Ⱪisⱪiqə qüxəndürüx
«Zəbur» Hudaƣa iltija wə ibadət ⱪilix üqün yezilƣan muⱪəddəs munajatlar toplimidin ibarəttur. «Zəbur»diki munajatlarning mutləⱪ kɵp ⱪismi Dawut pəyƣəmbər təripidin yezilƣan. Dawut pəyƣəmbər Hudani qin ⱪəlbidin sɵyətti. U qewər sazəndə wə ⱪoxaⱪqi bolup, Isra’il həlⱪigə padixaⱨ bolƣan məzgilliridə nəqqə mingliƣan sazəndə wə nahxiqilarni təklip ⱪilip, ularning nɵwət bilən saz qelip, nahxa eytip, Hudaƣa ibadət ⱪilixini orunlaxturƣan.
Yillarning ɵtüxi bilən Dawut pəyƣəmbərning, xundaⱪla Hudani qin ⱪəlbi bilən sɵyidiƣan baxⱪa ihlasmənlərning munajatliri toplinip «Zəbur» bolup xəkilləngən. Bu munajatlarning bir ⱪismi Hudadin meⱨir-xəpⱪət tiləx, kəqürüm ⱪilinixni, yardəm berixni yaki ⱪutⱪuzuluxni ɵtünüx wə Hudaƣa ixənq baƣlax ⱨəⱪⱪidə bolsa, yənə bir ⱪismi Hudani mədⱨiyələx, Hudaƣa xükürlər eytix wə uningƣa ibadət ⱪilix ⱨəⱪⱪididur. Bəzi munajatlarda mu’əllipning ɵzi duq kəlgən balayi’apətlər yaki rəzil adəmlər üstidin nalə-pəryad ⱪilƣanliⱪi, Hudaning ularni yoⱪ ⱪiliwetixini iltija ⱪilƣanliⱪi ipadiləngən.
Dawut pəyƣəmbər ⱨayat musapisidə eƣir külpətlərgə duq kelip, kɵp zulum tartⱪan, ⱨətta bəzilər uni ɵltürməkqi bolƣinida, u ⱨayatini saⱪlap ⱪelix üqün baxⱪa jaylarƣa ⱪeqip ketip yoxurunuwelixⱪa məjbur bolƣan. Uning munajatlirining kɵp ⱪismini, dəl uning ⱨayatining axu müxkül qaƣlirida Hudaƣa ⱪilƣan du’aliri, dəp qüxinixkə bolidu. Dawut pəyƣəmbər ⱨayat təjribiliri arⱪiliⱪ Yaratⱪuqi Huda ⱨəⱪⱪidə kɵp bilimgə igə bolƣan bolup, bu jəryanlar uning munajatliridə bayan ⱪilinƣan.
Ibraⱨim pəyƣəmbər wə uning nəwrisi Yaⱪup pəyƣəmbərning əwladliri Yaratⱪuqi Hudaƣa etiⱪad ⱪilƣanlar idi. Huda Yaⱪup pəyƣəmbərning ismini «Isra’il» dəp ɵzgərtkən wə bu isim uning əwladliriƣa, keyinqə bolsa pütkül Isra’il həlⱪigə nam bolup ⱪalƣan. Isra’illarning ətrapidiki barliⱪ əllər butpərəslər bolƣaqⱪa, ular Isra’illar təripidin «hudasiz əllər», «yat əllər» yaki «yat həlⱪlər» dəp atalƣan. Huda Ibraⱨim pəyƣəmbərni talliƣan wə uning bilən əⱨdə tüzüp, uruⱪ-əwladliriƣa bəht ata ⱪilidiƣanliⱪini, ular arⱪiliⱪ dunyadiki barliⱪ həlⱪlərgimu bəht ata ⱪilidiƣanliⱪini wədə ⱪilƣan. Isra’illar Ibraⱨim pəyƣəmbərning əwladliri bolƣaqⱪa, ular Hudaning wədisigə asasən Hudaning ɵz həlⱪi bolux, xundaⱪla Huda ɵzi Ibraⱨim pəyƣəmbərgə wədə ⱪilƣan «Kənan» dəp atalƣan alaⱨidə zeminƣa igə bolux salaⱨiyitigə igidur. «Zəbur»diki bir ⱪisim munajatlarda wədə ⱪilinƣan axu zemin tilƣa elinidu.
Huddi baxⱪa tillardiki nahxa wə xe’irlardikidək, ibraniyqə yezilƣan «Zəbur» munajatliridimu istilistikiliⱪ wasitilər ⱪollinilƣan. Məsilən, «Zəbur» munajatlirini oⱪuƣinimizda Yaratⱪuqi Hudaning «kɵzi», «ⱪuliⱪi», «biliki», «ⱪoli», «barmaⱪliri» wə «didari» degəndək ibarilərni uqritimiz. Xübⱨisizki, bu ⱨərgiz Hudaning jismaniy bədinining barliⱪini bildürməydu. Zəbur munajatlirida «Hudaning kɵzi» wə «Hudaning ⱪuliⱪi» deyix arⱪiliⱪ, Hudaning kɵridiƣan wə anglaydiƣanliⱪi, insanning ⱪilƣan jimi ixlirini bilip turidiƣanliⱪi ilgiri sürülgən bolsa, «Hudaning biliki», «ⱪoli» wə «barmaⱪliri» uning ⱪudriti wə uluƣ ixliriƣa, «Hudaning didari» bolsa uning ⱨuzuri yaki xapa’itigə wəkillik ⱪilinƣan. Huddi xuningƣa ohxax, «Hudaning ɵyi», «Hudaning qediri» yaki «Hudaning ibadəthanisi» degən ibarilərmu ⱨərgiz Hudaning əməliyəttə məlum ɵydə yaki insan ⱪoli bilən yasalƣan jayda turidiƣanliⱪini bildürməydu. Ⱨəmmimizgə xu nərsə eniⱪki, Yaratⱪuqi Huda məlum bir ɵydila əməs, bəlki ⱨəmmila jayda məwjut bolup turalaydu, u zaman wə makanning qəklimisigə uqrimaydu. «Hudaning ɵyi», «Hudaning qediri» yaki «Hudaning ibadəthanisi» ⱪatarliⱪlar, Dawut pəyƣəmbərning Yerusalem, yəni Ⱪuddustiki Si’on teƣida ⱪurƣan qedirini xərⱨləx üqün ixlitilgən atalƣulardur. Bu jay Hudaƣa etiⱪad ⱪilƣanlar üqün ibadət mərkizigə aylanƣan bolup, u jayda Hudaning xan-xəripi ularƣa ayan bolƣan.
«Zəbur» munajatliri Hudaning insanlarƣa ilⱨam wə küq-ⱪuwwət beƣixlaydiƣan sɵzliridur. Ular Yaratⱪuqi Huda wə uning ⱪudrətlik ixlirini biz insanlarƣa yorutup beridu. Biz bu munajatlarning sizni roⱨlandurup, Hudaƣa qin ⱪəlbingiz wə Huda kɵrsətkən ⱨəⱪiⱪət boyiqə ibadət ⱪilixingizƣa tiləkdaxmiz. Meⱨir-xəpⱪətlik Huda ɵzini sizgə ayan ⱪilƣay.