əysaning mərkiziy ibadəthanini tərtipkə selixi

¹²Ⱨəzriti Əysa mərkiziy ibadəthana^* ⱨoyliliriƣa kirip, u yərdə elim-setim ⱪiliwatⱪanlarning ⱨəmmisini ⱨəydəp qiⱪardi. Pul tegixidiƣanlarning xirəlirini wə kəptər satⱪuqilarning orunduⱪlirini ɵrüwetip, ¹³ularƣa:

– Muⱪəddəs yazmilarda Hudaning: “Mening ɵyüm du’a-tilawəthana dəp atalsun” degən sɵzi yezilƣan. Lekin, silər uni bulangqilarning uwisiƣa aylanduruwatisilər! – dedi.

¹⁴Ⱨəzriti Əysa ibadəthana ⱨoylilirida aldiƣa elip kelingən ⱪariƣu wə tokurlarni saⱪaytti. ¹⁵Lekin, aliy roⱨaniylar bilən Təwrat ustazliri uning yaratⱪan mɵjizilirini wə ibadəthanida: “Padixaⱨ Dawutning əwladi üqün Hudaƣa xükür!” dəp towliƣan balilarni kɵrüp ƣəzəpləndi.

¹⁶Ular ⱨəzriti Əysadin:

– Bu balilarning nemə dəwatⱪanliⱪini anglawatamsən? – dəp soridi.

– Anglawatimən, – dedi ⱨəzriti Əysa, – silər muⱪəddəs yazmilardiki: “Kiqik balilar wə bowaⱪlarning tilliridin ɵzünggə mədⱨiyilər kəltürdüng” degən sɵzlərni zadi oⱪumiƣanmu?

¹⁷Andin, ⱨəzriti Əysa ulardin ayrilip, xəⱨərdin qiⱪip Bəytaniya yezisiƣa berip, keqini xu yərdə ɵtküzdi.

Etiⱪadning küqi

¹⁸Ətisi ətigəndə ⱨəzriti Əysa xəⱨərgə ⱪaytip ketiwatⱪanda, ⱪorsiⱪi eqip kətkənidi. ¹⁹U yol boyidiki bir tüp ənjür dərihini kɵrüp, uning yeniƣa bardi. Dərəhtə yopurmaⱪtin baxⱪa ⱨeq nərsə tapalmay, dərəhkə ⱪarap:

– Buningdin keyin mənggü mewə bərmigəysən! – dewidi, ənjür dərihi xu’an ⱪurup kətti.

²⁰Buni kɵrgən xagirtlar ⱨəyran bolup:

– Ənjür dərihi ⱪandaⱪqə birdinla ⱪurup kətti! – dəp soridi.

²¹Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Bilip ⱪoyunglarki, əgər ⱪilqə gumanlanmay Hudaƣa ixənsənglar, mən ənjür dərihigə ⱪilƣanni silərmu ⱪilalaysilər. Ⱨətta bu taƣⱪa: “Ⱪozƣal, dengizƣa taxlan!” desənglarmu, degininglar ijabət bolidu. ²²Ixənqinglar bolsa, du’a bilən tiligən ⱨərⱪandaⱪ nərsigə erixisilər.

Ⱨəzriti Əysaning ⱨoⱪuⱪining sürüxtürülüxi

²³Ⱨəzriti Əysa mərkiziy ibadəthana ⱨoyliliriƣa kirip, kixilərgə təlim beriwatⱪanda, aliy roⱨaniylar wə həlⱪ aⱪsaⱪalliri uning aldiƣa kelip:

– Siz ⱪiliwatⱪan ixlarni ⱪaysi ⱨoⱪuⱪⱪa tayinip ⱪiliwatisiz? Sizgə bu ⱨoⱪuⱪni kim bərgən? – dəp soraxti.

²⁴Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Mən awwal silərdin bir so’al soray. Əgər silər jawab bərsənglar, mənmu bu ixlarni ⱪaysi ⱨoⱪuⱪⱪa tayinip ⱪiliwatⱪanliⱪimni eytip berimən. ²⁵Yəⱨya pəyƣəmbərgə qɵmüldürüx ⱨoⱪuⱪini kim bərgən? Hudamu yaki insanlarmu?

Ular ɵz’ara munazirə ⱪilixⱪa baxlap:

– Əgər “Huda bərgən” desək, u: “Undaⱪta, silər nemə üqün Yəⱨyaƣa ixənmidinglar?” dəydu. ²⁶Əgər: “Insanlar bərgən” desək, həlⱪning ƣəzipidin ⱪorⱪmisaⱪ bolmaydu, qünki ular Yəⱨyani pəyƣəmbər, dəp ⱪaraydu, – deyixti.

²⁷Buning bilən, ular ⱨəzriti Əysaƣa:

– Bilməymiz, – dəp jawab berixti.

– Undaⱪta, mənmu bu ixlarni ⱪaysi ⱨoⱪuⱪⱪa tayinip ⱪiliwatⱪanliⱪimni eytmaymən, – dedi ⱨəzriti Əysa ularƣa.

Ikki oƣul toƣrisidiki təmsil

²⁸Ⱨəzriti Əysa sɵzini dawamlaxturup:

– Silər bu ixⱪa ⱪandaⱪ ⱪaraysilər? Bir adəmning ikki oƣli bar ikən. U qong oƣliƣa: “Oƣlum, bügün üzümzarliⱪⱪa berip ixligin” dəptu. ²⁹“Barmaymən” dəptu oƣli, lekin keyin puxayman ⱪilip yənila beriptu. ³⁰U adəm ikkinqi oƣliƣimu xundaⱪ dəptu. U: “Hop dada, baray” dəptuyu, lekin barmaptu. ³¹Bu ikkiylənning ⱪaysisi atisining buyruⱪini orundiƣan bolidu?

– Qong oƣli, – dəp jawab bərdi ular.

Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ dedi:

– Bilip ⱪoyunglarki, insapsiz bajgirlar bilən paⱨixilər Hudaning padixaⱨliⱪiƣa silərdin burun kiridu. ³²Qünki, gərqə Yəⱨya pəyƣəmbər silərgə ⱨəⱪⱪaniyət yolini kɵrsətkili kəlgən bolsimu, silər uningƣa ixənmidinglar; lekin bajgirlar bilən paⱨixilər uningƣa ixəndi. Silər buni kɵrüp turup, gunaⱨinglarƣa towa ⱪilip uningƣa ixənmidinglar.

Yaman ijarikəxlər ⱨəⱪⱪidiki təmsil

³³– Yənə bir təmsil anglanglar: Bir yər igisi bir üzümzarliⱪ bərpa ⱪilip, ətrapini qitlaptu. Musəlləs ixləx üqün üzümzarliⱪⱪa bir kɵlqək ⱪazduruptu wə bir kɵzəthana yasitiptu. Keyin, üzümzarliⱪni ijarigə berip, ɵzi yiraⱪ bir yərgə ketiptu. ³⁴Üzüm üzüx waⱪti kəlgəndə ɵzigə tegixlik ⱨosulni əkelix üqün, ⱪullirini ijarikəxlərning yeniƣa əwətiptu. ³⁵Lekin, ijarikəxlər ⱪullarni tutuwelip, birini dumbalaptu, birini ɵltürüwetiptu, yənə birini qalma-kesək ⱪiptu. ³⁶Yər igisi bu ⱪetim aldinⱪidinmu kɵp ⱪullirini əwətiptu, biraⱪ ijarikəxlər ularƣimu xundaⱪ mu’amilə ⱪiptu. ³⁷Ahirda, yər igisi “oƣlumniƣu ⱨɵrmət ⱪilar” dəp, uni əwətiptu. ³⁸Lekin, ijarikəxlər yər igisining oƣlini kɵrüp, ɵz’ara: “Bu bolsa mirashor; kelinglar, uni ɵltürüwetip üzümzarliⱪini igiliwalayli” deyixiptu. ³⁹Xundaⱪ ⱪilip, uni tutup üzümzarliⱪning sirtiƣa sɵrəp aqiⱪip ɵltürüwetiptu.

⁴⁰Bundaⱪ əⱨwalda üzümzarliⱪning hojayini kəlsə, ijarikəxlərni ⱪandaⱪ ⱪilidu?

⁴¹Ular ⱨəzriti Əysaƣa:

– Bu wəⱨxiy adəmlərni ⱪorⱪunqluⱪ xəkildə yoⱪitidu. Üzümzarliⱪni bolsa ijarisini ɵz waⱪtida tapxuridiƣan kixilərgə ijarigə beridu, – dəp jawab berixti.

⁴²Ⱨəzriti Əysa ulardin soridi:

– Zəburdiki munu sɵzlərni zadi oⱪumiƣanmidinglar?

“Tamqilar taxliwətkən tax

ⱪuruluxning ul texi bolup ⱪaldi.

Bu, Pərwərdigar təripidindur,

biz üqün ajayip bir ixtur.”

⁴³Bilip ⱪoyunglarki, silər xu səwəbtin Hudaning padixaⱨliⱪidin məⱨrum ⱪilinisilər, Hudaning iradisi boyiqə yaxaydiƣan kixilər uningƣa igə bolidu. ⁴⁴Bu “Tax”ⱪa yiⱪilƣan kixi parə-parə bolup ketidu. “Tax” kimning üstigə qüxsə, xuni kukum-talⱪan ⱪiliwetidu.

⁴⁵Aliy roⱨaniylar wə Pərisiylər ⱨəzriti Əysaning eytⱪan təmsillirini anglap, ularni ɵzlirigə ⱪaritip eytⱪanliⱪini qüxəndi. ⁴⁶Uni tutuxni oylisimu, həlⱪtin ⱪorⱪuxti, qünki həlⱪ uni pəyƣəmbər, dəp ⱪaraytti.

Toy ziyapiti toƣrisidiki təmsil

¹Ⱨəzriti Əysa ularƣa yənə təmsil bilən mundaⱪ dedi:

²– Ərxning Padixaⱨliⱪi huddi bir padixaⱨning oƣli üqün təyyarliƣan toy ziyapitigə ohxaydu. ³Toy küni, padixaⱨ ziyapətkə təklip ⱪilinƣan meⱨmanlarni qaⱪirix üqün qakarlirini əwətiptu, lekin meⱨmanlar kelixni halimaptu. ⁴Buning bilən, padixaⱨ yənə baxⱪa qakarlirini əwətip, ularƣa: “Meⱨmanlarƣa: ‘ⱪaranglar, ziyapət təyyar boldi. Ɵküz wə semiz mallar soyuldi, ⱨəmmə nərsə təyyar, ziyapətkə mərⱨəmət!’ dənglar” dəp tapilaptu. ⁵Biraⱪ, meⱨmanlar ularning sɵzlirini etibarƣa almay, biri etiziƣa kətsə, yənə biri tijaritigə ketiptu. ⁶Ⱪalƣanliri ⱨeliⱪi qakarlarni tutuwelip, ⱪattiⱪ urup ɵltürüwetiptu. ⁷Ƣəzəpkə kəlgən padixaⱨ ləxkərlirini qiⱪirip, u ⱪatillarni yoⱪitip, ularning xəⱨirigə ot ⱪoyuwetiptu. ⁸Andin, qakarliriƣa: “Toy ziyapiti təyyar, lekin qaⱪirilƣanlar layiⱪ bolup qiⱪmidi. ⁹Əmdi silər yol aqalliriƣa berip, uqratⱪanliki adəmlərning ⱨəmmisini toyƣa təklip ⱪilinglar” dəptu. ¹⁰Buning bilən, qakarlar yol aqalliriƣa qiⱪip, yahxi bolamdu, yaman bolamdu, uqratⱪanliki adəmlərning ⱨəmmisini yiƣiptu. Toy bolƣan orun meⱨmanlar bilən toluptu.

¹¹Padixaⱨ meⱨmanlar bilən kɵrüxkili kəlgəndə, u yərdə toy kiyimi kiymigən bir kixini kɵrüptu. ¹²Padixaⱨ uningdin: “Buradər, toy kiyimi kiyməy, bu yərgə ⱪandaⱪ kirding?” dəp soraptu, biraⱪ u kixi ⱨeqⱪandaⱪ jawab berəlməptu. ¹³Padixaⱨ qakarliriƣa: “Uning put-ⱪollirini baƣlap, taxⱪiriƣa, ⱪarangƣuluⱪⱪa aqiⱪip taxlanglar! U yərgə taxlanƣanlar ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlitidu” dəptu.

¹⁴Ahirda, ⱨəzriti Əysa:

– Təklip ⱪilinƣanlar kɵp, lekin tallanƣanlar az, – dedi.

Baj tapxurux məsilisi

¹⁵Buning bilən, Pərisiylər u yərdin ketip, ⱪandaⱪ ⱪilip ⱨəzriti Əysani ɵz sɵzliri bilən tuzaⱪⱪa qüxürüx ⱨəⱪⱪidə məsliⱨətləxti. ¹⁶Ular ɵz xagirtlirini Rimdin təyinləngən Ⱨirod padixaⱨning tərəpdarliri bilən billə ⱨəzriti Əysaning yeniƣa əwətip:

– Ustaz, sizning səmimiy adəm ikənlikingizni, kixilərgə Hudaning yolini sadiⱪliⱪ bilən ɵgitip kəlgənlikingizni wə ⱨeqkimgə yüz-hatir ⱪilmaydiƣanliⱪingizni bilimiz, qünki kixilərning sirtⱪi ⱪiyapiti bilən ⱨesablaxmaysiz. ¹⁷Ⱪeni, eytip bərgəysiz, Rim imperatori ⱪəysərgə baj tapxuruximiz Təwrat ⱪanunimizƣa hilapmu ⱪandaⱪ?^* – deyixti.

¹⁸Ularning yaman niyitini bilgən ⱨəzriti Əysa:

– Əy sahtipəzlər, nemixⱪa meni sɵzüm arⱪiliⱪ ilindurmaⱪqi boluwatisilər? ¹⁹Bajƣa tapxuridiƣan pulunglarni manga kɵrsitinglarqu, – dedi. Ular bir danə kümüx tənggə əkəldi. ²⁰Ⱨəzriti Əysa ulardin:

– Buning üstidiki sürət wə isim kimning? – dəp soridi.

²¹– Rim imperatori ⱪəysərning, – dəp jawab bərdi ular.

– Undaⱪ bolsa, ⱪəysərning ⱨəⱪⱪini ⱪəysərgə, Hudaning ⱨəⱪⱪini Hudaƣa tapxurunglar, – dedi ⱨəzriti Əysa ularƣa.

²²Ular bu sɵzni anglap, ⱨəyran boluxti-də, ⱨəzriti Əysaning yenidin ketip ⱪaldi.

Tirilixkə munasiwətlik məsilə

²³Xu küni, ɵlgənlər tirilməydu, dəp ⱪaraydiƣan Saduⱪiy diniy eⱪimidikilər ⱨəzriti Əysaning aldiƣa kelip:

²⁴– Ustaz, Musa pəyƣəmbər Təwratta: “Bir kixi pərzənt kɵrməy ɵlüp kətsə, uning aka yaki inisi tul ⱪalƣan yənggisini əmrigə elip, ⱪerindixi üqün nəsil ⱪalduruxi lazim” dəp təlim bərgən. ²⁵Burun bu yərdə yəttə aka-uka bar idi. Qongi ɵyləngəndin keyin aləmdin ɵtti. Pərzənt kɵrmigənliktin, kəynidiki inisi yənggisini əmrigə aldi. ²⁶Biraⱪ, umu pərzənt kɵrməy aləmdin ɵtüp, ayali kəynidiki inisiƣa yatliⱪ boldi. Bu ix taki yəttinqi inisiƣiqə dawamlaxti. ²⁷Ahirda, u ayalmu aləmdin ɵtti. ²⁸Əmdi soraydiƣinimiz xuki: ⱪiyamət küni bu ayal yəttə aka-ukidin ⱪaysisining ayali bolup tirilidu? Qünki, uni ⱨəmmisi əmrigə alƣan-də!

²⁹Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab bərdi:

– Silər muⱪəddəs yazmilarni wə Hudaning ⱪudritini bilmigənlikinglar üqün hatalixisilər. ³⁰Ɵlümdin tirilgəndin keyin, insanlar ərxtiki pərixtilərgə ohxax, hotun almaydu, ərgə təgməydu. ³¹Ɵlümdin tirilix məsilisi ⱨəⱪⱪidə Hudaning silərgə degən sɵzini oⱪumidinglarmu? Əjdadlirimiz Ibraⱨim, Is’ⱨaⱪ wə Yaⱪuplar alliburun aləmdin ɵtkən bolsimu, Huda ularni tirik ⱨesablap, ³²“mən Ibraⱨim, Is’ⱨaⱪ wə Yaⱪuplar etiⱪad ⱪilip kəlgən Huda bolimən!” dəydu. Demək, Huda ɵlüklərning əməs, tiriklərning Hudasidur.

³³Bularni angliƣan həlⱪ uning təlimidin dang ⱪetip ⱪelixti.

Əng muⱨim əmr

³⁴Pərisiylər ⱨəzriti Əysaning Saduⱪiylarning aƣzini tuwaⱪliƣanliⱪini anglap, bir yərgə jəm boluxti. ³⁵Ularning arisidiki bir Təwrat ustazi ⱨəzriti Əysani sinax məⱪsitidə uningdin:

³⁶– Ustaz, Təwrat ⱪanunidiki əng muⱨim əmr ⱪaysi? – dəp soridi.

³⁷Ⱨəzriti Əysa uningƣa mundaⱪ dedi:

– “Pərwərdigaring bolƣan Hudani pütün ⱪəlbing, pütün jening, pütün zeⱨning bilən sɵygin.” ³⁸Aldinⱪi wə əng muⱨim əmr mana xu. ³⁹Uningƣa ohxax muⱨim yənə bir əmr bolsa “ⱪoxnangni ɵzüngni sɵygəndək sɵy.” ⁴⁰Pütün Təwrat ⱪanuni wə pəyƣəmbərlərning təlimatliri bu ikki əmrni asas ⱪilƣan.

Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨning salaⱨiyiti

⁴¹Pərisiylər toplixip turƣanda, ⱨəzriti Əysa ulardin:

⁴²– Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ toƣrisida nemə oylawatisilər? U kimning əwladi? – dəp soridi.

– Dawut padixaⱨning əwladi, – deyixti ular.

⁴³Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ dedi:

– Undaⱪta, nemə üqün Dawut padixaⱨ Muⱪəddəs Roⱨning ilⱨami bilən Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨni “hojayinim” dəp ataydu? Dawut Zəburda mundaⱪ degənƣu:

⁴⁴“Pərwərdigar hojayinimƣa eyttiki:

‘mən sening düxmənliringni

ayiƣing astida dəssətküqə,

mening ong yenimda olturƣin!’ ”

⁴⁵Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ padixaⱨ Dawutning əwladi bolsimu, lekin padixaⱨ Dawut Məsiⱨni “hojayinim” degən yərdə Məsiⱨ uningdin uluƣ bolmamdu?!

⁴⁶Ⱨəzriti Əysaƣa ⱨeqkim gəp ⱪayturalmidi. Xu kündin etibarən, ⱨeqkim uningdin so’al soraxⱪa petinalmidi.

Sahtipəzlərning əyiblinixi

¹Xuningdin keyin, ⱨəzriti Əysa halayiⱪⱪa wə xagirtliriƣa mundaⱪ dedi:

²– Təwrat ustazliri wə Pərisiylərgə Musa pəyƣəmbər arⱪiliⱪ qüxürülgən Təwrat ⱪanuniƣa təbir berix ⱨoⱪuⱪi berilgən. ³Xunga, ularning sɵzlirini anglap, degənlirini ⱪilinglar, lekin ⱪilƣanlirini ⱪilmanglar. Qünki, ular ɵzlirining deginigə ɵzliri əməl ⱪilmaydu. ⁴Ular ⱪattiⱪ diniy ⱪa’idiliri arⱪiliⱪ eƣir yüklərni baxⱪilarning zimmisigə artip ⱪoyidu. Lekin, ɵzliri bu yüklərni kɵtürüxkə barmaⱪlirini midirlitixnimu halimaydu. ⁵Ular ⱨəmmə ixlarni baxⱪilarƣa kɵz-kɵz ⱪilix üqünla ⱪilidu. Ɵzlirini təⱪwadar kɵrsitix üqün, ayət ⱪutisining^* qongini qigiwelip, tonlirining quqilirini^* uzun sanggilitip ⱪoyidu. ⁶Ziyapətlərdə tɵrdə, ibadəthanilarda alaⱨidə orunda olturuxⱪa amraⱪ kelidu. ⁷Bazarlarda kixilərning ɵzlirini ⱨɵrmətləp salam berixi wə “ustaz” dəp atixidin ⱨuzurlinidu.

⁸Biraⱪ, silər “ustaz” dəp atilixⱪa kɵnmənglar. Qünki, silərning yalƣuz birla ustazinglar bar. Uning üstigə, ⱨəmminglar bir-biringlarƣa ⱪerindax. ⁹Yər yüzidə ⱨeqⱪandaⱪ kixini ⱨɵrmətləp “atam” demənglar, qünki pəⱪət birla Atanglar bar. U bolsimu ərxtiki Atanglardur. ¹⁰Silər “hojayin” dəp atilixⱪimu kɵnmənglar, qünki pəⱪət birla Hojayininglar bar. U bolsimu Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨtur. ¹¹Aranglarda əng mərtiwilik bolƣan kixi ⱪalƣanlarƣa hizmət ⱪilsun. ¹²Ɵzini üstün tutⱪini tɵwən ⱪilinidu, tɵwən tutⱪini üstün ⱪilinidu.

¹³Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər Ərxning Padixaⱨliⱪining ixikini insanlar üqün taⱪidinglar! Ya ɵzünglar kirixni oylimidinglar, ya kirixni istigənlərning kirixigə yol ⱪoymidinglar. { ¹⁴Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər tul ayallardin nəp elip, ularning mal-mülkini yəysilər. Andin, baxⱪilar kɵrsun dəp, uzundin-uzun du’a ⱪilisilər. Xunga, tehimu eƣir jazaƣa tartilisilər.}

¹⁵Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər birər adəmni diniy eⱪiminglarƣa kirgüzüx üqün, yər-jaⱨanni aylinip qiⱪisilər. Biraⱪ, u kixi eⱪiminglarƣa kirgəndin keyin, silər uni dozahⱪa kirixkə ɵzünglarƣa ⱪariƣanda ⱨəssiləp layiⱪ ⱪilip yetixtürüp qiⱪisilər.

¹⁶Ⱨalinglarƣa way, əy ⱪariƣu yolbaxqilar! Silər: “Ibadəthanini tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣanlar ⱪəsimigə əməl ⱪilmisimu bolidu, biraⱪ ibadəthanidiki altunni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣanlar ⱪəsimidə turuxi kerək” dəysilər. ¹⁷Əy kɵzi kor əhməⱪlər! Altun uluƣmu yaki altunni muⱪəddəs ⱪilƣan ibadəthanimu? ¹⁸Silər yənə: “Ⱪurbanliⱪ supisini tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣanlar ⱪəsimigə əməl ⱪilmisimu bolidu, biraⱪ ⱪurbanliⱪ supisidiki ⱪurbanliⱪlarni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣanlar ⱪəsimidə turuxi kerək” dəysilər. ¹⁹Əy korlar! Ⱪurbanliⱪ uluƣmu yaki ⱪurbanliⱪni muⱪəddəs ⱪilƣan ⱪurbanliⱪ supisimu? ²⁰Xuning üqün, ⱪurbanliⱪ supisini tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣuqi ⱨəm ⱪurbanliⱪ supisini ⱨəm uningdiki ⱪurbanliⱪni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣan bolidu. ²¹Ibadəthanini tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣuqimu ⱨəm ibadəthanini, ⱨəm ibadəthanida bolƣuqi Hudani tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣan bolidu. ²²Ərxni tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣuqi Hudaning təhti wə təhttə olturƣan Hudani tilƣa elip ⱪəsəm ⱪilƣan bolidu.

²³Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər ⱨətta yalpuz, arpibədiyan wə zirilərning ondin bir ülüxini Hudaƣa ataysiləryu, biraⱪ Təwrat ⱪanunining tehimu muⱨim tərəpliri bolƣan ⱨəⱪⱪaniyliⱪ, rəⱨimdillik wə sadiⱪliⱪⱪa səl ⱪaraysilər. Aldi bilən bu ixlarni orundixinglar kerək. Baxⱪa ixlarƣa kəlsək, ularƣimu səl ⱪaraxⱪa bolmaydu. ²⁴Əy ⱪariƣu yolbaxqilar! Silər qinənglərgə qüxkən kiqikkinə paxinimu süzüp eliwetisilər, lekin birər tɵgini pütün peti yutuwetislər!

²⁵Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər texila pakiz yuyulƣan qinə-ⱪaqilarƣa ohxaysilər. Ⱪolliringlarni yahxi yuyisilər, biraⱪ iqinglar aqkɵzlük wə xəhsiyətqilik bilən tolƣan. ²⁶Əy ⱪariƣu Pərisiylər! Awwal qinə-ⱪaqining iqini paklanglar, xundaⱪta teximu pak bolidu.

²⁷Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Silər aⱪartip ⱪoyulƣan, sirtⱪi kɵrünüxi qirayliⱪ, lekin iqi ɵlük ustihan wə ⱨər hil qiriƣan nərsilərgə tolƣan ⱪəbrilərgə ohxaysilər. ²⁸Texinglardin kixilərgə durus adəmlərdək kɵrünisilər, lekin iqinglar sahtipəzlik wə yamanliⱪ bilən tolƣan.

²⁹Ⱨalinglarƣa way, əy sahtipəz Təwrat ustazliri wə Pərisiylər! Pəyƣəmbərlərning ⱪəbrilirini yasidinglar, adillarning abidilirini bezidinglar. ³⁰“Əjdadlirimizning zamanida yaxiƣan bolsaⱪiduⱪ, ularning pəyƣəmbərlərning jeniƣa zamin bolƣan ⱪilmixliriƣa xerik bolmayttuⱪ” dəysilər. ³¹Demək, “əjdadlirimiz” degən sɵzünglar bilən pəyƣəmbərlərni ɵltürgənlərning nəwriliri ikənlikinglarƣa ɵzünglar guwaⱨliⱪ bərdinglar. ³²Xundaⱪ ikən, əjdadliringlar baxlap bərgən ixni ada ⱪilinglar!

³³Əy zəⱨərlik yilanlar! Yilanning əwladliri! Dozah azabidin ⱪandaⱪmu ⱪutulalarsilər? ³⁴Mana xuning üqün, silərgə pəyƣəmbərlər, aⱪillar wə diniy ɵlimalarni əwətip turimən. Silər ularning bəzilirini ɵltürisilər, krestkə mihlaysilər, bəzilirini ibadəthaniliringlarda dərrigə basisilər, xəⱨərdin xəⱨərgə ⱪoƣlaysilər. ³⁵Xundaⱪ ⱪilip, bigunaⱨ Ⱨabilning ɵltürülüxidin tartip taki Bərəkyaning oƣli roⱨaniy Zikiriyaning mərkiziy ibadəthanidiki muⱪəddəs jay bilən ⱪurbanliⱪ supisining ariliⱪida ɵltürülüxigiqə bolƣan ⱨəmmə bigunaⱨlarning yər yüzidə eⱪitilƣan ⱪan ⱪərzlirigə jawab berisilər. ³⁶Bilip ⱪoyunglarki, xu ⱪilmixlarning jazasining ⱨəmmisi muxu zamanning adəmlirining boyniƣa qüxidu.

Ⱨəzriti Əysaning Yerusalem üqün nalə ⱪilixi

³⁷– Əy Yerusalemliⱪlar! Pəyƣəmbərlər wə Huda əwətkən əlqilərni qalma-kesək ⱪilip ɵltürgən Yerusalemliⱪlar! Goya mekiyan ɵz qüjilirini ⱪanat astiƣa alƣandək, mənmu silərni ⱪanqə ⱪetim ɵz ⱪoynumƣa almaⱪqi boldum, lekin silər unimidinglar. ³⁸Mana, əmdi Huda ibadəthananglardin ayrilip, silərni taxlap ketidu. ³⁹Xuni bilip ⱪoyunglarki, silər: “Rəbbimiz əwətkən ⱪutⱪuzƣuqiƣa mubarək bolsun!” dəp manga ixənmigüqə, meni ⱪaytidin kɵrəlməysilər.

Mərkiziy ibadəthanining wəyran ⱪilinixidin bexarət

¹Ⱨəzriti Əysa mərkiziy ibadəthanidin qiⱪip, ⱪaytix aldida turƣinida, xagirtliri uning diⱪⱪitini ibadəthana binaliriƣa tartmaⱪqi bolup, uning yeniƣa kelixti. ²Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Mana bularni kɵrüwatamsilər? Bilip ⱪoyunglarki, bu yərdiki ⱨəmmə nərsə gumran ⱪilinidu, ⱨətta bir tal ul teximu jayida ⱪaldurulmaydu, – dedi.

Kəlgüsi toƣrisidiki bexarətlər

³Ⱨəzriti Əysa Zəytun teƣida olturƣanda, xagirtliri astiƣina uning yeniƣa kelip:

– Bizgə eytingqu, bu degənliringiz ⱪaqan yüz beridu? Sizning wə zaman ahirining kelixini bildüridiƣan ⱪandaⱪ bexarətlər bolidu? – dəp soraxti. ⁴Ⱨəzriti Əysa ularƣa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Baxⱪilarning azduruxidin ⱨoxyar bolunglar. ⁵Qünki, nurƣun kixilər mening namimni setip: “Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ mən bolimən” dəwelip, kɵp adəmlərni azduridu. ⁶Silər urux həwərliri wə urux xəpilirini anglaysilər, bulardin alaⱪzadə bolup kətmənglar, qünki bu ixlarning yüz berixi muⱪərrər. Lekin, bu zaman ahiri yetip kəldi, degənlik əməs. ⁷Bir millət yənə bir millət bilən urux ⱪilidu. Bir dɵlət yənə bir dɵlətkə ⱨujum ⱪilidu. Nurƣun jaylarda aqarqiliⱪ wə yər təwrəxlər yüz beridu. ⁸Mana bu ixlarning yüz berixi huddi ⱨamilidar ayalning tolƣiⱪining baxlanƣiniƣa ohxaydu.

⁹U qaƣda, kixilər silərni tutup, azab-oⱪubətkə selip ɵltüridu, manga ixəngənlikinglar üqün pütkül millətlər silərdin nəprətlinidu. ¹⁰U qaƣda, nurƣun kixilər etiⱪadidin tanidu, bir-birini tutup beridu wə bir-birigə ɵqmənlik ⱪilidu. ¹¹Nurƣun sahta pəyƣəmbərlər məydanƣa kelip, nurƣun kixilərni azduridu. ¹²Rəzilliklərning kɵpiyixi tüpəylidin, nurƣun kixilərdiki meⱨir-muⱨəbbət sowuydu. ¹³Lekin, ahirƣiqə bərdaxliⱪ bərgənlər jəzmən ⱪutⱪuzulidu. ¹⁴Hudaning padixaⱨliⱪi ⱨəⱪⱪidiki bu hux həwərning barliⱪ millətlərgə anglitilixi üqün, u pütün dunyaƣa tarⱪitilidu, andin zaman ahiri kelidu.

Yerusalemdiki qong balayi’apət

¹⁵– Daniyal pəyƣəmbər eytⱪan “yirginqlik wəyran ⱪilƣuqi”ning muⱪəddəs jayda turƣinini kɵrgininglarda, (kitabhanlar bu sɵzning mənisini qüxənsun) ¹⁶Yəⱨudiyə ɵlkisidiki aⱨalilər taƣlarƣa ⱪaqsun. ¹⁷Ɵgzidikilər ɵyidiki nərsə-kerəklirini almay ⱪaqsun. ¹⁸Etizlarda ixləwatⱪanlarmu qapinini eliwelix üqün ɵyigə ⱪaytmay ⱪeqip kətsun. ¹⁹U künlərdə ⱪeqixi əpsiz bolƣan ⱨamilidar ayallar wə bala emitidiƣan anilarning ⱨaliƣa way! ²⁰Ⱪeqixinglarning ⱪix yaki dəm elix künigə toƣra kelip ⱪalmasliⱪi üqün du’a ⱪilinglar.^*²¹Qünki, u künlərdiki balayi’apətlər dunya apiridə bolƣandin buyan kɵrülüp baⱪmiƣan, kəlgüsidimu kɵrülməydu. ²²U künlər azaytilmisidi, ⱨeqkim ⱪutulalmaytti. Lekin, Hudaning ɵzi talliƣanliri üqün, u künlər azaytilidu.

²³Əgər u qaƣda biri silərgə: “Ⱪaranglar, Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ bu yərdə!” yaki “Məsiⱨ ənə u yərdə!” desə, ixənmənglar. ²⁴Qünki, sahta Məsiⱨlər, sahta pəyƣəmbərlər məydanƣa kelidu. Əgər mumkin bolsidi, ular ⱨətta Huda talliƣanlarnimu qong mɵjizilər wə karamətlər bilən azdurƣan bolatti. ²⁵Esinglarda bolsunki, mən bularni eytix bilən silərni aldin’ala agaⱨlandurup ⱪoydum.

²⁶Xuning üqün, biri silərgə: “Ⱪaranglar, Məsiⱨ qɵl-bayawanda!” desə, u yərgə berip yürmənglar. “Ⱪaranglar, ɵyning iqidə!” desə, ixənmənglar. ²⁷Qünki, Insan’oƣlining kelixi xərⱪtin ƣərbkə yalt-yult ⱪilip qaⱪⱪan qaⱪmaⱪtək bolidu. ²⁸Ⱪuzƣunlarning toplinixi jəsətning xu yərdə ikənlikini kɵrsətkəndək, bu alamətlər mən tilƣa alƣan ixlarning yüz berixining muⱪərrər ikənlikini kɵrsitidu.

Insan’oƣlining ⱪaytip kelixi

²⁹– U balayi’apətlik künlər ɵtüp kətkən ⱨaman,

“Ⱪuyax ⱪariyip,

ay yoruⱪluⱪ bərməs,

yultuzlar asmandin tɵkülüp,

asman jisimliri lərzigə kelər.”

³⁰U qaƣda, asmanda Insan’oƣlining kəlgənlikining alamətliri kɵrünidu, yər yüzidiki pütkül həlⱪlər yiƣa-zar ⱪilixidu. Ular Insan’oƣlining küq-ⱪudrət wə uluƣ xan-xərəp bilən kɵktiki bulutlar üstidə keliwatⱪanliⱪini kɵridu. ³¹U pərixtilirini jarangliⱪ bir kanay sadasi bilən əwətip, ular arⱪiliⱪ ɵzi talliƣan kixilərni asmanning bir qetidin yənə bir qetigiqə, dunyaning tɵt bulungidin yiƣip bir yərgə jəm ⱪilidu.

Ənjür dərihidin sawaⱪ elix

³²– Ənjür dərihidin sawaⱪ elinglar. Uning xahliri kɵkirip yengi yopurmaⱪ qiⱪarƣanda, yazning kelixigə az ⱪalƣanliⱪini bilisilər. ³³Huddi xuningdək, mən baya degən alamətlərni kɵrgininglarda, Hudaning padixaⱨliⱪining^* ixik aldida, yəni namayan bolux aldida turuwatⱪanliⱪini bilinglar. ³⁴Xuni bilip ⱪoyunglarki, mana bu alamətlərning ⱨəmmisi əməlgə axurulmay turup, bu əwlad^* kixilər aləmdin ɵtməydu. ³⁵Asman-zemin yoⱪilidu, biraⱪ mening sɵzlirim yoⱪalmay, mənggü inawətlik bolidu.

Ⱨoxyar bolunglar

³⁶– Bu ixlarning yüz beridiƣan waⱪit-sa’itigə kəlsək, buni Atamdin baxⱪa ⱨeqkim bilməydu. Nə ərxtiki pərixtiliri, nə Oƣli bilməydu. ³⁷Nuⱨ pəyƣəmbərning zamanida ⱪandaⱪ bolƣan bolsa, Insan’oƣli ⱪaytip kəlgəndimu xundaⱪ bolidu. ³⁸Nuⱨ topan kelixtin ilgiri kemigə olturƣan küngiqə, xu zamanning kixiliri bəhiraman yəp-iqip, ɵylük-oqaⱪliⱪ bolup kəlgənidi. ³⁹Tuyuⱪsiz kəlgən topan kemigə qüxmigənlərning ⱨəmmisini ƣərⱪ ⱪilƣuqə, kixilər bu ixning ɵz bexiƣa kelixidin həwərsiz bolƣanƣa ohxax, Insan’oƣlining ⱪaytip keliximu xundaⱪ bolidu. ⁴⁰U küni, etizda ixləwatⱪan ikki kixidin biri ⱪaldurulup, yənə biri ərxkə elip ketilidu. ⁴¹Tügmən texi bilən un tartiwatⱪan ikki ayalning biri ⱪaldurulup, yənə biri ərxkə elip ketilidu. ⁴²Xuning üqün, ⱨoxyar bolunglar, qünki Rəbbinglar ⱪaytip kelidiƣan künni bilməysilər. ⁴³Lekin xuni bilinglarki, əgər ɵy igisi oƣrining keqisi ⱪaqan kelidiƣanliⱪini bilsə, ⱪarap turup, oƣrining ɵygə buzup kirixigə ⱨərgiz yol ⱪoymaydu, əlwəttə. ⁴⁴Xuningƣa ohxax, silərmu ⱨər da’im təyyar turunglar. Qünki, Insan’oƣli silər oylimiƣan qaƣda ⱪaytip kelidu!

Ixənqlik wə ixənqsiz qakarlar

⁴⁵– Kim ixənqlik wə zerək qakar bolsa, hojayin uni baxⱪa qakarliri üstidin kɵzitip, hojayinning ozuⱪ-tülükini ularƣa waⱪti-waⱪtida təⱪsim ⱪilip berixkə ⱪoyidu. ⁴⁶Hojayin səpiridin ⱪaytip kelip, qakirining xunqilik sadaⱪət bilən hizmət ⱪiliwatⱪinini kɵrsə, bu qakarning bəhti. ⁴⁷Bilip ⱪoyunglarki, hojayin uni pütün tə’əlluⱪatini baxⱪuruxⱪa ⱪoyidu. ⁴⁸Lekin, əgər qakar kɵngligə yaman ƣərəz püküp: “Hojayinim keqikip ⱪaytip kelidiƣu” dəp, ⁴⁹baxⱪa qakarlarƣa noqiliⱪ ⱪilsa wə ülpətliri bilən billə yəp-iqip məst bolup yürsə, ⁵⁰hojayin kütülmigən bir küni, oylimiƣan bir waⱪitta ⱪaytip kelip, ⁵¹uni urup qala ɵlük ⱪilip, sahtipəzlər bilən ohxax təⱪdirgə duqar ⱪilidu. Nətijidə, qakar ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlitidu.

On ⱪiz ⱪoldax toƣrisidiki təmsil

¹– U waⱪitta, Ərxning Padixaⱨliⱪi huddi ⱪolliriƣa qiraƣ elip toyi bolƣan yigitning aldiƣa qiⱪⱪan on ⱪiz ⱪoldaxⱪa ohxaydu. ²Bu ⱪizlarning bəxi əⱪilsiz, bəxi bolsa əⱪilliⱪ ikən. ³Əⱪilsiz ⱪizlar qiraƣlirini alƣan bolsimu, yeniƣa yaƣ eliwalmaptu. ⁴Əⱪilliⱪ ⱪizlar bolsa qiraƣliri bilən billə, ⱪaqilarda yaƣmu aptu. ⁵Yigit waⱪqə kəlgəqkə, ularning ⱨəmmisini uyⱪu besip uhlap ⱪaptu.

⁶Yerim keqidə: “Yigit kəldi, aldiƣa qiⱪinglar!” degən awaz angliniptu. ⁷Buning bilən, ⱪizlarning ⱨəmmisi ornidin turup qiraƣlirini pərləptu. ⁸Əⱪilsiz ⱪizlar əⱪilliⱪlərgə: “Qiraƣlirimiz ɵqüp ⱪalay dedi, yeƣinglardin beringlarqu” dəptu. ⁹Əⱪilliⱪ ⱪizlar: “Yaⱪ! Bizgimu ⱨəm silərgimu yətməsliki mumkin. Əng yahxisi, dukanƣa berip yaƣ setiwelinglar!” dəptu. ¹⁰Lekin, ular yaƣ setiwalƣili ketiwatⱪanda, yigit kelip ⱪaptu, təyyarliⱪi bar ⱪizlar uning bilən birliktə toy ziyapitigə kiriptu. Ixik taⱪiliptu.

¹¹Keyin, ⱨeliⱪi ⱪizlar ⱪaytip kelip: “Təⱪsir, təⱪsir! Ixikni eqiweting!” dəptu. ¹²Biraⱪ, yigit: “Bilip ⱪoyunglarki, mən silərni tonumaymən” dəp jawab beriptu.

¹³Ⱨəzriti Əysa yənə mundaⱪ dedi:

– Xuning üqün, səgək bolunglar, qünki Insan’oƣli ⱪaytip kelidiƣan waⱪit-sa’ətni bilməysilər.

Üq qakar toƣrisidiki təmsil

¹⁴– Ərxning Padixaⱨliⱪi səpərgə qiⱪmaⱪqi bolƣan adəmgə ohxaydu. U qakarlirini qaⱪirip bayliⱪini ularƣa tapxuruptu. ¹⁵U adəm ⱨərbir qakarning oⱪət ⱪilix ⱪabiliyitigə ⱪarap, birigə bəx ming, birigə ikki ming, birigə ming kümüx tənggə berip, yolƣa qiⱪiptu. ¹⁶Bəx ming tənggə alƣan qakar dərⱨal berip oⱪət ⱪilip, yənə bəx ming tənggə payda aptu. ¹⁷Ikki ming tənggə alƣinimu yənə ikki ming tənggə payda aptu. ¹⁸Ming tənggə alƣini bolsa berip yərni kolap, hojayini uningƣa tapxurƣan pulni kɵmüp saⱪlap ⱪoyuptu.

¹⁹Uzun waⱪit ɵtkəndin keyin, bu qakarlarning hojayini ⱪaytip kelip, ular bilən ⱨesablixixⱪa baxlaptu. ²⁰Bəx ming tənggə alƣan qakar yənə bəx ming tənggə ⱪoxup elip kelip: “Hojayin, siz manga bəx ming tənggə tapxurƣanidingiz. Ⱪarang, yənə bəx ming tənggə payda aldim” dəptu. ²¹Hojayin uningƣa: “Naⱨayiti yahxi! Sən yahxi wə ixənqlik qakar ikənsən! Mən sanga ⱨawalə ⱪilƣan kiqik ixta ixənqlik bolup qiⱪⱪanliⱪing üqün, seni qong ixlarƣa ⱪoyimən. Kəl, hojayiningning huxalliⱪiƣa jor bol!” dəptu. ²²Ikki ming tənggə alƣan qakarmu kelip: “Hojayin, siz manga ikki ming tənggə tapxurƣanidingiz. Ⱪarang, yənə ikki ming tənggə payda aldim” dəptu. ²³Hojayin uningƣa: “Naⱨayiti yahxi! Sən yahxi wə ixənqlik qakar ikənsən! Mən sanga ⱨawalə ⱪilƣan kiqik ixta ixənqlik bolup qiⱪⱪanliⱪing üqün, mən seni qong ixlarƣa ⱪoyimən. Kəl, hojayiningning huxalliⱪiƣa jor bol!” dəptu.

²⁴Andin, ming tənggə alƣan qakar kelip: “Hojayin, sizning ⱪattiⱪ adəm ikənlikingizni biləttim, qünki ɵzingiz terimisingizmu, uning ⱨosulini kütisiz; uruⱪ salmisingizmu, haman alisiz. ²⁵Xunga, ⱪorⱪup, siz bərgən tənggini yərgə kɵmüp saⱪlap ⱪoyƣanidim. Mana pulingiz” dəptu. ²⁶Hojayin uningƣa: “Əy, yaman wə ⱨurun qakar! Sən meni terimiƣan yərdin oruwalidiƣan, uruⱪ salmiƣan yərdin haman alidiƣan adəm, dəp turup, ²⁷nemixⱪa pulumni jazanihorlarƣa amanət ⱪoymiding. Xundaⱪ ⱪilsang, mən ⱪaytip kəlgəndə pulumni ɵsümi bilən almamtim? ²⁸Hop, uning ⱪolidiki ming tənggini elip, on ming tənggə bar qakarƣa beringlar! ²⁹Qünki, berilgənni toluⱪ ixlətkənlərgə tehimu kɵp berilidu-də, buning bilən ulardiki tehimu kɵpiyidu. Lekin, berilgənni ixlətmigənlərgə kəlsək, ularning barimu elip ketilidu. ³⁰Bu yaramsiz qakarni sirtⱪa, ⱪarangƣuluⱪⱪa ⱪoƣliwetinglar, u yərdə ⱨəsrəttə yiƣlap, qixlirini ƣuqurlatsun” dəptu.

Ahirəttiki soraⱪ

³¹– Insan’oƣli ɵz xan-xəripi iqidə pütün pərixtiliri bilən billə kəlginidə, padixaⱨ bolup xərəp təhtidə olturidu. ^32-33Pütkül həlⱪlər uning aldida toplinidu. U ularni ⱪoylarni ong yeniƣa, ɵqkilərni sol yeniƣa ayriƣan ⱪoyqidək ayriydu. ³⁴U ong yenidiki kixilərgə: “Əy Atam təripidin bəhtlik ⱪilinƣanlar, kelinglar! Dunya apiridə bolƣandin beri silər üqün təyyarlanƣan miras – Hudaning padixaⱨliⱪiƣa igə bolunglar! ³⁵Qünki, aq ⱪalƣinimda silər manga yeməklik bərdinglar, ussuz ⱪalƣinimda ussuluⱪ bərdinglar, musapir bolup yürginimdə ɵz ⱪoynunglarƣa aldinglar, ³⁶yalingaq ⱪalƣinimda kiyindürdünglar, kesəl bolup ⱪalƣinimda kelip ⱨalimdin həwər aldinglar, zindanda yatⱪinimda yoⱪlap turdunglar” dəydu.

³⁷U qaƣda, ⱨəⱪⱪaniy adəmlər uningƣa: “I Rəbbim, biz sizni ⱪaqan aq kɵrüp toydurduⱪ yaki ussuz kɵrüp su bərduⱪ? ³⁸Sizni ⱪaqan musapir kɵrüp ⱪoynimizƣa alduⱪ yaki yalingaq kɵrüp kiyindürduⱪ? ³⁹Sizni ⱪaqan kesəl yaki zindanda kɵrüp yoⱪlap turduⱪ?” dəp soraydu. ⁴⁰Biraⱪ, padixaⱨ ularƣa: “Bilip ⱪoyunglarki, əng ərziməs ⱪerindaxlirimdin bolƣan bularning birərsigə ⱪilƣininglar dəl manga ⱪilƣininglar bolup ⱨesablinidu” dəp jawab beridu.

⁴¹Andin sol yenidikilərgə: “Əy lənitilər, kɵzümdin yoⱪilinglar! Xəytan bilən uning ƣalqiliriƣa ⱨazirlanƣan mənggü ɵqməs dozah otiƣa kiringlar! ⁴²Qünki, aq ⱪalƣinimda manga yeməklik bərmidinglar, ussiƣinimda ussuluⱪ bərmidinglar, ⁴³musapir bolup yürginimdə ɵz ⱪoynunglarƣa almidinglar, yalingaq ⱪalƣinimda kiyindürmidinglar, kesəl bolƣinimda wə zindanda yatⱪinimda yoⱪlimidinglar” dəydu.

⁴⁴U qaƣda, ular: “I Rəbbim, sizni ⱪaqan aq, ussuz, musapir, yalingaq, kesəl yaki zindanda kɵrüp turup hizmitingizdə bolmiduⱪ?” dəydu. ⁴⁵Biraⱪ, padixaⱨ ularƣa: “Bilip ⱪoyunglarki, əng ərziməs ⱪerindaxlirimdin bolƣan bularning birərsigə ⱪilmiƣanni mangimu ⱪilmiƣan boldunglar” dəp jawab ⱪayturidu. ⁴⁶Buning bilən, ular mənggülük jazaƣa uqraydu. Ⱨəⱪⱪaniy adəmlər bolsa mənggülük ⱨayatⱪa erixidu.

Ⱨəzriti Əysani ɵltürüx suyiⱪəsti

¹Ⱨəzriti Əysa bu sɵzlərni ⱪilip bolƣandin keyin, xagirtliriƣa:

– Silərgə məlumki, ²ikki kündin keyin bolidiƣan Ɵtüp Ketix ⱨeytida Insan’oƣli krestkə mihlinix üqün tutup berilidu, – dedi.

³Aliy roⱨaniylar wə həlⱪ aⱪsaⱪalliri Ⱪayapa isimlik bax roⱨaniyning sariyida jəm boluxti. ⁴Ular ⱨəzriti Əysani ⱨiylə bilən tutup ujuⱪturux üqün məsliⱨət ⱪilixti. ⁵Biraⱪ, ular:

– Bu ixni ⱨeyt-ayəm künliri ⱪilmayli. Bolmisa, həlⱪ arisida ⱪalaymiⱪanqiliⱪ qiⱪixi mumkin, – deyixti.

Gunaⱨkar ayalning ⱨəzriti Əysani ətirlixi

⁶Ⱨəzriti Əysa Bəytaniya yezisida ilgiri mahaw kesiligə giriptar bolƣan Simunning ɵyidə bolƣanda, ⁷uning yeniƣa bir ayal kirdi. U ayal aⱪ ⱪaxtexidin yasalƣan bir ⱪutida naⱨayiti ⱪimmətlik ətir elip kəlgənidi. Ⱨəzriti Əysa dastihanda olturƣanda, u ayal ətirni uning bexiƣa ⱪuydi. ⁸Xagirtlar buni kɵrüp hapa boluxup:

– Nemixⱪa bundaⱪ israpqiliⱪ ⱪilisiz? ⁹Bu ətir jiⱪ pulƣa yaraytti. U setilip puli kəmbəƣəllərgə berilsə bolatti, – deyixti.

¹⁰Xagirtlarning narazi bolƣanliⱪini bilgən ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Bu ayalni hijil ⱪilip nemə ⱪilisilər? U mən üqün yahxi ix ⱪildi. ¹¹Kəmbəƣəllər da’im silərning aranglarda, lekin mən aranglarda da’im bolmaymən. ¹²Bu ayal bu ətirni meni dəpnə ⱪilinixⱪa təyyar ⱪilix üqün bədinimgə ⱪuydi. ¹³Bilip ⱪoyunglarki, bu hux həwər dunyaning ⱪəyeridə yətküzülsə, bu ayal əslinip, uning ⱪilƣan ixi tilƣa elinidu, – dedi.

Yəⱨudaning ⱨəzriti Əysaƣa satⱪunluⱪ ⱪilixi

¹⁴Xu waⱪitta, ⱨəzriti Əysaning on ikki xagirtidin Yəⱨuda Ixⱪariyot isimlik biri aliy roⱨaniylarning aldiƣa berip:

¹⁵– Əysani tutup bərsəm, manga nemə berisilər? – dedi. Ular uningƣa ottuz kümüx tənggə bərdi. ¹⁶Yəⱨuda xuningdin etibarən ⱨəzriti Əysani tutup berix üqün pursət izdəxkə baxlidi.

Ɵtüp Ketix ⱨeytining kəqlik tamiⱪi

¹⁷Petir Nan ⱨeytining^* birinqi küni, xagirtlar ⱨəzriti Əysaning yeniƣa kelixip:

– Ɵtüp Ketix ⱨeytining tamiⱪini ⱪəyərdə təyyarliximizni halaysiz? – dəp soridi.

¹⁸Ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Yerusalemƣa kirip palanqining ɵyigə berip uningƣa: “Ustazimiz: ‘waⱪit-sa’itim yeⱪinlap ⱪaldi, Ɵtüp Ketix ⱨeytini xagirtlirim bilən birliktə silərning ɵydə ɵtküzəy’ dəydu” dəp eytinglar, – dedi.

¹⁹Xagirtlar ⱨəzriti Əysaning buyruⱪiƣa bina’ən Ɵtüp Ketix ⱨeytining tamiⱪini xu yərdə təyyarlaxⱪa kirixti. ²⁰Kəqⱪurun, ⱨəzriti Əysa on ikki xagirti bilən dastihanda olturdi. ²¹U tamaⱪ yəwetip:

– Bilip ⱪoyunglarki, aranglarda birəylən manga satⱪunluⱪ ⱪilidu, – dedi.

²²Bu sɵz ularni intayin ⱪayƣuƣa saldi. Ular bir-birləp:

– Ya Rəbbim, mən əməstimən? – dəp soraxⱪa baxlidi.

²³– Manga satⱪunluⱪ ⱪilƣuqi ⱪolidiki nanni təhsigə mən bilən billə tɵgürgən kixidur. ²⁴Insan’oƣli muⱪəddəs yazmilarda yezilƣinidək aləmdin ɵtidu. Lekin, uningƣa satⱪunluⱪ ⱪilidiƣan kixining ⱨaliƣa way! U adəm tuƣulmiƣan bolsiqu kaxki! – dedi ⱨəzriti Əysa.

²⁵Uningƣa satⱪunluⱪ ⱪilmaⱪqi bolƣan Yəⱨuda:

– Ustaz, mən əməstimən? – dəp soridi. Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Dəl sən, – dedi.

²⁶Ular tamaⱪ yeyixiwatⱪanda, ⱨəzriti Əysa bir nanni ⱪoliƣa elip Hudaƣa xükür eytⱪandin keyin, uni oxtup turup, xagirtliriƣa üləxtürüp bərdi wə:

– Elinglar, yənglar, bu mening tenim, – dedi.

²⁷Andin, ⱪoliƣa bir jam elip Hudaƣa xükür eytⱪandin keyin, uni xagirtliriƣa sunup:

– Ⱨəmməylən buningdin iqinglar. ²⁸Bu mening nurƣun adəmlərning gunaⱨlirining kəqürüm ⱪilinixi üqün tɵkülüp, Hudaning əⱨdisini tüzidiƣan ⱪenimdur. ²⁹Xuni bilip ⱪoyunglarki, Huda’atamning padixaⱨliⱪida silər bilən birliktə yengiqə xarabtin iqmigüqə, bundaⱪ xarabni ⱨərgiz iqməymən, – dedi.

³⁰Ular mədⱨiyə nahxisini eytⱪandin keyin talaƣa qiⱪip, Zəytun teƣiƣa ⱪarap ketixti.

Ⱨəzriti Əysaning Petrusning tanidiƣanliⱪini eytixi

³¹Bu qaƣda, ⱨəzriti Əysa xagirtliriƣa:

– Bügün keqə ⱨəmminglar mening beximƣa kelidiƣan ixlar səwəblik meni taxlap ketixilər, qünki muⱪəddəs yazmilarda Huda:

“Ⱪoyqini urup ɵltürimən,

padidiki ⱪoyliri patiparaⱪ bolup ketidu” degən.

³²Lekin, mən tirilgəndin keyin, Jəliliyigə silərdin burun barimən, – dedi.

³³Petrus uningƣa:

– Ⱨəmməylən sizni taxlap kətsimu, mən ⱨərgiz taxlap kətməymən, – dedi.

³⁴– Bilip ⱪoyƣinki, bügün keqə horaz qillaxtin burun, sən məndin üq ⱪetim tanisən, – dedi ⱨəzriti Əysa.

³⁵Biraⱪ, Petrus:

– Siz bilən billə ɵlüxkə toƣra kəlsimu, sizdin tanmaymən, – dedi. Ⱪalƣan xagirtlarmu xundaⱪ deyixti.

Getsimanə baƣqisidiki du’a-tilawət

³⁶Keyin, ⱨəzriti Əysa xagirtliri bilən billə Getsimanə degən bir yərgə kəldi. U xagirtliriƣa: “Mən u yaⱪⱪa berip du’a-tilawət ⱪilip kəlgüqə, muxu jayda olturup turunglar” dəp, ³⁷Petrusni, xundaⱪla Zəbədiyning ikki oƣli Yaⱪup wə Yuⱨannani birgə elip mangdi. Bu waⱪitta, ⱨəzriti Əysani ƣəm besip, kɵngli ⱪattiⱪ bi’aram boluxⱪa baxlidi. ³⁸U ularƣa:

– Jenim qiⱪip ketidiƣandək ƣəm-ⱪayƣuƣa patti. Silər bu yərdə ⱪelip, mən bilən birliktə ⱨoxyar turunglar, – dedi ³⁹wə səl neriraⱪ berip, yərgə bax ⱪoyup du’a ⱪilip:

– I Ata, mumkin bolsa bu azab ⱪədiⱨini məndin yiraⱪlaxturƣaysən. Lekin, bu ix mening əməs, bəlki sening iradəng boyiqə bolsun, – dedi.

⁴⁰U xagirtlirining yeniƣa ⱪaytip kəlginidə, ularning mügdəp ⱪalƣanliⱪini kɵrüp, Petrusⱪa:

– Mən bilən billə birər sa’ətmu ⱨoxyar turalmidinglarmu?! ⁴¹Eziⱪturuluxtin saⱪlinix üqün, səgək turup du’a ⱪilinglar. Kɵngül halaydu, lekin tən ajizdur, – dedi.

⁴²Ⱨəzriti Əysa ikkinqi ⱪetim berip, yənə du’a ⱪilip:

– I Ata, əgər mən bu azab ⱪədiⱨini iqmigüqə bu ⱪədəⱨ məndin yiraⱪlaxturulmisa, undaⱪta sening iradəng boyiqə bolsun, – dedi. ⁴³U xagirtlirining yeniƣa ⱪaytip kəlginidə, ularning yənə mügdəp ⱪalƣanliⱪini kɵrdi. Qünki, ular kɵzlirini aqalmay ⱪalƣanidi.

⁴⁴Xuning bilən, ⱨəzriti Əysa ularni taxlap üqinqi ⱪetim berip, yənə xu sɵzlər bilən du’a ⱪildi.

⁴⁵Keyin, xagirtlarning yeniƣa kelip:

– Silər tehiqə dəm elip uhlawatamsilər? Insan’oƣlining gunaⱨkarlarning ⱪoliƣa tapxurulidiƣan waⱪit-sa’iti yetip kəldi. ⁴⁶Ⱪopunglar, ketəyli, mana manga satⱪunluⱪ ⱪilidiƣan kixi kəptu! – dedi.

Ⱨəzriti Əysaning tutⱪun ⱪilinixi

⁴⁷Ⱨəzriti Əysaning sɵzi ayaƣlaxmastinla, on ikki xagirtining biri bolƣan Yəⱨuda kəldi. Uning yenida aliy roⱨaniylar wə həlⱪ aⱪsaⱪalliri təripidin əwətilgən, ⱪiliq-toⱪmaⱪlar bilən ⱪorallanƣan zor bir top adəm bar idi. ⁴⁸Ⱨəzriti Əysaƣa satⱪunluⱪ ⱪilƣan Yəⱨuda ularƣa alliburun: “Mən kimni sɵysəm, ⱨəzriti Əysa xu. Silər uni tutunglar” degən wə sɵyüx arⱪiliⱪ bəlgə bərməkqi bolƣanidi. ⁴⁹U udul ⱨəzriti Əysaning aldiƣa berip:

– Salam ustaz, – dəp uni sɵydi.

⁵⁰Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Buradər, ⱪilidiƣiningni ⱪil, – dedi. Buning bilən, ⱨeliⱪi adəmlər yopurulup kelip, ⱨəzriti Əysaƣa ⱪol selip, uni tutⱪun ⱪildi. ⁵¹Ⱨəzriti Əysaning yenidikilərdin birəylən dərⱨal ⱪiliqini suƣurup, bax roⱨaniyning qakiriƣa urdi. Ⱪiliq qakarning ⱪuliⱪiƣa tegip, uni xilip qüxürüwətti. ⁵²Ⱨəzriti Əysa uningƣa:

– Ⱪiliqingni ⱪiniƣa sal, ⱪiliq kɵtürgənlər ⱪiliq astida ⱨalak bolidu. ⁵³Yaki meni Huda’atamdin yardəm alalmaydu, dəp oylap ⱪaldingmu?! Halisam, u manga xu’an on ikki tüməndin artuⱪ pərixtə əwətidu. ⁵⁴Biraⱪ, əgər mən undaⱪ ⱪilsam, muⱪəddəs yazmilardiki qoⱪum muxundaⱪ boluxi kerəkliki toƣrisidiki sɵzlər ⱪandaⱪ əməlgə axsun? – dedi.

⁵⁵Andin, ⱨəzriti Əysa u adəmlərgə ⱪarap mundaⱪ dedi:

– Silər ⱪiliq-toⱪmaⱪlarni kɵtürüp meni tutⱪili kəpsilər, meni ⱪaraⱪqi kɵrüwatamsilər? Ⱨər küni mərkiziy ibadəthana ⱨoylilirida olturup təlim berəttim. U qaƣda tutmidinglar. ⁵⁶Əmma, bu ixlarning yüz berixi pəyƣəmbərlərning muⱪəddəs yazmilarda aldin eytⱪanlirining əməlgə axuruluxi boldi.

Bu qaƣda, xagirtlirining ⱨəmmisi uni taxlap ⱪeqip ketixti.

Aliy kengəxmidə sotlinix

⁵⁷Ⱨəzriti Əysani tutⱪun ⱪilƣanlar uni bax roⱨaniy Ⱪayapaning aldiƣa elip berixti. Təwrat ustazliri bilən həlⱪ aⱪsaⱪallirimu u yərdə jəm boluxⱪanidi. ⁵⁸Petrus ⱨəzriti Əysaƣa taki bax roⱨaniyning ⱨoylisiƣiqə yiraⱪtin əgixip bardi wə ixning nətijisini kɵrüx üqün iqkirigə kirip, ⱪarawullarning yenida olturdi. ⁵⁹Aliy roⱨaniylar wə pütün aliy kengəxmə əzaliri ⱨəzriti Əysani ɵlüm jazasiƣa məⱨkum ⱪilix üqün, yalƣan ispat izdəytti. ⁶⁰Birmunqə yalƣan guwaⱨqilar otturiƣa qiⱪⱪan bolsimu, ispat kɵrsitip berəlmidi. Ahirda, ikki guwaⱨqi otturiƣa qiⱪip:

⁶¹– Bu adəm: “Mən Hudaning ibadəthanisini buzup taxlap, üq kün iqidə ⱪayta yasap qiⱪalaymən” degən, – dedi.

⁶²Bax roⱨaniy ornidin turup, ⱨəzriti Əysaƣa:

– Ⱪeni, jawab bərməmsən? Bularning sening üstüngdin bərgən guwaⱨliⱪliriƣa nemə dəysən? – dedi. ⁶³Lekin, ⱨəzriti Əysa lam-jim demidi.

Bax roⱨaniy uningƣa:

– Mənggü ⱨayat Huda aldida ⱪəsəm ⱪilixingni buyruymən. Eytⱪin, Hudaning Oƣli Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ sənmu? – dedi.

⁶⁴Ⱨəzriti Əysa mundaⱪ jawab ⱪayturdi:

– Sizning deginingizdək. Lekin xuni bilip ⱪoyungki, buningdin keyin silər Insan’oƣlining ⱪadir Hudaning ong yenida olturidiƣanliⱪini wə kɵktiki bulutlar üstidə kelidiƣanliⱪini kɵrisilər.

⁶⁵Bu sɵzni angliƣan bax roⱨaniy tonlirini yirtip^* taxlap:

– U Hudaƣa kupurluⱪ ⱪildi. Əmdi baxⱪa ⱨeqⱪandaⱪ guwaⱨqining ⱨajiti ⱪalmidi. Silər uning kupurluⱪlirini anglidinglar. ⁶⁶Əmdi buningƣa nemə dəysilər? – dedi.

– Ɵlüm jazasiƣa tegixlik! – dəp jawab ⱪayturuxti ular.

⁶⁷Buning bilən, ular ⱨəzriti Əysaning yüzigə tükürüp, uningƣa muxt atti. Bəziliri uni kaqatlap:

⁶⁸– Əy Məsiⱨ, pəyƣəmbər bolsang, eytip baⱪⱪina, seni kim urdi? – deyixti.

Petrusning ⱨəzriti Əysadin tenixi

⁶⁹Petrus taxⱪiridiki ⱨoylida olturatti. Bir dedək uning yeniƣa kelip:

– Sən Jəliliyilik Əysa bilən bir idingƣu, – dedi.

⁷⁰– Sening nemə dəwatⱪanliⱪingni qüxənmidim! – dəp inkar ⱪildi Petrus ⱨəmməylənning aldida.

⁷¹Andin, Petrus dərwazining aldiƣa qiⱪti. Uni kɵrgən yənə bir dedək u yərdə turƣanlarƣa:

– Bu adəm Nasirəlik Əysaning xeriki idi, – dedi.

⁷²Petrus ⱪəsəm ⱪilip:

– Mən u adəmni tonumaymən, – dəp yənə inkar ⱪildi.

⁷³U yərdə turƣanlar bir’azdin keyin Petrusning yeniƣa kelip:

– Xübⱨisizki, sən Əysaning xeriklirining biri. Tələppuzungdin mana mən dəp qiⱪip turidu, – deyixti.

⁷⁴Petrus ⱪəsəm ⱪilip:

– U adəmni tonumaymən. Bolmisa, meni Huda ursun! – dedi.

Dəl xu qaƣda, horaz qillidi. ⁷⁵Petrus ⱨəzriti Əysaning: “Horaz qillaxtin burun, sən məndin üq ⱪetim tanisən!” degən sɵzini esigə elip, taxⱪiriƣa qiⱪip ⱪattiⱪ yiƣlap kətti.

Yəⱨudaning ɵlüxi

¹Tang etixi bilənla, pütün aliy roⱨaniylar bilən həlⱪ aⱪsaⱪalliri məsliⱨətlixip, ⱨəzriti Əysani ɵlümgə məⱨkum ⱪildurux üqün baƣlap, ²waliy Pilatusⱪa tapxurup bərdi.

³Ⱨəzriti Əysaƣa satⱪunluⱪ ⱪilƣan Yəⱨuda ⱨəzriti Əysaning ɵlümgə məⱨkum ⱪilinƣanliⱪini kɵrüp, ɵz ⱪilmixiƣa puxayman ⱪildi wə aliy roⱨaniylar bilən aⱪsaⱪallarƣa ottuz kümüx tənggini ⱪayturup berip:

⁴– Mən bigunaⱨ bir janƣa zamin bolup gunaⱨ ɵtküzdüm, – dedi.

– Bu sening ixing, bizning nemə karimiz? – deyixti ular.

⁵Yəⱨuda pullarni ibadəthanining iqigə qeqiwətti wə u yərdin qiⱪip, esilip ɵlüwaldi.

⁶Pullarni yiƣiwalƣan aliy roⱨaniylar:

– Ⱪan tɵküx üqün tɵləngən bu tənggilərni ibadəthanining həzinisigə ⱪoyux ⱨaram, – deyixti. ⁷Ular ɵz’ara məsliⱨətlixip, bu pullar bilən yaⱪa yurtluⱪlarƣa mazarliⱪ ⱪilix üqün, humdanqining bir parqə yerini setiwaldi. ⁸Xuning üqün, bu yər ⱨazirƣiqə “Ⱪanliⱪ yər” dəp atilip kəlməktə.

⁹Bu wəⱪə arⱪiliⱪ Yərəmiya pəyƣəmbər təripidin burun eytilƣan munu sɵzlər əməlgə axuruldi:

“Ular Isra’il həlⱪining uning üqün bəlgiligən baⱨasini,

yəni ottuz kümüx tənggini elixti

¹⁰Wə Pərwərdigar manga əmr ⱪilƣandək,

humdanqining yerini setiwelixⱪa həjləxti.”

Ⱨəzriti Əysaning waliy Pilatusning aldida sotlinixi

¹¹Ⱨəzriti Əysa waliyning aldiƣa kəltürüldi. Waliy uningdin:

– Sən Yəⱨudiylarning padixaⱨimu? – dəp soridi.

– Eytⱪiningizdək, – dedi ⱨəzriti Əysa.

¹²Aliy roⱨaniylar wə aⱪsaⱪallar uning üstidin ərz-xikayət ⱪilƣanda, u bir eƣizmu jawab bərmidi. ¹³Buning bilən, Pilatus uningƣa:

– Sening üstüngdin ⱪilinƣan xunqə kɵp xikayətlərni anglimaywatamsən? – dedi. ¹⁴Biraⱪ, ⱨəzriti Əysa ularning birigimu jawab bərmidi. Waliy buningƣa intayin ⱨəyran ⱪaldi.

¹⁵Ⱨər ⱪetimliⱪ Ɵtüp Ketix ⱨeytida, waliy aditi boyiqə halayiⱪ tələp ⱪilƣan bir məⱨbusni ⱪoyup berətti. ¹⁶Əyni waⱪitta, Barabbas isimlik nami qiⱪⱪan bir məⱨbus zindanda idi. ¹⁷Həlⱪ bir yərgə jəm bolƣanda, Pilatus ulardin:

– Silər üqün kimni ⱪoyup beriximni tələp ⱪilisilər? Barabbasnimu yaki Məsiⱨ dəp atalƣan Əysanimu? – dəp soridi. ¹⁸Pilatus aliy roⱨaniylar wə aⱪsaⱪallarning ⱨəzriti Əysaƣa ⱨəsəthorluⱪ ⱪilip uni ɵzigə tapxurup bərgənlikini bilətti.

¹⁹Pilatus soraⱪ munbiridə olturƣanda, ayali uningƣa:

– U bigunaⱨ adəmgə təgməng. U tünügün keqə qüxümgə kirip, kɵp azablandim, – dəp həwər əwətti.

²⁰Aliy roⱨaniylar wə aⱪsaⱪallar bolsa həlⱪni küxkürtüp, waliy Pilatustin Barabbasni ⱪoyup berixni wə ⱨəzriti Əysani ɵlümgə məⱨkum ⱪilixni tələp ⱪildurdi.

²¹Waliy ulardin yənə:

– Silər üqün bu ikkisining ⱪaysisini ⱪoyup beriximni tələp ⱪilisilər? – dəp soridi.

– Barabbasni, – deyixti ular.

²²– Undaⱪ bolsa, Məsiⱨ dəp atalƣan Əysani ⱪandaⱪ bir tərəp ⱪilay? – dedi Pilatus.

Ⱨəmməylən bir eƣizdin:

– Uni krestkə mihliting! – deyixti.

²³Pilatus:

– Nemixⱪa? U zadi nemə jinayət ɵtküzüptu? – dəp soridi.

Biraⱪ, ular tehimu ⱪattiⱪ warⱪirixip:

– Uni krestkə mihliting! – dəp turuwelixti. ²⁴Pilatus yənə sɵzləxning əⱨmiyətsiz ikənlikini, bolmisa ⱪalaymiⱪanqiliⱪ qiⱪidiƣanliⱪini kɵrüp, su elip, kɵpqilikning aldida ⱪolini yuƣaq:

– Bu adəmning ⱪeniƣa mən jawabkar əməs, bu ixⱪa ɵzünglar məs’ul bolunglar! – dedi.

²⁵Pütün həlⱪ bir eƣizdin:

– Uning ⱪenining jawabkarliⱪi bizning wə balilirimizning üstidə bolsun! – deyixti.

²⁶Buning bilən, Pilatus Barabbasni ularƣa qiⱪirip bərdi. Ⱨəzriti Əysani bolsa ⱪamqilatⱪandin keyin, krestkə mihlax üqün ləxkərlirigə tapxurdi.

Ləxkərlərning ⱨəzriti Əysani mazaⱪ ⱪilixi

²⁷Keyin, ləxkərlər ⱨəzriti Əysani waliy ordisidiki bir səynaƣa elip kirip, pütün ləxkərlər topini bu yərgə yiƣdi. ²⁸Ular ⱨəzriti Əysani yalingaqlap, uqisiƣa xaⱨanə sɵsün rənglik ton kiydürüxti. ²⁹Tikən xahlirini ɵrüp bir taj yasap, bexiƣa kiydürdi wə ong ⱪoliƣa bir ⱪomuxni^* tutⱪuzdi. Andin, uning aldiƣa tizlinip: “Yaxisun Yəⱨudiylarning padixaⱨi!” dəp mazaⱪ ⱪilixti. ³⁰Uningƣa tükürüxti, ⱪomuxni elip uning bexiƣa uruxti. ³¹Uni mana xundaⱪ mazaⱪ ⱪilƣandin keyin, tonni saldurup, uqisiƣa ɵz kiyimlirini kiydürdi wə krestkə mihlax üqün elip mengixti.

Ⱨəzriti Əysaning krestkə mihlinixi

³²Ular taxⱪiriƣa qiⱪⱪinida, Kirini xəⱨirilik Simun isimlik bir kixini uqritip, ⱨəzriti Əysa yüdüp mangƣan krestni uningƣa məjburiy kɵtürgüzdi. ³³Ular Golgota, yəni “Bax sɵngək” degən yərgə kəlgəndə, ³⁴ⱨəzriti Əysaƣa iqix üqün dora arilaxturulƣan xarab^* bərdi, lekin ⱨəzriti Əysa uni tetip kɵrüp, iqkili unimidi.

³⁵Ləxkərlər ⱨəzriti Əysani krestkə mihliƣandin keyin, qək taxlixip kiyimlirini bɵlüxüwaldi. ³⁶Andin keyin, u yərdə olturup nɵwətqilik ⱪildi. ³⁷Ular ⱨəzriti Əysaning bexining yuⱪiri təripigə “bu, Yəⱨudiylarning padixaⱨi Əysa” dəp yezilƣan bir gunaⱨ tahtisini asti.

³⁸Ⱨəzriti Əysadin baxⱪa ikki ⱪaraⱪqimu krestkə mihlanƣan bolup, biri uning ong yenidiki, yənə biri sol yenidiki kresttə idi. ³⁹U yərdin ɵtkənlər baxlirini qayⱪixip, ⱨəzriti Əysani ⱨaⱪarətləp:

⁴⁰– Ⱪeni, sən ibadəthanini buzup taxlap, üq kündə ⱪaytidin yasap qiⱪidiƣan adəm idingƣu? Əmdi ɵzüngni ⱪutⱪuzƣina! Hudaning Oƣli bolsang, kresttin qüxüp baⱪⱪin! – deyixti.

⁴¹Aliy roⱨaniylar, Təwrat ustazliri wə aⱪsaⱪallarmu uni xundaⱪ məshirə ⱪilip:

⁴²– Baxⱪilarni ⱪutⱪuzuptikən, ɵzini ⱪutⱪuzalmidi, Isra’illarning padixaⱨimix tehi! Əmdi kresttin qüxüp baⱪsunqu, andin uningƣa etiⱪad ⱪilayli. ⁴³U Hudaƣa ixinətti, Huda uni əzizlisə, ⱪutⱪuzup baⱪmisunmu! Qünki, u: “Mən Hudaning Oƣli” degənidi, – deyixti. ⁴⁴Ⱨəzriti Əysa bilən billə krestkə mihlanƣan ⱪaraⱪqilarmu uni xundaⱪ ⱨaⱪarətləxti.

Ⱨəzriti Əysaning ɵlümi

⁴⁵Qüx waⱪti sa’ət on ikkidin sa’ət üqkiqə pütün zeminni ⱪarangƣuluⱪ basti. ⁴⁶Sa’ət üqlərdə ⱨəzriti Əysa yuⱪiri awaz bilən: “Eli, eli, ləma xəwaⱪtani?” yəni “Hudayim, Hudayim, meni nemixⱪa taxliwətting?” dəp warⱪiridi.

⁴⁷U yərdə turƣanlarning bəziliri buni hata anglap:

– Bu adəm Ilyas pəyƣəmbərgə muraji’ət ⱪiliwatidu – deyixti.

⁴⁸Ularning iqidin birəylən dərⱨal yügürüp berip, bir parqə bulutni əkəldi. Andin, uni ərzan üzüm xarabiƣa qilap, ⱪomuxning uqiƣa baƣlap ⱨəzriti Əysaƣa iqküzməkqi boldi.

⁴⁹Baxⱪilar:

– Tohtap turunglar, ⱪarap baⱪayli, Ilyas pəyƣəmbər kelip uni ⱪutⱪuzup ⱪalarmikin? – deyixti.

⁵⁰Ⱨəzriti Əysa ⱪattiⱪ awaz bilən yənə bir warⱪiridi-də, jan bərdi.

⁵¹Xu waⱪitta, mərkiziy ibadəthanidiki pərdə yuⱪiridin tɵwəngə ikki parqə bɵlüp yirtildi.^* Zemin silkinip, taxlar yerilip, ⁵²ⱪəbrilər eqildi. Ⱨəzriti Əysa tirilgəndin keyin, burun aləmdin ɵtkən birmunqə təⱪwadar adəmlər tirildi. ⁵³Ular ⱪəbriliridin qiⱪti wə muⱪəddəs xəⱨər Yerusalemƣa kirip, u yərdə nurƣun kixilərgə kɵründi.

⁵⁴Ⱨəzriti Əysani kɵzət ⱪiliwatⱪan yüzbexi wə ləxkərlər zeminning silkinixi wə baxⱪa ⱨadisilərni kɵrüp, intayin ⱪorⱪuxⱪan ⱨalda:

– U ⱨəⱪiⱪətən Hudaning Oƣli ikən! – deyixti.

⁵⁵U yərdə yənə wəⱪəni yiraⱪtin kɵrüp turƣan birmunqə ayallarmu bar idi. Ular ⱨəzriti Əysaƣa hizmət ⱪilix üqün, Jəliliyə ɵlkisidin uningƣa əgixip kəlgənidi. ⁵⁶Ularning arisida Məjdəllik Məryəm, Yaⱪup bilən Yüsüpning anisi Məryəm, Zəbədiyning oƣullirining anisimu bar idi.

Ⱨəzriti Əysaning dəpnə ⱪilinixi

⁵⁷Kün petixⱪa yeⱪin, Aramatiyaliⱪ Yüsüp isimlik bir bay kəldi. Umu ⱨəzriti Əysaning xagirtliridin idi. ⁵⁸U waliy Pilatusning aldiƣa berip, ⱨəzriti Əysaning jəsitini tələp ⱪildi. Pilatus jəsətni uningƣa berixkə əmr ⱪildi. ⁵⁹Yüsüp jəsətni elip, pakiz kəndir rəht bilən orap kepənlidi ⁶⁰wə uni ɵzi üqün ⱪiyada oydurƣan yengi ⱪəbrigə ⱪoydi. Andin, ⱪəbrining aƣziƣa yoƣan bir ⱪoram taxni domilitip ⱪoyup ketip ⱪaldi. ⁶¹Məjdəllik Məryəm bilən yənə bir Məryəm bolsa u yərdə, ⱪəbrining udulida olturuxti.

Ⱪəbrini ⱪoƣdax

⁶²Dəm elix künining ⱨarpisi ɵtkənidi. Uning ətisi, aliy roⱨaniylar bilən Pərisiylər waliy Pilatusning aldida jəm boluxup:

⁶³– Janabliri, Əysaning ⱨayat waⱪtida: “Mən ɵlüp üqinqi küni tirilimən” degini esimizdə. ⁶⁴Xuning üqün, ⱪəbrini üqinqi künigiqə ⱪoƣdax üqün əmr bərgəysiz. Undaⱪ ⱪilmiƣanda, xagirtliri kelip jəsətni oƣrilap ketip, həlⱪⱪə: “U ɵlümdin tirildi” deyixi mumkin. U iƣwagərqilik aldinⱪisidinmu bəttər bolidu, – deyixti.

⁶⁵Pilatus ularƣa:

– Ⱪoƣdiƣuqi ləxkər elip berip, ⱪəbrini ⱪurbinglarning yetixiqə ⱪoƣdanglar, – dedi. ⁶⁶Ular ləxkərlər bilən billə berip, taxni peqətləp, ⱪəbrini muⱨapizət astiƣa aldi.

Ⱨəzriti Əysaning tirilixi

¹Dəm elix küni ɵtüp yəkxənbə küni tang süzülgəndə, Məjdəllik Məryəm bilən yənə bir Məryəm ⱪəbrini yoⱪlap bardi. ²Tuyuⱪsiz ⱪattiⱪ yər təwrəp kətti, qünki Rəbning pərixtiliridin biri asmandin qüxüp, ⱪəbrigə berip taxni bir yanƣa domilitip, üstidə olturƣanidi. ³Pərixtining ⱪiyapiti qaⱪmaⱪtək, kiyimliri ⱪardək ap’aⱪ idi. ⁴Ⱪoƣdiƣuqilar uningdin ⱪorⱪup titrixip, ɵlüktək ⱪetipla ⱪaldi.

⁵Pərixtə ayallarƣa mundaⱪ dedi:

– Ⱪorⱪmanglar! Silərning krestkə mihlanƣan ⱨəzriti Əysani izdəydiƣanliⱪinglarni bilimən. ⁶U bu yərdə əməs; u ɵzi eytⱪandək tirildi. Kelinglar, u yatⱪan jayni kɵrünglar. ⁷Dərⱨal berip uning xagirtliriƣa: “Ⱨəzriti Əysa ɵlümdin tiriliptu. Jəliliyigə silərdin awwal baridikən, uni xu yərdə kɵridikənsilər” dənglar. Mana mən silərgə eytip bərdim.

⁸Ayallar bir tərəptin ⱪorⱪsa, yənə bir tərəptin zor huxalliⱪ iqidə ⱪəbridin dərⱨal ayrilip, yügürgən peti ⱨəzriti Əysaning xagirtliriƣa həwər berixkə ketixti. ⁹Tosattin ⱨəzriti Əysa ularning aldiƣa qiⱪip:

– Salam silərgə! – dedi. Ularmu aldiƣa berip, ⱨəzriti Əysaning putiƣa esilip, uningƣa səjdə ⱪildi. ¹⁰Xu qaƣda, ⱨəzriti Əysa ularƣa:

– Ⱪorⱪmanglar! Berip ⱪerindaxlirimƣa həwər ⱪilinglar. Jəliliyigə barsun, meni xu yərdə kɵridu, – dedi.

Ⱪoƣdiƣuqilarning həwiri

¹¹Ayallar tehi yolda ketiwatⱪanda, ⱪəbrə ⱪoƣdiƣuqilarning bəziliri xəⱨərgə kirip, bolƣan wəⱪələrning ⱨəmmisini aliy roⱨaniylarƣa həwər ⱪildi. ¹²Aliy roⱨaniylar aⱪsaⱪallar bilən bir yərgə yiƣilip məsliⱨətləxkəndin keyin, ləxkərlərgə zor miⱪdarda pul berip:

¹³– Silər: “Əysaning xagirtliri keqisi kelip, biz uhlawatⱪanda uning jəsitini oƣrilap əketiptu” dənglar. ¹⁴Əgər bu həwər waliyning ⱪuliⱪiƣa yetip ⱪalsa, biz ariƣa qüxüp, silərgə gəp kəltürməymiz, – dedi. ¹⁵Xundaⱪ ⱪilip, ləxkərlər pulni aldi wə ularning degini boyiqə ⱪildi. Bu iƣwa bügüngiqə Yəⱨudiylar arisida tarⱪilip kəlməktə.

Ⱨəzriti Əysaning xagirtliriƣa kɵrünüxi

¹⁶On bir xagirt ⱨəzriti Əysa ularƣa eytⱪan Jəliliyidiki taƣⱪa qiⱪixti. ¹⁷Ular ⱨəzriti Əysani kɵrginidə uningƣa səjdə ⱪilixti, lekin bəziliri guman iqidə idi. ¹⁸Ⱨəzriti Əysa ularning yeniƣa kelip, mundaⱪ dedi:

– Ərxtə wə yər yüzidə pütün ⱨoⱪuⱪ manga berildi. ¹⁹Xuning üqün, berip pütkül millətlərni mening xagirtlirim ⱪilip yetixtürünglar. Ularni Huda’ata, uning Oƣli wə Muⱪəddəs Roⱨning nami bilən qɵmüldürüp, ²⁰ularƣa mən silərgə buyruƣan barliⱪ əmrlərgə əməl ⱪilixni ɵgitinglar. Mən ⱨəⱪiⱪətənmu zaman ahiriƣiqə ⱨər da’im silər bilən billə bolimən.

2:4 Məsiⱨ – pəyƣəmbərlər aldin eytⱪan, Huda təripidin tallanƣan, ⱨaman bir küni kelip mənggü ⱨɵkümranliⱪ ⱪilidiƣan padixaⱨni kɵrsitidu.

3:6 Bu yərdə eytilƣan qɵmüldürüx kixilərning ɵz gunaⱨliriƣa towa ⱪilƣanliⱪini bildürüx murasimini kɵrsitidu.

3:7 Pərisiy wə Saduⱪiy – Yəⱨudiy diniƣa təwə bolƣan ikki hil məⱬəptiki kixilər. Təbirlərdiki “Pərisiy” wə “Saduⱪiy”ƣa ⱪaralsun.

4:3 Hudaning Oƣli – bu nam ⱨərgizmu Huda bilən ⱨəzriti Əysa otturisidiki jismaniy jəⱨəttiki ata-baliliⱪ munasiwətni əməs, bəlki roⱨiy jəⱨəttiki munasiwətni bildüridu.

5:38 Sɵzmusɵz tərjimisi: “Kɵzgə kɵz, qixⱪa qix”.

6:13 Yaki “Xəytandin”.

6:13 Bəzi Grekqə nushilarda bu ayətning ahiriƣa “qünki, padixaⱨliⱪ, ⱨoⱪuⱪ wə uluƣluⱪ sanga mənsup, amin” degən ibarilər ⱪoxulƣan.

8:2 Mahaw kesili – bir hil ⱪorⱪunqluⱪ terə kesili bolup, Yəⱨudiylar bu hil kesəlgə giriptar bolƣanlarni napak, dəp ⱪaraytti.

8:20 Muⱪəddəs yazmilarda “Insan’oƣli”din ibarət əwətilgüqining Hudaning küq-ⱪudriti wə xan-xəripi bilən ərxtin qüxüp, pütkül insanlarni mənggü baxⱪuridiƣanliⱪi aldin eytilƣan. Ⱨəzriti Əysa bu namni ɵzi ⱨəⱪⱪidə ixlətkən.

9:10 Bajgirlar – Isra’iliyini ixƣal ⱪilƣan Rimliⱪlar üqün ɵz həlⱪidin baj yiƣip beridiƣan wə xu səwəbtin nəprətkə uqriƣan Yəⱨudiylar.

9:27 Dawut padixaⱨning əwladi – bu nam Yəⱨudiylar arisida ular kütüwatⱪan Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨni kɵrsitətti.

10:15 Sodom wə Gomora – Ibraⱨim pəyƣəmbər zamanidiki ikki xəⱨər bolup, bu xəⱨərlərning adəmliri ohxax jinstiki zinahorluⱪⱪa ⱪattiⱪ berilip gunaⱨⱪa patⱪanliⱪtin, Huda bu xəⱨərlərni adəmliri bilən ⱪoxup yoⱪatⱪan.

10:38 Rimliⱪlar təripidin ɵlüm jazasi berilgənlər mihlinidiƣan krestni mürisidə kɵtürüp jaza məydaniƣa baratti. “Ɵzining krestini kɵtürüx” degənlik Əysa Məsiⱨ üqün azab-oⱪubət tartixⱪa təyyar boluxni kɵrsitidu.

11:14 Yəⱨudiylar Təwrattiki “Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ kelixtin burun Ilyas pəyƣəmbər Məsiⱨning yolini təyyarlax üqün ⱪaytip kelidu” degən bexarətkə asasən uning kelixini kütüwatⱪanidi. Ⱨəzriti Əysa əməliyəttə buning Ilyas pəyƣəmbərdək küq-ⱪudrət bilən kəlgən Yəⱨya pəyƣəmbər arⱪiliⱪ əməlgə axⱪanliⱪini eytⱪan.

12:2 Yəⱨudiylarning ən’ənisi boyiqə dəm elix küni haman tepix ⱪa’idigə hilap idi. Pərisiylər xagirtlarning danlarni yeyix üqün aⱪlixini haman təpkənlik dəp ⱪariƣan. Əməliyəttə, mən’i ⱪilinƣini baxaⱪlarni üzüwelip, yeyix əməs, bəlki zira’ətlərgə orƣaⱪ selixtur.

12:40 Bu ayəttə ⱨəzriti Əysa Yunus pəyƣəmbərning yoƣan bir beliⱪning iqidə üq kün turup saⱪ qiⱪⱪanliⱪini tilƣa elix arⱪiliⱪ ɵziningmu ɵlüp, üqinqi küni tirilidiƣanliⱪini aldin eytⱪan.

13:32 Bu yərdə tilƣa elinƣan ⱪiqa Ottura Xərⱪtə ɵsidiƣan, yahxi ɵskəndə ⱨətta üq metirdin exip ketidiƣan ɵsümlükni kɵrsitidu.

15:26 Ⱨəzriti Əysa bu yərdə ɵzining əwətilixining aldi bilən Yəⱨudiylar, andin Yəⱨudiy əməslər üqün ikənlikini təkitligən.

16:4 12-bab 39-, 40-ayətlərgə ⱪaralsun.

16:28 Bu sɵz bir ⱨəptidin keyin yüz bərgən, yəni 17-babta təswirləngən wəⱪəgə yaki ⱨəzriti Əysa ɵltürülgəndin keyin xagirtliriƣa ⱪayta kɵrüngən wəⱪəgə ⱪaritilƣan.

20:22 Bu ayəttə ⱨəzriti Əysaning tartidiƣan azab-oⱪubiti wə kresttiki ɵlümi kɵzdə tutulƣan.

21:12 Mərkiziy ibadəthana – əyni qaƣda, Yəⱨudiylarning nurƣun ibadəthaniliri bolup, bu Yəⱨudiylarning əng kɵp yiƣilip ibadət ⱪilidiƣan jayi idi. Hudaning əmri boyiqə, pəⱪət Yerusalemdiki mərkiziy ibadəthanidila ⱪurbanliⱪ ⱪilix toƣra bolatti.

22:17 Əyni waⱪitta, Yəⱨudiylar Rimliⱪlarning zulmi astida yaxawatⱪan bolup, əgər ⱨəzriti Əysa: “Rim imperatoriƣa baj tapxurux toƣra” desə, bu gəp azadliⱪni istigən kixilərgə yaⱪmaytti. Nawada kixilərni baj tapxurmasliⱪⱪa qaⱪirsa, Rim imperiyisigə ⱪarxi qiⱪⱪan bolatti. Ular muxundaⱪ so’allarni sorax arⱪiliⱪ ⱨəzriti Əysani gepidin tutuwelip, Rimliⱪlarning ⱪoliƣa tapxurup, uningƣa ziyankəxlik ⱪilmaⱪqi boluxⱪan.

23:5 Təⱪwadarliⱪni bildürüx üqün pexanə yaki üsti biləkkə qigiwelinidiƣan, iqigə Təwrattin elinƣan ayətlər yezilƣan pütük selinƣan kiqik ⱪuta.

23:5 Yol mangƣanda pulangxip, Hudaning əmrlirigə əməl ⱪilixni əslitip turux üqün, ular tonliriƣa quqa tikip ⱪoyatti.

24:20 Diniy ⱪa’idilər boyiqə, Yəⱨudiylarning dəm elix künidə xəⱨər dərwazisi wə dukanlar taⱪilidiƣan bolƣaqⱪa, yeməklik setiwelix wə baxⱪa yərlərgə ⱪeqix ⱪulaysiz idi.

24:33 Əsli tekisttə “uning” dəp elinƣan bolup, Insan’oƣlini yaki Hudaning padixaⱨliⱪini (“Luⱪa” 21-bab 31-ayət) kɵrsitidu.

24:34 Əgər tilƣa elinƣan alamət Yerusalemning wəyran boluxiƣa (24-bab 2-ayət) ⱪaritilƣan bolsa, undaⱪta “əwlad” sɵzi təbi’iyki xu dəwrdə yaxap ɵtkən adəmlərni kɵrsitidu. Əgər Əysa Məsiⱨning dunyaƣa ⱪaytip kelixigə (24-bab 30-ayət) ⱪaritilƣan bolsa, “əwlad” sɵzi bəlkim pütün Yəⱨudiyə həlⱪini yaki bu ayətlərdə eytilƣan wəⱪələrning baxlinix waⱪtida yaxawatⱪan əwladni kɵrsitidu. Bu ⱨərgiz ⱨəzriti Əysada “dunyaƣa dərⱨal ⱪaytip kelimən” degən hata qüxənqining barliⱪini bildürməydu.

26:17 Petir Nan ⱨeyti yəttə kün bolup, birinqi küni Ɵtüp Ketix ⱨeyti dəp atilidu. Bu küni, Yəⱨudiylar ɵyliridə ⱪoy soyup, petir nan bilən yəydu.

26:65 Bax roⱨaniy ⱨəzriti Əysani “kupurluⱪ ⱪildi” dəp ⱪarap, ɵzining buningƣa bolƣan qɵqüxi wə ƣəzipini ipadiləx üqün, kiyimlirini yirtⱪan. Ⱨəzriti Əysaning ɵzining Məsiⱨ ikənlikini etirap ⱪilixi uning Hudaƣa has ⱨoⱪuⱪ wə xɵⱨrət məndidur, degənlikidur.

27:29 Padixaⱨliⱪ ənggüxtiri bolƣan xaⱨanə ⱨasa süpitidə.

27:34 Eytixlarƣa ⱪariƣanda krestkə mihlinidiƣanlarƣa aƣriⱪni pəsəytix məⱪsitidə dora arilaxturulƣan xarab berilidikən.

27:51 Bu pərdə ibadəthanidiki əng muⱪəddəs jayni muⱪəddəs jaydin ayrip turidiƣan pərdə bolup, uning yirtilixi insanlarning Hudaning aldiƣa baridiƣan yolining ⱨəzriti Əysa təripidin eqilƣanliⱪini bildüridu.