ئۇيغۇرچە مۇقەددەس كىتاب جەمئىيىتى

Alemning yaritilishi

1

Xudaning alemni yaritishi

¹Xuda hemmidin burun pütün alemni yaratti. ²U chaghda yer shari shekilsiz we qupquruq halette bolup, sularni qarangghuluq qaplighanidi. Xudaning Rohi su üstide lerzan perwaz qilip yüretti.

³Xuda: “Yoruqluq bolsun!” dëgenidi, yoruqluq peyda boldi. ^4-5Xuda yoruqluqning yaxshi ikenlikini kördi. Shuning bilen, u yoruqluqni qarangghuluqtin ayridi we yoruqluqni “kündüz”, qarangghuluqni bolsa “këche” dep atidi. Këche-kündüz ötüp, bu tunji kün boldi.

⁶Andin, Xuda: “Sularning yuqiri-töwen ikkige ayrilip turushi üchün ularning arisida bir pasil bolsun!” dep emr qildi. ⁷Shuning bilen, bir pasil peyda bolup, uning astidiki sularni üstidiki sulardin ayridi. Xudaning emri bilen shundaq boldi. ⁸Xuda bu pasilni “asman” dep atidi. Këche-kündüz ötüp, bu ikkinchi kün boldi.

⁹Andin, Xuda: “Asmanning astidiki sular bir yerge yighilsun we quruq tupraq körünsun!” dëdi. Xudaning emri bilen shundaq boldi. ¹⁰Xuda quruq tupraqni “yer”, yighilghan sularni bolsa “dëngiz” dep atidi. Xuda bularning yaxshi ikenlikini kördi.

¹¹Andin, Xuda yene: “Yerde her xil ösümlükler; uruqluq we mëwilik bolup, öz türliri boyiche ünüp chiqsun!” dëdi. Xudaning emri bilen shundaq boldi. ¹²Shuning bilen, yer yüzide her xil uruqluq we mëwilik ösümlükler öz türliri boyiche ünüp chiqti. Xuda bularning yaxshi ikenlikini kördi. ¹³Këche-kündüz ötüp, bu üchinchi kün boldi.

¹⁴Xuda yene: “Asmanda yoruqluq bëridighan jisimlar bolsun. Ular këche bilen kündüzni perqlendürüp, kün, pesil we yillarni ayrip turushta belge bolsun. ¹⁵Bu jisimlar nur chëchip, yer yüzini yorutup tursun!” dep emr qildi. Xudaning emri bilen shundaq boldi. ¹⁶Xuda yoruqluq bëridighan ikki chong jisimni yaratti, quyashni kündüzni bashquridighan, ayni këchini bashquridighan qildi. Hemde Xuda yene yultuzlarnimu yaratti. ^17-18Yer yüzini yorutush, kündüz bilen këchini bashquridighan qilish we yoruqluqni qarangghuluqtin ayrish üchün, Xuda yoruqluq bëridighan jisimlarni asmangha orunlashturdi we ularning yaxshi ikenlikini kördi. ¹⁹Këche-kündüz ötüp, bu tötinchi kün boldi.

²⁰Xuda yene: “Su her xil janliqlar bilen tolsun, asmanda her xil ucharqanatlar uchsun!” dep emr qildi. ²¹Buning bilen, Xuda suda yashaydighan ajayip-gharayip janliqlarni, her xil chong-kichik bëliqlarni we asmandiki her xil ucharqanatlarni öz türliri boyiche yaratti. Xuda bu janliqlarning yaxshi ikenlikini kördi. ²²Xuda bu janliqlargha bext ata qilip: “Suda yashighuchi janliqlar köpiyip, dëngiz-okyanlarni toldursun, ucharqanatlar yer yüzide ulghaysun!” dëdi. ²³Këche-kündüz ötüp, bu beshinchi kün boldi.

²⁴Xuda yene: “Yer yüzide her xil janiwarlar – öy haywanliri we chong-kichik yawayi haywanatlar peyda bolsun!” dëdi. Xudaning emri bilen shundaq boldi. ²⁵Shuning bilen, Xuda yer yüzide her xil janiwarlarni öz türliri boyiche yaratti we ularning yaxshi ikenlikini kördi.

²⁶Andin, Xuda: “Bizning obrazimizdek, yeni rohiy jehettin bizge oxshaydighan insanlarni yaritayli. Ular her xil janiwarlarni – dëngiz-okyandiki bëliqlar, asmandiki ucharqanatlar, barliq öy haywanliri we chong-kichik yawayi haywanatlarni bashquridighan bolsun!” dep emr qildi.

²⁷Buning bilen, Xuda insanni öz obrazidek yaratti,

uni özige oxshaydighan qilip yaratti,

shundaqla ularni er we ayal qilip yaratti.

²⁸Xuda ulargha bext ata qilip mundaq dëdi:

– Perzent körüp köpiyinglar, yer yüzini qaplap, dunyani boysundurunglar. Shundaqla, dëngiz-okyandiki bëliqlar, asmandiki ucharqanatlar, shuningdek pütün janiwarlarni bashqurunglar. ²⁹Men silerge pütün yer yüzidiki her xil zira’et we mëwilerni ozuqluq qilip berdim. ³⁰Barliq chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlar qatarliq her xil mexluqlargha bolsa ot-chöp we köktatlarni ozuqluq qilip berdim.

Xudaning emri bilen shundaq boldi. ³¹Xuda yaratqanlirining hemmisige qarap, ularning yaxshi ikenlikini kördi. Këche-kündüz ötüp, bu altinchi kün boldi.

2

¹Shundaq qilip, alem pütkül mewjudatliri bilen yaritilip boldi.

²Yettinchi küni kelgende, Xuda yaritish ishini tamamlap bolghan bolup, u küni aram aldi. ³U yettinchi künni bextlik kün qilip, uni “muqeddes kün” dep jakarlidi, chünki bu kün Xuda yaritishni tamamlap aram alghan kün idi.

Ërem bagh

^4-5Perwerdigar Xudaning alemni yaritishi jeryanida mundaq ishlar boldi: Perwerdigar Xuda alemni yaratqanda, yer yüzide ot-chöp we zira’etler yoq idi, chünki Xuda tëxi yamghur yaghdurmighanidi, shundaqla yer tëriydighan ademmu yoq idi. ⁶Emma, yerdin su chiqip, pütün zëminni sughardi. ⁷Andin, Perwerdigar Xuda yerning topisidin Adem’atini yasidi^* we uning burnidin hayatliq nepisini püwlidi. Buning bilen, Adem’atigha hayatliq bërildi.

⁸Perwerdigar Xuda sherqtiki Ërem dëgen jayda bir bagh berpa qilip, özi yaratqan ademni u yerge orunlashturdi. ⁹Perwerdigar Xuda u yerde yene mëwiliri shërin we chirayliq her xil derexlerni östürdi. Baghning otturisida alahide ikki tüp derex bar idi. Biri “Hayatliq bëridighan derex” bolup, yene biri “Yaxshi bilen yamanni bildüridighan derex” idi.

¹⁰Ërem dëgen yerdin bir derya ëqip këlip, baghni sughiratti. Baghdin chiqqan su tötke bölünetti. ¹¹Birinchisi Pishon deryasi bolup, altun chiqidighan Xawila dëgen yerni aylinip ötidu. ¹²U yerning altuni sap. U yerdin yene kem uchraydighan xush puraqliq dëwirqay we yolluq hëqiq chiqidu. ¹³Ikkinchisi Gihon deryasi bolup, Kush dëgen yerni aylinip ötidu. ¹⁴Üchinchisi Dejle deryasi bolup, Assurning sherqidin ëqip ötidu. Tötinchisi Firat deryasidur.

¹⁵Perwerdigar Xuda Adem’atini Ërem baghqa ishlep uni perwish qilsun, dep u yerge qoyghanidi. ¹⁶Perwerdigar Xuda Adem’atigha emr qilip:

– Baghdiki mëwilerni xalighiningche ye. ¹⁷Emma, “Yaxshi bilen yamanni bildüridighan derex”ning mëwisini hergiz yëme. Chünki, uni yëseng, choqum ölisen!^* – dëdi.

Hawa’anining yaritilishi

¹⁸Këyin, Perwerdigar Xuda: “Ademning yalghuz yashishi yaxshi emes, uninggha layiq bolghudek bir yardemchi hemrah yaritay” dëdi. ¹⁹Buning bilen, Perwerdigar Xuda yerdiki topidin yaratqan her xil haywanat we ucharqanatlarni Adem’atining aldigha ulargha isim qoysun, dep keltürdi. Adem’ata ulargha qandaq isim qoysa, shundaq atilip keldi. ²⁰Adem’ata barliq ucharqanat we haywanlargha isim qoydi. Wehalenki, ularning arisida özige layiq bolghudek birer yardemchi hemrah yoq idi.

²¹Shunga, Perwerdigar Xuda Adem’atini qattiq uxlitiwetti. U uxlawatqanda, Xuda uning bir tal qowurghisini ëlip, u yerni uning göshi bilen ëtip qoydi. ²²Perwerdigar Xuda alghan qowurgha söngikidin bir ayal yasap, uni Adem’atining aldigha ëlip keldi.

²³Adem’ata xushal halda mundaq dëdi:

– Mana emdi söngiki mëning söngikimdin, göshi mëning göshümdin ëlinghan, manga oxshash xildiki biri boldi! U “ayal”^* dep atalsun, chünki u erdin ëlinghan.

²⁴Bir ademning ata-anisidin ayrilip, ayali bilen birliship bir ten bolushi ene shu sewebtindur.

²⁵U chaghda, Adem’ata bilen uning ayalining her ikkilisi yalingach bolup, nomus qilishmaytti.

3

Adem’atining Xudaning emrige xilapliq qilishi

¹Yilan Perwerdigar Xuda yaratqan haywanlarning ichide eng hiyligiri idi. U ayaldin:

– Xuda baghdiki herqandaq derexning mëwisini yëyishinglarni rasttinla men’i qildimu? – dep soridi.

²Ayal:

– Baghdiki derexlerning mëwilirini yësek bolidu. ³Peqet baghning otturisidiki derexning mëwisini yësek bolmaydu. Xuda bizning bu derexning mëwisini yëyishimizni, hetta uninggha qol tegküzüshimiznimu men’i qildi. Eger bu ishni qilsaq, ölimiz, – dep jawab berdi.

⁴Yilan ayalgha jawaben mundaq dëdi:

– Yalghan! Hergiz ölmeysiler! ⁵Xuda silerning uni yësenglar, közünglarning ëchilip, özige oxshash yaxshi bilen yamanni bilidighan bolup qalidighanliqinglarni bilidu.

⁶Ayal bu derexning mëwisining chirayliq we shërin ikenlikini körüp, uni yëse qanchilik eqilliq bolup këtidighanliqini oylap, mëwidin üzüp yëdi we uni yënida turghan ërigimu berdi. Umu yëdi. ⁷Ular mëwini yëyishi bilenla közliri ëchilip, özlirining yalingachliqini bilip nomus qilishti. Shunga, ular enjür yopurmaqlirini bir-birige chëtip, bedenlirini yëpiwëlishti.

⁸Shu künning salqin chüshken waqtida, ular Perwerdigar Xudaning baghda mëngip yürgen shepisini anglap, derexzarliqning arisigha yoshurunuwëlishti. ⁹Lëkin, Perwerdigar Xuda Adem’atigha:

– Sen qeyerde? – dep warqiridi.

¹⁰Adem’ata:

– Men sëning baghda mëngip yürgenlikingni anglap, yalingachliqimdin nomus qilip, sendin qorqup yoshurunuwaldim, – dep jawab berdi.

¹¹Xuda uningdin:

– Yalingachliqingni sanga kim ëytti? Yaki men yëme, dëgen mëwini yëdingmu? – dep soridi.

¹²Adem’ata:

– Sen manga hemrah bolsun, dep bergen ayal u mëwidin manga bergenidi. Shuning üchün yëdim, – dep jawab berdi.

¹³Perwerdigar Xuda ayaldin:

– Nëme üchün mundaq qilding? – dep soridi.

– Mëni yilan azdurdi, shunga yëdim, – dep jawab berdi ayal.

Xudaning Adem’ata bilen Hawa’anini jazalishi

¹⁴Shuning bilen, Perwerdigar Xuda yilangha:

– Bu qilmishing üchün jazagha tartilisen! Barliq haywanatlar ichide peqet senla munu lenetlerge qalisen:

“Hazirdin bashlap, yer bëghirlap mëngip,

ömürwayet topa yeysen.

¹⁵Sëni ayal bilen düshmen qilimen.

Uning ewladi bilen sëning ewladingmu

düshmenliship ötidu.

Uning ewladi sëning bëshingni yanjiydu,

sen uning tapinini chaqisen” dëdi.

¹⁶Këyin, Perwerdigar Xuda ayalgha:

– Hamilidarliqingning azabini hessilep ashurimen. Tughutungning tolghiqinimu ziyade qilimen. Shundaqtimu, ëringge küchlük ishtiyaq baghlaysen, u sëni bashquridu, – dëdi.

¹⁷Perwerdigar Xuda Adem’atigha:

– Ayalingning sözige kirip, men yëyishni men’i qilghan mëwini yëgenliking tüpeylidin, yermu lenitimge uchridi. Sen emdi ömürwayet japaliq ishlesh bilenla ozuqlinisen. ¹⁸Yerdin tiken we qamghaq ünidu, sen bolsang yerdiki zira’etlerni yeysen. ¹⁹Bash-közüng terge chömgendila toyghudek birnerse yëyeleysen, taki ölüp topigha aylinip ketküche ishtin bash kötürelmeysen. Topidin yaritilding, shunga yene topigha qaytisen! – dëdi.

²⁰Adem’ata ayaligha Hawa’ana [ibraniy tilidiki “hayatliq” dëgen söz bilen ahangdash] dëgen isimni qoydi, chünki u insanlarning anisi idi. ²¹Perwerdigar Xuda Adem’ata bilen uning ayaligha haywanning tërisidin kiyim qilip, kiydürüp qoydi.

Adem’ata bilen Hawa’anining Ërem baghdin qoghlinishi

²²Andin, Perwerdigar Xuda mundaq dëdi:

– Adem’ata bizge oxshash yaxshi bilen yamanni bilidighan bolup qaldi. Emdi uning “Hayatliq bëridighan derex”ning mëwisini yep qoyushidin saqlinishimiz kërek. Bolmisa, u menggü yashaydu!

²³Shuning bilen Perwerdigar Xuda ularni Ërem baghdin qoghlap chiqirip, yerge, yeni özliri esli yaritilghan tupraqqa ishleydighan qilip qoydi. ²⁴Andin, Xuda Adem’atini hayatliq bëridighan derexke yëqinlashmisun dep, Ërem baghning sherq teripige “kërub” dep atilidighan mexluqlarni we bisi ot chëchip, u yan bu yan qozghilip yaltirap turidighan bir qilichni orunlashturdi.

4

Qabil bilen Habil

¹Adem’ata ayali Hawa’ana bilen bille boldi. Hawa’ana hamilidar bolup, bir oghul tughdi. U: “Perwerdigarning yardimi bilen bir oghulgha ige boldum” dëdi we ismini Qabil [ibraniy tilidiki “ige boldum” dëgen söz bilen ahangdash] qoydi. ²Këyin, u yene bir oghul tughup, ismini Habil qoydi. Ikkiylen chong bolghandin këyin, Habil padichi boldi, Qabil bolsa dëhqan boldi.

³Hosul mezgili kelgende, Qabil yerning mehsulatidin ëlip Perwerdigargha teqdim qildi. ⁴Habilmu qoy padisi ichidin tunji tughulghan qozilardin soyup, taza sëmiz yëridin Perwerdigargha teqdim qildi. Perwerdigar Habilni we uning sowghitini qobul qildi. ⁵Biraq, Qabilni we uning sowghitini qobul qilmidi. Buningdin intayin xapa bolghan Qabilning chirayi tutulup ketti.

⁶Shu chaghda, Perwerdigar Qabilgha:

– Nëmishqa xapa bolisen? Chiraying nëmishqa tutulup ketti? ⁷Eger durus ish qilghan bolsang, sënimu qobul qilghan bolattim! Biraq, yamanliq qilsang, gunah xuddi ishik aldida ëtilmaqchi bolup turghan yawa itqa oxshash, sëning wujudungni chirmiwalidu. U sëni öz ilkige almaqchi bolsimu, lëkin sen uni yëngishing lazim! – dëdi.

⁸Këyin, Qabil inisi Habilgha:

– Yür, dalada seyle qilip këleyli! – dëdi. Ular daladiki waqtida, Qabil inisigha qol sëlip, uni öltürüwetti.

⁹Perwerdigar Qabildin:

– Ining Habil qëni? – dep soridi.

– Bilmeymen, men inimning baqquchisimidim? – dep jawab berdi u.

¹⁰Perwerdigar keynidinla uni:

– Bu nëme qilghining? Iningning intiqam ëlish üchün dad-peryad qiliwatqan qëni manga körünüp turidu. ¹¹Sen emdi lenetke uchraysen. Buningdin këyin, bu yerde turalmaysen! Chünki, sen iningni öltürdüng, yerge qan töktüng. ¹²Sen yerge ishligen teqdirdimu, yer sanga hosul bermeydu. Sen emdi sersan bolup, yer yüzide sergerdanliqta yürisen, – dep eyiblidi.

¹³Buni anglighan Qabil Perwerdigargha mundaq dëdi:

– Men bundaq ëghir jazani kötürelmeymen. ¹⁴Sen mëni bu yerdin qoghlap, huzurungdin heydewatisen! Men emdi öy-makansiz, sersan bolup, yer yüzide sergerdanliqta yürimen. Mëni körgenla kishi öltürüwëtidu!

¹⁵Lëkin, Perwerdigar:

– Yaq, sëni öltürgen kishi yette hesse qattiq jazalinidu, – dëdi.

Shuning bilen, Perwerdigar Qabilni öltürmekchi bolghanlarni agahlandurush üchün, uning pëshanisige alahide belge qoyup qoydi. ¹⁶Buning bilen, Qabil Perwerdigarning huzuridin chiqip, Ërem baghning sherq teripidiki Nod dëgen jayda olturaqliship qaldi.

Qabilning ewladliri

¹⁷Qabil ayali bilen bille boldi. Ayali hamilidar bolup, bir oghul tughdi. Uning ismini Xanok qoydi. Qabil bir sheher bina qilip, sheherni oghlining ismida atidi. ¹⁸Xanoktin Irad töreldi, Iradtin Mihuya’ël töreldi, Mihuya’ëldin Mitusha’ël töreldi, Mitusha’ëldin Lemek töreldi.

¹⁹Lemek ikki xotun aldi. Birining ismi Adah, yene birining ismi Zillah idi. ²⁰Adah Yabalni tughdi. Yabal köchmen malchilarning bowisi boldi. ²¹Uning inisining ismi Yubal idi. Yubal chiltar we ney chalghuchilarning piri boldi. ²²Zillah Tubal-qën dëgen bir oghulni tughdi. Tubal-qën tuch, tömür jabduqlarni yasighuchilarning piri boldi. Tubal-qënning Na’ama isimlik bir singlisi bar idi. ²³Lemek ikki ayaligha po ëtip, mundaq dëdi:

“Ey Adah bilen Zillah, sözümge qulaq sëlinglar!

Ey ayallirim, köngül qoyup anglanglar!

Manga chëqilghan bir ademni öltürdüm.

Mëni urghan bir yashni öltürdüm.

²⁴Qabilni öltürgüchi yette hesse jazalansa,

mëni öltürgüchi yetmish yette hesse jazalinidu.”

Sët bilen Enosh

²⁵Adem’ata yene öz ayali bilen bille bolush netijiside, ayali bir oghul tughdi. Hawa’ana: “Xuda manga Qabil öltürüwetken Habilning ornigha bir oghul berdi” dëdi. Shunga, u ismini Sët [ahang jehette “ Xuda berdi”] qoydi. ²⁶Sëttin bir oghul tughulup, ismi Enosh qoyuldi. Mana shu chaghdin bashlap, ademler Perwerdigargha ibadet qilishqa bashlidi.

5

Adem’atining ewladliri

¹Töwendikiler Adem’atining ewladliridur:

Xuda Ademni özige oxshaydighan qilip yaratti. ²Ularni er we ayal qilip ayrip, ulargha bext ata qildi hemde ularni “adem” dep atidi.

³Adem’ata 130 yëshida özige oxshaydighan yene bir oghul perzent körüp, uning ismini Sët qoydi. ⁴Adem’ata Sëtni tapqandin këyin, yene 800 yil hayat kechürüp, yene köp oghul-qiz perzentlerni kördi. ⁵U 930 yëshida alemdin ötti.

⁶Sët 105 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Enosh qoydi. ⁷Këyin, u yene 807 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ⁸U 912 yëshida alemdin ötti.

⁹Enosh 90 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Qënan qoydi. ¹⁰Këyin, u yene 815 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ¹¹U 905 yëshida alemdin ötti.

¹²Qënan 70 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Mahalal’ël qoydi. ¹³Këyin, u yene 840 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ¹⁴U 910 yëshida alemdin ötti.

¹⁵Mahalal’ël 65 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Yered qoydi. ¹⁶Këyin, u yene 830 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ¹⁷U 895 yëshida alemdin ötti.

¹⁸Yered 162 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Xanok qoydi. ¹⁹Këyin, u yene 800 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ²⁰U 962 yëshida alemdin ötti.

²¹Xanok 65 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Mitushelax qoydi. ²²Shuningdin këyin, Xanok 300 yil jeryanida Xuda bilen yëqin yashidi. U yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ²³U yer yüzide jem’iy 365 yil yashap, ²⁴pütün hayatini Xuda bilen yëqin ötküzüp, bir küni közdin ghayib boldi. Chünki, Xuda uni öz yënigha ëlip ketkenidi.

²⁵Mitushelax 187 yëshida bir oghul perzent kördi. Uning ismini Lemek qoydi. ²⁶Këyin, u yene 782 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ²⁷U 969 yëshida alemdin ötti.

^28-29Lemek 182 yëshida bir oghul perzent körüp, uning ismini Nuh [ahang jehette “yenggillitish”] dep qoydi. U: “Perwerdigarning yerge lenet oqushi bilen, biz japaliq ishlargha qalghan. Emdi bu bala bizning ëghirimizni yenggillitidu” dëdi.

³⁰Nuhni tapqandin këyin, Lemek yene 595 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi. ³¹U 777 yëshida alemdin ötti.

³²Nuh 500 yashqa kirgendin këyin, Sam, Ham, Yefet isimlik üch oghul perzent kördi.

6

Insanlarning rezilliki

¹Insanlar dunyada köpiyishke bashlighanda, qizlarmu köplep tughulghanidi. ²“Xudaning oghulliri”^* shu qizlarning chirayliqliqini körüp, özliri xalighan qizlarni xotunluqqa ëlishqa bashlidi.

³Buni körgen Perwerdigar:

– Men insanlargha bergen hayatliq rohi ularda menggü yashimaydu. Chünki, ular ölüshke tëgishlik. Kelgüside ularning ömri bir yüz yigirme yashtin ashmisun! – dëdi.

⁴“Xudaning oghulliri” insanlarning qizliri bilen bille bolup, ewlad tapqan chaghda we këyinki waqitlarda, yer yüzide “Nëfilim” dep atilidighan, diwige oxshaydighan ademlermu bar idi. Ular qedimki zamanning baturliri we dangliq kishiliri idi.

⁵Perwerdigar insanlarning rezillikini, niyitining herqachan yamanliqini körüp, ⁶özining ademni yaratqanliqigha pushayman qildi. U intayin ëchinghan halda:

⁷– Men yaratqan insanlarni yer yüzidin yoqitimen. Shundaqla, barliq chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlarnimu yoq qilimen. Ularni yaratqanliqim üchün epsuslinimen! – dëdi.

⁸Lëkin, Perwerdigar Nuhtin xursen idi.

Nuhning këme yasishi

^9-10Nuhning ish-izliri töwendikiche: Nuhning Sam, Ham, Yefet isimlik üch oghli bar idi. Nuh öz zamanida birdinbir durus, qusursiz adem bolup, Xudagha yëqin yashighanidi. ¹¹Bashqa insanlar bolsa Xudaning neziride gunahqa patqan bolup, yer yüzi ular seweblik zorawanliqqa tolghanidi. ¹²Xuda dunyagha nezer sëlip, kishilerning qilmishlirining rezillikidin dunyaning intayin buzulghanliqini kördi. ¹³Shuning bilen, Xuda Nuhqa:

– Dunya insanlarning zorawanliqigha tolup ketti. Shunga, men ularni yoqitimen! Dunya bilen qoshup pütünley yoqitimen! ¹⁴Sen yaxshi shemshad yaghichidin özüngge bir këme yasa. Yasighan këmining ichide öyler bolsun. Su kirmesliki üchün, ichi-sirtini momla. ¹⁵Këmining uzunluqi bir yüz ottuz üch mëtir, kengliki yigirme ikki mëtir, ëgizliki on üch mëtir bolsun. ¹⁶Këmining eng üstide lempe bolsun, lempe bilen yaghach tam ariliqida ellik santimëtir ëgizlikte boshluq qaldur. Këmini yuqiri, ottura we töwen üch qewet qilghin. Këmining ishikini yënigha achqin. ¹⁷Men yer yüzini topan bilen gherq qilip, asman astidiki pütkül janliqlarni yoqitimen. Yer yüzidiki tiniqi barliki mexluqlarning hemmisini yoqitimen, ¹⁸lëkin, sen bilen aldin bir ehde tüzey. Sen ayaling, oghulliring we këlinliringni ëlip këmige chiq. ¹⁹Sen yene këmige yer yüzidiki her xil haywanlarning herbir türining erkek-chishisidin bir jüptin ëlip, ularni saqlap qal. ²⁰Her xil chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlar saqlinip qëlish üchün, sëning aldinggha bir jüptin këlidu. Sen ularni këmige kirgüzgin. ²¹Özünglar we haywanatlar üchün her xil ozuq-tülüklerni ëliwal, – dëdi.

²²Nuh herbir ishta Xuda buyrughandek qildi.

7

Topan balasi

¹Perwerdigar Nuhqa:

– Bu dunyadiki kishiler arisida sëning birdinbir durus kishi ikenlikingni bayqidim. Shunga, sen pütün a’ilengdikilerni ëlip këmige chiqqin. ²Men “halal” dep bëkitken haywanatlarning her xilining erkek-chishisidin yette jüptin, “haram”lirining her xilining erkek-chishisidin bir jüptin ëliwal. ³Ucharqanatlarning her xilining erkek-chishisidinmu yette jüptin ëliwal. Shundaq bolghanda, topan axirlashqandin këyin, her xil haywanat, ucharqanatlar hayat qëlip, yer yüzide ularning uruqi qayta köpiyeleydu. ⁴Özüm yaratqan pütkül janliqlarni yer yüzidin pütünley yoqitish üchün, yette kündin këyin, uda qiriq këche-kündüz qattiq yamghur yaghdurimen, – dëdi.

⁵Nuh Perwerdigarning buyruqlirini bir-birlep ijra qildi.

⁶Topan yer yüzini basqanda, Nuh alte yüz yashta idi. ⁷U topan balasidin qutulup qëlish üchün, ayali, oghulliri we këlinlirini ëlip këmige chiqti. ^8-9“Halal” we “haram” dep bëkitilgen her xil chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlarmu Xudaning Nuhqa ëytqinidek Nuhning aldigha këlip, jüpliri bilen këmige kirdi. ¹⁰Yette kündin këyin, yer yüzini topan bësishqa bashlidi.

¹¹Nuh alte yüz yashqa kirgen yili ikkinchi ayning on yettinchi küni, yer astidiki hemme bulaqlar yërilip, asmandin chëleklep quyghandek qattiq yamghur yaghdi. ¹²Yamghur qiriq këche-kündüz toxtimay dawamlashti. ¹³Del yamghur bashlanghan küni, Nuh, ayali, Sam, Ham, Yefettin ibaret üch oghli we këlinliri këmige chiqti. ¹⁴Her xil yawayi haywanatlarning chong-kichikliri, öy haywanliri we ucharqanatlar, ¹⁵jümlidin, tiniqi barliki pütkül mexluqlar öz jüpliri bilen Nuhning aldigha bir jüptin këlip, këmige chiqti. ¹⁶Hayat kechürüwatqan barliq janliqlar Xudaning emri boyiche öz jüpliri bilen këmige kirgendin këyin, Perwerdigar këmining ishikini taqap qoydi.

¹⁷Yamghur qiriq kün dawamlashti. Topan ulghayghansëri këme yerdin kötürüldi. ¹⁸Su tëximu ëgizlep, këme su yüzide leylep qaldi. ¹⁹Topan yer yüzini qaplap, hetta ëgiz tagh choqqilirimu körünmey qaldi. ²⁰Su örlep taki eng ëgiz tagh choqqiliridin yette mëtir ëgizlep ketküche dawamlashti. ²¹Netijide, yer yüzidiki hayat kechürüwatqan pütkül janliqlar, yeni herqandaq ucharqanatlar, chong-kichik haywanatlar we insanlar pütünley yoqitildi. ²²Dëmek, yer yüzidiki hayatliq nepisi bar bolghanlarning hemmisi öldi. ²³Xuda yer yüzidiki hemme janliqlarni, yeni insanlar, chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlarni yoqatti. Peqet Nuh bilen uning këmisidiki janliqlarla hayat qaldi. ²⁴Topan yer yüzini bir yüz ellik kün basti.

8

Topan balasining axirlishishi

¹Shundaq bolsimu, Xuda Nuhni we këmide uning bilen bille bolghan barliq haywanatlarni untup qalmidi. U yer yüzide shamal chiqarghanidi, su pesiyishke bashlidi. ²Yer astidiki bulaqlar yëpilip, asmandin yëghiwatqan qattiq yamghurmu toxtighanidi. ³Bir yüz ellik kün ichide su asta-asta azaydi. ⁴Yettinchi ayning on yettinchi küni, këme Ararat tagh tizmiliridiki bir taghning üstide olturup qaldi. ⁵Su dawamliq pesiyip, oninchi ayning birinchi küni tagh choqqiliri körünüshke bashlidi.

⁶Qiriq kündin këyin, Nuh dërizini ëchip, ⁷bir qaghini qoyup berdi. Bu qagha taki yerdiki su qurup ketküche, këmining etrapida aylinip yürdi. ⁸Shuning bilen bir waqitta, Nuh suning yer yüzidin yanghan yaki yanmighanliqini bilish üchün, bir kepterni qoyup bergenidi. ⁹Lëkin, yer yüzini tëxiche su qaplap turghachqa, kepter qonghudek jay tapalmay qaytip keldi. Nuh qolini sunup, uni tutup këmige ekiriwaldi. ¹⁰Yene yette kündin këyin, u kepterni yene qoyup berdi. ¹¹Kechqurun, hëliqi kepter tumshuqida yëngi zeytun yopurmiqini chishligen halda Nuhning yënigha qaytip keldi. Nuh shuningdin suning yer yüzidin asasiy jehettin yanghanliqini bildi. ¹²Yene yette kündin këyin, u kepterni yene qoyup berdi. Bu qëtim kepter qaytip kelmidi.

¹³Nuh alte yüz bir yashqa kirgen yili birinchi ayning birinchi küni, topan yer yüzidin pütünley yënip boldi. Nuh këmining qapqiqini ëchip, öpchörisige qarap, yer yüzining qurushqa bashlighanliqini kördi. ¹⁴Ikkinchi ayning yigirme yettinchi küni, yer yüzi pütünley qurup boldi.

^15-16Xuda Nuhqa:

– Ayaling, oghulliring we këlinliringni këmidin ëlip chiq. ¹⁷Yëningdiki barliq mexluqlar, yeni ucharqanatlar we chong-kichik haywanatlarni ëlip chiq. Ular yer yüzide yene köpiyip, zëmingha taralsun, – dëdi.

¹⁸Shuning bilen, Nuh ayali, oghulliri we këlinlirini ëlip këmidin chiqti. ¹⁹Yer yüzidiki barliq janliqlar, yeni chong-kichik haywanatlar we ucharqanatlar öz türliri bilen top-top bolushup këmidin chiqishti.

Nuhning Xudagha qurbanliq qilishi

²⁰Nuh Perwerdigargha atap bir qurbanliq supisi yasap, “halal” dep bëkitilgen haywanat we ucharqanatlarning her türidin tallap soyup, qurbanliq süpitide köydürüwetti. ²¹Perwerdigar qurbanliqtin memnun bolup, könglide: “Insanlarning qilmishliri üchün yerge qayta lenet oqumaymen. Insanlarning kichikidin tartip niyitining pütünley yamanliqini bilimen. Shundaq bolsimu, yer yüzidiki barliq janliqlarni hergiz bu qëtimqidek qayta yoqitiwetmeymen. ²²Yer yüzi bir kün mewjut bolsa, uningda tërim-yighim, issiq-soghuq, qish-yaz, këche-kündüzmu mewjut bolidu!” dëdi.

9

Xudaning Nuh bilen ehde tüzüshi

¹Xuda Nuh we uning oghullirigha bext ata qilip mundaq dëdi:

– Siler neslinglarni köpeytinglar, uruq-ewladinglar pütün dunyagha tarqalsun. ²Yer yüzidiki barliq chong-kichik haywanatlar, ucharqanatlar we bëliqlar silerdin qorqup, silerning bashqurushunglarda bolidu. ³Burun silerge ozuqluq üchün köktatlarni berginimdek, emdi silerge hemme haywanatlarnimu bërimen. ⁴Lëkin, siler qëni bar göshni hergiz yëmenglar, chünki jan qandidur. ⁵Buningdin bashqa, qan tökülüsh bolsa, choqum hësab alimen. Herqandaq bir haywan adem öltürse, uningdinmu hësab alimen. Kimdekim adem öltürse, unimu ölümge mehkum qilimen.

⁶Men ademni özümge oxshaydighan qilip yarattim,

shuning üchün, kimki bashqa bir ademning qënini tökse,

uning qënimu bashqilar teripidin tökülidu.

⁷Siler neslinglarni köpeytinglar. Silerning uruq-ewladinglar pütün dunyani qaplisun.

^8-10Andin, Xuda Nuh we uning oghullirigha mundaq dëdi:

– Men emdi siler we silerning uruq-ewladliringlar bilen hemde yer yüzidiki barliq haywanatlar, yeni siler bilen bille këmidin chiqqan herbir öy haywanliri, yawayi haywanatlar we ucharqanatlar bilen ehde tüzimen. ¹¹Silerge wede bërimenki, pütkül janliqlar hergiz topan bilen qayta yoqitilmaydu, yer yüzini xarab qilidighan topan ikkinchi kelmeydu. ^12-13Men siler we barliq janliqlar bilen menggülük bir ehdini tüzdüm. Bu ehdining belgisi – asmanda körünidighan hesen-hüsendur. ^14-15Meyli qachan bolmisun, yamghurdin këyin asmandiki bulutlar arisida hesen-hüsenni körginimde, özümning siler we pütkül janliqlar bilen tüzgen ehdemni ësimge alimen. Topan barliq janliqlarni qayta yoqatmaydu. ¹⁶Hesen-hüsenning bulutlar arisida peyda bolushi özümning siler we yer yüzidiki pütkül janliqlar bilen tüzgen menggülük ehdemni ësimge keltüridu. ¹⁷Hesen-hüsen mëning barliq janliqlar bilen tüzgen ehdemning belgisi bolsun.

Nuh we uning oghulliri

¹⁸Këmidin chiqqan Nuhning oghulliri: Sam, Ham we Yefetler idi. (Ham Ken’anliqlarning bowisi.) ¹⁹Dunyagha tarqalghan hemme xelqler Nuhning bu üch oghlining ewladliridur.

²⁰Nuh dëhqan bolup, üzümzarliq yëtishtürgen birinchi kishi idi. ²¹Bir qëtim, u sharab ichip mest bolup qëlip, kiyim-këcheklirini sëliwëtip, chëdirida yatatti. ²²Ken’anning atisi bolghan Ham, atisining qipyalingachliqini körüp qëlip, bu ishni ikki qërindishigha ashkarilap qoydi. ²³Sam bilen Yefet uchisigha bir uzun chapan yëpinchaqlap, chëdirning ichige keyniche mëngip kirip, chapanni atisigha yëpip qoydi. Ular yüzini aldi terepke qilip, atisining yalingach tënige qarimidi. ²⁴Nuh oyghinip, kenji oghli hamning qilghanlirini bilip, ²⁵uning oghli Ken’angha lenet oqup mundaq dëdi:

“Kenangha lenet yaghqay!

U qërindashlirining eng töwen quli bolghay.

²⁶Perwerdigar – Sam ëtiqad qilghan Xuda medhiyilengey!

Ken’anning ewladi samning ewladigha qul bolghay.

²⁷Xuda Yefetni güllep yashnatqay.

Uning ewladi Samning ewladi bilen bille inaq yashighay.

Ken’anning ewladi Yefetning ewladigha qul bolghay.”

²⁸Topandin këyin, Nuh yene 350 yil ömür kördi. ²⁹U 950 yëshida alemdin ötti.

10

Nuhning üch oghlining ewladliri

¹Nuhning oghulliri Sam, Ham, Yefetlerning ewladliri töwendikiche: topandin këyin, u ücheylendin perzentler^* töreldi.

²Yefetning oghulliri: Gomer, Magog, Maday, Yawan, Tubal, Meshek we Tiraslar idi.

³Gomerning ewladliri: Ashkinazlar, Rifatlar we Togarmahlar idi.

⁴Yawanning ewladliri: Elisha, Tarshish, Kittim, Rodanim xelqliri idi. ⁵Ular dëngiz boylirida we arallarda yashaydighan milletlerning atisi boldi. Yefetning ewladliri öz qebililiri we döletliri ichide yashap, öz tillirida sözlishidighan milletlerdin bolup qaldi.

⁶Hamning oghulliri: Kush, Misir, Liwiye we Ken’anlar idi.

⁷Kushning ewladliri bolsa: Sibalar, Xawilalar, Sabitalar, Ra’amilar we Sebitikahlar idi.

Ra’amining ewladliri bolsa: Shibalar we Dëdanlar idi.

⁸Kushning Nimrod isimlik bir oghli bolup, u yer-yüzidiki eng küchlük baturgha aylandi. ⁹U Perwerdigarning aldida batur owchi bolghanidi. Shunga, kishiler arisida “Perwerdigar sëni Nimrodtek batur owchi qilsun!” dëgen söz tarqalghanidi. ¹⁰Deslepte, uning padishahliqi Babil, Erek, Akkad, Kalnëh dëgen sheherlerni öz ichige alatti. Bu töt sheher Babil zëminida idi. ^11-12U bu yerdin Assur rayonigha këngiyip, Ninewi, Rihobotir, Kalax we Resen dëgen sheherlerni bina qildi. Resen shehiri Ninewi bilen Kalax shehirining otturisida bolup, u katta sheher idi.

¹³Misirning ewladliri: Ludlar, Anamilar, Lëhabiylar, Naftuhiylar, ¹⁴Patruslar, Kasluhiylar we Kritlar idi. Filistiyelikler bolsa, Kasluhiylarning këyinki ewladliri idi.

¹⁵Ken’anning tunji oghlining ismi Sidon idi, yene bir oghlining ismi Xit idi. Ularning isimliri këyin her milletlerning isimlirigha aylinip, ular shu milletlerning bowiliri boldi. ¹⁶Ken’an yene Yibuslar, Amorlar, Girgashlar, ¹⁷Xiwlar, Arqilar, Sinlar, ¹⁸Arwadiylar, Zimarlar we Xamatlarning bowisi boldi.

Këyin, Ken’anliqlarning qebililiri nahayiti keng tarqaldi. ¹⁹Ularning zëmin chëgrisi Sidonning jenubidin Girarning yënidiki Gaza shehirigiche, sherqte Sodom, Gomora, Admah we Siboyimning yënidiki Lesha shehirigiche baratti. ²⁰Hamning bu ewladliri herqaysisi öz qebililiri we döletliri ichide yashap, öz tillirida sözlishidighan milletlerdin bolup qaldi.

²¹Sam Yefetning akisi bolup, u Ëberlerning atisi boldi. ²²Samning oghulliri Ëlam, Assur, Arpakshad, Lud we Arram idi. Ularning isimliri këyin her milletlerning isimlirigha aylinip, ular shu milletlerning bowiliri boldi.

²³Arramning ewladliri: Uzlar, Hullar, Geterler we Mashlar idi.

²⁴Arpakshad Shelaxning atisi, Shelax bolsa Ëberning atisi idi.

²⁵Ëberdin ikki oghul töreldi. Birining ismi Peleg [ahang jehette “bölünüsh”] idi, chünki u yashighan dewrde insanlar bölünüshke bashlidi. Yene birining ismi Yoqtan idi.

²⁶Yoqtanning ewladliri: Almodadlar, Shelefler, Xazarmawetlar, Yerahlar, ²⁷Hadoramlar, Uzallar, Diqlahlar, ²⁸Obaliylar, Abima’ëllar, Shibalar, ²⁹Ofirlar, Xawilalar we Yobablar idi. Mana bularning hemmisi Yoqtanning ewladliri bolup, ³⁰ular Mëshadin Sifarning sherq teripidiki taghqiche bolghan jaylarda yashaytti.

³¹Samning yuqirida tilgha ëlinghan ewladliri, herqaysisi öz qebililiri we döletliri ichide yashap, öz tillirida sözl ishidighan milletlerdin bolup qaldi.

³²Yuqiridikiler Nuhning ewladliridur. Bular öz zëminidiki herbir qebililer boyiche xatirilengen. Topandin këyin, dunyadiki pütün milletler Nuhning oghulliridin tarqaldi.

11

Xudaning tilni köp tillargha bölüwëtishi

¹Deslepte, yer yüzide birla til bar idi, insanlar peqet bu tildila sözlishetti. ²Ular sherq terepke köchüwatqinida, Babildiki bir tüzlenglikke këlip orunlashti. ³Ular öz’ara:

– Xish quyup, otta pishurayli! – dep meslihetleshti.

Buning bilen, ular qurulushta tashning ornigha xish, layning ornigha qara may ishlitidighan boldi.

⁴Andin, ular:

– Bir sheher bina qilayli! Sheherde asmangha taqashqudek bir munar yasap, öz namimizni chiqirip, terep-terepke tarqilip këtishimizdin saqlinayli! – dëyishti.

⁵Perwerdigar insanlarning bina qiliwatqan sheher we munarini körgili chüshti. ⁶Perwerdigar:

– Ular birliship bir qowm bolup, bir tilda sözlishidiken. Bu peqetla ular qilmaqchi bolghan ishning bashlinishi! Buningdin këyin, ular nëme qilishni xalisa, shuni qilalaydu. ⁷Biz chüshüp, ularning tilini qalaymiqanlashturuwëtip, ularni bir-birining meqsitini uqalmaydighan qilip qoyayli, – dëdi.

⁸Buning bilen, Perwerdigar ularni pütün dunyagha tarqitiwetti. Ular sheher bina qilish qurulushini toxtatti. ⁹Shunga, bu sheherning nami Babil [ahang jehette “qalaymiqanchiliq”] dep ataldi. Chünki, Perwerdigar u yerde insanlarning tillirini qalaymiqanlashturuwëtip, ularni dunyaning herqaysi jaylirigha tarqitiwetkenidi.

Samning ewladliri

¹⁰Samning ewladliri töwendikiche: topan ötüp ikkinchi yili, Sam 100 yëshida Arpakshadni tapti. ¹¹Këyin, u yene 500 yil hayat kechürüp yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

¹²Arpakshad 35 yëshida Shelaxni tapti. ¹³Këyin, u yene 403 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

¹⁴Shelax 30 yëshida Ëberni tapti. ¹⁵Këyin, u yene 403 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

¹⁶Ëber 34 yëshida Pelegni tapti. ¹⁷Këyin, u yene 430 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

¹⁸Peleg 30 yëshida Ri’uni tapti. ¹⁹Këyin, u yene 209 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

²⁰Ri’u 32 yëshida Sirugni tapti. ²¹Këyin, u yene 207 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

²²Sirug 30 yëshida Naxorni tapti. ²³Këyin, u yene 200 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

²⁴Naxor 29 yëshida Terahni tapti. ²⁵Këyin, u yene 119 yil hayat kechürüp, yene oghul-qiz perzentlerni kördi.

²⁶Terah 70 yil ömür körüp, Ibram, Naxor we Haranlarni tapti.

Terahning ewladliri

²⁷Terahning ewladliri töwendikiche: Terah Ibram, Naxor we Haranlarni tapti. Haran bolsa Lutni tapti. ²⁸Haran Kaldanlarning zëmini bolghan öz yurti Ur shehiride atisi Terahtin burun alemdin ötti. ²⁹Ibram Sarahqa öylendi, Naxor bolsa Haranning qizi Milkahqa öylendi. Haranning yene iskah dëgen balisimu bar idi. ³⁰Sarah tughmas bolghachqa, perzent körmigenidi.

³¹Terah oghli Ibramni, newrisi Lut (Haranning oghli)ni we këlini, yeni Ibramning ayali Sarahni ëlip, Kaldanlarning zëmini bolghan Ur shehiridin ayrilip, Ken’an dëgen rayongha ketmekchidi. Biraq, ular Haran dëgen sheherge kelgende, shu yerde olturaqliship qaldi. ³²Terah ikki yüz besh yil ömür körüp, Haranda alemdin ötti.

12

Xudaning Ibrahimni tallishi

¹Perwerdigar Ibramgha^* mundaq dëdi:

– Sen yurtungdin chiqip, atang we bashqa uruq-jemetingdin ayrilip, men körsetmekchi bolghan yerge barghin.

²“Men sëning uruq-ewladingni köpeytip,

ularni bir chong xelq qilimen.

Men sanga bext ata qilip, namingni ulugh qilimen.

Shundaq qilip, kishiler sen arqiliq bext tapidu.

³Sanga bext tiligenlerge bext ata qilimen,

sanga lenet oqughanlargha lenet yaghdurimen.

Sen arqiliq hemme milletlerge bext ata qilimen!”

⁴Ibram yetmish besh yëshida Perwerdigarning yolyoruqi bilen Haran shehiridin ketti, Lutmu uning bilen bille ketti. ⁵Ibram ayali Sarah bilen jiyeni Lutni we özlirining Haran shehiride tapqan bayliqi we qullirini ëlip, Ken’an rayonigha qarap yol aldi. Ular Ken’an tewesige kirgendin këyin, ⁶sepirini dawamlashturup, Shekem shehirige yëqin Moreh dëgen jayidiki chong bir dub derixining yënigha keldi. U chaghda, Ken’anliqlar shu zëminda yashawatatti.

⁷Perwerdigar Ibramgha körünüp, uninggha:

– Mana bu zëminni sëning ewladinggha teqdim qilimen, – dëdi.

Shunga, Ibram u yerde özige körüngen Perwerdigargha atap bir qurbanliq supisi yasap, ibadet qildi. ⁸Këyin, u jenubqa yötkilip, Beytel shehirining sherqidiki taghliq rayongha bardi. Gherb teripi Beytelge, sherq teripi Ay dëgen jaygha tutishidighan bu jaygha orunliship, u yerdimu bir qurbanliq supisi yasap, Perwerdigargha ibadet qildi. ⁹Këyin, u asta-asta Ken’anning jenubidiki Negëb rayonigha yötkeldi.

Ibramning Misirgha bërishi

¹⁰Ken’anda acharchiliq yüz bërip, ehwal intayin ëghir idi. Shuning bilen, Ibram Misirgha bërip, u yerde waqtinche turmaqchi boldi. ¹¹Ular Misirgha kirishke az qalghanda, Ibram ayali Sarahqa:

– Sen bir güzel ayal. ¹²Misirliqlar sëni körse, jezmen mëning ayalim ikenlikingni bilip, sëni hayat qaldurup, mëni öltürüwëtidu. ¹³Sen ulargha özüngni mëning singlim dëgin. Shundaq dëseng, ular sëni dep, mëning jënimgha zamin bolmay, manga yaxshi mu’amile qilidu, – dëdi.

¹⁴Ibram Misirgha kirgen waqtida, Misirliqlar derweqe uning ayalining güzellikini bayqidi. ¹⁵Ordidiki birnechche emeldar uni körüp, padishah aldida uning güzellikini teripligenidi. Shuning bilen, Sarah ordigha ëlip kirildi.

¹⁶Padishah Sarahning sewebidin Ibramgha yaxshi mu’amile qildi. Uninggha nurghun kala, qoy, ëshek, töge we er-ayal qullarni sowghat qildi. ¹⁷Lëkin, padishah Ibramning ayali Sarahni ëlip ketkenliki üchün, Perwerdigar padishahqa we uning ordisidikilerge apet yaghdurdi. Ular qorqunchluq këselge giriptar boldi. ¹⁸Buni sezgen padishah Ibramni chaqirtip, uninggha:

– Bu manga nëme qilghining? Nëmishqa Sarahning öz ayaling ikenlikini ëytmiding? ¹⁹Nëmishqa uni singlim dëding? Shundaq dëginingni anglap, men uni aldim. Ayaling mana! Uni ëlip ket! – dëdi.

²⁰Buning bilen, padishah öz emeldarlirigha Ibramni chëgridin chiqiriwëtishke emr qildi. Ular uni ayali we uninggha mensup bolghan hemme nersiliri bilen qoshup yolgha saldi.

13

Ibram bilen Lutning ayrilip këtishi

¹Ibram ayali we özige mensup bolghan hemme nersilirini ëlip Misirdin chiqip, Ken’anning jenubidiki Negëb rayonigha bardi. Lutmu uning bilen bille bardi. ²Ibram bay bolup, uning nurghun mal-waranliri we altun-kümüshlirimu bar idi. ³Këyin, u Negëb rayonidin ayrilip, asta-asta Shimalgha yötkilip, Beytel shehirige qayta bardi. U Beytel bilen Ay shehirining ariliqigha, yeni u tunji qëtim orunliship, ⁴qurbanliq supisi yasighan yerge qaytip këlip, u yerde Perwerdigargha ibadet qildi.

⁵Ibram bilen mangghan Lutningmu mal-waranliri we qulliri köp idi. ⁶Bu ikki a’ilining padiliri bek köp bolghachqa, otlaqlar yëtishmey qalghanidi. ⁷Shunga, Ibramning padichiliri bilen Lutning padichiliri arisida talash-tartish chiqip qaldi. (U chaghda, Ken’anliqlar bilen Perizziler yenila Ken’an rayonida turatti.)

⁸Shunga, Ibram Lutqa:

– Biz bolsaq uruq-tughqan, arimizda yaki padichilirimizning arisida talash-tartish chiqmisun. ⁹Ayrilip yashayli. Mana, pütün zëmin sëning aldingda turuptu. Xalighan yerni talla! Ong terepni tallisang, sol terep manga qalsun, sol terepni tallisang, ong terep manga qalsun, – dëdi.

¹⁰Lut töt terepke nezer sëlip, I’ordan derya wadisidin Zo’arghiche sozulghan keng tüzlenglikni kördi. Bu tüzlenglikning süyi mol bolup, xuddi Ërem baghqa we Misirning yerlirige oxshaytti. (U chaghda, Perwerdigar Sodom bilen Gomora sheherlirini tëxi xarabilikke aylandurmighanidi.)

¹¹Shunga, Lut u yerni tallap, sherq terepke yötkeldi. U ikkiylen mana shundaq ayrildi. ¹²Ibram Ken’anda olturaqliship qaldi. Lut I’ordan derya wadisidiki sheherlerge yëqinliship, Sodom shehirining etrapida chëdir tikip orunlashti. ¹³Sodomluqlar rezillikke tolghan bolup, Perwerdigarning neziride ular ëghir gunahkarlar idi.

Ibramning Hibrongha köchüshi

¹⁴Lut Ibramdin ayrilghandin këyin, Perwerdigar Ibramgha:

– Sen turghan jayingdin sherq, gherb, jenub we Shimal tereplerge qarap baq. ¹⁵Sen körüwatqan bu zëminlarni sanga we sëning ewladliringgha teqdim qilimen. Bu zëmin menggü silerge mensup. ¹⁶Men sëning ewladliringni heddi-hësabsiz köpeytimen. Yer yüzidiki qumni hëchkim saniyalmighangha oxshash, ularning saninimu hëchkim saniyalmaydu. ¹⁷Ornungdin tur. Bu zëminni këzip chiq. Men uni sanga teqdim qildim! – dëdi.

¹⁸Buning bilen, Ibram chëdirlirini yighishturup, Hibron shehirige yëqin Mamrediki dub derexlikining yënida olturaqliship, u yerde Perwerdigargha atap qurbanliq supisi yasidi.

14

Ibramning Lutni qutquzushi

¹Shu künlerde, Babil bëgi Amrafel, Ellasar bëgi Aryok, Ëlam bëgi Kidorla’omer, Goyim bëgi Tid’al qatarliq töt beg birliship, ²Sodom bëgi Bera, Gomora bëgi Birsha, Admah bëgi Shinab, Siboyim bëgi Shem’ëber we Bela (Zo’ar depmu atilidu) bëgi qatarliq besh beg bilen jeng qilishqa chiqti. ³Bu besh beg qoshunlirini birleshtürüp, Siddim wadisigha yighdi. (Siddim wadisi hazirqi “Ölük dëngiz” wadisidur.) ⁴Ular on ikki yil Kidorla’omer bëgining hökümranliqida bolup, on üchinchi yilgha kelgende, uninggha qarshi isyan kötürgenidi.

⁵Shunga, on tötinchi yili Kidorla’omer beg özining we ittipaqdash beglerning qoshunlirini bashlap bërip, Ashtarot-qarna’im dëgen yerde Rafahlarni yengdi. Këyin, Ham dëgen yerde Zuzlarni we Shawëh-kiryata’im tüzlenglikide Ëmlarning hemmisini tarmar qildi. ⁶Se’ir taghliq rayonida yashawatqan horitlarnimu chöl boyidiki Elparanghiche qoghlap bërip tarmar qildi. ⁷Arqidinla, ular Ënmishpat, yeni Kadëshqa qaytip, Amaleklerning pütün zëminini bësiwëlip, hazazun-tamarda yashawatqan Amorlarnimu tarmar qildi.

⁸Buning bilen, Sodom, Gomora, Admah, Siboyim we Bela, yeni Zo’ar qatarliq besh beglikning begliri birleshme qoshunini bashlap, Siddim wadisigha jeng qilishqa chiqti. ⁹Ular Ëlam shehirining bëgi Kidorla’omer, Goyimning bëgi Tid’al, Babilning bëgi Amrafel we Ellasarning bëgi Aryoktin ibaret töt beg bilen jeng qildi. ¹⁰Siddim wadisining hemme yëride qara may bilen tolghan kölchekler bar idi. Sodom bëgi bilen Gomora bëgi qachqan waqtida, qoshunlirining bir qismi kölcheklerge chüshüp këtip, qalghanliri taghqa qëchip ketti.

¹¹Töt beg Sodom bilen Gomoraning pütün bayliq we ashliq-tülüklirini bulang-talang qilip ketti. ¹²U chaghda Ibramning jiyeni Lut Sodomda turatti. Ular unimu mal-mülükliri bilen qoshup bulap ketti.

¹³Lëkin, qutulup qalghan bir kishi bu ishlarni ibraniy^* bolghan Ibramgha melum qildi. U chaghda, Ibram amor qebilisidin Mamre isimlik bir kishining dub derexlikining yënida turatti. Mamre we ikki inisi – Eshkol we Anër Ibramning ittipaqdashliri idi.

¹⁴Ibram jiyeni Lutning esirge chüshüp qalghanliqini anglap, öz ademliridin üch yüz on sekkiz neper jengchini chaqirip, töt begni Dan dëgen jayghiche qoghlap bardi. ^15-16U yerde jengchilerni birqanche qisimgha bölüp, këchisi hujum qilip, düshmenni meghlup qildi. Ularni Demeshqning shimalidiki Xobah dëgen jayghiche qoghlap, bulap ketken hemme mal-mülükni tartiwëlip, öz jiyeni Lutni we uning pütün bayliqlirini, xotun-qizlirini we bashqa esirge chüshken ademlirini qayturup aldi.

Malkisidiqning Ibramgha bext tilishi

¹⁷Ibram Kidorla’omer we uning bilen ittipaqdash herqaysi beglerni meghlup qilip, ghelibe bilen qaytip kelgende, Sodom bëgi uni qarshi ëlish üchün Shawëh wadisi (Xan wadisi depmu atilidu)gha chiqti.

¹⁸Ulugh Xudaning rohaniysi hem Salëmning bëgi Malkisidiqmu nan we sharab ëlip, Ibramning aldigha chiqip, ¹⁹uninggha bext tilep:

“Pütün alemning Yaratquchisi bolghan ulugh Xuda Ibramni bextlik qilghay!

²⁰Sëni düshmining üstidin ghelibe qildurghan ulugh Xuda medhiyilengey!” dëdi.

Ibram gheniymet alghan nersilerning ondin birini Malkisidiqqa teqdim qildi. ²¹Sodom bëgi Ibramgha:

– Gheniymetlerning hemmisi sanga mensup, lëkin ademlirimni qayturup ber! – dëdi.

²²Ibram uninggha:

– Pütün alemning Yaratquchisi bolghan Perwerdigar ulugh Xuda aldida qesem qilimenki, ²³men sëning herqandaq nersengni, hetta bir tal yipingni yaki keshingning boghquchinimu almaymen. Bolmisa, sen këyin: “Men Ibramni bay qilip qoydum!” dëyishtin yanmaysen.

²⁴Shuning üchün, ademlirimning yëgininila hësablaymen. Uningdin bashqa hëchnëmini almaymen. Lëkin, mëning ittipaqdashlirim Anër, Eshkol we Mamrelerge gheniymetlerdin tëgishlikini ayrip berseng boldi, – dëdi.

15

Xudaning Ibram bilen ehde tüzüshi

¹Bu weqelerdin këyin, Perwerdigar Ibramgha körünüp, uninggha:

– Ibram, qorqma! Men sanga qalqan bolup, nahayiti zor in’am bërimen, – dëdi.

²Lëkin, Ibram:

– I Igem Xuda, mëning perzentim bolmisa, sëning bermekchi bolghan in’amingning paydisi nëme? Mëning birdinbir mirasxorum – Demeshqtin kelgen chakirim Eli’ezer bolidu. ³Sen manga perzent bermiding, shunga mëning te’elluqatimgha chakirim mirasxor bolidu, – dep jawab berdi.

⁴Arqidinla, u Perwerdigarning özige yene: “Chakiring Eli’ezer sëning mirasxorung bolmaydu, peqet özüngdin bolghan oghulla mirasxorung bolidu” dëgenlikini anglidi.

⁵Shundin këyin, Xuda uni tashqirigha ëlip chiqip, uninggha:

– Asmangha qarap, yultuzlarni saniyalaydighan bolsang sanap baq, sëning ewlading ene shu yultuzlardek san-sanaqsiz bolidu! – dëdi.

⁶Ibram Perwerdigarning sözlirige ishendi. Perwerdigar uning ëtiqadini körüp, uni heqqaniy adem, dep hësablidi.

⁷Perwerdigar uninggha yene:

– Sëni bu zëmingha ige qilish üchün, sëni Kaldanlarning zëmini bolghan Ur shehiridin ëlip chiqqan Perwerdigar men bolimen, – dëdi.

⁸Lëkin, Ibram:

– I Igem Xuda, men bu zëmingha jezmen ige bolidighanliqimni nëmidin bilimen? – dep soridi.

⁹Perwerdigar uninggha:

– Sen üch yashliq kala, öchke, qochqardin hem paxtek we yash kepterdin birdin ëlip, mëning aldimgha kelgin, – dep jawab berdi.

¹⁰Ibram bu haywanlarni Xudaning aldigha apirip, qushlardin bashqisining qarnini yërip ikki parche qildi. Göshlerni ikki terepke qatar qilip tizdi. ¹¹Quzghunlar uchushup këlip, göshlerge qonghanda, Ibram ularni qoghliwetti. ¹²Kün patqanda, Ibram uyqugha ketti. Chüshide uni qorqunchluq qarangghuluq basti. ¹³Perwerdigar uninggha mundaq dëdi:

– Shuni bilip qoyghinki, sëning ewladliring bashqa bir dölette musapir bolidu. Shu dölettiki kishilerge qul bolup, töt yüz yil ular teripidin azab chëkidu. ¹⁴Lëkin, men ularni qul qilghuchi xelqni choqum jazalaymen. Ular u dölettin qaytqinida, nurghun bayliqlarni ëlip këlidu. ¹⁵Sen bolsang uzun ömür körüp, ejdadliringning qëshigha këtisen. ¹⁶Sëning ewladliring bu yerge qaytip kelgüche, u yerde töt ewlad ötüp këtidu. Chünki, bu yerde turuwatqan Amorlarning gunahi chëkige yetmigüche, ularni bir terep qilmaymen.

¹⁷Kün pëtip qarangghu chüshkendin këyin, is chiqip turghan ochaq we yënip turghan mesh’el tuyuqsiz peyda bolup, hëliqi ikki qatar göshning otturisidin ötüp ketti. ^18-19Mana shu chaghda, Perwerdigar Ibram bilen ehde tüzüp mundaq dëdi:

– Men Misir chëgrisidin taki Firat deryasighiche sozulghan bu zëminning hemmisini sëning ewladliringgha teqdim qildim. Bu zëmin Qënlar, Qënazlar, Qadmonlar, ²⁰Xitlar, Perizziler, Rafahlar, ²¹Amorlar, Ken’anlar, Girgashlar we Yibuslar dep tonulghan xelqlerning zëminlirining hemmisini öz ichige alidu.

16

Isma’ilning tughulushi

¹Ibramning ayali Sarah tughmas idi, biraq uning Hejer isimlik Misirliq bir dëdiki bar idi. ²Sarah Ibramgha:

– Perwerdigar mëni tughmas yaritiptu, emdi siz mëning dëdikim bilen bir yastuqqa bash qoyung! Belkim u manga bir oghul tughup bërer, – dëdi.

Ibram Sarahning bu sözige qoshuldi. ³Shuning bilen, Sarah Hejerni Ibramgha kichik xotunluqqa berdi. (Bu weqe Ibram Ken’anda on yil turghanda yüz berdi.) ⁴Ibram Hejer bilen bille bolghandin këyin, Hejer hamilidar bolup qaldi. U özining hamilidar bolghanliqini sëzip meghrurlinip, Sarahni közge ilmaydighan bolup qaldi.

⁵Sarah Ibramgha qëyidap:

– Hemmini qilghan sen! Men Hejerni sanga qoshup qoyghan. Emdilikte, u özining hamilidarliqini bilipla, mëni közge ilmaydighan boluwaldi. Sëning yaki mëning toghra ikenlikige Perwerdigar özi höküm qilsun, – dëdi.

⁶Ibram:

– U sëning dëdiking, u sëning ilkingde. Uninggha qandaq mu’amile qilish sëning ixtiyaring, – dep jawab berdi.

Buning bilen, Sarah Hejerni bozek qildi, shunga Hejer Ibramning öyidin qëchip ketti.

⁷Perishtining süritide körüngen Perwerdigar^* Hejerni chöldiki bir bulaqning yënida kördi. Bulaq Shur dëgen yerge baridighan yolning boyida idi. ⁸Perishte uningdin:

– Ey Sarahning dëdiki Hejer, sen qeyerdin kelding? Nege këtiwatisen? – dep soridi.

– Men ayal xojayinim Sarahning yënidin qëchip chiqtim, – dep jawab berdi Hejer.

⁹Perishte uninggha:

– Sen ayal xojayiningning yënigha qaytip bërip, uninggha boysunghin, – dëdi.

¹⁰Perishte yene mundaq dëdi:

– Men sëning ewladingni shundaq köpeytimenki, ularni hëchkim saniyalmaydighan qilimen. ¹¹Sen hamilidar bolup bir oghul tughisen, ismini Isma’il [menisi “anglighuchi Xuda”] qoyghin, chünki sëning dad-peryading Perwerdigargha yetti. ¹²Sëning oghlungning mijezi bir yawa ëshekke oxshaydu. Hemme yerge bërip, kishiler bilen jëdel chiqiridu. Kishilermu uninggha qarshiliq körsitidu. U tughqanlirigha öchmenlik qilip yashaydu.

¹³Hejer öz-özige: “Men rasttinla manga ghemxorluq qilghan Xudani kördüm!” dëdi. Shuning bilen, u özige söz qilghan Perwerdigarni “Ël-ro’a”, [menisi “mëni körgüchi Xuda”] dep atidi. ¹⁴Shunga, kishiler u bulaqqa Be’er-laxayro’i [menisi “mëni körgüchi Xudaning buliqi”] dep nam qoydi. Bu bulaq hazirmu Kadësh bilen Bered shehirining otturisididur.

¹⁵Hejer Ibramgha bir oghul tughup berdi. Ibram uninggha Isma’il dep at qoydi. ¹⁶U chaghda, Ibram seksen alte yashta idi.

17

Qedimki ehdining belgisi – xetne

¹Ibram toqsan toqquz yëshida Perwerdigar uninggha körünüp:

– Men hemmige qadir Xudadurmen. Sen dawamliq mëning yolumda mëngip, qusursiz adem bol. ²Men sen bilen tüzgen ehdemde ching turup, sëni köp ewladliq qilimen, – dëdi.

³Ibram yerge bash qoydi. Xuda uninggha mundaq dëdi:

⁴– Mëning sen bilen tüzgen ehdem mundaq: sen nurghun milletlerning atisi bolisen. ⁵Hazirdin bashlap sëning isming Ibram emes, Ibrahim [menisi “nurghun ewladlarning atisi”] bolsun. Chünki, men sëni nurghun milletlerning atisi qilimen. ⁶Men sanga köp ewladlarni bërimen. Ularning arisidin yëngi xelq we padishahlarmu chiqidu. ⁷Men sen we kelgüsidiki ewladliring bilen tüzgen menggülük ehdemde turimen. Men sëning we ewladliringning Xudasidurmen. ⁸Sen hazir Ken’anda musapir bolup yashawatisen. Emma, bu pütün zëminni sanga we sëning ewladliringgha teqdim qildim. U sëning ewladliringgha menggü miras bolsun. Men ularningmu Xudasidurmen!

⁹Xuda yene mundaq dëdi:

– Emdi sen we sëning ewladliringmu mëning ehdemde ching turushunglar kërek. ¹⁰Silerning Aranglardiki herqandaq er kishi xetne qilinishi kërek. Mana bu mëning sen we sëning ewladliring bilen tüzgen ehdemdur. ^11-12Hazirdin bashlap, siler barliq oghul bowaqliringlarni, meyli öyünglarda tughulghan yaki chet elliklerdin sëtiwalghan qulliringlar tughqan bolsun, ularni tughulup sekkizinchi küni xetne qilishinglar kërek. Xetne qilish – arimizda tüzgen ehdining belgisi bolup qalsun. ¹³Hemme erlerning xetnisini qilishinglar kërek. Silerning tëninglardiki belge – arimizdiki tüzgen menggülük ehdemning belgisi bolup qalsun. ¹⁴Xetne qilinmighan erni xelqim qataridin chiqiriwëtimen. Undaq kishi mëning ehdemni buzghan bolidu.

¹⁵Buningdin bashqa, Xuda Ibrahimgha mundaq dëdi:

– Sëning ayaling Sarahning ismi hazirdin bashlap Sare [menisi “ayal shahzade”] bolsun. ¹⁶Men uninggha bext ata qilip, uningdin sanga bir oghul teqdim qilimen. Sare nurghun milletlerning anisi bolidu. Uning ewladliridin padishahlarmu chiqidu.

¹⁷Ibrahim yerge bash qoyup, külüp, könglide “Yüz yashliq boway qandaqmu perzent körelisun?! Sare bolsa toqsan yashqa kirgen tursa, qandaqmu hamilidar bolalisun?” dep oylidi ¹⁸we Xudagha:

– Isma’ilni bextke ërishtürseng boldighu! – dëdi.

¹⁹Lëkin, Xuda mundaq dëdi:

– Yaq, Hejer emes, ayaling Sare sanga bir oghul tughup bëridu. Uning ismini Is’haq [menisi “külke”] qoy. Men uning we uning ewladliri bilenmu menggülük ehdemde ching turimen. ²⁰Isma’ilgha kelsek, u toghrisidiki telipingnimu anglidim. Men uninggha bext ata qilip, uning neslini nahayiti köpeytimen. U on ikki padishahning atisi bolidu. Men uning ewladlirini ulugh bir milletke aylandurimen. ²¹Biraq, mëning ehdem bolsa këler yili mushu waqitta Sare sanga tughup bëridighan oghul – Is’haq bilen baghlinishliq.

²²Xuda Ibrahimgha bu sözlerni qilip bolup, uning yënidin ayrildi.

²³Mana shu küni, Ibrahim Xudaning emrige emel qilip, oghli Isma’il we a’ilisidiki hemme erlerni, jümlidin a’iliside tughulghan we sëtiwalghan qullarni xetne qildurdi. ²⁴Ibrahim xetne qilinghanda, toqsan toqquz yashta, ²⁵Isma’il xetne qilinghanda, on üch yashta idi. ^26-27Ikkisi, a’ilisidiki hemme erler, jümlidin a’iliside tughulghan we chet elliklerdin sëtiwëlinghan qullar bilen bille shu kün ichide xetne qilindi.

18

Ershtin chüshken üch mëhman

¹Këyin, Perwerdigar Mamrediki dub derexlikide Ibrahimgha qayta köründi. Kün tikleshken waqitta, Ibrahim chëdirining ishiki aldida olturatti. ²U bëshini kötürüp qariwidi, udulida üch kishining öre turghanliqini kördi-de, shu haman ularning aldigha yügürüp yerge ëngiship, tezim qilip, ³ulargha:

– Janablar, ëghir körmisenglar öyimizge kirip, mëhman bolup qaytqaysiler. ⁴Herqaysinglar derex sayiside dem ëlip turghaysiler, men put-qolliringlarni yuyushqa su, ⁵ghizalinishinglargha bir’az yëmeklik ëlip këley. Aram ëlip, yolunglarni dawamlashturghaysiler. Kelgenlikinglardin xushal boldum, – dëdi.

– Rehmet, ëytqiningizche bolsun, – dep jawab qayturushti ular.

⁶Ibrahim derhal chëdirgha yügürüp kirip, Sarege:

– Derhal bir xalta eng yaxshi undin nan pishurghin! – dëdi.

⁷Arqidinla, u yene kala padilirining ichige kirip, sëmiz bir torpaqni tallap, chakirigha tapshurdi. U derhal torpaqni soyup, teyyarlidi. ^8-9Andin, Ibrahim qaymaq, süt we göshni üch mëhmanning aldigha qoydi. Özi bolsa, ularning xizmitide bolush üchün derex sayiside kütüp turdi. Tamaq yewatqanda, ular Ibrahimdin:

– Ayaling Sare qeyerde? – dep soridi.

– Chëdirda, – dep jawab berdi u.

¹⁰Mëhman siyaqidiki Perwerdigar uninggha:

– Këler yili bu chaghda, men choqum qaytip këlimen. Shu chaghda, ayaling Sare bir oghulgha ana bolidu, – dëdi.

Sare ularning keynidiki chëdir aghzida ularning sözlirini anglap turatti.

¹¹U chaghda, Ibrahim bilen Sare ikkilisi qërip qalghanidi. Sarening adet körüshimu toxtap ketkenidi. ¹²Shunga, Sare ichide külüp, öz-özige: “Men qërip qaldim, ërimmu qërip qalghan tursa, emdi manga bundaq xushalliq qeyerdin kelsun?!” dëdi.

¹³Shunga, Perwerdigar Ibrahimgha:

– Sare nëmishqa külüp turup, öz-özige: “Men shunche qërip ketken tursam, yene qandaqmu hamilidar bolalay?!” deydu? ¹⁴Perwerdigar qilalmaydighan ish yoq emesmu! Ëytqinimdek, këler yili del mushu chaghda qaytip këlimen. U chaghda, Sare choqum bir oghulgha ana bolidu, – dëdi.

¹⁵Sare qorqup:

– Men külmidim! – dep tandi.

– Yaq, sen rasttinla küldüng, – dëdi Perwerdigar.

Ibrahimning Xudadin Sodom shehiri heqqide yalwurushi

¹⁶Ershtin chüshken bu mëhmanlar u yerdin ayrilip, Sodom shehiri terepke yüzlendi. Ibrahimmu ularni uzitish üchün bille mangdi.

¹⁷Perwerdigar öz-özige mundaq dëdi: “Men qilidighan ishimni Ibrahimdin yoshursam bolmaydu. ¹⁸Chünki, uning ewladliri choqum ulugh we küch-qudretlik bir xelq bolidu. Men u arqiliq dunyadiki hemme xelqlerge bext ata qilimen. ¹⁹Men uni öz baliliri we ewladlirigha mëning yolumni tutushni, durus we heqqaniy bolushni buyrusun, dep tallidim. Shundaq qilsa, menmu uninggha bergen wedem boyiche hemme ishni qilip bërimen.”

²⁰Shuning bilen, Perwerdigar:

– Men Sodom bilen Gomora shehiridikilerning heddidin ashqan gunahliri üstidin qilinghan ëghir erzlerni anglidim. ²¹Men choqum chüshüp, anglighanlirimning emeliyet yaki emeslikini öz közüm bilen körmekchimen, – dëdi.

²²Andin këyin ikki kishi Sodomgha këtip qaldi. Biraq, Perwerdigar bolsa Ibrahimning qëshida qaldi.

²³Ibrahim uninggha yëqinliship:

– Sen rasttin durus kishilerni gunahkarlar bilen qoshup halak qilamsen? ²⁴Eger sheherde ellik durus kishi bolsa, sen pütün sheherni xarab qilamsen? Bu ellik ademni qutquzuwëlish üchün sheherni saqlap qalmamsen? ²⁵Sen choqum durus kishilerni gunahkarlar bilen qoshup yoqatmaysen. Hergiz undaq qilmaysen! Undaq qilsang, durus kishiler gunahkarlar bilen bille teng jazagha uchraydu. Bu mumkin emes! Sen pütün alemning Soraqchisisen! Jezmen adil höküm chiqirisen, – dëdi.

²⁶Perwerdigar uninggha:

– Eger Sodom shehiride ellik durus kishi tapalisam, ularni dep pütün sheherni saqlap qalimen, – dep jawab berdi.

²⁷Ibrahim yene mundaq dëdi:

– I Igem! Bashlighanikenmen, dawamlashturay. Ëghir körmiseng, mendek bir ajiz bendengning yüreklik halda sendin yene sorishigha ruxset qilghaysen! ²⁸Nawada sheherde peqet qiriq besh durus kishi bolsa, besh kishi kem bolghanliqi üchün pütün sheherni xarab qilamsen?

Perwerdigar uninggha:

– Eger qiriq besh durus kishi tapalaydighan bolsam, bu sheherni xarab qilmaymen, – dep jawab berdi.

²⁹Ibrahim yene:

– Eger peqet qiriq kishi bolsichu? – dëdi.

– Eger qiriq kishi bolsimu xarab qilmaymen, – dep jawab qayturdi Perwerdigar.

³⁰Ibrahim yene:

– I Igem! Xapa bolmisang, sendin yene birnëme sorimaqchimen. Mubada ottuz kishi bolsichu? – dep soridi.

– Eger ottuz kishi tëpilsimu, xarab qilmaymen, – dep jawab qayturdi Perwerdigar.

³¹Ibrahim dëdi:

– I Igem! Sendin yüreklik halda yene sorishimgha ruxset qilghaysen. Mubada yigirme kishi bolsichu?

– Eger yigirme kishi tëpilsa, men yenila xarab qilmaymen, – dep jawab qayturdi Perwerdigar.

³²Eng axirida Ibrahim:

– I Igem! Xapa bolmay, yene bir qëtim sorishimgha ruxset qilghaysen! Eger peqet on kishi tëpilsichu? – dep soridi.

– Peqet on durus kishi bolghan teqdirdimu, men bu sheherni xarab qilmaymen, – dep jawab qayturdi Perwerdigar.

³³Perwerdigar Ibrahim bilen sözliship bolghandin këyin, këtip qaldi. Ibrahim bolsa öyige qaytip ketti.

19

Sodom shehiridikilerning yamanliqi

¹Shu küni axshimi, hëliqi ikki perishte Sodomgha keldi. Bu waqitta, Lut sheher derwazisining aldida olturatti. Lut ularni körüpla, ornidin turup ularning aldigha bërip, tezim qilip:

²– Janablar, bizning öyge merhemet qilip, dastixinimgha daxil bolghaysiler. Put-qolliringlarni yuyup, birer këche harduq ëlip, ete seherde yolunglargha rawan bolsanglarmu bolar, – dëdi.

Lëkin, ular:

– Yaq, biz këchini kochida ötküzimiz, – dep jawab bërishti.

³Lëkin, Lut bek ching tutuwalghachqa, ular axir Lutning öyige bardi. Lut xizmetkarlirigha pëtir nan pishurup, tamaqlarni mëhmanlarning aldigha qoyushni buyrudi. Tamaq teyyar bolghandin këyin, ular ghizalandi.

⁴Mëhmanlar tëxi yatmighanidi, Sodomdiki pütün qëri-yash erler këlip Lutning öyini qorshiwaldi. ⁵Ular Lutni chaqirip, uninggha:

– Bügün kechte silerning öyge chüshken kishiler qëni? Ularni ëlip chiq! Biz ular bilen jinsiy munasiwet qilmaqchimiz, – dëdi.

⁶Lut sirtqa chiqip, ishikni taqiwëtip, ⁷ulargha:

– Buraderler, bundaq rezil ishni qilmanglar! ⁸Qaranglar, mëning tëxi erge tegmigen ikki qizim bar. Ularni silerge chiqirip bërey, ularni nëme qilsanglar qilinglar, lëkin bu ikki kishige hergiz tegmenglar. Ular bizning öyge kelgeniken, mëning mëhminim bolidu. Shunga, men ularni qoghdishim kërek! – dëdi.

⁹Lëkin, ular:

– Yoqal! Sen tëxi yaqa yurttin këlip, bizge uni qil, buni qil dëgüdek qanchilik adem sen? Közdin yoqal! Bolmisa, körgülüküngni ulardinmu ëghir körisen, – dëyiship, Lutni ittiriwëtip, basturup këlip, ishikni buzup kirmekchi boldi. ¹⁰Lëkin, hëliqi ikki perishte qolini sozup, Lutni öyning ichige ekiriwëlip, ishikni taqiwaldi. ¹¹Andin, tashqiridiki erlerning közlirini kor qilip, ishikni tapalmaydighan qilip qoydi.

Lutning Sodomdin qëchishi

¹²Andin, hëliqi ikki perishte Lutqa:

– Sëning bu sheherde bashqa tughqanliring barmu? Oghul-qizliring, küy’oghulliring yaki bashqa tughqanliring bar bolsa, ular bu yerdin derhal chiqip ketsun. ¹³Chünki, biz bu sheherni xarabilikke aylanduruwëtimiz. Bu yer üstidin qilinghan ëghir erzler Perwerdigargha yetti. Shunga, u bizni bu sheherni xarabilikke aylanduruwëtishke ewetti, – dëdi.

¹⁴Shuning bilen, Lut tashqirigha chiqip, qizlirining layiqlirining aldigha bërip, ulargha:

– Siler bu yerdin derhal këtinglar. Chünki, Perwerdigar bu sheherni xarabilikke aylanduruwetmekchi, – dëdi. Lëkin, ular uni chaqchaq qiliwatidu, dep oylashti.

¹⁵Tang atqanda, perishtiler Lutni aldiritip:

– Derhal ayaling bilen ikki qizingni ëlip, bu yerdin chiqip ket! Bolmisa, silermu bu sheher bilen teng halak bolisiler, – dëdi.

¹⁶Lut yenila arisaldi bolup turatti. Lëkin, Perwerdigar uninggha rehim qilghachqa, hëliqi ikki perishte Lutning, ayalining we ikki qizining qollirini tutup, ularni yëteklep, sheherdin chiqirip qoydi.

¹⁷Sheherdin chiqish bilenla, perishtilerdin biri:

– Siler jëninglarni ëlip qëchinglar! Keyninglargha qarimanglar, taghqa yetküche tüzlenglikte toxtimanglar! Bolmisa, ölüp këtisiler, – dëdi.

¹⁸Lëkin, Lut:

– Janabliri, undaq bolmighay! ¹⁹Siler manga ich aghritip shapa’et qilip, jënimni qutquzghanikensiler, bizni unche yiraq yerge ewetmenglar. U tagh bek yiraq iken. Belkim men u yerge yëtip barmay turupla, balayi’apetke uchrap tirik qalmasmenmikin. ²⁰Awu kichik sheherni kördünglarmu? Bu yerdin anche yiraq emes. U yerge qëchishimgha ijazet bëringlar. U kichik bir yer iken. Men shu yerde aman qalay! – dëdi.

²¹Perishte mundaq jawab berdi:

– Maqul! Sanga ruxset qildim. U kichik sheherni xarabilikke aylandurmay qoyay. ²²Chapsanraq qach! Chünki, sen u yerge yëtip barmighuche, Sodomni weyran qilalmaymen!

Bu sheher kichik bolghachqa, Lut uni Zo’ar [menisi “kichik”] dep atidi.

Sodom bilen Gomora sheherlirining weyran qilinishi

²³Lut Zo’argha yëtip barghuche, kün chiqqanidi. ²⁴Tuyuqsiz Perwerdigar Sodom bilen Gomora sheherlirige asmandin ot bilen günggürtni yaghdurdi. ²⁵U bu ikki sheherni, pütün tüzlenglikni we pütün ahalini yerdiki giyahlar bilen qoshup xarabilikke aylanduruwetti. ²⁶U chaghda, lutning ayali keynige burulup qariwidi, shu isketide qëtip, tashtuzgha aylinip qaldi.

²⁷Etisi tang seherde, Ibrahim Perwerdigar bilen sözleshken yerge bardi. ²⁸U Sodom, Gomora we pütün tüzlenglikke nezer sëlip, yer yüzidin xumdandiki isqa oxshash is-tütekning chiqiwatqanliqini kördi. ²⁹Biraq, Xuda Lut yashighan tüzlengliktiki sheherlerni xarabilikke aylandurghinida, Ibrahimning telipini ësige ëlip, Lutni qutquzdi.

Lut we uning qizliri

³⁰Lut Zo’ar shehiride turushtin qorqti. Shunga, u ikki qizini ëlip, taghqa chiqip, öngkürde yashaydighan boldi. ³¹Bir küni, chong qizi singlisigha:

– Atimiz yashinip qaldi. Bu yerde dunyadiki qa’ide-yosun boyiche bizni nikahigha ëlip, perzent tapidighan ermu qalmidi. ³²Atimizni mest qilip qoyup, uning bilen bir orunda yëtip, uningdin perzent yüzi köreyli. Shundaq qilsaq, ewlad qalduralaymiz, – dëdi.

³³U küni këchisi, ular atisini mest qilip qoyup, chong qizi uning bilen bir orunda yatti. Lut qattiq mest bolup, yüz bergen weqedin pütünley xewersiz idi.

³⁴Etisi, chong qizi singlisigha:

– Tünügün men atam bilen bir orunda yattim. Bügün axsham, uni yene mest qilip qoyup, sen uning bilen bir orunda yatqin. Shundaq qilip, her ikkimiz atimizdin perzent yüzi körüp, a’ilimizni dawamlashturayli, – dëdi.

³⁵Shuning bilen, u küni kechte ular Lutni yene mest qilip qoyup, kichik qizi uning bilen bir orunda yatti. U yene qattiq mest bolghachqa, yüz bergen ishtin pütünley xewersiz idi. ³⁶Shundaq qilip, Lutning bu ikki qizi öz atisidin hamilidar bolup qaldi. ³⁷Chong qizi bir oghul tughup, uning ismini Mo’ab [ahang jehette “atamdin”] dep qoydi. U hazirqi Mo’abliqlarning atisi boldi. ³⁸Kichik qizimu bir oghul tughup, uning ismini Ben’ammi [menisi “xelqimning oghli”] dep qoydi. U hazirqi Ammonluqlarning atisi boldi.

20

Ibrahim bilen Abimelek

¹Ibrahim Mamredin Ken’anning jenubidiki Negëb rayonigha yötkilip, melum waqit Kadësh bilen Shur ariliqidiki yerde olturdi. Këyin Girarda turghan waqtida, ²kishilerge ayali Sareni özining singlisi, dep ëytqanidi. Shunga, Girar padishahi Abimelek Sareni ordisigha ekeldürdi. ³Bir küni këchisi, Xuda Abimelekning chüshide körünüp:

– Pat arida jëningni alimen! Chünki, sen ekelgen bu ayal bashqa kishining ayali, – dëdi.

⁴Sarege yëqinlashmighan Abimelek Xudagha:

– Men gunahsiz tursam, sen mëni we mëning xelqimni halak qilamsen? ⁵Ibrahim özi bu ayal mëning singlim, dëgenghu! Bu ayalmu Ibrahimni mëning akam, dëgen emesmu? Men bu ishni pak wijdanim we insapim bilen qildim! – dëdi.

⁶Andin, Xuda uninggha mundaq jawab berdi:

– Shundaq, sëning bu ishni pak wijdaning bilen qilghanliqingni bilimen. Shuning üchün, mëning aldimda gunah qilip qoymisun, dep sëni Sarege chëqilip qoyushungdin tosidim. ⁷Emdi bu ayalni Ibrahimgha qayturup ber. Ibrahim bolsa – peyghember. U sanga du’a qilidu, sen hayat qalisen. Lëkin sëni agahlandurup qoya yki, eger bu ayalni ërige qayturup bermiseng, pütün xelqing bilen qoshulup halak bolisen!

⁸Seherde, Abimelek hemme emeldarlirini yighip, yüz bergen weqeni ulargha ëytti. Ular intayin qorqushup ketti. ⁹Abimelek Ibrahimni chaqirtip, uningdin:

– Bu nëme qilghining? Sen mëni we memlikitimni bundaq gunah qildurghudek, sanga nëme yamanliq qildim? Sen manga qilmaydighan ishni qilding. ¹⁰Nëme üchün bundaq qilding? – dep sürüshtürdi.

¹¹Ibrahim mundaq jawab qayturdi:

– Men bu yerning ademlirini Xudadin qorqmaydu, mëni öltürüwëtip ayalimni bulap këtidu, dep oylighanidim. ¹²Emeliyette, uning mëning singlim ikenliki rast, u ata bir, ana bashqa singlim. Këyin, manga nikahlandi. ¹³Xuda mëni yurtumdin ayrip, bashqa yurtlarda musapir bolushqa chiqarghanda, men uninggha: “Biz barghanliki yerde, özüngning chin muhebbitingni manga körsitish üchün, mëni ‘akam’ dëgin” dëgenidim.

¹⁴Buning bilen, padishah Abimelek Sareni Ibrahimgha qayturup berdi, shundaqla uninggha qoy-kala, er qullar we dëdeklernimu teqdim qildi. ¹⁵U Ibrahimgha:

– Qara, pütün zëminim aldingda turuptu. Sen qeyerde turushni xalisang, shu yerde turup qal, – dëdi.

¹⁶U Saregimu:

– Men sëning pakliqingni köpchilikke ispatlash üchün, “akang” Ibrahimgha ming kümüsh tengge teqdim qilimen. Buning bilen, sëning yaman ish qilmighanliqing hemme kishige ayan bolidu, – dëdi.

^17-18Ibrahimning ayali Sare bilen munasiwetlik ishlar tüpeylidin, Perwerdigar Abimelekning ordisidiki ayallarning hemmisini tughmas qiliwetkenidi. Shunga, Ibrahim Xudagha du’a qildi. Xuda padishah Abimelekni, uning ayali we kënizeklirini eslige k eltürüp, ularni yene perzent köreleydighan qildi.

21

Is’haqning dunyagha këlishi

¹Perwerdigar özi wede qilghandek, Sarege bext ata qildi. ²Sare hamilidar bolup, Ibrahimning yashinip qalghan waqtida bir oghul tughup berdi. Bala derweqe Xuda belgiligen waqitta tughuldi. ³Ibrahim uninggha Is’haq [menisi “külke”] dep at qoydi. ⁴Xuda buyrughandek, Is’haq tughulup sekkizinchi küni Ibrahim uning xetnisini qildi.

⁵Is’haq tughulghan chaghda, Ibrahim yüz yashta idi.

⁶Sare özige: “Xuda mëni xursen qildi. Bu ishni anglighanlarmu men bilen bille xush külidu! ⁷Kim Sareni öz balisini ëmitishke muyesser bolidu, dep oylighan? Shundaq bolsimu, Ibrahimning qërighan waqtida, men uninggha bir oghul tughup berdim!” dëdi.

Hejer bilen Isma’ilning qoghlinishi

⁸Bala asta-asta chong bolup emchektin ayrilghan küni, Ibrahim mëhman chaqirip, chong ziyapet ötküzüp berdi. ⁹Shu küni, Sare Misirliq Hejerning oghli Isma’ilning Is’haqni bozek qiliwatqanliqini kördi. ¹⁰Shuning bilen, Sare Ibrahimgha:

– Sen bu dëdek ayalni oghli bilen qoshup heydiwet! Chünki dëdekning oghli hergiz mëning oghlum Is’haq bilen mirasqa ortaq bolup qalmasliqi kërek! – dëdi.

¹¹Sarening bu gëpi Ibrahimni intayin qayghugha saldi, chünki Isma’ilmu uning oghli idi. ¹²Lëkin, Xuda Ibrahimgha:

– Isma’il we dëdiking Hejerning ishi toghruluq qayghurma. Sarening dëginidek qil. Chünki, men sanga wede qilghan ewladliring Is’haqtin këlip chiqidu. ¹³Hejerning oghligha kelsek, men uningghimu nurghun perzent bërimen. Ular bir milletke aylinidu, chünki umu sëning oghlung, – dëdi.

¹⁴Etisi seherde, Ibrahim Hejerning mürisige nan bilen bir tulum suni ësip, ana-bala ikkisini yolgha sëlip qoydi. Hejer balisi bilen u yerdin chiqip, Be’ersheba chölige këlip, u yerde adiship qaldi.

^15-16Süyi tügep qalghanda, Hejer balisini chatqalning sayisige qoyup, öz-özige: “Oghlum öley dep qaldi. Men qarap turup balamning ölüp këtishige chidimaymen!” dep, bir oqya yëtim yerge bërip olturup, derd-peryad qilishqa bashlidi.

¹⁷Balining yigha awazi Xudagha yetti. Xudaning perishtisi asmandin Hejerge:

– Ey Hejer, sen nëmige qayghurisen? Qorqma, balangning yighisi Xudagha yetti. ¹⁸Ornungdin turup, balini qolunggha ëlip teselli ber. Men uning ewladini ulugh bir xelq qilimen, – dëdi.

¹⁹Arqidinla, Xuda Hejerning közlirini nurlandurdi. Hejer bir quduqni kördi. U quduqning yënigha bërip, tulumgha su toldurup, balining ussuzluqini qandurdi.

²⁰Bala chong bolghuche, Xuda uninggha yar boldi. U chölde yashap, usta mergen bolup yëtishti. ²¹U Paran chölide turatti. Shu waqitlarda, anisi uninggha Misirdin bir qizni xotunluqqa ëlip berdi.

Ibrahimning padishah Abimelek bilen këlishim tüzüshi

²²U chaghda, Abimelek öz leshker bëshi Fikol bilen bille Ibrahimning yënigha këlip, uninggha:

– Sëning qilghan hemme ishliringda Xuda sanga yar. ²³Shunga, sen bu yerde Xudaning aldida manga qesem qilip, wede ber: mëni, perzentlirimni we ewladlirimni hergiz aldima. Men ezeldin sanga sadiq bolghandek, senmu manga, yeni özüng musapir bolup turghan bu memliketke sadiq bol, – dëdi.

²⁴Ibrahim ulargha:

– Qesem qilip, wede bërimen, – dep jawab berdi.

²⁵Andin, Ibrahim Abimelekning chakarliri tartiwalghan bir quduq toghrisida Abimelekke naraziliq bildürdi. ²⁶Abimelek:

– Bu ishni kimning qilghinidin xewirim yoq iken. Senmu bu ishni manga ëytmapsen, buni birinchi qëtim anglishim, – dëdi.

²⁷Shuningdin këyin, Ibrahim Abimelekke qoy-kala teqdim qildi. Ikkiylen këlishim tüzdi. ²⁸Andin, Ibrahim yette tuyaq chishi qozini bir terepke ayrip qoydi. ²⁹Abimelek uningdin:

– Nëmishqa bundaq qilisen? – dep soridi.

³⁰Ibrahim uninggha:

– Bu quduqni mëning kolighanliqimni ëtirap qilghanliqingizni bildürüsh üchün, bu yette chishi qozini qobul qilghaysiz, – dep jawab qayturdi.

³¹Shuning bilen, u yerning ismi Be’ersheba [menisi “qesem quduqi”] bolup qaldi. Chünki, ular u yerde qesem qilghanidi.

³²Ular Be’ershebada këlishim tüzgendin këyin, Abimelek bilen Fikol öylirige qaytip ketti. ³³Ibrahim Be’ershebada bir tüp söget tikip, u yerde Perwerdigargha, yeni menggü hayat Xudagha ibadet qildi. ³⁴Ibrahim Filistiyeliklerning zëminida xëli uzun turdi.

22

Xudaning Ibrahimni sinishi

¹Bu weqelerdin këyin, Xuda Ibrahimning ëtiqadini sinap, uni:

– Ibrahim! – dep chaqirdi.

Ibrahim:

– Lebbey! – dëdi.

²Xuda uninggha:

– Sen oghlungni, yeni amraq yalghuz oghlung Is’haqni ëlip, Moriya rayonigha bërip, men körsitidighan taghning üstide uni köydürme qurbanliq süpitide manga atighin, – dëdi.

³Etisi seherde, Ibrahim ëshekni ëgerlep, Is’haq bilen ikki chakirini ëlip, köydürme qurbanliqqa ishlitidighan otunlarni teyyarlap, Xuda körsetken jaygha qarap mangdi. ⁴Üchinchi küni, Ibrahim u yerni yiraqtin kördi ⁵we chakarlirigha:

– Siler ëshek bilen bu yerde turup turunglar. Balam ikkimiz u yerge bërip, ibadet qilip këleyli, – dëdi.

⁶Ibrahim Is’haqqa otunlarni kötürtüp, özi qoligha pichaq bilen ot ëlip, Is’haq bilen yürüp ketti. ⁷Is’haq:

– Ata, – dep chaqirdi.

Ibrahim:

– He, oghlum? – dëdi.

– Ot bilen otun bar, lëkin köydürme qurbanliqqa ishlitilidighan qoza qëni? – dep soridi Is’haq.

⁸Ibrahim uninggha:

– Ey oghlum! Qurbanliq qilidighan qozini Xuda özi yetküzüp bëridu, – dep jawab berdi. Ikkiylen toxtimay mëngiwerdi.

⁹Ular Xuda Ibrahimgha körsetken jaygha kelgende, Ibrahim qurbanliq supisi yasap, otunlarni üstige qoyup, öz oghlini baghlap, otun döwilengen supigha yatquzdi. ¹⁰Andin, oghlini boghuzlash üchün pichaqni kötürdi. ¹¹Biraq, Perwerdigarning perishtisi^* ershtin:

– Ibrahim! Ibrahim! – dep, waqiridi.

– Lebbey! – dëdi u.

¹²Perishte uninggha:

– Qolungni tart! Baligha chëqilma! Sëning manga bolghan ixlasmenlikingni emdi kördüm. Chünki, sen öz oghlungni, yeni bir tal oghlungnimu mendin ayimiding, – dëdi.

¹³Ibrahim etrapigha qariwidi, münggüzi chatqalgha ëliship qalghan bir qochqar uning közige chëliqti. U bërip qochqarni yëship, uni öz oghlining ornida qurbanliq qilip köydürüwetti.

¹⁴Shunga, Ibrahim u yerni Yahwe-Yireh [menisi “Perwerdigar teminleydu”] dep atidi. Hazirgha qeder kishiler “Perwerdigar öz tëghida teminleydu” dëyishidu.

¹⁵Perwerdigarning perishtisi ikkinchi qëtim asmandin Ibrahimgha:

¹⁶– Perwerdigar deyduki: “Sen söyümlük bir tal oghlungni ayimighanikensen, men öz namim bilen qesem qilimenki, ¹⁷sanga bext ata qilish bilen, nurghun ewladlarni bërimen. Ularning sani asmandiki yultuzlardek, dëngiz sahilliridiki qumdek köp bolidu. Sëning ewladliring düshmen sheherlirini ishghal qilidu. ¹⁸Mëning emrimge ita’et qilghanliqing üchün, sëning ewladliring arqiliq yer yüzidiki hemme xelqler bextke ërishidu” – dëdi.

¹⁹Ibrahim chakarlirining yënigha qaytip këlip, ular bilen bille özi olturaqlashqan yerge, yeni Be’ershebagha qaytti.

Naxorning ewladliri

²⁰Bir mezgildin këyin, Ibrahim inisi Naxorning ayali Milkahning ërige sekkiz oghul tughup bergenlikini anglidi. ²¹Ular: tunji oghul Uz, keynidikiliri Buz, Arramliqlarning atisi bolghan Kimu’ël, ²²Kesed, Xazo, Pildash, Yidlaf we Beytu’ël idi. ²³Beytu’ël bolsa Ribeqaning atisi boldi. Milkah Ibrahimning inisi Naxorgha bu sekkiz oghulni tughup berdi. ²⁴Naxorning kichik xotuni Ri’umamu töt oghul tughup berdi. Ular: Tebax, Gaxam, Taxash we Ma’aka idi.

23

Ibrahimning Sareni depne qilishi

¹Sare yüz yigirme yette yash ömür kördi. ²U Ken’anning Qiryat-arba, yeni Hibron dëgen jayida alemdin ötti. Ibrahim uninggha hesret bilen yigha-zar qildi. ³Ibrahim ayalining jesitining yënidin chiqip, Xitlarning yënigha këlip:

⁴– Men silerning aranglarda bir musapir. Ayalimni depne qilish üchün manga bir parche yer sëtip bergeysiler, – dëdi.

^5-6Ular Ibrahimgha:

– Janabliri, qulaq salsila! Bizning nezirimizde sili bir küchlük qebile bashliqi, ayallirini eng yaxshi yerliklirimizdin birige depne qilghayla. Hëchqaysimiz silidin qebrilik yer ayimaymiz, – dëdi.

⁷Ibrahim ulargha tezim qilip:

⁸– Eger siler ayalimni bu yerge depne qilishimgha razi bolsanglar, Zoxarning oghli Efrondin ⁹Makpëlah yëzisidiki öngkürni manga sëtip bërishni telep qilghaysiler. U öngkür uning ëtizining chëtide. U silerning aldinglarda öngkürning bahasini kësip berse, u yerni sëtiwëlip a’ilemge qebristanliq qilay deymen, – dëdi.

¹⁰Bashqa Xitlar bilen bille sheher derwazisining aldida olturghan Efron köpchilikning aldida:

¹¹– Janabliri, qulaq salghayla, men ëtizni öngkür bilen qoshup silige berdim. Köpchilik aldida uni silige sowghat qildim. Ayallirini u yerge depne qilghayla, – dep jawab berdi.

¹²Lëkin, Ibrahim Xitlarning aldida tezim qilip, ¹³hemme ademge anglitip, Efrongha:

– Sözümge qulaq sëlip, pul tölishimni qobul qilghaysiz. Ayalimni u yerge depne qilmaqchimen, – dëdi.

¹⁴Efron jawab qayturup:

¹⁵– Janabliri, u yer aran töt yüz kümüsh tenggige erziydu. Sili bilen mëning otturamda bu nëme idi! Ayallirini u yerge depne qiliwergeyla, – dëdi.

¹⁶Ibrahim Efronning köpchilik aldida ëytqini boyiche uninggha töt yüz tengge tölep berdi.

¹⁷Shundaq qilip, Efron Mamrening sherqiy teripidiki Makpëlah yëzisidiki u yerni Ibrahimning igidarchiliqigha ötküzüp berdi. U yer ëtizliq, ëtizliqtiki öngkür we ëtizliq etrapidiki del-derexlerni öz ichige alatti. ¹⁸Sheher derwazisining aldigha toplanghan Xitlarning hemmisi bu yerning emdi Ibrahimgha mensup bolghanliqini ëtirap qildi.

¹⁹Shundaq qilip, Ibrahim ayali Sareni Ken’andiki shu öngkürge depne qildi.

²⁰Xitlargha mensup bolghan bu ëtiz we ëtizliqtiki öngkür emdi Ibrahimning qebristanliqi bolup, uning xususiy mülkige aylandi.

24

Is’haqning öylinishi

¹Ibrahim qërip ketkenidi, Perwerdigar herqandaq ishta uninggha bext ata qilip keldi. ²Melum bir küni, u a’ilisidiki ghojidargha:

– Qolungni yotamning astigha qoyup turup, ³Perwerdigar, yeni pütün alemning Yaratquchisi bolghan Xudaning aldida qesem qilip, oghlum Is’haqni bu yerdiki imansiz Ken’anliqlardin öylendürmey, ⁴choqum yurtumgha bërip, tughqanlirim arisidin bir qiz ëlip bëridighangha wede bergin, – dëdi.

⁵Lëkin, chakar uningdin:

– Eger u qiz öz yurtidin bu yerge kelgili unimisichu? U chaghda, oghlingizni ëlip yurtingizgha qaytip këtemdim? – dep soridi.

⁶Ibrahim mundaq jawab berdi:

– Oghlumni hergiz u yerge aparma! ⁷Perwerdigar, yeni ershtiki Xuda mëni yurt we uruq-jemetimdin ayrip, bu zëminni ewladlirimgha teqdim qilishqa qesem qilip wede bergen. Shunga, u öz perishtisini sëning aldinggha ewetip, oghlumgha u yerdin bir qiz tëpishinggha yardem qilidu. ⁸Mubada u qiz sen bilen këlishke unimisa, bu qesemdin xaliy bolisen. Lëkin, oghlumni hergiz u yerge aparmighin!

⁹Buning bilen, hëliqi chakar qolini xojayini Ibrahimning ikki yotisining astigha qoyup turup, Ibrahimning tapshuruqini beja keltürüshke qesem berdi.

¹⁰Chakar xojayinining tögiliridin onni tallap, ulargha her xil qimmet bahaliq sowghatlarni artip, yolgha chiqti. Ular Arram-naharayim rayonigha bërip, Naxor turghan sheherge yëtip kelgendin këyin, ¹¹sheherning sirtidiki bir quduqning yënida tögilerni chöktürdi. Bu, kün pëtip qalghan chagh bolup, qizlar quduqqa su alghili chiqidighan waqit idi.

¹²Chakar mundaq dep du’a qildi:

– I Perwerdigar! Sen xojayinim Ibrahim ëtiqad qilip kelgen Xudasen. Xojayinimgha mëhir-shepqet körsitip, ishimni ong qilghaysen. ¹³Men hazir quduq yënida turimen. Sheher qizliri bu yerge sugha këlidu. ¹⁴Men ularning birige: “Komzikingizdiki sudin ichiwalsam qandaq?” deymen. Eger u: “Iching! Tögiliringizgimu su ekëlip bërey” dëse, bu qiz xizmetkaring Is’haqqa tallap bergining bolsun. Buningdin sëning xojayinimgha mëhribanliq qilghanliqingni bileleymen.

¹⁵Uning du’asi ayaghlashmayla, Ribeqa komzikini müriside kötürüp, quduqning yënigha keldi. U Beytu’ël ning qizi idi. Beytu’ël bolsa Ibrahimning inisi Naxor bilen uning ayali Milkahning oghlidur. ¹⁶Ribeqa tëxi yüzi ëchilmighan, intayin chirayliq, pak qiz idi. U quduqning yënigha bërip, komzikige su tartip chiqti. ¹⁷Ibrahimning chakiri qizning aldigha yügürüp bërip, uningdin:

– Manga süyingizdin azraq bersingizchu, – dep soridi.

¹⁸Qiz uninggha:

– Mana, iching, – depla, derhal mürisidiki komzekni qoligha ëlip, hëliqi chakargha berdi. ¹⁹Chakar suni ichip bolushigha, Ribeqa uninggha:

– Tögiliringizgimu su ekëlip bërey, ularmu ichip qansun, – dëdi.

²⁰Ribeqa derhal komzektiki suni oqurgha quyghandin këyin, yene yügürüp bërip quduqtin su tartip këlip, hemme tögilerni qanghudek sughirip berdi.

²¹Chakar Perwerdigar yolini ochuq qilghan-qilmighanliqini bilish üchün, jimjit közitip turdi. ²²Tögiler suni ichip bolghandin këyin, u besh yërim gramliq altun halqini qizning burnigha, we yene yigirme üch gramliq bir jüp altun bilezükni bilikige sëlip qoydi. ²³Andin:

– Siz kimning qizi bolisiz? Silerning öyünglarda biz qonghudek yer barmu? – dep soridi.

²⁴Qiz uninggha:

– Naxor bilen Milkahning oghli Beytu’ëlning qizi bolimen. ²⁵Bizning öyde siler qonghudek yer bar hemde malliringlargha yem-xeshekmu kengri, – dep jawab berdi.

²⁶Buning bilen, hëliqi chakar sejde qilip, Perwerdigargha ibadet qilip, ²⁷mundaq dëdi:

– Perwerdigar – xojayinim Ibrahim ëtiqad qilip kelgen Xudagha medhiyiler oqulsun! U xojayinimgha mëhribanliq körsitip we qilghan wedisige sadiq bolup, mëni udul xojayinimning öz tughqinining yënigha bashlidi.

²⁸Hëliqi qiz anisining yënigha yügürüp bërip, yüz bergen pütün ishni a’ilisidikilerge sözlep berdi. ²⁹Ribeqaning Laban isimlik bir akisi bar idi. U yügürüp chiqip, quduqning yënidiki Ibrahimning chakirining yënigha bardi. ³⁰U singlisining halqa we bilezük sëliwalghinini körgen we singlisidin chakarning dëgen sözlirini anglighanidi. U quduqning tüwide tögilerning yënida turghan Ibrahimning chakirining aldigha bërip, ³¹uninggha:

– Perwerdigar bextlik qilghan adem, nëmishqa tashqirida turisiz? Men bilen yürüng, öyge barayli! Men silerge öy teyyarlap qoydum, tögilergimu jay teyyarlap qoydum, – dëdi.

³²U öyge kirdi. Laban bolsa tögilerdiki mallarni chüshürüp, ulargha chöp saldi. Andin, Ibrahimning bu chakiri we hemrahlirigha put-qollirini yughili su ëlip keldi. ³³Tamaqlar keltürülgende, chakar:

– Men sizge deydighinimni dep bolmighuche ghizalanmaymen, – dëdi.

– Qëni, gëpingizni ëyting, – dëdi Laban.

³⁴U mundaq dëdi:

– Men Ibrahimning chakiri. ³⁵Perwerdigar xojayinimgha köptin-köp beriket ata qilip, uni intayin bay qildi. Perwerdigar uninggha qoy-kala padiliri, altun-kümüsh, er-ayal qullar, töge we ësheklerni berdi. ³⁶Xojayinimning ayali Sare yashanghan waqtida, uninggha bir oghul tughup bergenidi. Xojayinim pütün bayliqini shu oghligha atidi. ³⁷Xojayinim öz tapshuruqlirigha emel qilishim üchün, mëni qesem qildurdi. U: “Sen oghlumni bu yerdiki Ken’anliqlar arisidin öylendürmey, ³⁸mëning yurtumgha bërip, uni öz tughqanlirim arisidin öylep qoy” dëgenidi.

³⁹Men xojayinimdin: “Eger qiz bu yerge kelgili unimisa, qandaq qilimen?” dep sorisam, ⁴⁰u: “Men xizmitide bolup kelgen Perwerdigar perishtisini sëning aldinggha ewetidu. U sëning ishingni ong qilidu. Sen oghlumgha öz yurtumdiki tughqanlirim arisidin xotun ëlip ber. ⁴¹Sen tughqanlirimning öyige barsangla, ular qizini bermigen teqdirdimu, qesemdin yenila xaliy bolghan bolisen” dëgenidi.

⁴²Bügün men quduq yënigha kelginimde, Xudagha du’a qilip: “I Perwerdigar – xojayinim Ibrahim ëtiqad qilip kelgen Xuda, ishimni ong qilghaysen. ⁴³Men hazir quduq yënida turimen. Birer qiz bu yerge sugha kelse, men uningdin: ‘Komzikingizdiki sudin azraq ichiwalsam bolamdu?’ dep soraymen. ⁴⁴Eger u qiz qoshulsa we tögilirimgimu su ekëlip berse, u sen xojayinimning oghligha tallap qoyghan qiz bolsun” dëdim.

⁴⁵Du’ayim ayaghlashmayla, Ribeqa komzikini müriside kötürüp, quduqning yënigha su alghili keldi. Men uninggha: “Süyingizdin azraq ichiwalsam bolamdu?” dëgenidim.

⁴⁶U derhal mürisidiki komzekni qoligha ëlip: “Mana, iching! Tögiliringizgimu su ekëlip bërey” dëdi. Suni ichtim, u tögilergimu su ekëlip berdi. ⁴⁷Andin, men uningdin: “Siz kimning qizi bolisiz?” dep soriwidim, u: “Naxor bilen Milkahning oghli Beytu’ëlning qizi bolimen” dëdi. Shunga, men uning burnigha halqa, qollirigha bilezük sëlip qoydum. ⁴⁸Shu waqitta, sejde qilip, xojayinim Ibrahim ëtiqad qilip kelgen Xudagha medhiye oqup, ibadet qildim. Chünki, u mëni udul xojayinimning öz tughqinining öyige ëlip këlip, uning qizini xojayinimgha këlinlikke tëpishimgha imkaniyet yaritip bergenidi.

⁴⁹Emdi siler özünglarning xojayinimgha sadiqliq we mëhir-shepqet körsetmekchi bolghanliqinglarni yaki undaq qilishni xalimaydighanliqinglarni manga ëytinglar. Buningdin men qandaq qilishimni bileleymen.

⁵⁰Laban bilen Beytu’ël chakargha:

– Bu ish Perwerdigarning orunlashturushiken, biz nëme dëyeleymiz? ⁵¹Mana Ribeqa, uni ëlip ketsingiz bolidu. U Perwerdigarning orunlashturghinidek, xojayiningizning këlini bolsun, – dep jawab berdi.

⁵²Ibrahimning chakiri bu sözni anglap, sejde qilip, Perwerdigargha ibadet qildi. ⁵³Arqidin, u kiyim-këchek, altun we kümüshtin yasalghan zibuzinnet buyumlirini chiqirip, Ribeqagha sundi. Uning akisi bilen anisighimu qimmet bahaliq sowghatlarni sowgha qildi.

⁵⁴Shundaq qilip, Ibrahimning chakiri hemrahliri bilen bille yep-ichip, u yerde bir këche qondi. Etisi seher turup, Ribeqaning öyidikilirige:

– Xojayinimning yënigha qaytishimgha ruxset qilghaysiler, – dëdi.

⁵⁵Lëkin, Ribeqaning akisi bilen anisi uninggha:

– Ribeqa biz bilen on künche turup, andin këyin barsun, – dëdi.

⁵⁶Lëkin, u:

– Bizni këchiktürmigeysiler. Perwerdigar hemme ishimizni ongushluq qilghaniken, xojayinimning yënigha qaytishimgha ruxset qilghaysiler, – dëdi.

⁵⁷– Biz qizdin sorap köreyli, u nëme deydiken, – dep jawab bërishti ular.

⁵⁸Shuning bilen, ular Ribeqani chaqirip, uningdin:

– Sen bu kishi bilen këtishni xalamsen? – dep soridi.

– Xalaymen, – dep jawab berdi u.

⁵⁹Shuning bilen, ular Ribeqani uning inikanisi, Ibrahimning chakiri we uning hemrahliri bilen qoshup yolgha saldi.

⁶⁰Ular Ribeqagha bext tilep, mundaq du’a qildi:

“Ey singlimiz, minglighan, on minglighan insanlarning anisi bolghaysen!

Ewladliring düshmenlirining sheherlirini ishghal qiliwalghay!” dëyishti.

⁶¹Ribeqa we uninggha hemrah bolidighan dëdekler seperge teyyarlinip, tögilerge mindi. Ibrahimning chakiri Ribeqani ëlip, yolgha rawan boldi.

⁶²Shu waqitta, Is’haq Be’er-laxayro’i dëgen yerdin ayrilip, özi olturuwatqan Ken’anning jenubidiki Negëb rayonigha qaytip keldi. ⁶³Bir küni kün pëtish waqtida u dalada Xudani chongqur sëghinip, bëshini kötürüp qariwidi, töge karwinining këliwatqanliqini kördi.

^64-65Ribeqa Is’haqni körüsh bilenla, tögidin chüshüp, Ibrahimning chakiridin:

– Dalada biz terepke qarap këliwatqan awu kishi kim? – dep soridi.

– U mëning kichik xojayinim, – dep jawab berdi chakar.

Buning bilen, Ribeqa yüzini yaghliqi bilen yëpiwaldi.

⁶⁶Chakar özining qilghan ishlirini Is’haqqa bir-birlep sözlep berdi. ⁶⁷Is’haq Ribeqani anisi Sare hayat waqtida turghan chëdirgha bashlap kirip, nikahigha aldi. Anisi wapat bolghan bolsimu, u Ribeqaning muhebbitidin özige teselli tapti.

25

Ibrahimning bashqa ewladliri

¹Ibrahim Qitura isimlik yene bir ayalni kichik xotunluqqa aldi. ²U Ibrahimgha Zimran, Yoqshan, Midan, Midyan, Yishbaq we Shu’axtin ibaret alte oghul tughup berdi. ³Yoqshan – Shiba bilen dedanning atisi boldi. Dedanning ewladliri ashurim, letushim we le’ummim xelqliri boldi. ⁴Midyanning oghulliri Ëfah, Ëfer, Xanok, Abidah we Elda’a idi. Yuqiridikilerning hemmisi Qituradin dunyagha kelgen ewladlar idi.

⁵Ibrahim pütün mal-mülüklirini Is’haqqa atiwetkenidi. ⁶Lëkin, u özi hayat waqtida ikki kichik xotundin bolghan oghullirighimu sowghatlarni bërip, andin bu oghullirini Is’haqtin yiraq tursun dep, sherqiy zëmingha ewetti.

Ibrahimning ölümi we depne qilinishi

^7-8Ibrahim uzun ömür körüp, yüz yetmish besh yëshida ejdadlirining qëshigha ketti. ⁹Uning oghulliri Is’haq bilen Isma’il uni Makpëlah yëzisidiki öngkürge depne qildi. Bu öngkür Mamre dëgen yerge yëqin bolup, burun Xit qebilisidin bolghan Zoxarning oghli Efronning ëtizliqi idi. ¹⁰Ibrahim Xitlardin sëtiwalghan ëtizliq del shu idi. Ibrahimning ayali Saremu mushu yerge depne qilinghanidi. ¹¹Ibrahim wapat bolghandin këyin, Xuda uning oghli Is’haqqa bext ata qildi. Is’haq shu waqitta Be’er-laxayro’i dep atalghan quduqning yënidiki jayda turuwatatti.

Isma’ilning ewladliri

¹²Sarening dëdiki Misirliq Hejer Ibrahimgha tughup bergen Isma’ilning ewladliri töwendikiche: ¹³aldi bilen tunji oghli Nëbayot, andin këyin qalghan oghulliri Qëdar, Adbi’ël, Mibsam, ¹⁴Mishma, Duma, Massa, ¹⁵Xadad, Tema, Yetur, Nafish we Qedema tughuldi.

¹⁶Ular on ikki qebilining bashliqliri bolup, ular yashighan yëza we qishlaqlar ularning isimliri bilen ataldi. ¹⁷Isma’il yüz ottuz yette yëshida ejdadlirining qëshigha ketti. ¹⁸Uning ewladliri olturaqlashqan jay Xawila rayonidin Shur dëgen yerge qeder idi. Shur Misirning sherqiy teripide bolup, Assurgha baridighan yolda idi. Ular Ibrahimning bashqa ewladliri bilen chiqishalmidi.

Esaw bilen Yaqupning dunyagha këlishi

¹⁹Ibrahimning oghli Is’haqning ish-izliri töwendikiche:

²⁰Is’haq qiriq yëshida Ribeqagha öylendi. Ribeqa bolsa Paddan-arramning Arran dëgen yëridin bolghan Beytu’ëlning qizi we Labanning singlisi idi. ²¹Ribeqa perzent körmigenliki sewebidin, Is’haq uning üchün Perwerdigargha du’a qildi. Perwerdigar uning du’asini qobul qilip, Ribeqa hamilidar boldi. ²²Bala qoshkëzek bolup, ular tughulushtin ilgiri, anisining qorsiqida qattiq soqushti. Ribeqa: “Manga nëme bolghini?” dep Perwerdigardin soridi.

²³Perwerdigar uninggha mundaq jawab berdi:

“Sëning qorsiqingdin ikki xelq chiqidu.

Tughulupla ayrim bolidu.

Biri yene biridin küchlük bolup,

chongi kichikige xizmet qilidu.”

²⁴Uning ay-küni toshup, qoshkëzek tughdi. ²⁵Awwal tughulghini qizghuch bolup, pütün bedini haywanningkidek tüklük idi. Shunga, uning ismini Esaw [menisi “tüklük”] dep qoydi. ²⁶Këyin tughulghinining qoli Esawning tapinini ching tutuwalghanliqi üchün, ismini Yaqup [menisi “tapinigha ësiliwalghuchi”] dep qoydi. Ular tughulghanda, Is’haq atmish yashqa kirgenidi.

Esawning tunji oghulluq miras hoquqini sëtiwëtishi

²⁷Ikki bala chong boldi. Esaw usta owchi bolup, dalada yürüshni yaxshi köretti. Lëkin, inisi Yaqup jimjit yüridighan adem bolup, hemishe öyde turatti. ²⁸Is’haq Esawni yaxshi köretti. Chünki, u Esaw owlap kelgen ow göshige amraq idi. Ribeqa bolsa Yaqupni yaxshi köretti.

²⁹Bir küni, Yaqup qizil purchaq shorpisi qaynitiwatatti. Owdin ëchirqap qaytip kelgen Esaw ³⁰Yaqupqa:

– Qorsiqim bek ëchip ketti. qizil purchaq shorpisidin tëzrek bersengchu! – dëdi. Shu sewebtin, u Idom [menisi “qizil”] depmu ataldi.

³¹Yaqup uninggha:

– Tunji oghulluq miras hoququngni manga ötünseng, sanga bu shorpidin bërey, – dep jawab qayturdi.

³²– Boldi! Boldi! Qorsiqim ëchip öley dep qaldim. Tunji oghulluq miras hoquqining manga nëme këriki? – dëdi Esaw.

³³Yaqup uninggha:

– Sen awwal mëning aldimda tunji oghulluq miras hoququngni manga ötüngenlikingge qesem qilip ber, – dëdi.

Esaw qesem qilip, tunji oghulluq miras hoquqini Yaqupqa ötünüp berdi. ³⁴Andin, Yaqup uninggha nan bilen purchaq shorpisini berdi. Esaw ghizalanghandin këyin, ornidin turup chiqip ketti. Bu uning tunji oghulluq miras hoquqigha ëtibarsiz qarighanliqidindur.

26

Is’haqning Girarda musapir bolup qëlishi

¹Ibrahimning zamanida, Ken’anda bir qëtim acharchiliq yüz bergenidi. Këyin, yene bir qëtim acharchiliq boldi. Is’haq Girar shehiridiki Filistiyeliklerning padishahi Abimelekning aldigha bardi. ²Perwerdigar Is’haqqa körünüp, uninggha mundaq dëdi:

– Sen Misirgha barmay, men tur dëgen jayda turup qal. ³Sen bu yerde tursang, men sanga yar bolimen hemde sëni bextlik qilimen. Men bu zëminni sanga we sëning ewladliringgha teqdim qilimen. Atang Ibrahim bilen tüzgen ehdemde ching turimen. ⁴Men sanga asmandiki yultuzlardek nurghun ewlad bërimen hemde bu pütkül zëminni ulargha teqdim qilimen. Sëning ewladliring arqiliq yer yüzidiki pütkül xelqler bext tapidu. ⁵Chünki, Ibrahim manga ita’et qilip, pütün qanun we emr-permanlirimgha ri’aye qildi.

⁶Shuning bilen, Is’haq Girarda turup qaldi. ⁷Uning ayali Ribeqa intayin güzel idi. Yerlik kishiler uningdin ayali Ribeqani kim dep sorisa, u uni öz singlim, dëdi. Chünki, u yerlik kishilerning özini öltürüwëtip, Ribeqani ëlip këtishidin qorqatti.

⁸Is’haq u yerde birmezgil turdi. Bir küni, Filistiyeliklerning padishahi Abimelek dërizisidin sirtqa qarawatqanda, Is’haqning Ribeqa bilen quchaqlishiwatqanliqini körüp qaldi.

⁹Padishah Abimelek Is’haqni chaqirtip, uningdin:

– U sëning ayaling iken, nëme üchün uni singlim dëgeniding? – dep soridi.

Is’haq jawab bërip:

– Eger men uni ayalim dëgen bolsam, uni ëlish üchün silerning mëni öltürüwëtishinglardin qorqqanidim, – dëdi.

¹⁰Abimelek uninggha:

– Bu nëme qilghining? Eger xelqim ichide biri sëning ayaling bilen bir orunda yatqan bolsa, sen pütün xelqimizni gunahqa tiqqan bolatting! – dëdi.

¹¹Andin, padishah Abimelek öz xelqige buyruq chüshürüp:

– Kimdekim bu kishige yaki ayaligha chëqilsa, jënidin juda qilinidu, – dëdi.

¹²Is’haq u yerde dëhqanchiliq qilatti. Perwerdigar uninggha beriket bergechke, u yili birge yüz hesse hosul aldi. ¹³U barghansëri ronaq tëpip, katta bay boldi. ¹⁴Filistiyelikler uning nurghun qoy-kala padiliri we qulliri barliqini körüp, uninggha heset qilishqa bashlidi. ¹⁵Shunga, ular uning atisi Ibrahim hayat waqtida chakarlirigha qazdurghan quduqlarni topa bilen tinduruwetti.

¹⁶Këyin, Abimelek Is’haqqa:

– Sen bizdin küchiyip ketting. Dölitimizdin chiqip ket! – dëdi.

¹⁷Buning bilen, Is’haq u yerdin ayrilip, Girar jilghisigha bërip, u yerge orunliship, birmezgil turdi. ¹⁸Ibrahim hayat waqtida, birmunche quduqlarni qazdurghanidi. Biraq, u alemdin ötkendin këyin, Filistiyelikler uning hemme quduqlirini topa bilen tinduruwetkenidi. Is’haq ularni qayta qazdurup, yenila deslep atisi qoyghan isimliri bilen atidi.

¹⁹Is’haqning chakarliri Girar jilghisida bir quduq qëzip, su tapti. ²⁰Biraq, Girarning padichiliri Is’haqning padichiliri bilen majiraliship, hemmisi: “Bu bizning süyimiz” dëyishti. Shunga, Is’haq u quduqni Esek [menisi “majira”] dep atidi. ²¹Is’haqning chakarliri yene bir quduq qazghanidi. Ular yene bu quduq üchün majiralashti. Shunga, Is’haq bu quduqni Sitnah [menisi “öchmenlik”] dep atidi. ²²Is’haq u yerdin ayrilip, yene bir quduq qazdurdi. Bu qëtim majira chiqmidi. Shunga, u bu quduqning ismini Rihobot [menisi “azade yer”] dep atidi. U: “Perwerdigar axir bizni azade yerde yashashqa muyesser qildi. Biz bu yerde choqum ronaq tapimiz” dëdi.

²³Is’haq u yerdin ayrilip, Be’ershebagha köchüp bardi. ²⁴U küni kechte Perwerdigar uninggha körünüp: “Men atang Ibrahim ëtiqad qilghan Xuda, qorqmighin! Men sanga yar. Men xizmetkarim Ibrahimning sewebidin, sanga bext ata qilimen we ewladliringni köpeytimen” dëdi.

²⁵Is’haq u yerde qurbanliq supisi yasap, Perwerdigargha ibadet qildi. Shundin këyin Is’haq u yerge orunliship qaldi hemde uning chakarliri u yerde yene bir quduq qazdi.

Is’haqning padishah Abimelek bilen këlishim tüzüshi

²⁶Padishah Abimelek Axuzzat dëgen meslihetchisi bilen leshker bashliqi Fikolni ëlip, Girardin Is’haqni ziyaret qilip keldi.

²⁷Is’haq ulargha:

– Burun siler manga öchmenlik qilip, mëni dölitinglardin qoghlap chiqarghanidinglar. Emdi nëme üchün yene men bilen körüshkili keldinglar? – dëdi.

²⁸Ular jawaben:

– Biz Perwerdigarning sanga yar ikenlikini bilduq. Shunga, biz bir-birimizge qesem bërip, këlishim tüzsek bolghudek. ²⁹Biz sanga ziyan-zexmet yetküzmigendek, sëningmu bizge ziyan-zexmet yetküzmeslikke wede bërishingni telep qilimiz. Burun biz sanga hemishe yaxshi mu’amile qilip, sëni u yerdin aman-ësen ketküzgeniduq. Emdi Perwerdigarning sanga bext ata qilghanliqi ëniq boldi, – dëdi.

³⁰Is’haq ziyapet teyyarlap, ularni mëhman qildi. ³¹Ular seher turup, öz’ara qesem bëriship, këlishim tüzüshti. Is’haq ular bilen dostane xoshliship, ularni uzitip qoydi.

³²U küni, Is’haqning chakarliri këlip, uninggha özliri qazghan quduq toghrisida xewer bërip:

– Biz su taptuq! – dëdi.

³³U quduqni Shib’ah [menisi “qesem”] dep atidi. Shunga, u sheher hazirghiche Be’ersheba [menisi “qesemleshken quduq”] dep atilip kelmekte.

Esawning yat qebilidin alghan ayalliri

³⁴Esaw qiriq yëshida imansiz Xitlardin ikki qizni xotunluqqa aldi. Bu ikki qiz Be’erning qizi Yihudit bilen Ëlonning qizi Basmat idi. ³⁵Ular Is’haq bilen Ribeqaning aramini qoymidi.

27

Yaqupning Is’haqni aldishi

¹Is’haq qërip ketti, közimu körmes bolup qaldi. U tunji oghli Esawni chaqirip, uninggha:

– Oghlum, – dëdi.

– Mana men, – dep jawab berdi Esaw.

²Is’haq mundaq dëdi:

– Qara, men qërip kettim, ölümüm yiraq emes. ³Sen oqyayingni ëlip, dalagha chiqip ow owlap këlip, ⁴men yaxshi köridighan lezzetlik tamaq pishurup manga yëgüz. Shuning bilen, men ölüshtin ilgiri sanga axirqi xeyrlik du’ayimni qilay.

⁵Ribeqa Is’haqning qilghan sözlirini anglap, Esawning owgha chiqip ketken waqtidin paydilinip, ⁶Yaqupqa mundaq dëdi:

– Men baya dadangning akang Esawgha: ⁷“Sen ow owlap këlip, lezzetlik tamaq pishurup manga yëgüz. Shuning bilen, men ölüshtin ilgiri Perwerdigar aldida sanga xeyrlik du’a qilay” dëgenlikini anglidim. ⁸Oghlum, gëpimge qulaq sëlip, mëning dëginimni qil. ⁹Qoy padisigha bërip, sëmiz oghlaqtin ikkini ëlip kel. Men uni dadang yaxshi köridighan temde pishuray. ¹⁰Sen ekirip yëgüzseng, u wapat bolushtin burun sanga xeyrlik du’a qilidu, – dëdi.

¹¹Lëkin, Yaqup anisigha:

– Sizge melum, Esawning pütün bedini tüklük, mëning tënim bolsa tüksiz. ¹²Mubada dadam tënimni tutup qalsa, mëning uni aldighanliqimni bilip qalidu. U chaghda, uning xeyrlik du’asini ëlish bu yaqta tursun, eksiche qarghishigha uchraymen! – dëdi.

¹³Anisi uninggha:

– Ey oghlum, lenet bolsa manga bolsun! Mëning dëginimni qil. Oghlaqlarni ëlip kel, – dëdi.

¹⁴Shuning bilen, Yaqup oghlaqlarni ekëlip, anisigha tapshurdi. Anisi tamaqni dadisi yaxshi köridighan tem bilen pishurdi. ¹⁵Andin, Esawning öyde saqlighan eng yaxshi kiyimlirini achiqip, Yaqupqa kiydürdi. ¹⁶Uning ikki qoli we boynining tüksiz jaylirini öchke yungi bilen yögep, ¹⁷lezzetlik tamaq bilen yaqqan nanni uninggha tutquzdi.

¹⁸Yaqup atisining yënigha kirip:

– Ata, – dëdi.

– Oghlum, sen qaysi oghlum bolisen? – dëdi atisi.

¹⁹Yaqup uninggha:

– Men chong oghlingiz Esaw. Tapshuruqingizni orundap boldum. Qopung, men owlap kelgen ow göshige ëghiz tëgip, andin manga xeyrlik du’ayingizni qilghaysiz, – dep jawab qayturdi.

²⁰– Oghlum, nëmanche tëz owlap kelding? – dep soridi Is’haq.

– Perwerdigaringiz bolghan Xuda teliyimni ongdin keltürüp, manga yardem qildi, – dep jawab qayturdi Yaqup.

²¹Is’haq Yaqupqa:

– Oghlum, yënimgha kel, tutup körey, sen rasttin Esawmu, emesmu? – dëdi.

²²Yaqup yënigha bardi. Is’haq tutup körüp:

– Awazing Yaqupning, qolung bolsa, Esawningkige oxshaydiken, – dëdi.

²³U uning Yaqup ikenlikini perq ëtelmidi. Chünki, Yaqupning qoli Esawningkige oxshash tüklük turatti. U Yaqupqa du’a qilidighan chaghda, ²⁴yene bir qëtim:

– Sen rasttin Esawmu? – dep soridi.

– Shundaq, – dep jawab berdi Yaqup.

²⁵Is’haq uninggha:

– Göshni ekel, uni yëgendin këyin, sanga du’a qilay, – dëdi.

Yaqup göshni ëlip kirdi we uninggha sharab tutti.

²⁶Is’haq yep-ichip bolghandin këyin:

– Oghlum, aldimgha këlip, mëni söy, – dëdi.

²⁷Yaqup aldigha bërip söydi. Is’haq Yaqupning kiygen kiyimlirining puriqini purighandin këyin, sözige ishinip, uninggha xeyrlik du’asini qildi:

“Oghlumning tënidiki xush puraq,

del Perwerdigarim beriket bergen tupraqning puriqigha oxshaydiken.

²⁸Xuda asmandin sanga xasiyetlik yamghur yaghdurup,

tupriqingni munbet qilghay.

U sanga mol ashliq-tülük,

ësil sharablarni teqdim qilghay.

²⁹Bashqa ellermu xizmitingde bolghay,

xelqler sanga tizlinip hörmet bildürgey.

Qërindashliringgha hakim bolghaysen.

Anangning ewladliri sanga ëgilgey.

Sanga lenet oqughanlargha lenet yaghqay,

sanga bext tiligenler bext tapqay.”

Esawning Is’haqtin du’a telep qilishi

³⁰Yaqup Is’haqning du’asini ëlip chiqip turushighila, akisi Esaw owdin qaytip keldi. ³¹Esawmu göshni lezzetlik pishurup, atisining aldigha ëlip kirip:

– Ata, qopung, men owlap kelgen ow göshige ëghiz tëgip, manga xeyrlik du’ayingizni qiling, – dëdi.

³²– Sen kim bolisen? – dep soridi Is’haq.

– Chong oghlingiz Esaw bolimen, – dep jawab berdi Esaw.

³³Is’haqning pütün ezasini titrek basti we uningdin soridi:

– Undaqta, hazir manga ow göshini ëlip kelgen kim? Sen këlishtin burun men uni yep, uninggha xeyrlik du’a qilghanidim. Bu bext menggü uninggha mensup bolup ketti.

³⁴Bu gepni anglighan Esaw intayin ëchinip, ün sëlip yighlap turup:

– Ata, mangimu xeyrlik du’a qilghaysiz! – dëdi.

³⁵– Ining kirip mëni aldap, sëning bextingge olturuptu, – dëdi Is’haq.

³⁶Esaw:

– Bu uning mëni ikkinchi qëtim aldishi. Uning Yaqup^* dep atilishi ejeblinerlik emes iken! U mëning tunji oghulluq miras hoququmni tartiwalghanidi. Emdi manga mensup bolghan xeyrlik du’animu tartiwaptu. Ata, men üchün xeyrlik du’ayingiz qalmidimu? – dëdi.

³⁷Is’haq mundaq jawab berdi:

– Men uni sanga xojayin qiliwettim. Uning pütün qërindashlirini uning xizmitide bolidighan qiliwettim. Men yene uninggha ashliq-tülük, ësil sharablarni bëghishlidim. Ey oghlum, emdi men sanga yene nëmini bërimen?

³⁸Esaw atisigha yene yalwurdi:

– Ata, sizning peqet birla xeyrlik du’ayingiz barmu? Mangimu xeyrlik du’a qilghaysiz! – dep ün sëlip yighlap ketti.

³⁹Andin, Is’haq mundaq dëdi:

“Munbet tupraqtin nësiweng yoqtur.

Xasiyetlik yamghur sanga yaghmaydu.

⁴⁰Sen qilichqa tayinip yashaysen,

iningning xizmitide bolisen.

Lëkin, sen uninggha qarshi chiqqiningda,

uning boyunturuqidin qutulisen.”

⁴¹Esaw Yaqupqa qarita könglige öchmenlik pükti. Chünki, atisi xeyrlik du’asini Yaqupqa qilghanidi. U ichide: “Atam alemdin ötüshke az qaldi. Ölümini uzitiwëtipla, Yaqupni öltürüwëtimen” dep oylidi.

⁴²Ribeqa bashqilardin Esawning pilanini anglap qëlip, Yaqupni chaqirtip:

– Gëpimge qulaq sal! Akang Esaw sëni öltürüp, derdini chiqarmaqchi. ⁴³Ey oghlum, sen mëning dëginimni qil: derhal Haran rayonigha, akam Labanning yënigha qëchip ket. ⁴⁴Akang Esawning achchiqi yanghuche, shu yerde tur. ⁴⁵U sëning qilghanliringni untup qalghanda, men adem ewetip sëni qayturup këlimen. Nëme üchün bir künning ichide her ikkinglardin ayrilip qalghudekmen, – dëdi.

Yaqupning Labanning yënigha këtishi

⁴⁶Ribeqa Is’haqqa:

– Men Esawning imansiz Xitlardin alghan ashu ikki ayalidin toyup kettim. Eger Yaqupmu Xitlardin qiz alsa, uningdin ölginim yaxshi, – dëdi.

28

¹Is’haq Yaqupni yënigha chaqirip, uninggha du’a qilip, mundaq buyrudi:

– Sen Ken’anliq qizlargha öylenme. ²Paddan-arram rayonigha bërip, anangning atisi bëtu’ëlning öyige bar. U yerde anangning akisi Labanning qizliridin birni al. ³Hemmige qadir Xuda sanga bext ata qilip, köp perzent bërip, ularni nurghun millet qilghay! ⁴U Ibrahimgha bergen wedisi boyiche sanga we sëning ewladliringgha bext ata qilghay. Sen hazir Musapir bolup yashawatqan yerni, yeni Xuda Ibrahimgha wede bërip bermekchi bolghan zëminni sanga teqdim qilghay!

⁵Shuning bilen, Is’haq Yaqupni Paddan-arram rayonigha, bowisi arramliq bëtu’ëlning oghli Labanning yënigha yolgha saldi. Laban Ribeqaning akisi bolup, Ribeqa bolsa Esaw bilen Yaqupning anisi idi.

Esawning yene bir ayal ëlishi

^6-7Esaw Is’haqning Yaqupqa du’a qilip, uni Paddan-arramgha öylinishke ewetkenlikidin, shundaqla Is’haq uninggha du’a qilghanda, Ken’anliq qizlargha öylenmeslikni tapilighanliqi hemde Yaqupning ata-anisining buyruqi bilen Paddan-arramgha ketkenlikidin xewer tapti. ⁸Esaw buningdin atisi Is’haqning Ken’anliq ayallarni yaxshi körmeydighanliqini chüshendi. ⁹Shunga, u Ibrahimning oghli Isma’ilning yënigha bërip, ayallirining üstige taghisi Isma’ilning qizi Maxalatni aldi. Maxalat Nëbayotning singlisi idi.

Yaqupning Beytelde chüsh körüshi

¹⁰Yaqup Be’ershebadin ayrilip, Harangha qarap yolgha chiqti. ¹¹Kün patqanda, u bir yerge yëtip këlip, shu yerde qondi. U bir tashni bëshigha qoyup, yerde yëtip uyqugha ketti. ¹²U chüshide yerdin taki asmanghiche taqishidighan bir pelempeyni kördi. Xudaning perishtiliri pelempeyde yuqiri-töwen mëngip yüretti. ¹³U yene Perwerdigarning pelempeyning üsti terepte turup, uninggha: “Men Perwerdigar, bowang Ibrahim we atang Is’haq ëtiqad qilip kelgen Xuda bolimen. Men hazir sen yatqan zëminni sanga we sëning ewladliringgha ata qilimen. ¹⁴Ularning sani yerdiki qumdek köp bolup, sherqtin gherbke, jenubtin shimalgha tarqilip, pütün zëminni qaplaydu. Yer yüzidiki pütkül milletler sen we sëning ewladliring arqiliq bext tapidu. ¹⁵Men sanga yar bolimen. Sen qeyerge barsang, sëni shu yerde qoghdaymen hemde sëni bu yerge qayturup këlimen. Sanga bergen wedemni ishqa ashurmighuche, sëni hergiz tashlimaymen!” dewatqanliqini kördi.

¹⁶Yaqup uyqusidin oyghinipla: “Men bilmeptikenmen, Perwerdigar heqiqeten bu yerde iken!” dëdi. ¹⁷U qorqup këtip: “Bu nëmidëgen qorqunchluq jay, bu bashqa yer emes, del Xudaning öyi, ershke chiqidighan derwaza iken!” dëdi.

¹⁸Etisi tang seherdila, Yaqup ornidin turup, bëshigha qoyghan hëliqi tashni xatire qilish üchün tiklep, üstige yagh qoyup, uni Xudagha atidi. ¹⁹Bu yerning burunqi ismi Luz bolsimu, Yaqup uni Beytel [menisi “ Xudaning öyi”] dep atidi.

²⁰Andin u Xudagha qesem qilip:

– Eger sen manga yar bolup, sepirimde mëni qoghdap, manga yëmek-ichmek, kiyim-këchek yetküzüp bërip, ²¹mëni yurtumgha aman-ësen qaytursang, shu waqitta sanga menggü egishimen. ²²Men xatire qilip tash tiklep qoyghan bu jay insanlar sanga ibadet qilidighan muqeddes jay bolsun. Manga bëghishlighanliringning ondin birini sanga teqdim qilimen, – dëdi.

29

Yaqupning Labanning öyige bërishi

¹Yaqup sepirini dawamlashturup, sherq tereptikilerning zëminigha keldi. ²U daladiki bir quduqning yënida üch top qoyning yatqanliqini kördi. Padichilar qoylirini shu quduqtin sughiratti. Quduqning aghzida bir yoghan tash yëpiqliq turatti. ³Qoylarning hemmisi yëtip kelgende, padichilar birlikte quduqning aghzidiki tashni domilitiwëtip, qoylirini sughiriwëlip, andin yene shu tash bilen quduqning aghzini yëpip qoyatti.

⁴Yaqup bu padichilardin:

– Buraderler, siler qeyerlik? – dep soridi.

– Biz Haranliq, – dep jawab qayturushti ular.

⁵– Siler Naxorning oghli Labanni tonumsiler? – dëdi u.

– Tonuymiz! – dep jawab berdi ular.

⁶Yaqup yene:

– U qandaqraq? – dep soridi.

Ular:

– U nahayiti yaxshi. Ene qarang! Uning qizi Rahile qoylirini heydep këliwatidu, – dëdi.

⁷Yaqup ulargha:

– Kün tëxi tik tursa, qoy padisini yighidighan waqit bolmisa, nëmishqa qoylarni tëzrek sughirip, otlaqqa apirip baqmaysiler? – dëdi.

⁸Ular:

– Biz qoylarning hemmisini yighip, padichilar bilen birlikte quduqning aghzidiki tashni domilitiwetmigüche, qoylarni sughiralmaymiz, – dep jawab bërishti.

⁹Yaqupning padichilar bilen paringi tëxi tügimeyla, Rahile padilirini heydep yëtip keldi. ¹⁰Yaqup Rahile bilen taghisi Labanning qoy padisini körüpla, quduqning aghzidiki tashni domilitiwëtip, uning qoylirini sughirip berdi. ^11-12Andin, u Rahileni söyüp, hayajan bilen yighlap ketti we Rahilege:

– Men sizning dadingizning jiyeni, yeni Ribeqaning oghli bolimen, – dëdi.

Rahile yügürgen pëti qaytip bërip, atisigha ëytti. ¹³Laban jiyeni Yaqupning kelgenlikini anglash bilenla, uning aldigha yügürüp chiqip, quchaqlap söyüp körüshüp öyige bashlap kirdi. Yaqup uninggha yüz bergen pütün ishni ëytip berdi.

¹⁴– Sen heqiqeten mëning jan-jiger tughqinim! – dëdi Laban. Shundaq qilip, Yaqup u yerde bir ay turdi.

Yaqupning aldinip këtishi

¹⁵Bir küni, Laban Yaqupqa:

– Sen mëning jiyenim bolsangmu, manga bikargha ishlep berseng bolmas. Ëytqin, qanchilik ish heqqi telep qilisen? – dëdi.

¹⁶Labanning ikki qizi bolup, chongining ismi Lëyah, kichikining ismi Rahile idi. ¹⁷Lëyahning közliri nursiz idi, Rahile bolsa güzel we këlishken qiz idi. ¹⁸Yaqup Rahilege ashiq bolup qalghanidi. Shunga, u:

– Eger siz Rahileni manga bersingiz, men sizge yette yil ishlep bërey, – dep iltimas qildi.

¹⁹Laban uninggha:

– Uni bashqa birige berginimdin sanga berginim ela! Sen mëning yënimda tur, – dëdi.

²⁰Yaqup Rahileni ëlish üchün yette yil ishlep bergen bolsimu, bu künler uninggha birnechche kündekla bilindi. Chünki, u Rahileni bekmu yaxshi köretti.

²¹Yette yil toshqanda, Yaqup Labangha:

– Biz këlishken waqit toshti, qizingizni nikahimgha bergeysiz! – dëdi.

²²Buning bilen, Laban toy ziyapiti teyyarlap, shu yerdiki hemme kishilerni teklip qildi. ²³Lëkin, toy këchisi Laban Rahilening ornigha Lëyahni berdi. Yaqup uning bilen bir orunda yatti. ²⁴Laban dëdekliridin Zilpani Lëyahqa dëdek qilip berdi.

²⁵Peqet tang atqandila, Yaqup ayalining Lëyah ikenlikini bildi. U Labangha:

– Bu nëme qilghiningiz? Men Rahileni dep, sizge yette yil ishlidim. Mëni nëmishqa aldidingiz? – dëdi.

²⁶Laban uninggha:

– Bu yerning aditi boyiche chong qiz yatliq qilinmighuche, kichik qiz yatliq qilinmaydu. ²⁷Lëyah bilen ikkinglarning bir heptilik toy murasimini ötküzgendin këyinla, Rahilenimu nikahinggha alsang bolidu. Biraq, uning üchün manga yene yette yil ishlep bërishing kërek! – dep jawab berdi.

²⁸Yaqup maqul boldi. Lëyah bilen bir heptilik toy murasimini ötküzgendin këyin, Laban Rahilenimu uninggha xotunluqqa berdi. ²⁹Laban dëdekliridin Bilhahni Rahilege dëdek qilip berdi. ³⁰Yaqup Rahile bilenmu bir orunda yatti. U Rahileni Lëyahtin yaxshi köretti. Shundaq qilip, u Labangha yene yette yil ishlep berdi.

Yaqupning perzentliri

³¹Perwerdigar Lëyahning Yaqup teripidin yaxshi körülmigenlikini körüp, uninggha perzent ata qildi. Rahile bolsa tughmas idi. ³²Lëyah hamilidar bolup, bir oghul tughdi. U: “Perwerdigar mëning derdimni körüptu, emdi ërim mëni yaxshi köridighan bolidu” dëdi. Shunga, u balining ismini Rubën [ahang jehette “derdimni kördi”] dep qoydi. ³³U yene hamilidar bolup, ikkinchi oghlini tughdi. U: “Perwerdigar manga bu oghulnimu berdi, chünki mëning yaxshi körülmigenlikim uninggha yëtiptu” dëdi. Shunga, u balining ismini Shimon [menisi “u anglidi”] dep qoydi. ³⁴U yene hamilidar bolup, üchinchi oghlini tughdi. U: “Emdi ërim manga tëximu yëqinlishidu, chünki men uninggha üch oghul tughup berdim” dëdi. Shuning bilen, balining ismini Lawiy [ahang jehette “yëqinlishish”] dep qoydi. ³⁵U yene hamilidar bolup, tötinchi oghlini tughdi. U: “Emdi men Perwerdigargha medhiye oquy” dëdi, shunga balining ismini Yehuda [ahang jehette “medhiye”] dep qoydi. Shuningdin këyin, u tughmidi.

30

¹Rahile Yaqupqa bala tughup bërelmigechke, hedisige heset qilip, Yaqupqa:

– Mendinmu bala tëping, bolmisa ölginim yaxshi! – dëdi.

²Yaqup Rahilege achchiqlap:

– Sëni tughmas qilip qoyghan Xuda tursa, men nëme qilalayttim? – dëdi.

³Rahile uninggha:

– Siz mëning dëdikim Bilhah bilen bir orunda yëting. U manga bala tughup bersun, buning bilen menmu ana bolup qalay, – dëdi.

⁴Shundaq qilip, Rahile dëdiki Bilhahni ërige kichik xotunluqqa berdi. Yaqup Bilhah bilen bir orunda yatti. ⁵Bilhah hamilidar bolup, Yaqupqa bir oghul tughup berdi. ⁶Rahile: “Xuda adil höküm chiqirip du’ayimni anglap, manga bir oghul berdi!” dëdi. Shunga, balining ismini Dan [ahang jehette “adil höküm chiqirish”] dep qoydi. ⁷Bilhah yene hamilidar bolup, Yaqupqa ikkinchi oghulni tughup berdi. ⁸Rahile: “Men hedem bilen qattiq küresh qilip, axir uni yengdim” dëdi. Shunga, balining ismini Naftali [menisi “kürishim”] dep qoydi.

⁹Lëyah özining tughuti toxtap qalghanliqini sëzip, dëdiki Zilpani Yaqupqa kichik xotunluqqa berdi. ¹⁰Zilpa Yaqupqa bir oghul tughup berdi. ¹¹Lëyah: “Men heqiqeten teleylik!” dëdi we balining ismini Gad [menisi “teleylik”] qoydi. ¹²Zilpa Yaqupqa ikkinchi oghulni tughup berdi. ¹³Lëyah: “Men heqiqeten bextlik-he! Ayallar mëni bextlik ayal dëyishidu!” dëdi. Shunga, balining ismini Ashër [menisi “bextlik”] dep qoydi.

¹⁴Orma mezgilide, Lëyahning chong oghli Rubën bughdayliqtin tughmasliq kësilige shipa bolidighan bir xil dora ösümlük tëpiwëlip, Lëyahqa berdi. Buni körgen Rahile Lëyahqa:

– Manga oghlung tëpiwalghan dora ösümlüktin bir’az bergin, – dëdi.

¹⁵Lëyah uninggha:

– Mëning ërimni tartiwalghining yetmemdu? Emdi mëning oghlum tëpiwalghan dora ösümlüknimu tartiwëlip, mëni bala tughushtin mehrum qilmaqchimusen? – dep jawab qayturdi.

Rahile:

– Eger sen oghlung tëpiwalghan dora ösümlükni manga berseng, bügün këche Yaqup sen bilen bille bolsun, – dëdi.

¹⁶Shu küni kün patqanda, Yaqup bughdayliqtin qaytip kelginide, Lëyah aldigha chiqip uninggha:

– Bügün axsham choqum men bilen yëting. Chünki, oghlum tëpiwalghan dora ösümlükning bedilige siz bilen bügün këche bir orunda bolush hoquqigha ërishtim, – dëdi. Shunga, u këche Yaqup Lëyah bilen bille yatti.

¹⁷Lëyahning du’asi Xudagha yetti. U yene hamilidar bolup, Yaqupqa beshinchi oghulni tughup berdi. ¹⁸Lëyah: “Xuda manga ejir qildi, chünki men öz dëdikimni ërimge berdim!” dëdi. Shunga, u balining ismini Issakar [ahang jehette “ejir”] dep qoydi.

¹⁹Lëyah yene hamilidar bolup, Yaqupqa altinchi oghulni tughup berdi. ²⁰U: “Xuda manga qimmetlik sowghat berdi. Emdi ërim manga yaxshi mu’amile qilidu. Chünki, men uninggha alte oghul tughup berdim” dëdi. Shunga, u balining ismini Zebulun [ahang jehette “sowghat”] dep qoydi. ²¹Uningdin këyin, u bir qiz tughdi we uning ismini Dina dep qoydi.

²²Këyin, Xuda Rahileni yad ëtip, du’asini ijabet qilip, uni perzent yüzi köridighan qildi. ²³U hamilidar bolup, bir oghul tughdi. U: “Xuda manga oghul bërip, mëni nomustin xalas qildi. ²⁴Perwerdigardin yene bir oghul tileymen!” dëdi. Shunga, oghlining ismini Yüsüp [ahang jehette “yene bersun”] dep qoydi.

Yaqupning bëyip këtishi

²⁵Rahile Yüsüpni tughqandin këyin, Yaqup Labangha:

– Manga ruxset qiling. Öz yurtumgha qaytay. ²⁶Ayal we bala-chaqilirimni ëlip këtishimge ruxset qiling. Ular mëning sizge ishlep bergen ish heqqim bolsun. Mëning sizge qandaq tiriship ishliginim özingizge melum, – dëdi.

²⁷Laban uninggha:

– Sen mendin xushal bolsang, mëning yënimdin ayrilma. Men hazir bay bolup kettim. Perwerdigarning manga bext ata qilghanliqi sëning yënimda bar bolghiningdin ikenlikini pal ëchish arqiliq tonup yettim. ²⁸Ëytqin, qanchilik heq sorisang, jezmen shunchilik bërimen, – dëdi.

²⁹Yaqup mundaq jawab berdi:

– Mëning qandaq jan tikip ishligenlikim, ejrim bilen qoy-kaliliringizning qandaq köpiyip ketkenliki özingizge ayan. ³⁰Men këlishtin ilgiri, sizning qol-ilkingizde anche yoq idi, hazir bayliqingiz shunche köpeydi. Perwerdigar mëning yëningizda bolghinimdin sizge bext ata qildi. Emdi men öz a’ilemni oylishim kërek, – dep jawab qayturdi.

³¹– Emise, sanga nëme bërishim kërek? – dep soridi Laban.

Yaqup mundaq jawab berdi:

– Manga ish heqqi kërek emes! Eger töwendiki bu teklipimge qoshulsingiz, charwiliringizni dawamliq baqay. ³²Teklipim mundaq: bügün charwiliringizning arisigha kirip, taghil, chipar we qara qoylarni hemde chipar we taghil öchkilerni ayrip chiqay. Bular mëning ish heqqim bolsun. ³³Kelgüside sizge semimiylikimni mundaq körsetmekchimen: siz mëning ish heqqimni tekshürüp kelginingizde, eger mëning charwilirimning ichide taghil we chipar bolmighan öchke yaki qara bolmighan qoylarni uchratsingiz, ularni oghrilap këlingen dep bileleysiz.

³⁴Laban:

– Sëning teklipingge qoshuldum, dëginingdek bolsun! – dëdi.

³⁵Biraq shu küni, Laban esli Yaqupqa tëgishlik bolghan taghil we chipar erkek öchkiler bilen chipar we aq reng arilashqan chishi öchkilerni hemde barliq qara qoylarni astirtin ayrip chiqip, öz oghullirigha baqturdi. ³⁶Andin, u bu mallarni Yaquptin üch künlük yiraqliqtiki bir jaygha ëlip ketti. Yaqup Labanning qalghan padilirini baqti.

³⁷Buni bilgen Yaqup tërek, badam we chinar derexliridin kök shaxlarni kësip, qowziqini taghil shekilde, yeni bir yolida qowzaq bar, yene bir yolida qowzaq yoq qilip soydi. ^38-39U bu shaxlarni mallarning oqurlirigha, yeni mallarning aldigha sanjip qoydi. Mallar su ichkili kelgende, shu yerde jüpliship qalatti. Mallar shaxlarning aldida jüpleshse, taghil we chipar qozilarni tughatti. ⁴⁰Yaqup ularni qalghanlardin ayrip qoydi. U qalghanlarni Labanning taghil we qara qoylirigha qaritip qoyup uruqlandurdi. Shundaq qilip, Yaqup öz padilirini köpeytti hemde Labanning padiliridin ayridi. ⁴¹Saghlam mallar jüpleshse, Yaqup shaxlarni ularning aldidiki oqurgha sanjip qoyatti, mallar shu shaxlarning yënida jüplishetti. ⁴²Lëkin, tëni ajiz mallar jüpleshse, shaxlarni sanjimaytti. Uzun ötmey, oruq mallar Labangha qëlip, sëmiz mallar Yaqupqa ötti. ⁴³Shundaq qilip, Yaqup barghansëri bëyip, nurghun qoy padiliri, er-ayal qullar, töge we ësheklerge ige boldi.

31

Yaqupning Labanning yënidin qëchishi

¹Yaqup Labanning oghullirining: “Atimizning pütün mal-mülkini Yaqup buliwaldi. Uning pütün bayliqi bizning atimizgha te’elluq!” dëgenlikini anglap qaldi. ²Yaqup özimu Labanning burunqidek dostane mu’amile qilmaywatqanliqini sezdi. ³Bu chaghda, Perwerdigar Yaqupqa: “Sen ata-bowang yashighan yurtunggha, yeni uruq-tughqanliringning yënigha bar, men sanga yar bolimen” dëdi.

⁴Buning bilen, Yaqup Rahile bilen Lëyahqa adem ewetip, ularni özi qoy baqidighan yerge këlip, özi bilen körüshüshni buyrudi ⁵we ulargha:

– Dadanglarning manga burunqidek dostane mu’amilide bolmaywatqanliqini sëziwatimen. Lëkin, atam ëtiqad qilip kelgen Xuda manga yar bolup kelmekte. ⁶Silerge melumki, men pütün küchüm bilen atanglarning xizmitini qildim. ⁷Lëkin, u mëni aldap, ish heqqimni on qëtim özgertti. Gerche u shundaq qilghan bolsimu, Xuda uning manga ziyan yetküzüshige yol qoymidi. ⁸Laban: “Chipar mallar sëning ish heqqing” dëgende, pütün mallar chipar qoza tughdi, “Taghil mallar sëning ish heqqing” dëgende, pütün mallar taghil tughdi. ⁹Shundaq qilip, Xuda atanglarning mallirini manga ëlip berdi.

¹⁰Bir qëtim, qoylar jüplishidighan mezgilde, men bir chüsh kördüm. Chüshümde, jüplishiwatqan erkek öchkilerning hemmisining taghil yaki chipar ikenlikini kördüm. ¹¹Xudaning perishtisi chüshümde: “Ey Yaqup!” dëdi. Men: “Lebbey!” dëdim. ¹²U: “Qara, jüplishiwatqan erkek öchkilerning hemmisi taghil we chipar. Mëning bundaq qilishimning sewebi, Labanning sanga qilghanlirining hemmisini körüp turdum. ¹³Men bolsam Beytelde sanga körüngen Xudadurmen. Sen u yerde bir tashni manga atap, xatire qilip tikliding, uning üstige yagh quydung we u yerde manga qesem berding. Emdi sen öz yurtunggha qaytip këtishke hazirlan!” dëdi.

¹⁴Rahile bilen Lëyah Yaqupqa mundaq jawab berdi:

– Biz beribir atimizdin birer nerse miras alalmaymiz. ¹⁵U bizni talaning adimi, dep qaraydu. U bizni satti we bizning toyluqimiznimu yep ketti. ¹⁶Xuda bizning dadimizdin sizge ëlip bergen bayliq esli dadimizgha emes, belki bizge we bizning perzentlirimizge mensup. Xuda sizge nëme dëgen bolsa, shuni qiling!

^17-18Buning bilen, Yaqup Ken’angha, yeni atisi Is’haqning yënigha bërishqa hazirlandi. U ayalliri, bala-chaqilirini tögige mindürüp, pütün mal-waranlirini heydep, özining Paddan-arramda toplighan mal-mülüklirini ëlip qëchip ketti.

¹⁹Rahile atisi Labanning qoy qirqighili ketkenlikidin paydilinip, uning butlirini^* oghriliwaldi. ²⁰Yaqup Labangha uqturmay, oghriliqche yolgha chiqti. ²¹U özining barliq te’elluqatlirini ëlip aldirap qëchip, Firat deryasidin ötüp, Gil’ad ëdirliqigha qarap rawan boldi.

Labanning Yaqupni qoghlishi

²²Üch kündin këyin, Labangha Yaqupning qachqanliqi toghrisida xewer yetti. ²³U öz tughqanlirini ëlip, Yaqupni qoghlidi hemde yette kündin këyin, Gil’ad ëdirliqida Yaqupqa yëtishti. ²⁴Shu küni këchide Xuda Labanning chüshide körünüp, uninggha: “Ëhtiyat qil! Yaqupqa tosqunluq qilma” dëdi.

²⁵Yaqup chëdirini Gil’ad rayonidiki bir taghning üstige qurghanidi. Laban we uning tughqanlirimu Yaqupqa yëtiship, chëdirlirini shu etrapta tikti.

²⁶Laban Yaqupqa:

– Sen nëme üchün mëni aldap, qizlirimni esirge oxshash ëlip ketting? ²⁷Nëme üchün gep-söz qilmay, oghriliqche qachting? Eger sen manga uqturup qoyghan bolsang, men sëni choqum xushal-xuramliq bilen chiltar chëlip, naxsha ëytip, daqa-dumbaq ichide uzitip qoymamtim? ²⁸Eng bolmighanda, manga newrilirim bilen qizlirimni söyüp uzitip qoyush pursitinimu bermiding. Bundaq qilishing bekmu exmeqliq boldi! ²⁹Eslide edibingni bëridighan küchümmu bar idi. Lëkin, tünügün këche atang ëtiqad qilip kelgen Xuda sanga tosqunluq qilmasliqimni ëytti. ³⁰Men öz yurtungni sëghinghanliqingni, a’ilengge qaytmaqchi bolghanliqingni chüshinimen. Lëkin, mëning butlirimni nëmishqa oghrilap qachting? – dëdi.

³¹Yaqup uninggha:

– Men sizni qizliringizni qolumdin zorluq bilen tartip këtermikin dep oylap, intayin qorqup qachqanidim. ³²Lëkin butliringizgha kelsek, butliringiz kimdin chiqsa, shu tirik qalmisun! Tughqanliringiz guwah bolsun. Qolimizda özingizge tewe nëme tapsingiz, shuni ëlip këting, – dep jawab qayturdi. Chünki, Yaqup Rahilening atisi Labanning butlirini oghriliwalghanliqini bilmeytti.

³³Laban aldi bilen Yaqupning chëdirigha kirip axturdi. Këyin, Lëyah we ikki dëdekning chëdirlirigha kirip axturdi. Biraq, hëchnëme tapalmidi. Andin, u Rahilening chëdirigha kirdi. ³⁴Rahile atisining butlirini tögidiki xurjungha yoshurup qoyup, özi üstide olturuwalghanidi. Laban chëdirni axturup chiqip, hëch nerse tapalmidi. ³⁵Rahile atisigha:

– Xapa bolmang dada, men ay körüp qaldim. Aldingizda öre turghudek halim yoq, – dëdi.

Labanning axturmighan yëri qalmidi, lëkin butlarni tapalmidi.

³⁶Buning bilen, Yaqup derghezepke këlip Labangha mundaq dëdi:

– Siz mëning keynimdin shunche qoghlap kelgüdek, men zadi nëme gunah qildim, qaysi qa’ide-nizamgha xilapliq qildim? ³⁷Pütün yük-taqlirimni axturup chiqtingiz, zadi birer nersingizni taptingizmu? Qëni, uni chiqirip, sizningmu mëningmu tughqanlirimizning aldida körsiting! Köpchilik körüp bëqip, arimizda kimning heq, kimning naheqliqige höküm qilsun. ³⁸Men sizning yëningizda bolghan yigirme yil ichide qoy, öchkiliringizdin bala tashlighinimu yoq, birersini yëginimmu yoq. ³⁹Yirtquch haywanlar öltürüwetken qoylarnimu sizge ekëlip körsetmey, özümning qoylirimdin seplep qoydum. Këchisi bolsun, kündüzi bolsun, qoylarni oghri alsa, manga tölettingiz. ⁴⁰Men hemishe kündüzi issiqning derdini tartsam, këchisi soghuqning derdidin këchiche közümni yumalmidim. ⁴¹Yigirme yildin buyan sizge mana shundaq ishlep keldim. Ikki qizingizni ëlish üchün on töt yil, padilar üchün alte yil ishlidim. Shundaq bolsimu, ish heqqimni on qëtim özgerttingiz! ⁴²Bowam Ibrahim ëtiqad qilghan, atam Is’haq ixlasmen bolup kelgen Xuda manga yar bolmighan bolsa, siz mëni choqum quruq qol qayturghan bolattingiz. Lëkin Xuda mëning derdimni, japaliq ejrimni körüp, tünügün këche sizni eyiblidi.

Yaqupning Laban bilen këlishim tüzüshi

⁴³Laban Yaqupqa jawaben:

– Bu qizlar mëning qizlirim, bu balilar bolsa mëning newrilirim. Qoylarmu mëning qoylirim, köz aldingdiki nersilerning hemmisi mëning. Men qizlirim bilen newrilirimni ëlip qalalmighandikin, ⁴⁴bizning bir këlishim tüzginimiz tüzüktek turidu. Tüzgen këlishimimizni untup qalmasliqimiz üchün, bu yerge tash döwileyli, – dëdi.

^45-46Shuning bilen, Yaqup qoligha chong bir tashni ëlip, uni tiklep qoydi we tughqanlirigha tash yighdurup, döwe qilip qoydi. Këyin köpchilik tash döwisining yënida tamaq yëyishti. ⁴⁷Laban öz tilida bu yerni Jegar-saxaduta dep atidi. Yaqup öz tilida galë’ad [ikkili sözning menisi “këlishimni eslitidighan döwe”] dep atidi.

⁴⁸Laban Yaqupqa:

– Buningdin këyin, bu tash döwisi ikkimizning otturisidiki këlishimni eslitish xatirisi bolsun, – dëdi. Mana bu, u yerning “Galë’ad” dep atilishining sewebidur.

⁴⁹Laban yene:

– Biz ayrilghandin këyin, Perwerdigar üstimizdin közitip tursun, – dëdi. Shunga, bu jay Mizpah [menisi “közitish munari”] ataldi. ⁵⁰Laban keynidin:

– Eger sen qizlirimgha yaman mu’amile qilsang yaki ularning üstige xotun alsang, bashqilar bilmigen teqdirdimu, ësingde bolsunki, Xuda bizni közitip turidu. ⁵¹Men ikkimizning otturisida bu tashlarni döwilidim hem bu tashni tüwrük qilip tiklidim. ⁵²Bu bizge guwah bolsunki: men hergiz bulardin halqip ötüp, sanga ziyankeshlik qilmaymen, senmu bulardin halqip ötüp manga ziyankeshlik qilmaysen. ⁵³Ikkimizning arisida Ibrahim, Naxor we ularning atisi ëtiqad qilghan Xuda höküm qilsun, – dëdi.

Shuning bilen, Yaqup bu këlishimge wapa qilish üchün, öz atisi Is’haq ixlasmen bolup kelgen Xudaning nami bilen qesem qildi. ⁵⁴Andin, u taghda mal boghuzlap, qurbanliq qildi hemde tughqanlirini teklip qilip, ular bilen hemdastixan boldi. Tamaqtin këyin, ular shu yerde qondi. ⁵⁵Etisi tang seherde, Laban newriliri we qizlirini söyüp, ulargha bext tilep, öyige qaytti.

32

Yaqupning Esawning aldigha xizmetchilirini ewetishi

¹Yaqup sepirini dawamlashturuwatqanda, yol üstide uninggha Xudaning perishtiliri uchridi. ²Yaqup ularni körüp: “Bu yer Xudaning dergahi^* iken!” dëdi we u jayning ismini Maxanayim [menisi “ikki dergah”] dep atidi.

³Yaqupning akisi Esaw Idom, yeni Se’ir rayonida turuwatatti. Yaqup uning aldigha xewerchi ewetip, ⁴ulargha mundaq buyrudi:

– Akam Esawgha mundaq denglar: “Keminiliri Yaquptin salam! Uningdin sizge mundaq xewer bar: ‘Men Labanning yënida ta hazirghiche turup, emdi qaytip keldim. ⁵Mende kala, qoy, öchke, ëshek we qullar bar. Yaxshi bolup qalayli’ dep, aldingizgha xewerchilirimni ewettim!”

⁶Yaqupning xewerchiliri qaytip këlip, uninggha:

– Biz akingiz Esaw bilen körüshtuq. U töt yüz ademni ëlip, siz bilen körüshkili yolgha chiqti, – dep jawab berdi.

⁷Yaqup qorqunch we teshwish ichide öz ademlirini ikki topqa böldi hemde qoy, öchke, kala we tögilernimu ikkige ayridi. ⁸U “Eger Esawning ademliri bir topqa hujum qilsa, yene bir top qëchip qutulup qalar” dep oylidi.

⁹Andin, Yaqup mundaq du’a qildi:

– I bowam Ibrahim bilen atam Is’haq ëtiqad qilip kelgen Xuda, du’ayimgha qulaq salghaysen! I Perwerdigar, sen mëni yurtumgha hemde tughqanlirimning yënigha qaytishqa buyrughan we hemme ishlirimni ong qilip bëridighanliqingni ëytqaniding. ¹⁰Men sëning mendek xizmetkaringgha körsetken barliq mëhribanliqing we wapadarliqinggha layiq emesmen. Burun men I’ordan deryasidin ötkinimde, qolumda peqet bir hasila bar idi. Emdi bu ikki top kishini bashlap qaytiwatimen. ¹¹Mëni akam Esawning qolidin qutquzghaysen. Men uning mëni, hetta xotun, bala-chaqilirimnimu öltürüwëtishidin qorqimen. ¹²Hemme ishlirimni asan qilidighanliqing we manga dëngiz sahilidiki qumdek heddi-hësabsiz nurghun ewlad bëridighanliqing toghrisida qilghan wedengni ësingde tutqaysen.

^13-15Yaqup u yerde bir këche qonup, öz mëlining bir qismini, yeni ikki yüz öchke, yigirme tëke, ikki yüz saghliq qoy, yigirme qochqar, botilaqliri bilen qoshup ottuz chishi töge, qiriq inek, on buqa, yigirme mada ëshek we on hangga ëshekni akisi Esawgha sowghat qilishqa tallidi. ¹⁶U bu mallarni ayrim-ayrim pada qilip, herbir top padigha xizmetchi teyinlep, ulargha:

– Siler aldimda mëngiwëringlar. Herbir top padining arisida belgilik ariliq qoyup heydenglar, – dëdi.

¹⁷U yol bashlap mangghan xizmetchisige:

– Akam Esaw sanga uchrighanda, eger: “Xojayining kim? Qeyerge barisen, aldingdiki bu mallar kimning?” dep sorisa, ¹⁸sen: “Bular xizmetkaringiz Yaqupning. Bu bolsa uning xojayini Esawgha qilghan sowghiti. Özi keynimizde këliwatidu” dep jawab bergin, – dëdi.

^19-20U ikkinchi, üchinchi we bashqa padilirini heydigenlerning hemmisige:

– Siler Esawgha uchrighanda: “Xizmetkaringiz Yaqup keynimizde këliwatidu!” dëyishinglar kërek, – dep buyrudi.

Yaqup ichide “Men bu sowghatlar bilen uning achchiqini yandursam, körüshken chëghimizda u belkim mëni kechürüwëter” dep oylidi.

²¹Shuning bilen, u sowghat ëlip mangghuchilarni awwal yolgha sëliwëtip, këchini shu yerde ötküzdi.

Yaqupning Xuda bilen chëlishishi

²²Shu küni këchide, Yaqup ornidin turup, ikki ayali, ikki kichik xotuni we on bir perzentini ëlip Yabboq deryasidin ötti. ²³Ularni sudin ötküzgendin këyin, hemme te’elluqatlirinimu qarshi terepke ötküzüwetti. ²⁴Özi bolsa bu terepte yalghuz qaldi. Andin, bir kishi këlip Yaqup bilen tang atquche chëlishti. ²⁵U kishi Yaqupni yëngelmeydighanliqigha közi yëtip, uning saghrisigha tëgip qoydi. Buning bilen, Yaqupning sönggichi ornidin chiqip ketti.

²⁶U kishi:

– Tang atay dep qaldi, mëni qoyup ber! – dëdi.

– Sen manga bext ata qilmighuche, qoyup bermeymen, – dëdi Yaqup.

²⁷U kishi uningdin:

– Isming nëme? – dep soridi.

– Ismim Yaqup,^* – dep jawab berdi u.

²⁸Hëliqi kishi yene:

– Buningdin këyin isming Yaqup emes, Isra’il [menisi “ Xuda bilen chëlishti”] bolsun. Chünki, sen Xuda we insan bilen chëliship shöhret qazanding, – dëdi.

²⁹Yaqup uningdin:

– Ëytqin, sëning isming nëme? – dep soridi.

Hëliqi kishi:

– Ismimni sorima, – depla, Yaqupqa bext ata qildi.

³⁰Yaqup:

– Men Xuda bilen yüzmuyüz körüshken bolsammu, jënim saq qaldi! – dëdi.

Shuning bilen, u bu yerning namini Pinu’ël [menisi “ Xudaning yüzi”] dep atidi. ³¹Yaqup Pinu’ëldin yolgha chiqqanda, kün chiqqanidi. Uning sönggichi ornidin chiqip ketkechke, aqsap mangatti. ³²Shu sewebtin, Isra’illar ta bügüngiche haywanlarning saghrisining pëyini yëmeydu, chünki Xuda Yaqupning saghrisigha tegken.

33

Yaqupning Esaw bilen uchrishishi

¹Yaqup Esawning töt yüz kishini ëlip këliwatqanliqini körüp, perzentlirini Lëyah, Rahile we ikki kichik xotunigha bölüp berdi. ²U ikki kichik xotunini baliliri bilen birinchi septe, Lëyahni baliliri bilen ikkinchi septe mangdurdi. Eng keynide, Rahile bilen Yüsüpni mangdurdi. ³Yaqup özi ularning aldida mangdi. U akisining aldigha kelgende, bëshi yerge tegküdek yette qëtim ëgilip tezim qildi.

⁴Esaw uning aldigha yügürüp bërip, quchaqlap söyüp ketti, her ikkisi yighliship körüshti. ⁵Esaw etrapigha qarap, ayallar we balilarni körüp:

– Yëningdiki bu kishiler kim bolidu? – dep soridi.

Yaqup:

– Xuda keminilirige yaxshiliq qilip, bu balilarni teqdim qildi, – dep jawab berdi.

⁶Andin, ikki kichik xotuni balilirini bashlap aldigha ötüp, Esawgha ëgilip tezim qildi. ⁷Keynidin, Lëyah we uning baliliri, axirda Yüsüp bilen Rahilemu uning aldigha ötüp, ëgilip tezim qildi.

⁸Esaw yene:

– Padilarni aldingda mangdurushtiki meqsiting nëme? – dep soridi.

– Meqsitim – yaxshi bolup qalayli, dep ewetken sowghitimdur, – dëdi Yaqup.

⁹Biraq, Esaw:

– Ukam, mëning toqquzum tel. Bu nersiler özüngde qalsun, – dëdi.

¹⁰– Yaq, mëning yüzümni qilsang, sowghitimni qobul qilghaysen. Sen mëni xushalliq bilen qarshi alding, didaringni körginimde, Xudaning didarini körgendek boldum. ¹¹Mëning sanga ëlip kelgen sowghitimni qobul qilghaysen, Xuda manga mëhribanliq qilip kelmekte. U manga ëhtiyajliq bolghanlirimning hemmisini bëghishlidi, – dëdi Yaqup.

Yaqup Esawdin sowghitini qobul qilishni qayta-qayta telep qilghachqa, Esaw axir na’ilaj qobul qildi.

¹²– Emise mangayli! Men sen bilen bille mangay, – dëdi Esaw.

¹³Biraq, Yaqup:

– Sen bilisen, balilirim yol azabidin bek ajizlap ketti, bu mozay, qozilar tëxi süttin ayrilmighan. Shunglashqa, ulardin xewer ëlishim kërek. Eger yene bir künla mangidighan bolsaq, hemme kala, qoylar halak bolidu. ¹⁴Sen aldimizda mëngip tur. Kala, qoy we balilar qanchilik mangalisa, menmu shunchilik mëngip, sen bilen Se’irde körüshey, – dep jawab qayturdi.

¹⁵– Undaq bolsa, men ademlirimdin birnechchini sanga yardemge qaldurup këtey, – dëdi Esaw.

Lëkin, Yaqup:

– Uningmu hajiti yoq. Ikkimizning yaxshi bolup qalghini kupaye, – dep jawab qayturdi.

¹⁶Shuning bilen, Esaw shu künila yolgha chiqip, Se’irge qaytti. ¹⁷Yaqup bolsa Sukkot yëzisigha bërip, u yerde özige öy, mallirigha lapas saldi. Shunga, u yerning ismi Sukkot [menisi “lapas”] dep ataldi.

¹⁸Yaqup Paddan-arramdin Ken’an rayonidiki Shekem shehirige aman-ësen qaytip këlip, sheher etrapidiki tüzlenglikke chëdirlirini tikti. ¹⁹U bu yerni Xamorning oghulliridin yüz kümüsh tenggige sëtiwaldi. (Shekem Xamorning oghullirining biri idi.) ²⁰U bu yerde qurbanliq supisi yasap, uninggha El-elohiy-isra’il [menisi “Isra’il ibadet qilghan Xuda”] dep nam qoydi.

34

Shekemning Dinaning nomusigha tëgishi

¹Bir küni, Yaqupning Lëyahtin bolghan qizi Dina yerlik Ken’anliqlarning qizliri bilen körüshkili chiqti. ²U yerning qebile bashliqi Xiwlardin bolghan Xamorning Shekem isimlik bir oghli bar idi. U Dinani körüp, tutuwëlip nomusigha tegdi. ³Uninggha köyüp qëlip, muhebbet izhar qildi. ⁴U atisi Xamordin:

– Qandaqla bolmisun, mushu qizni xotunluqqa ëlip ber, – dep telep qildi.

⁵Yaqup qizining nom sining buzulghanliqidin xewer tapti. Lëkin, u chaghda uning oghulliri yaylaqta mal bëqiwatqachqa, u dawrang salmay, ularning këlishini kütti. ⁶Shekemning atisi Xamor Yaqupning aldigha qizini sorap kelgende, ⁷Yaqupning oghulliri yaylaqtin yëngila kelgenidi. Ular bu ishtin xewer tëpip, qattiq ghezepke keldi hem Shekemning Yaqupning qizining nomusigha tëgishi pütün Isra’il qebilisini haqaretleydighan, yüz bërishke tëgishlik bolmighan set ish, dep qaridi. ⁸Xamor ulargha:

– Oghlum Shekem qizinglarni yaxshi körüp qaptu. Uning uni nikahigha ëlishigha ruxset qilghaysiler. ⁹Biz ikki qebile quda bolayli. Silerning qizliringlarni biz alayli, bizning qizlirimizni siler ëlinglar. ¹⁰Shundaq qilip, siler bizning yurtimizda xalighan yëringlarda olturup, erkin oqet qilip, yer-zëmin sëtiwalsanglar boluwëridu, – dëdi.

¹¹Arqidin, Shekem özi Dinaning atisi we qërindashliridin mundaq dep iltimas qildi:

– Silerning köz aldinglarda mëhir-shepqetke ërishsem, mendin nëme telep qilsanglar shuni bërimen. ¹²Peqet mëning Dinani nikahimgha ëlishimgha ruxset qilsanglar, qanchilik toyluq telep qilsanglar qolum köksümde.

¹³Shekem Yaqupning qizi Dinaning nomusigha tegkenliki üchün, Dinaning akiliri Shekemge we uning atisi Xamorgha hiyle-mikir sözler bilen jawab qayturdi. ¹⁴Ular:

– Biz singlimizni xetne qilinmighan kishige bermeymiz. Bundaq qilish bizge nomus. ¹⁵Peqet siler bir shertni qobul qilsanglar, silerning telipinglargha maqul bolimiz. Siler bizge oxshash hemme erliringlarni xetne qildurunglar. ¹⁶Shundaq bolghanda, biz qizlirimizni silerge bërimiz hem qizliringlarni alimiz we yurtunglarda turup qëlip, bir qebile bolimiz. ¹⁷Eger siler bizning xetne qilish toghrisidiki shertimizni qobul qilmisanglar, singlimizni bu yerdin ëlip këtimiz, – dëdi.

¹⁸Ularning bu sözliri Xamor we uning oghli Shekemning quliqigha yaqti. ¹⁹Shekem Yaqupning qizigha köyüp qalghan bolghachqa, xetne qildurushqa aldiridi. U a’ilisining eng hörmetke sazawer ezasi idi. ²⁰Shuning bilen, Xamor we Shekem sheher derwazisi aldidiki kishiler yighilidighan jaygha bërip, yurt ehlige:

²¹– Bu kishiler inaq ademler iken. Ular bu yerde turup soda-sëtiq ishliri bilen shughullansa bolghudek. Bu yurt keng, ular sighip këtidu. Biz ularning qizlirini alsaq, ular bizning qizlirimizni alsa bolidu. ²²Lëkin, bu kishiler bizge özgertkili bolmaydighan bir shertni qoyuwatidu, yeni bizning erlirimiz ularning erlirige oxshash xetne qildurulushi kërek iken. Eger biz bu shertni qobul qilsaq, ular biz bilen bille yashap, bir qebile bolidiken. ²³Biz ularni bu yerde turghuzup qëlish üchün, bu shertke maqul bolayli. Shundaq qilghanda, ularning malliri we pütün te’elluqatliri bizning bolmamdu? – dëdi.

²⁴Xamor bilen Shekemning teklipini sheher derwazisi aldida yighilghan pütün xalayiq quwwetlidi. Buning bilen, sheherdiki erlerning hemmisi xetne qildurdi.

²⁵Üch kündin këyin, u yerdiki erler xetne qildurup, tëxi saqaymighanda, Yaqupning ikki oghli, yeni Dinaning öz akiliri Shimon bilen Lawiy qoligha qilich ëlip, tosalghusizla sheherge kirip, sheherdiki pütün erlerni qirip tashlidi. ²⁶Hetta Xamor bilen oghli Shekemnimu öltürüwetti. Andin, ular Shekemning öyidin Dinani ëlip chiqti.

²⁷Chong qirghinchiliqtin këyin, Yaqupning bashqa oghulliri sheherni bulang-talang qilip, singlisi üchün intiqam aldi. ²⁸Ular qoy, kala, ësheklirini we sheherning bagh-waranliridiki barliq nersilerni bulap ketti. ²⁹Shundaqla, ular yene barliq bayliqlirini, xotun-qizlirini, balilirini hemde öyliridiki bar bisatlarni bulang-talang qildi. ³⁰Yaqup Shimon bilen Lawiygha:

– Siler mëni balagha tiqtinglar. Bügündin bashlap, Ken’anliqlar, Perizziler we bu yerdiki bashqa qebililer manga öchmenlik qilidu. Bizning adem sanimiz az, eger ular birliship bizge hujum qilsa, pütün a’ilimiz halak bolidu, – dëdi.

³¹Lëkin, ular:

– Undaqta, ular singlimizgha pahishe ayalgha qilghan mu’amilini qilsunmu?! – dep jawab qayturushti.

35

Xudaning Beytelde Yaqupqa bext ata qilishi

¹Xuda Yaqupqa:

– Sen akang Esawdin qëchip harangha mangghiningda, Beytel shehiride sanga körüngen Xuda men bolimen. Sen emdi Beytelge bërip, u yerde turup qal we men üchün bir qurbanliq supisi yasa, – dëdi.

²Bu chaghda, Yaqup öz a’ilisidikilerge we uning bilen bille turuwatqanlargha:

– Siler butliringlarni tashliwëtip, özünglarni paklap pakiz kiyimlerni kiyinglar. ³Biz bu yerdin ayrilip, Beytel shehirige barimiz. Men u yerde Xudagha atap bir qurbanliq supisi yasimaqchimen. Chünki, men qiyinchiliqqa uchrap, musapir bolup yürgen waqtimda, Xuda manga yardem qilip, manga yar bolghanidi, – dëdi.

⁴Buning bilen, ular pütün butlirini we quliqidiki halqilarni Yaqupqa tapshurdi. Yaqup bu nersilerni Shekem shehirige yëqin jaydiki dub derixining tüwige kömüp qoydi.

⁵Yaqup we uning oghulliri yolgha chiqqan waqitta, Xuda etraptiki sheherlerning xelqlirige qorqunch sëlip, ularning keynidin qoghlashqa jur’et qilalmaydighan qilip qoydi. ⁶Yaqup pütün a’ilisidikiler bilen Ken’an rayonining Luz dëgen yërige, yeni hazir Beytel dep atilidighan jaygha yëtip keldi. ⁷Yaqup u yerde bir qurbanliq supisi yasap, u yerni El-beytel [menisi “beyteldiki Xuda”] dep atidi. Chünki, u akisidin qëchip harangha mangghanda, Xuda u yerde uninggha körüngenidi.

⁸Beytelge kelgendin këyin, Ribeqaning inikanisi Dibora wapat boldi. U Beytelning jenubidiki chong bir dub derixining tüwige depne qilindi. U derex Allon-baqut [menisi “köz yëshi derixi”] dep ataldi.

Xudaning Yaqupning ismini tekrarlishi

⁹Yaqup Paddan-arram rayonidin Beytelge qaytip kelgendin këyin, Xuda uninggha yene körünüp, bext ata qilip:

¹⁰– Buningdin këyin Yaqup emes, Isra’il atilisen, – dëdi.

Shuning bilen, Xuda uning ismini Isra’ilgha özgertkenlikini tekrarlidi. ¹¹Xuda uninggha:

– Men hemmige qadir Xudadurmen. Sen nurghun ewlad tëpip köpeygin. Nurghun xelqler sëning neslingdin barliqqa këlidu. Sen nurghun padishahlarning bowisi bolisen. ¹²Men Ibrahimgha we Is’haqqa wede qilip bermekchi bolghan zëminni sanga we sëning ewladliringghimu teqdim qilimen, – dëdi.

¹³Xuda bu sözni qilip bolup, Yaqup bilen sözleshken yerdin ayrildi. ¹⁴Yaqup Xuda özige sözligen jayda bir xatire tash tiklidi. Uning üstige Xudagha atap sharab we yagh tökti. ¹⁵U Xuda özige körüngen bu jayni Beytel [menisi “ Xudaning öyi”] dep atidi.

Rahilening tughutta ölüp këtishi

¹⁶Yaqup we a’ilisidikiler Beyteldin yolgha chiqip, Efrata shehirige az qalghanda, Rahilening tolghiqi tutup, tughuti qiyin boldi. ¹⁷Tolghaq chidighusiz qattiq kelgende, tughut anisi uninggha:

– Qorqma, yene bir oghul tughisen, – dëdi.

¹⁸Uning jëni tumshuqigha këlip, nepisi toxtay dëgende, balisigha Ben’oni [menisi “qayghuluq oghlum”] dep isim qoydi. Balining dadisi bolsa uninggha Binyamin [menisi “ametlik bala”] dep isim qoydi.

¹⁹Rahile wapat bolup, Efratagha, yeni hazir “Beytlehem” dep atilidighan sheherge mangidighan yolning boyigha depne qilindi. ²⁰Yaqup Rahilening qebrisining üstige bir tash abide qoyghanidi. Bu tash hazirghiche bar. ²¹Andin, Isra’il [Yaqup] öz sepirini dawamlashturup, Migdal-ëder dëgen yerdin ötüp chëdirini tikti.

Yaqupning oghulliri

²²Isra’il u yerde turghan waqtida, uning tunji oghli Rubën atisining kichik xotuni Bilhah bilen bir orunda yëtip, zina qildi. Isra’il buningdin xewer tapti.

Yaqupning on ikki oghli bolup, ²³Lëyahtin tughulghanliri: tunji oghli Rubën, andin Shimon, Lawiy, Yehuda, Issakar we Zebulunlardur. ²⁴Rahiledin tughulghanliri: Yüsüp we Binyamindur. ²⁵Rahilening dëdiki Bilhahtin tughulghanliri: Dan we Naftalidur. ²⁶Lëyahning dëdiki Zilpadin tughulghanliri bolsa: Gad we Ashërdur. Bu oghullarning hemmisi Paddan-arramda tughulghanidi.

Is’haqning alemdin ötüshi

²⁷Yaqup atisi Is’haqning yënigha, yeni Mamre dëgen yerge keldi. Mamre bolsa Qiryat-arba, yeni Hibronning yënida bolup, bu del Ibrahim bilen Is’haq turghan jay idi. ²⁸Is’haq yüz seksen yash ömür kördi. ²⁹U uzun yashap, ejdadlirining qëshigha ketti. Uni oghulliri Esaw bilen Yaqup depne qildi.

36

Esawning ewladliri

¹Töwendikiler Esawning ewladliridur. Esawning yene bir ismi Idom idi. ²Esaw birqanche Ken’an qizlirini emrige alghan bolup, ular Xitlardin Ëlonning qizi Adah, Xiwlardin Zibi’onning oghli Anahning qizi Oholibama, ³Isma’ilning qizi, Nëbayotning singlisi Basmatlardur. ⁴Adahtin Elifaz tughuldi. Basmattin Ri’u’ël tughuldi. ⁵Oholibamadin Yi’ush, Yalam we Korahlar tughuldi. Esawning bu oghullirining hemmisi Ken’anda tughuldi.

⁶Esaw ayalliri, perzentliri, a’ilisidiki pütün ademliri, pütün qoy-kala we Ken’anda tapqan mal-mülüklirini ëlip, inisi Yaquptin ayrilip, bashqa yerge köchüp ketti. ⁷Bu ikkiylenning qoy-kala we bashqa te’elluqatliri nurghun bolghachqa, bu yer ulargha yëtishmigenidi. ⁸Shunga Esaw, yeni Idom Se’ir taghliq rayonigha bërip turdi.

⁹Töwendikiler ëdirliq rayoni Se’irdiki Idomluqlarning atisi Esawning ewladliridur. ^10-13Esawning ayali Adah bir oghul tughdi. Uning ismi Elifaz bolup, uningdin besh oghul töreldi. Ular: Tëman, Omar, Zifo, Gatam we Qënazlardur. Elifazning kichik xotuni Timna bir oghul tughdi. Uning ismi Amalek idi.

Esawning ayali Basmat bir oghul tughdi. Uning ismi Ri’u’ël idi. Re’uldin töt oghul töreldi. Ular: Naxat, Zerax, Shamma we Mizzahlardur.

¹⁴Esawning ayali Oholibama Zibi’onning newrisi bolsa, Anahning qizi bolup, u Esawgha üch oghul tughup berdi. Ular: Yi’ush, Yalam we Korahlardur.

¹⁵Esawning ewladliri töwendiki qebililerning qebile bashliqliri boldi: Esawning tunji oghli Elifaz Idom rayonidiki Tëman, Omar, Zifo, Qënaz, ¹⁶Korah, Gatam we Amalek qatarliq qebililerning atisidur. Yuqiridiki qebililerning nami Esawning ayali Adahtin bolghan ewladlarning isimliridur.

¹⁷Esawning oghli Ri’u’ël bolsa Idom rayonidiki Naxat, Zerax, Shamma we Mizzah qatarliq qebililerning atisidur. Yuqiridiki qebililerning nami Esawning ayali Basmattin bolghan ewladlarning isimliridur.

¹⁸Yi’ush, Yalam we Korahlar Esawning ayali Anahning qizi Oholibamadin tughulghan bolup, ular öz namliridiki qebililerning atisidur. ¹⁹Yuqiridiki qebililer we qebile bashliqliri Esaw, yeni Idomning ewladliridur.

Se’irning ewladliri

^20-21Idom rayonida olturushluq ahaliler töwendiki qebililerge bölüngen. Ular: Lotan, Shobal, Zibi’on, Anah, Dishon, Ëzer we Dishanladin ibaret. Bu qebililerning namliri qebile bashliqlirining isimliri bilen atalghan bolup, bu kishiler Horitlardin bolghan Se’irning ewladliridur.

²²Lotanning oghulliri: Hori we Himam bolup, Timna bolsa Lotanning singlisidur.

²³Shobalning oghulliri: Alwan, Manahat, Ëbal, Shëfo we Onamlardur.

²⁴Zibi’onning oghulliri: Ayyah we Anahtur. (Chölde atisining ësheklirini bëqiwëtip, arshanglarni bayqighan del mana shu Anah idi.)

²⁵Anahning baliliri: oghli Dishon we qizi Oholibamadur. ²⁶Dishonning oghulliri: Hemdan, Eshban, Itran we Keranlardur.

²⁷Ëzerning oghulliri: Bilhan, Za’awan we Aqanlardur.

²⁸Dishanning oghulliri: Uz we Arandur.

^29-30Horitlardin bolghan qebile bashliqlirining isimliri Lotan, Shobal, Zibi’on, Anah, Dishon, Ëzer we Dishanlardur. Këyinche, bu bashliqlarning isimliri Se’ir rayonidiki horitlardin bolghan öz qebililirining namlirigha aylandi.

Idomdiki padishahlar

³¹Isra’illarning tëxi padishahi bolmasta, töwendiki padishahlar Idomgha hökümranliq qildi:

³²Bi’orning oghli Bela. U turghan sheherning ismi Dinhaba idi.

³³Bela ölgendin këyin, ornigha bosraliq Zeraxning oghli Yobab chiqti.

³⁴Yobab ölgendin këyin, ornigha Tëmani rayonidin kelgen Xusham chiqti.

³⁵Xusham ölgendin këyin, ornigha Bidadning oghli Xadad chiqti. U Midyanlarni Mo’abta tarmar qilghan. U turghan sheherning ismi Awit idi.

³⁶Xadad ölgendin këyin, ornigha masriqaliq Samlah chiqti.

³⁷Samlah ölgendin këyin, ornigha derya boyigha jaylashqan Rihobottin kelgen Sha’ul chiqti.

³⁸Sha’ul ölgendin këyin, ornigha Akborning oghli Ba’al-xanan chiqti.

³⁹Akborning oghli Ba’al-xanan ölgendin këyin, ornigha Xadad chiqti. U turghan sheherning ismi Pa’u idi. Uning ayali Mihëtabi’ël bolsa Mëzahabning qizi bolghan Matridning qizi idi.

^40-43Esaw Idomdiki Timna, Alwah, Yetet, Oholibama, Elah, Pinon, Qënaz, Tëman, Mibsar, Magdiyel we Iram qatarliq qebililerning atisi bolup, bu qebililerning namliri öz qebile bashliqlirining isimliridin kelgen. Yuqiriqi qebililer olturaqlashqan jaylar shu qebililerning nami bilen ataldi.

37

Yüsüp we uning qërindashliri

¹Yaqup öz atisi turghan Ken’an rayonida olturaqliship qaldi. ²Töwendikiler Yaqup a’ilisining ish-izliridur.

Yüsüp on yette yashqa kirgen chaghlirida, hemishe atisining kichik xotunliri Bilhah we Zilpaning oghullirigha yardemliship, qoy baqqili chiqatti. U akilirining qilghan yaman ishlirini atisigha melum qilip turatti. ³Isra’il Yüsüpni bashqa oghulliridin bekrek yaxshi köretti. Chünki, Yüsüp uning qërighan waqtida tapqan balisi idi. Isra’il Yüsüpke bir ala ton tiktürüp berdi. ⁴Atilirining uni özliridin artuq köridighanliqini sezgen akiliri Yüsüpke shunchilik öchmenlik qilattiki, hetta uninggha siliq gepmu qilmaytti.

⁵Bir küni Yüsüp chüsh körüp, uni akilirigha ëytip berdi. Ular uninggha burunqidinmu öch bolup ketti. ⁶U:

– Qulaq sëlinglar! Körgen chüshümni silerge ëytip bërey. ⁷Biz hemmeylen ëtizda bughday baghlawatqudekmiz. Mëning baghlighan bughdiyim tiklinip tüz turghudek, silerning baghlighanliringlar mëningkining etrapida bëshini ëgip tezim qilip turghudek! – dëdi.

⁸Akiliri uningdin:

– Sen padishah bolup, bizge hökümranliq qilmaqchimu? – dep soridi. Yüsüp chüshini akilirigha örüp bergenlikidin, ular uninggha tëximu öch bolup ketti.

⁹Këyin, Yüsüp yene bir chüsh körüp, unimu akilirigha ëytip bërip, ulargha:

– Men yene bir chüsh körüptimen. Chüshümde quyash, ay, we on bir yultuz manga tezim qilip turghudek! – dëdi.

¹⁰Yüsüp bu chüshni atisighimu ëytip berdi. Atisi uni eyiblep:

– Qandaq chüsh bu? Sen anang, akiliring we mëning sanga bash ëgip tezim qilishimizni oylamsen? – dëdi.

¹¹Buning bilen, Yüsüpning akiliri uninggha intayin heset qilishidighan bolup qaldi. Lëkin, atisi bu ishni könglige püküp qoydi.

Yüsüpning Misirgha sëtilishi

¹²Bir küni, Yüsüpning akiliri Shekemdiki yaylaqqa atisining qoylirini baqqili barghanidi.

¹³Isra’il Yüsüpke:

– Akiliring Shekemde qoy bëqiwatidu. Sen ularning yënigha bërip yoqlap kelgin, – dëdi.

– Maqul, baray, – dep jawab berdi Yüsüp.

¹⁴Atisi uninggha:

– Sen akiliringning we padilarning aman-ësen yaki emeslikini körüp këlip, manga xewer qilghin, – dëdi. Buning bilen, atisi Hibron jilghisidin uni yolgha saldi.

Yüsüp Shekemge bërip, ¹⁵dalada akilirini izdep yürgende, bir kishi uni körüp:

– Kimni izdeysen? – dep soridi.

¹⁶– Akilirimni izdewatimen. Ularning qeyerde qoy bëqiwatqanliqini ëytip bersingiz, – dëdi u.

¹⁷U kishi:

– Ular këtip qaldi. Ularning Dotangha barmaqchi bolghanliqini anglidim, – dëdi.

Shuning bilen, Yüsüp akilirining keynidin mëngip, ularni Dotandin tapti.

¹⁸Ular Yüsüpni yiraqtin körüp, u yëtip kelgüche meslihetliship, uni öltürüwetmekchi bolushti. ¹⁹Ular öz’ara:

– Hëliqi chüsh piri keptu. ²⁰Mundaq qilayli! Biz uni öltürüp, ölükini süyi qurup ketken quduqqa tashliwëtip, yirtquch haywan yep këtiptu, deyli. Qëni, uning chüshining emelge ashqinini bir köreyli, – dëyishti.

²¹Ularning suyiqestini anglighan Rubën Yüsüpni qutquzuwalmaqchi bolup:

– Uni öltürsek bolmaydu! ²²Uni zeximlendürmey, chöldiki süyi qurup ketken bu quduqqa tashliwetsekla boldi, – dëdi.

Uning bundaq dëyishidiki meqset, këyin Yüsüpni bir amal qilip ularning qolidin qutuldurup, atisigha qayturup bërish idi.

^23-24Yüsüp akilirining yënigha këlish bilenla, ular uni tutup, uchisidiki ala tonini salduruwëlip, uni bir susiz quduqqa tashliwetti.

²⁵Ular tamaqqa olturghinida, bir top Isma’il qebilisidin bolghan sodigerler karwinining Gil’adtin Misir terepke këtiwatqanliqini kördi. Ular tögilirige dora-derman, melhem we murmekkilerni artip kelgenidi. ²⁶Yehuda öz qërindashlirigha:

– Bizning öz inimizni öltürüp, jinayitimizni yoshurushimizning paydisi nëme? ²⁷Uni özimiz qol sëlip öltürginimizdin köre, Isma’illargha sëtiwetkinimiz tüzük. U qandaqla bolmisun bizning inimiz, bizning qan qërindishimiz, – dëdi. Qërindashliri buninggha qoshuldi. ²⁸Shunga, Midyandin kelgen Isma’il qebilisidiki sodigerler u yerdin ötkende, Yüsüpning akiliri uni quduqtin chiqirip, yigirme kümüsh tenggige bahaliship, Isma’illargha sëtiwetti. Bu kishiler Yüsüpni Misirgha ëlip ketti.

²⁹Yüsüp sodigerlerge sëtilghanda, Rubën yoq idi. U qaytip kelgendin këyin, quduqning yënigha bërip, Yüsüpning yoqluqini körüp, ëchinghan halda kiyimlirini yirtip, ³⁰qërindashliri turghan yerge bërip:

– Yüsüp yoq turidu! Öyge qandaq barimen? – dëdi.

³¹Buning bilen, ular öchkidin birni boghuzlap, Yüsüpning ala tonini öchkining qënigha milep, ³²atisining aldigha apirip:

– Biz bu ala tonni tëpiwalduq, bu Yüsüpningmu qandaq? – dëdi.

³³Yaqup bu tonni tonup:

– Bu mëning oghlumningghu! U jezmen yirtquch haywanlargha yem boptu! – dëdi.

³⁴Yaqup hesrette kiyimlirini yirtip tashlap, matem kiyimini kiyip, oghli üchün uzunghiche haza tutti. ³⁵Uning qiz-oghullirining hemmisi uninggha teselli bersimu, qobul qilmidi. U:

– Men taki ölgüche, oghlumgha haza tutimen! – dëdi.

U oghli Yüsüp üchün dawamliq hesret chekti.

³⁶Shu ariliqta, Midyandin kelgen hëliqi sodigerler Yüsüpni Misirgha apirip, uni padishahning bir emeldari – yasawullar bashliqi Potifargha sëtiwetkenidi.

38

Yehuda bilen Tamar

¹Shu künlerde, Yehuda öz qërindashlirining yënidin këtip, Adullam yëzisidiki Xirah dëgen kishining yënigha chüshti. ²Yehuda u yerde imansiz Ken’anliq Shu’aning qizi bilen tonushup, uni nikahigha aldi. ³Qiz hamilidar bolup, bir oghul tughdi. Yehuda uning ismini Ër qoydi. ⁴Qiz yene hamilidar bolup, ikkinchi oghlini tughdi. Uning ismini Onan qoydi. ⁵Këyin, üchinchi oghlini tughdi. Uning ismini Shëlah qoydi. Shëlah tughulghanda, ular Kezib dëgen yerde idi.

⁶Yehuda tunji oghli Ërge Tamar isimlik bir qizni ëlip berdi. ⁷Ërning qiliqi Perwerdigarning neziride rezil bolghachqa, Perwerdigar uning jënini aldi.

⁸Bu chaghda, Yehuda Ërning inisi Onangha:

– Sen bërip yenggeng bilen öylinip, akangning neslini dawamlashtur. Bu sëning qilishqa tëgishlik burchung, – dëdi.

⁹Lëkin, Onan tughulidighan bala özining bolmaydighanliqini bilip, her qëtim yenggisi bilen bir orunda yatqanda akisigha nesil qaldurmasliq üchün, meqsetlik halda menini yerge aqturuwëtetti. ¹⁰Uning qilmishliri Perwerdigarning neziride rezil bolghachqa, Perwerdigar uningmu jënini aldi.

¹¹Andin, Yehuda këlini Tamargha:

– Oghlum Shëlah chong bolghuche, atangning öyide tul olturup turghin, – dëdi. U Shëlahningmu ikki akisidek ölüp këtishidin qorqup, shundaq dëgenidi. Shunga, Tamar atisining öyige qaytip ketti.

¹²Melum mezgildin këyin, Yehudaning ayali bolghan Shu’aning qizi alemdin ötti. Qariliq tutush waqti ötkendin këyin, u Adullamliq dosti Xirah bilen bille Timnah dëgen yerge bardi. U yerde uning xizmetchiliri qoy qirqiwatatti.

¹³Bireylen Tamargha qëynatisining Timnah dëgen yerge qoy qirqighili baridighanliqini ëytqanidi. ¹⁴Buningdin xewer tapqan Tamar tul xotunluq kiyimini sëliwëtip, bashqa kiyimlerni kiyiwëlip, bashqilargha özini tonutmasliq üchün yüzige chümperde tartip, Timnah yoli üstidiki Ënayim shehirining derwazisigha bërip olturdi. Chünki, u Yehudaning kichik oghli Shëlah chong bolup qalghan bolsimu, Yehudaning özini uninggha nikahlimaydighanliqini tonup yetkenidi.

¹⁵Yehuda uni körginide, pahishe ayal dep qaridi, chünki u yüzini yëpiwalghanidi. ¹⁶Yehuda uning öz këlini ikenlikini bilmey, yolning chëtige bërip, uningdin:

– Nëme telep qilisen? – dep soridi.

– Men bilen bir orunda yatsingiz, manga nëme bërisiz? – dëdi Tamar.

¹⁷– Mallirimning ichidin bir oghlaq ewetip bërimen, – dep jawab berdi u.

– Xop, oghlaqni ekëlip bergüche, birer nersingizni görüge qoyup këting, – dëdi Tamar.

¹⁸– Görüge nëme telep qilisen? – dep soridi u.

Tamar:

– Boyningizgha ësiqliq möhringiz bilen qolingizdiki hasingizni, – dëdi.

Shuning bilen, Yehuda bu nersilerni Tamargha bërip, uning bilen bir orunda yatti, Tamar hamilidar bolup qaldi. ¹⁹Tamar atisining öyige qaytip bërip, yüzidiki chümperdisini ëliwëtip, tulluq kiyimlirini qayta kiyiwaldi.

²⁰Yehuda dosti hirani u ayalgha bir oghlaq apirip bërip, görüge qoyghan nersilirini qayturup këlishke ewetti. Lëkin, hira uni tapalmidi. ²¹Hira Ënayim shehiridiki kishilerdin:

– Burun yol boyida turghan hëliqi pahishe ayal nege ketti? – dep soridi.

Ular:

– Bu yerde pahishe ayal zadila bolup baqmighan, – dep jawab bërishti.

²²Hira Yehudaning yënigha bërip, uninggha:

– Uni tapalmidim. Uning üstige, shu yerlik kishiler: “Bu yerde pahishe ayal bolup baqqan emes!” dëyishidu, – dëdi.

²³Yehuda uninggha:

– Boptu, u nersilerni alsa alsun, bashqilarning mesxirisige qalmayli. Her halda men oghlaqni ewettim. Biraq, sen uni tapalmapsen, – dëdi.

²⁴Üch ayche ötkendin këyin, bireylen Yehudagha:

– Këlining Tamar buzuqchiliq qilip, hamilidar boptu, – dëdi.

– Uni ekëlip otqa tashlanglar! – dep ghezep bilen buyruq qildi Yehuda.

²⁵Tamar öydin ëlip chiqilghanda, qëynatisigha adem ewetip:

– Men bu nersilerning igisidin hamilidar boldum. Qarap bëqing! Bu möhür we hasa kimning? – dëdi.

²⁶Yehuda bu nersilerni tonup:

– Buninggha men eyiblik! Men eslide uni oghlum Shëlahqa ëlip bërishim kërek idi, – dëdi.

Shuningdin këyin, Yehuda uning bilen qayta bir orunda yatmidi.

²⁷Tamar ay-küni toshqanda, qoshkëzekke hamilidar bolghanliqini bildi. ²⁸Uning tolghiqi tutup, bir balining bir qoli chiqti. Tughut anisi u qolni tutup, uninggha qizil yip baghlap qoyup:

– Bu awwal tughulghini, – dëdi. ²⁹Lëkin, bala qolini tartip ekirip këtip, yene biri awwal tughuldi. Shunga, tughut anisi:

– Sen taliship, qandaqmu qërindishingning aldida chiqiwalding? – dep, balining ismini Peres [menisi “taliship chiqqan”] dep qoydi. ³⁰Keynidin, qizil yip baghlap qoyulghini tughuldi. Uning qoligha qipqizil yip baghlanghan bolghachqa, uninggha Zerax [menisi “qipqizil”] dep isim qoydi.

39

Yüsüp bilen Potifarning ayali

¹Isma’il qebilisidiki sodigerler Yüsüpni Misirgha ekëlip, Misir padishahining bir emeldari – yasawullar bashliqi Potifargha satqanidi. ²Perwerdigar Yüsüpke yar bolup, uning hemme ishlirini ong qildi. U Misirliq xojayinining öyide turdi. ³Potifar Perwerdigarning Yüsüpke yar bolup, uning hemme ishlirini ong qilghanliqini bayqidi. ⁴Potifar uningdin razi bolup, uni shexsiy yardemchi qilip, a’ile ishliri we pütün te’elluqatini bashqurushqa teyinlidi. ⁵Shu waqittin bashlap, Perwerdigar Potifarning pütün a’ilisige, mal-charwilirigha we tëriqchiliqigha bext ata qildi. ⁶Potifar hemmini Yüsüpning bashqurushigha tapshurup, özining yëmek-ichmikidin bashqa hëch ish bilen kari bolmaydighan boldi.

Yüsüp këlishken, chirayliq yigit idi. ⁷Uzun ötmey, uninggha xojayinining ayalining közi chüshüp qëlip, uninggha:

– Kel, men bilen bir orunda yat! – dëdi.

⁸Yüsüp ret qilip:

– Oylap körüng, xojayinim barliq te’elluqatini mëning bashqurushumgha tapshurdi. Men bolghachqa, u pütün a’ile ishlirigha bash qaturmaydu. ⁹Bu a’ilide men uninggha oxshash hoquqluq. Sizdin bashqa hemmini manga tapshurdi. Siz uning ayali tursingiz, men qandaqmu bundaq exlaqsiz ishni qilip, Xudaning aldida gunahkar bolay? – dëdi.

¹⁰Potifarning ayali her küni shërin sözler bilen Yüsüpni özige tartsimu, Yüsüp uning bilen bir orunda yatmaq tügül, uning bilen bir yerde olturushnimu ret qilip keldi.

¹¹Bir küni, Yüsüp öz ishi bilen öyge kirdi. U chaghda, öyde bashqa xizmetchiler yoq idi. ¹²Potifarning ayali Yüsüpning tonigha ësiliwëlip:

– Kelgin, bir orunda yatayli! – dëdi. Biraq, Yüsüp qëchip, tashqirigha chiqip ketti. Toni bolsa ayalning qolida qaldi. ¹³U Yüsüpning tonini tashlap qëchip chiqip ketkinini körüp, ¹⁴chuqan sëlip, öy xizmetchilirini chaqirip, ulargha:

– Qaranglar, ërim ekelgen Ibraniy qul bizge haqaret keltürdi. U mëning hujramgha kirip, nomusumgha tegmekchi bolghanidi, men awazimning bariche warqiridim. ¹⁵U mëning warqirighinimni anglap, tonini ëlishqimu ülgürelmey, qëchip chiqip ketti, – dëdi.

¹⁶U Yüsüpning tonini bermey, ërining këlishini kütti. ¹⁷Ëri kelgende, uninggha mundaq dëdi:

– Siz ekelgen hëliqi Ibraniy qul mëning hujramgha kirip, manga haqaret keltürdi. ¹⁸Men warqirighanidim, u tonini ëlishqimu ülgürelmey, qëchip chiqip ketti.

¹⁹Yüsüpning xojayini ayalining: “Sëning qulungning manga qilghan mu’amilisi mana!” dëgen sözini anglap, intayin ghezeplendi. ²⁰U Yüsüpni tutup, orda zindanigha qamap qoydi. Buning bilen, Yüsüp u yerde qamaqta bolup qaldi.

²¹Lëkin, Perwerdigar Yüsüpke yar bolup, uninggha mëhir-shepqet körsetti. Shunga, zindan bashqurghuchi uni yaxshi körüp qëlip, ²²uni zindandiki bashqa jinayetchilerni bashqurush we zindan ishlirigha mes’ul bolushqa teyinlidi. ²³Yüsüp mes’ul bolghan ishlargha zindan bashqurghuchi bash qaturmaydighan boldi. Chünki, Perwerdigar Yüsüpke yar bolghachqa, u bashqurghan hemme ishlar ongushluq bolghanidi.

40

Yüsüpning türmidashlirining chüshlirige tebir bërishi

¹Melum mezgil ötkendin këyin, Misir padishahining bash saqiyi bilen bash nawiyi padishahning aldida xataliq ötküzdi. ²Padishah ghezeplinip, ³bu ikki yuqiri emeldarni yasawul mehkimisidiki zindangha, Yüsüp bilen bir yerge qamidi. ⁴Yasawul bëgi Yüsüpni bu ikki emeldarni kütüshke orunlashturdi. Ular zindanda birmezgil bille turdi.

⁵Bir küni këchide bash saqiy bilen bash naway chüsh kördi. Ikkiylenning körgen chüshlirining menisi oxshimaytti. ⁶Etisi etigende, Yüsüp ularni yoqlap kirginide, ularning könglining bi’aramliqini bildi. ⁷U ulardin:

– Siler bügün nëmanchila perishan? – dep soridi.

⁸Ular:

– Ikkimiz axsham chüsh körduq. Lëkin, chüshimizning menisini yëship bëridighan adem yoq, – dep jawab bërishti.

Yüsüp ulargha:

– Chüshke tebir bërish qabiliyiti Xudadin këlidu. Chüshünglarni manga ëytip bëringlar, – dëdi.

⁹Buning bilen, bash saqiy mundaq dëdi:

– Chüshümde aldimda bir tüp üzüm köchitining turghanliqini kördüm. ¹⁰Köchette üch tal nota shax bolup, köchet bixlash bilenla chëcheklep, mëwe pishti. ¹¹Qolumda padishahning sharab jami bolup, men üzümlerni üzüp, shirnisini jamgha siqip, jamni padishahqa sundum.

¹²Yüsüp mundaq dëdi:

– Bu chüshning menisi mundaq: üch nota shax – üch künni körsitidu. ¹³Üch kündin këyin, padishah sizge kengchilik qilip, esli mensipingizni bëridiken. Siz padishahqa burun bash saqiy bolghan waqtingizdikidek yene sharab tutidikensiz. ¹⁴Emma, ishliringiz ongushluq bolghanda, mëni untup qalmay, manga hësdashliq qilghaysiz. Padishah aldida men üchün gep qilip, zindandin chiqishimgha yardem qilghaysiz. ¹⁵Men eslide Ibraniymen, yurtumdin naheq tutup këlingenmen. Misirdimu mëni zindangha tashlighudek birer yaman ish qilghinim yoq.

¹⁶Yüsüpning bash saqiyning chüshige yaxshi tebir bergenlikini körgen bash naway Yüsüpke mundaq dëdi:

– Menmu bir chüsh körüptimen. Chüshümde bëshimda üch sëwette nan barmish. ¹⁷Eng üstidiki sëwette padishah yeydighan her xil undin pishurulghan nazunëmetler barmish. Lëkin, ularni ucharqanatlar yewatqudekmish.

¹⁸Yüsüp mundaq dëdi:

– Bu chüshning menisi mundaq: üch sëwet üch künni körsitidu. ¹⁹Üch kündin këyin, padishah kallingizni ëlip, jesitingizni derexke asidiken, tëningizni bolsa ucharqanat yeydiken.

²⁰Üch kündin këyin, padishahning tughulghan küni bolup, padishah öz emeldarlirigha ziyapet berdi. U bash saqiy bilen bash nawayni zindandin chiqirip, emeldarlarning aldigha ëlip keldi. ²¹U bash saqiyning mensipini eslige keltürdi. ²²Bash nawayni bolsa dargha asti. Bu ishlar del Yüsüpning tebiridek bolup chiqti. ²³Lëkin, bash saqiy bolsa Yüsüpni ësidin chiqirip, uni pütünley untup qaldi.

41

Yüsüpning padishahning chüshige tebir bërishi

¹Ikki yildin këyin Misir padishahi mundaq bir chüsh kördi: chüshide u Nil deryasining boyida turuptu. ²Yette tuyaq saghlam hem sëmiz kala deryadin chiqip, qirghaqtiki qomushluqta otlaptu. ³Arqidin, set we qotur yette tuyaq chiqip, qirghaqtiki u yette sëmiz kalining yënida turuptu. ⁴Bu yette qotur kala hëliqi yette sëmiz kalini yewëtiptu. Bu chaghda padishah oyghinip këtiptu.

⁵U qayta uyqugha këtip, yene bir chüsh kördi: u bir tüp bughdayning toluq we yëtilgen yette dane bashaq chiqarghanliqini körüptu. ⁶Keynidin, hëliqi bughday yene issiq shamaldin soliship qalghan puchek yette bashaq chiqiriptu. ⁷Bu yette bashaq hëliqi toluq yëtilgen yette bashaqni yutuwaptu. Padishah oyghansa, bu chüshi iken. ⁸Tang atqanda, padishah bi’aram bolup, adem ewetip, Misirdiki pütün tebirchiler bilen danishmenlerni chaqirtip, chüshlirini ulargha ëytip berdi. Lëkin, uning chüshlirige hëchkim tebir bërelmidi.

⁹Bu chaghda, bash saqiy padishahqa mundaq dëdi:

– Bügün oylap baqsam, mëning ötküzgen xataliqim ësimge keldi. ¹⁰Bir qëtim, janabliri bizge qattiq ghezeplinip, bash naway bilen mëni yasawul mehkimisidiki zindangha qamitip qoyghanidila. ¹¹Bir küni këchide, biz ikkilimiz chüsh körüptuq. Körgen chüshlirimizning menisi oxshimaytti. ¹²U chaghda, bir Ibraniy yash biz bilen bir zindanda idi. U eslide yasawul bëgining xizmetkari iken. Ikkimiz chüshimizni uninggha ëytip bersek, u chüshimizge tebir bergenidi. ¹³Netijide, ishlar del uning tebiridek bolup chiqti. Janabliri mëning mensipimni eslige keltürüp, bash nawayni dargha astila.

¹⁴Padishah Yüsüpni chaqirip këlishke adem ewetti. Ular derhal bërip, uni zindandin chiqirip, chach-saqallirini chüshürtüp, kiyimlirini yenggüshlep, padishahning aldigha ëlip keldi. ¹⁵Padishah uninggha:

– Men bir chüsh körgenidim. Chüshümge hëchkim tebir bërelmidi. Biraq anglishimche, sen tebir bëreleydikensen, – dëdi.

¹⁶Yüsüp:

– Janabliri, men shexsen özüm chüshke tebir bërelmeymen. Lëkin, Xuda özlirige yaxshi tebir bëridu, – dep jawab berdi.

¹⁷Padishah mundaq dëdi:

– Chüshümde men Nil deryasining boyida turuptimishmen. ¹⁸Yette tuyaq saghlam hem sëmiz kala deryadin chiqip, qirghaqtiki qomushluqta otlawatatti. ¹⁹Arqidin yene yette tuyaq set qotur we awaq kala deryadin chiqti. Men burun Misirda bundaq qorqunchluq kala körüp baqmighanidim. ²⁰Bu qotur kalilar hëliqi sëmiz kalilarni yewetti. ²¹Lëkin, yenila burunqidek set idiki, sëmiz kalilarni yewetkendek turmaytti. Bu chaghda, men oyghinip kettim.

²²Keynidin, yene bir chüsh kördüm. Chüshümde bir tüp bughday yette dane toluq we yëtilgen bashaq chiqardi. ²³Keynidin, yene yette dane issiq shamaldin soliship ketken ajiz we puchek bashaq chiqardi. ²⁴Bu dansiz bashaqlar hëliqi toluq yëtilgen bashaqlarni yutuwetti. Men bu chüshni tebirchilerge ëytip bergenidim, lëkin hëchkim tebir bërelmidi.

²⁵Yüsüp padishahqa mundaq dëdi:

– Bu ikki chüshning menisi birdur. Xuda özi qilmaqchi bolghan ishlarni janablirigha aldin bildürüptu. ²⁶Yette sëmiz kala yette yilni körsitidu. Toluq yëtilgen yette bashaqmu yette yilni körsitidu. Bu ikki chüshning menisi oxshash. ²⁷Keynidin chiqqan yette qotur kala bilen issiq shamaldin soliship ketken yette puchek bashaq bolsa yette qehetchilik yilni körsitidu. ²⁸Dëmek, pëqir hëli özlirige dëginimdek, Xuda özi qilmaqchi bolghan ishlarni janablirigha aldin körsitiptu. ²⁹Pütkül Misirda misli körülmigen yette bayashatchiliq yil bolidu. ³⁰Keynidin, yette qehetchilik yil bolup, pütkül Misirni acharchiliq qaplap, ilgiriki bayashat yillarni kishilerning yadidin chiqiriwëtidu. ³¹Acharchiliq apiti shundaq qattiq boliduki, kishiler burunqi bayashat yillarni untup këtidu. ³²Janablirining oxshash ikki chüsh körüshliri Xudaning bu ishlarni pat arida jezmen emelge ashuridighanliqini bildüridu.

³³Shuning üchün, janablirining döletni idare qilishqa eqil-parasetlik we yiraqni köreleydighan bir kishini qoyushlirini ³⁴hem emeldarlarni tallap, yette bayashatchiliq yillirida pütün memlikettiki dëhqanchiliq mehsulatlirining beshtin birini yighiwëlishlirini, ³⁵shundaqla ulargha kelgüsidiki bayashatchiliq yillirida her xil ashliqni toplap, herqaysi sheherlerde ashliq saqlash hoquqini bërishlirini we ashliq iqtisad qilish toghrisida emr chüshürüsh teklipini bërimen. ³⁶Keyni-keynidin këlidighan yette qehetchilik yilida bu zapas ashliq pütün memliket xelqini teminlep, xelqni ach qëlip ölüp këtishtin saqlap qalidu.

Yüsüpning Misirni idare qilishi

³⁷Padishah we uning emeldarliri Yüsüpning bu teklipini qollap-quwwetlidi. ³⁸Shuning bilen, padishah emeldarlirigha:

– Biz bu ishni bashqurushqa Yüsüptinmu layiq kishini tapalmaymiz. Chünki, uningda Xudaning Rohi bar iken! – dëdi.

³⁹Andin, padishah Yüsüpke:

– Xuda bu ishlarni sanga uqturghaniken, sen choqum hemmeylendin eqilliq we yiraqni köreleysen. ⁴⁰Men sëni memlikitimni idare qilishqa teyinleymen. Pütün xelqim sëning emringge boysunidu. Memlikitimde peqet mëning hoququmla sendin yuqiri bolidu. ⁴¹Hazirdin bashlap, sëni Misirning bash wezirlikige teyinlidim, – dëdi.

⁴²Buning bilen, padishah öz barmiqidiki möhürlük üzükni chiqirip, Yüsüpning qoligha saldi we uchisigha kendir rexttin toqulghan ësil ton kiydürüp, boynigha altun zenjir ësip qoydi. ⁴³U yene Yüsüpni ordining wezirlik harwisigha olturghuzdi. Harwining aldida yol bashlap këtiwatqan muhapizetchiler yol boyidiki kishilerni uninggha tezim qilishqa buyrudi.

Shundaq qilip, Yüsüp bash wezirlikke teyinlinip, pütün memliketni idare qildi. ⁴⁴Padishah Yüsüpke:

– Men bolsam padishah. Lëkin, Misirda sëning ruxsitingsiz herqandaq ademning midir-sidir qilishigha ruxset y q! – dëdi.

^45-46Padishah Yüsüpke Misirche Zafnat-panë’ax dep isim qoydi we uninggha On shehirining rohaniysi Potiferaning qizi Asinatni xotunluqqa ëlip berdi.

Yüsüp Misir padishahining xizmitini qilishqa bashlighan waqtida, ottuz yashta idi. U padishah ordisidin chiqip, Misirning herqaysi jaylirini közdin kechürdi. ⁴⁷Yette bayashatchiliq yili mezgilide dëhqanchiliq mehsulatidin mol hosul ëlindi. ⁴⁸Yüsüp ashliqni toplap, herqaysi sheherlerde zapas ashliq merkizi qurup, etraptiki jaylardin yighiwëlinghan ashliqni jughlidi. ⁴⁹Yighilghan ashliqning köplüki dëngiz sahilidiki qumdek heddi-hësabsiz bolghachqa, uni hësablash mumkin emes idi.

⁵⁰Qehetchilik yilliri yëtip këlishtin ilgiri, Yüsüpning ayali, yeni On shehirining rohaniysi Potiferaning qizi Asinat uninggha ikki oghul tughup berdi. ⁵¹Yüsüp “ Xuda pütün derdimni we atamning a’ilisini könglümdin kötürüwetti” dep, tunji oghligha Manasse [ahang jehette “untuldurghan”] dep isim qoydi. ⁵²U ikkinchi oghligha “ Xuda mëni azab-oqubetlik yerde perzentke ërishtürdi” dep, Efrayim [ahang jehette “ronaq tëpish”] dep isim qoydi.

⁵³Misirliqlar behrimen bolghan yette bayashat yil ayaghlashti. ⁵⁴Yüsüp aldin ëytqandek, yette qehetchilik yil arqa-arqidin keldi. Etraptiki hemme döletlerdimu acharchiliq yüz bergenidi. Lëkin, Misirning hemme yëride ashliq tëpilatti. ⁵⁵Misirliqlar acharchiliqta qalay dëgende, ular padishahqa yalwurup, ashliq telep qildi. Padishah ulargha Yüsüpning yënigha bërishni we hemme ishta uning orunlashturushigha boysunushni buyrudi.

⁵⁶Acharchiliq barghansëri ëghirliship, Misirning hemme yërini qaplashqa bashlidi. Shunga, Yüsüp pütkül ashliq ambarlirini ëchip, zapas ashliqlarni Misirliqlargha sëtip berdi. ⁵⁷Etraptiki döletlerdiki kishilermu këliship, Yüsüptin ashliq sëtiwaldi. Chünki, hemme yerde acharchiliq bolup, ehwal intayin ëghir idi.

42

Yüsüpning qërindashlirining Misirgha ashliq alghili bërishi

¹Ken’an zëminidimu acharchiliq bolghanidi. Yaqup Misirda ashliq barliqini anglap, oghullirigha:

– Siler bir-biringlargha qarishipla turamsiler! Nëmishqa bir chiqish yoli tapmaysiler? ²Anglishimche, Misirda ashliq bar iken. Achliqtin ölüp ketmeyli. U yerge bërip, bir’az ashliq sëtiwëlip ekëlinglar, – dëdi.

³Buning bilen, Yüsüpning on ögey akisi Misirgha ashliq sëtiwalghili bardi. ⁴Lëkin, Yaqup Yüsüpning inisi Binyaminni ular bilen ewetmidi. Chünki, Yaqup uning birer yamanliqqa uchrap qëlishidin qorqatti.

⁵Isra’ilning oghulliri we bashqilar ashliq sëtiwalghili Misirgha bërishti. Chünki, Ken’andimu acharchiliq ëghir bolghanidi. ⁶Yüsüp Misirning bash weziri bolghachqa, herqaysi jaylardin kelgenlerge ashliq sëtip bërishke mes’ul idi. Shunga, Yüsüpning akiliri uning aldigha këlip, bëshi yerge tegküche uninggha ëgilip tezim qildi. ⁷Yüsüp akilirini körüpla tonup qaldi, lëkin tonumasqa sëliwëlip, ulardin jiddiy qiyapette:

– Siler qeyerdin keldinglar? – dep soridi.

– Biz Ken’andin ashliq sëtiwalghili kelduq, – dep jawab bërishti ular.

⁸Yüsüp akilirini tonughan bolsimu, lëkin ular Yüsüpni tonumighanidi. ⁹U akiliri toghrisidiki kichik waqtida körgen chüshlirini ësige ëlip, meqsetlik halda ulargha:

– Siler jasus, memlikitimizning ajiz yerlirini charlighili keldinglar! – dëdi.

¹⁰Ular:

– Yaq janabliri, keminiliri ashliq sëtiwalghili keldi. ¹¹Biz aka-ukilar rastchil ademlermiz, keminiliri hergiz jasus emes! – dep jawab qayturushti.

¹²Yüsüp ulargha:

– Yaq, siler memlikitimizning ajiz yerlirini charlighili keldinglar! – dep ching turuwaldi.

¹³Ular:

– I janabliri, keminiliri eslide bir atidin on ikki qërindash iduq. Atimiz Ken’anda turidu. Eng kichik inimiz uning yënida qaldi, yene bir inimiz bolsa ölüp ketken! – dëdi.

¹⁴Yüsüp yene ching turup:

– Yaq! Men hazir ëytqandek, siler rasttinla jasus. ¹⁵Silerning semimiy yaki semimiy emeslikinglarni sinash üchün padishahning nami bilen qesem qilimenki, kichik ininglar bu yerge kelmigüche, silerni hergiz qoyuwetmeymen. ¹⁶Silerdin biringlar bërip, uni ëlip këlinglar. Gëpinglar ispatlanghuche, qalghanliringlar bu yerde zindanda turisiler. Ininglarni ekelmisenglar, hemminglar choqum jasus bolup hësablinisiler! – dëdi.

¹⁷Shuning bilen, ularni zindangha qamap, üch kün tutup turdi.

¹⁸Üchinchi küni, Yüsüp ulargha:

– Men Xudagha ixlasmen ademmen. Eger siler mëning shertimni qobul qilsanglar, bir qoshuq qëninglardin këchimen. ¹⁹Özünglarning semimiy adem ikenlikinglarni ispatlash üchün, bir adiminglarni zindanda görüge qoyup, qalghanliringlar qaytip, alghan ashliqlarni a’ilenglerdiki acharchiliqta qalghanlargha yetküzüp bëringlar. ²⁰Andin, kichik ininglarni bu yerge ëlip këlinglar. Shundaq qilghandila, sözünglarning rastliqi ispatlinidu-de, ölümdin aman qalisiler! – dëdi.

Ular bu shertni qobul qilip, ²¹öz’ara: “Burun biz inimizgha ziyankeshlik qilghachqa, emdi uning qisasigha qalduq! Biz uning azabini körüp turup, yalwursimu pisent qilmighaniduq. Shunga, bu bala-qazagha yoluqtuq!” dëyishti.

²²Rubën ulargha:

– Men silerge: “Bu baligha tegmeyli” dësem, siler anglimidinglar. Emdi shu qan qerzini töleydighan bolduq! – dëdi.

²³Yüsüp ularning sözini chüshendi. Akiliri bolsa buni bilmeytti, chünki Yüsüp ular bilen terjiman arqiliq sözleshkenidi.

²⁴Yüsüp özini chetke ëlip, yighlap tashlidi. Andin qaytip kirip, Shimonni ayrip, ularning aldida uni baghlatti.

Yüsüpning akilirining Ken’angha qaytishi

²⁵Yüsüp xizmetchilirige akilirining tagharlirigha ashliq toldurup, ashliqqa töligen pullirini tagharlirigha sëlip qoyushni we ulargha yolluq ozuq-tülük teyyarlap bërishni buyrudi. Hemme teyyarliq pütkendin këyin, ²⁶ular alghan ashliqlirini ësheklirige artip, yoligha rawan boldi. ²⁷Qonalghu jaygha barghanda, ulardin biri ësheklerge yem bërish üchün taghirini ëchip, öz pulining tagharda turghanliqini kördi-de, ²⁸qërindashlirigha:

– Ular pulumni qayturuwëtiptu. Mana tagharning ichide turidu! – dëdi. Ular hang-tang bolup, qorqqan halda öz’ara: “Bu, Xudaning bizge qilghan nëme ishidu?” dëyishti.

²⁹Ular Ken’angha qaytip këlip, atisi Yaqupning aldigha kirip, ötken ishlarni bir-birlep sözlep berdi. ³⁰Ular mundaq dëdi:

– Misirning bash weziri bizge qattiq gep qilip, bizni ularning dölitini charlighili kelgen, dep eyiblidi. ³¹Biz uninggha: “Biz jasus emesmiz, biz semimiy ademler. ³²Bir atidin jem’iy on ikki qërindash iduq, bir inimiz ölüp ketti. Eng kichik inimiz Ken’anda atimizgha hemrah bolup qaldi” dëgeniduq. ³³Biraq, u: “Silerning semimiy yaki semimiy emeslikinglarni sinaymen. Bir adiminglarni qamaqta tutup turimen. Qalghanliringlar qaytip, alghan ashliqinglarni acharchiliqta qalghan a’ilenglerge yetküzüp bëringlar. ³⁴Andin, kichik ininglarni mëning yënimgha ëlip këlinglar. Shundaq qilsanglar, silerning jasus emes, belki semimiy adem ikenlikinglargha ishinip, qërindishinglarni qayturup bërimen. Bu yerde turup qëlip, oqet qilsanglarmu bolidu” dëdi.

³⁵Këyin ular ashliqlarni tökkende, öz pullirining tagharda ikenlikini körüshti. Ata-balilar pul qapchuqlirini körüp, intayin qorqti. ³⁶Yaqup ulargha:

– Siler mëni hemme oghullirimdin ayriwëtemsiler? Yüsüp yoq boldi, Shimonmu tügeshti. Emdi Binyaminnimu ëlip ketmekchi boldunglarmu? Bala-qazaning hemmisi mëning bëshimghila këlemdighandu! – dëdi.

³⁷Rubën atisigha wede bërip:

– Eger men Binyaminni qayturup kelmisem, mëning ikki oghlumni öltürüwëting. Kichik inimiz Binyaminni manga amanet qiling. Men uni choqum qayturup këlimen, – dëdi.

³⁸Lëkin, Yaqup ulargha:

– Bu oghlum siler bilen barmisun! Uning bir qorsaqtin bolghan akisi ölüp këtip, yalghuz qaldi. Mubada u yolda birer köngülsizlikke yoluqup qalsa, men hesret chëkip ölüp këtimen, – dëdi.

43

Yüsüpning qërindashlirining Binyaminni Misirgha ëlip bërishi

¹Ken’andiki acharchiliq barghansëri ëghirlashti. ²Yaqupning a’ilisidikiler Misirdin ëlip këlingen ashliqni yep bolghandin këyin, Yaqup oghullirigha:

– Siler yene bir’az ashliq sëtiwëlip këlinglar, – dëdi.

³Yehuda atisigha:

– Biraq, u adem bizge: “Kichik ininglarni ëlip kelmigüche, yüzümge qarighuchi bolmanglar” dëgen. ⁴Eger siz kichik inimizni biz bilen bille ewetsingiz, barimiz. ⁵Bolmisa barmaymiz, chünki u kishi bizge: “Kichik ininglani ëlip kelmigüche, yüzümge qarighuchi bolmanglar” dëgen, – dëdi.

⁶Isra’il ulargha:

– Siler nëmishqa mëni mundaq qiynaysiler? Nëme üchün u kishige: “Öyde yene bir inimiz bar” dep ëyttinglar? – dëdi.

⁷Ular mundaq jawab qayturdi:

– U kishi bizni we a’ilimizning ehwalini kochilap sürüshtürüp: “Atanglar hayatmu? Yene bashqa qërindashliringlar barmu?” dep soridi. Biz uning so’aligha jawab bermisek bolmaytti. Biz uning: “Kichik ininglarni ëlip këlinglar” deydighanliqini nedin bilettuq?

⁸Yehuda Isra’ilgha:

– Binyaminni manga tapshurung. Biz derhal yolgha chiqayli. Shundaq qilghanda, biz, siz we balilirimiz achliqtin ölmeymiz! ⁹Kichik inimgha men këpil, pütün jawabkarliqni üstümge alay. Men uni aman-ësen qayturup këlip, öz qolingizgha tapshurmisam, ömürwayet eyiblik bolup këtey! ¹⁰Eger biz waqitni keynige sürmigen bolsaq, bu chaghqiche ikki qëtim bërip këlettuq, – dëdi.

¹¹Isra’il ulargha:

– Undaq bolsa, mundaq qilinglar. Bash wezirge bir’az melhem, hesel, dora-derman, murmekki, piste-badam qatarliq eng yaxshi yerlik alahide mehsulatlardin sowghat alghach bëringlar. ¹²Yene bir hesse artuq pul alghach bërip, aldinqi qëtim tagharliringlargha sëlip qoyghan pullarni qayturup bëringlar. Ëhtimal bu ishta sewenlik körüngen bolushi mumkin. ¹³Ininglarnimu u kishining yënigha tëzdin ëlip bëringlar. ¹⁴Hemmige qadir Xuda uning könglige insap bërip, Binyamin bilen Shimonni silerge qoshup qayturghay. Nawada teqdir balilirimni mendin ayriwetse, amalim qanche! – dëdi.

¹⁵Buning bilen ular teyyarlighan sowghatlirini, bir hesse artuq pul we Binyaminni ëlip, yolgha chiqti. Ular Misirgha barghandin këyin, Yüsüp bilen körüshti. ¹⁶Binyaminning ular bilen bille kelgenlikini körgen Yüsüp ghojidarigha:

– Bu kishilerni öyümge ëlip bar. Ular chüshlük tamaqta men bilen bille bolidu. Siler bir mal soyup, ziyapet teyyarlanglar, – dëdi.

¹⁷Ghojidar buyruqqa bina’en ularni Yüsüpning öyige ëlip bardi. ¹⁸Ular ghojidar teripidin Yüsüpning öyige bashlap bërilghanliqidin intayin qorqushup: “Bizni choqum aldinqi qëtim tagharlirimizda qayturulghan pullar sewebidin bu yerge ëlip keldi. Ëhtimal ular bizge tuyuqsiz hujum qilip, ësheklirimizni tartiwëlip, bizni qul qilishi mumkin!” dëyishti, ¹⁹hemde Yüsüpning derwazisi aldigha bërish bilenla, ular ghojidargha:

²⁰– Teqsir! Aldinqi qëtim biz bu yerge ashliq alghili kelgeniduq. ²¹Öyge qaytish yolimizda qonidighan yerge këlip tagharlarni achsaq, pullirimizning tagharlirimizda öz pëti turghanliqini körduq. Hazir bu pullarni qayturup bërish üchün ekelduq. ²²Buningdin bashqa, biz yene ashliq sëtiwalidighanghimu pul ekelduq. Aldinqi qëtim tagharlirimizgha pullarni kim sëlip qoydikin bilmiduq, – dëyishti.

²³Ghojidar ulargha:

– Qorqmanglar! Qorqmanglar! Pulliringlarni men tapshurup alghanidim. Uni tagharliringlargha choqum Xuda, yeni atanglar ëtiqad qilip kelgen Xuda sëlip qoyghan oxshaydu, – dëdi. Andin, u Shimonni zindandin ëlip chiqip, ulargha tapshurup berdi.

²⁴Ghojidar ularni Yüsüpning öyige bashlap, putlirini yuyushqa su, ësheklirige bolsa yem berdi. ²⁵Ular sowghatlarni teyyarlap, chüshte Yüsüp kelgende uninggha teqdim qilishni kütüp turdi. Chünki, ular Yüsüp bilen tamaqta bille bolidighanliqi toghrisidiki xewerni anglighanidi. ²⁶Yüsüp öyge kelgende, ular bashlirini yerge tegküche ëgip tezim qilip, sowghatlarni sundi. ²⁷Yüsüp ular bilen salamlashqandin këyin:

– Siler manga yashinip qalghan atanglar toghruluq gep qilghanidinglar. U kishi qandaq, hayatmu? – dep soridi.

²⁸Ular jawaben:

– Mömin keminilirining atisi hayat we yaxshi turuwatidu, – dep, bashlirini qayta yerge tegküche ëgip tezim qildi.

²⁹Yüsüp bir anidin bolghan öz inisi Binyaminni körüp:

– Siler manga ëytqan hëliqi eng kichik ininglar mushumu? Ey oghlum, sanga Xuda bext ata qilghay – dëdi.

³⁰Yüsüp öz inisigha bolghan qaynaq mëhir hëssiyatini basalmay, köpchilikning aldida ün sëlip yighliwetküdek bolup ketti. Shunga, ularning yënidin chiqip, öz hujrisigha kirip birhazaghiche köz yëshi qildi. ³¹Andin, u yüzini yuyup, hëssiyatini bësip, qaytip kirip, xizmetchilirige tamaq ekirishke buyrudi.

³²Yüsüp özi yalghuz bir dastixanda, qërindashliri ayrim bir dastixanda olturdi. Ziyapette bille bolghan Misirliqlar yene bir dastixanda olturdi. Chünki, Misirliqlar Ibraniylar bilen bir dastixanda olturushni töwen köretti. ³³Yüsüp qërindashlirini özige qaritip, chong-kichik tertipi boyiche olturghuzdi. Buni körgen aka-ukiliri hang-tang bolghinidin bir-birige qariship qoyushatti. ³⁴Yüsüp ulargha öz dastixinidin tamaq bölüp berdi. Binyamingha bolsa bashqilarningkidin besh hesse artuq usup berdi. Ular Yüsüp bilen bille yep-ichip, intayin xushal bolushti.

44

Yüsüpning kümüsh jamining yoqilip këtishi

¹Yüsüp ghojidarigha:

– Sen ularning tagharlirigha ëlip këteligüdek ashliq qachilap, pullirini öz tagharlirigha sëlip qoy. ²Ularning eng kichikining taghirigha mëning kümüsh jamim bilen öz pulini sëlip qoy! – dep buyruq qildi. Ghojidar buyruqqa bina’en shundaq qildi.

³Etisi tang seherde, Yüsüpning qërindashliri ëshekliri bilen yolgha sëlip qoyuldi. ⁴Ular sheherdin chiqip anche yiraqqa barmayla, Yüsüp ghojidarigha:

– Sen derhal ularning keynidin qoghlap bërip, ulargha: “Siler nëmishqa yaxshiliqqa yamanliq qilisiler? ⁵Nëmishqa xojayinimning kümüsh jamini oghrilap këtisiler? Xojayinim u jamda hem sharab ichidu, hem pal achidu. Siler ëghir gunah ötküzdünglar!” dëgin, – dëdi.

⁶Ghojidar ulargha yëtishkende, Yüsüpning sözini dëdi.

⁷Ular:

– Ghojam, bu nëme dëgenliri? Keminiliri bundaq ishtin nëridur! ⁸Özlirige melum, biz hetta ötken qëtimda tagharlirimizda pullarning barliqini körüp, uni Ken’andin qayturup ekelgen tursaq, xojayiningizning altun-kümüshlirini yene oghrilamtuq? ⁹Eger özliri qaysimizning taghiridin jamni tëpiwalsila, shu ölümge mehkum bolsun. Qalghanlirimizmu özlirining quli bolayli! – dëyishti.

¹⁰Ghojidar:

– Bu sözünglargha qoshulimen. Emma, jamni oghrilighan kishinila ëlip qalimen. Qalghanliringlar qaytip ketsenglar bolidu, – dëdi.

¹¹Buning bilen, köpchilik derhal öz tagharlirini yerge chüshürüp achti. ¹²Ghojidar chongining taghiridin bashlap taki eng kichikiningkigiche inchikilep axturdi. Axirda, kümüsh jamni Binyaminning taghiridin tëpiwaldi. ¹³Qërindashlar ümidsizlengen halda kiyimlirini yirtiship, yük-taqlirini ësheklirige artip, yene shu sheherge qaytip këlishti.

Yehudaning Binyamin üchün yëlinishi

¹⁴Yehuda we qërindashliri Yüsüpning aldigha qaytip barghinida, Yüsüp tëxi öyide idi. Ular özlirini uning aldigha tashlap yerge atti. ¹⁵Yüsüp ulargha:

– Silerning bu nëme qilghininglar? Manga oxshash yuqiri mertiwidiki bir kishining silerning yürüsh-turushunglargha pal achalaydighanliqimni bilmeyttinglarmu? – dëdi.

¹⁶Yehuda jawaben:

– I aliyliri, biz bu ishqa nëme dëyeleymiz? Uni almiduq, dep qandaqmu özimizni aqliyalaymiz? Xuda keminilirining gunahini ëchip tashlidi. Emdi jam chiqqan kishila emes, hemmimiz özlirining quli bolghaymiz! – dëdi.

¹⁷Yüsüp ulargha:

– Yaq! Hergiz undaq qilmaymen. Peqet jamni alghan kishi manga qul bolsun. Qalghanliringlar atanglarning yënigha aman-ësen qaytip këtinglar, – dëdi.

¹⁸Yehuda Yüsüpning aldigha bërip:

– I aliyliri, özlirige ehwalni ochuq bayan qilishimgha ruxset qilghayla. Özliri padishah bilen barawer, keminilirige rehim qilghayla! ¹⁹Özliri bizdin: “Silerning atanglar yaki bashqa qërindashliringlar barmu?” dep sorighanlirida, ²⁰biz: “Yashinip qalghan atimiz we atimiz yashinip qalghanda tapqan bir kichik inimiz bar. Bu inimizning bir qorsaqtin bolghan akisi ölüp ketken. U ularning anisidin qalghan birdinbir bala, shunga atimiz uninggha bek amraq” dëgeniduq. ²¹Özliri biz keminilirige: “Uni ëlip këlinglar, öz közüm bilen körey” dep tapilighandila. ²²Lëkin, biz bu balining atisidin ayrilalmaydighanliqini, eger ayrilsa, atimizning choqum ölidighanliqini ëytqinimizda, ²³özliri biz keminilirige: “Kichik ininglarni ëlip kelmigüche, yüzümge qarighuchi bolmanglar!” dëgenidila. ²⁴Biz atimizning yënigha bërip, özlirining sözlirini yetküzduq.

²⁵Këyin, u bizni yene ashliq ekëlishke buyrughanda, ²⁶biz uninggha: “Inimiz biz bilen bille barmighuche, biz u kishining yüzige qariyalmaymiz. Kichik inimiz biz bilen bille barmisa, bizmu barmaymiz” dëgeniduq. ²⁷Keminilirining atisi bizge: “Silerge melumki, ayalim Rahile manga peqet ikki oghul tughup berdi. ²⁸Ularning biri mendin juda boldi. U mendin ayrilghandin këyin, uni qayta körmidim. U choqum yirtquch haywanlargha yem boldi. ²⁹Eger siler bu oghlumni mendin ëlip këtip, umu yolda birer köngülsizlikke yoluqup qalsa, qërighinimda hesret chëkip, ölüp këtimen” dëgenidi. ³⁰Emdi oylap baqsila! Eger biz bu balini ëlip ketmisek, keminilirining atisi bu balining qaytip kelmigenlikini körüpla, hayatidin ayrilidu. Chünki, uning hayati bu balining teqdirige baghliq. ³¹Atimiz bilen körüshkinimizde, inimiz yoq bolsa, u hesret chëkip ölüp këtidu. Uning ölüshige biz sewebchi bolghan bolimiz. ³²Keminiliri atamgha këpillik bërip: “Eger balini qayturup kelmisem, ömürwayet eyiblik bolup këtey” dëgenidim. ³³Shunga, i aliyliri, bu bala üchün keminiliri qëlip, özlirige qul bolsun. U bala bolsa akiliri bilen bille qaytip ketsun! ³⁴Eger bu bala men bilen bille ketmise, men atamning yüzige qandaq qariyalaymen? Men atamning bundaq bala-qazagha uchrishigha chidap turalmaymen! – dëdi.

45

Yüsüpning qërindashlirigha özini ashkarilishi

^1-2Yüsüp öz hëssiyatini bësiwëlishqa amalsiz qëlip, xizmetkarlirining tashqirigha chiqip turushini buyrudi. U qërindashliri bilen yalghuz qalghanda, özining kim ikenlikini melum qildi-de, shundaq qattiq yighlidiki, uning awazini öyning sirtidikilermu anglidi we anglap qëlip, bu xewerni tëzdin padishahqa yetküzdi.

³Yüsüp Ibraniy tilida qërindashlirigha mundaq dëdi:

– Men Yüsüp bolimen! Atam salametmu?

Bu gepni anglighan qërindashliri hoduqup ketkinidin gep qilalmay turupla qaldi. ⁴Yüsüp ularni aldigha chaqirdi. Ular uning aldigha kelgende, mundaq dëdi:

– Men silerning ininglar, yeni siler Misirgha sëtiwetken Yüsüp bolimen. ⁵Lëkin, siler bu ish üchün ensirep, özünglarni eyibke buyrumanglar. Xuda xelqning hayatini saqlap qëlish üchün, mëni awwal bu yerge ewetken. ⁶Bu yerdiki qehetchilikke emdi ikki yil boldi. Yene besh yilghiche tëriqchiliq qilghilimu bolmaydu, hosul alghilimu bolmaydu. ⁷Shunga, silerning neslinglarni saqlap qëlish hem hayatinglarni qutquzup qëlish üchün, Xuda chong möjize körsitip mëni bu yerge awwal ewetti. ⁸Dëmek, mëni bu yerge ëlip kelgen siler emes, belki Xudadur. U mëni padishahning bash meslihetchisi we Misirning bash wezirlikige olturghuzup, pütün memliketni idare qilishqa muyesser qildi.

⁹Siler atamning yënigha tëzdin bërip, uninggha: “Oghlingiz Yüsüp: ‘ Xuda mëni pütün Misir dölitining bash weziri qilip tiklidi. Siz emdi këchikmey, bu yerge tëzdin yëtip këling. ¹⁰Oghul-qizliringiz, newriliringiz, qoy-kaliliringiz we bashqa pütün te’elluqatingizni ekëlip, Goshen wilayiti etrapida manga yëqin olturung. ¹¹Sizning pütün a’ile we mal-waranliringiz bilen achliqtin müshkül ehwalgha chüshüp qalmasliqingiz üchün, men sizni baqimen. Chünki, qehetchilik yene besh yil dawamlishidu!’ dëdi” denglar, – dëdi.

¹²Yüsüp yene:

– Mana, mëning kim ikenlikimni siler hemminglar öz közünglar bilen kördünglar, Binyamin senmu, kördüng. ¹³Atamgha Misirdiki hörmitimning qanchilik yuqiriliqini ëytinglar we körgenliringlarning hemmisini yetküzüp, uni tëzdin bu yerge ëlip këlinglar, – dëdi.

¹⁴U inisi Binyaminni quchaqlap, yene qattiq yighlap ketti. Inisimu uning boynigha ësilip qattiq yighlidi. ¹⁵Andin, u yighlighan pëti akiliri bilen bir-birlep söyüshüp körüshti. Shuningdin këyin, qërindashliri uning bilen sözlishishke bashlidi.

¹⁶Yüsüpning qërindashlirining Misirgha kelgenliki toghrisidiki xewer ordigha yëtip kelgende, padishah we xizmetkarliri intayin xushal bolushup ketti. ¹⁷Padishah Yüsüpke:

– Qërindashliringgha ëyt, ulaghlirigha mal artip, derhal Ken’angha qaytip bërip, ¹⁸atang bilen barliq a’ile tawabi’atlirini bu yerge ëlip kelsun. Men ulargha Misirning eng yaxshi zëminini bërimen. Ular bu yerde bayashat turmushtin behrimen bolsun. ¹⁹Ulargha yene shunimu ëytip qoy: “Ular atangni we xotun, bala-chaqilirinimu ëlip këlish üchün, Misirdin harwa alghach ketsun. ²⁰Ular u yerdiki te’elluqatini oylimisun, chünki Misir zëminining eng yaxshi nersiliri ularning bolidu”, – dëdi.

²¹Isra’ilning oghulliri bu sözge bina’en ish qildi. Yüsüp padishahning emri boyiche ulargha harwa we yolgha yëterlik ozuq teyyarlap berdi. ²²U yene herbir akisigha bir qurdin yëngi kiyim sowghat qildi. Binyamingha bolsa besh qur kiyim bilen üch yüz kümüsh tengge berdi. ²³U atisigha on hangga ëshekke Misirning eng yaxshi mehsulatlirini, yene on mada ëshekke atisining Misirgha këlish yolida istëmal qilishigha ashliq, nan we bashqa yëmekliklerni artip berdi. ²⁴U qërindashlirini yolgha sëlish aldida ulargha yolda jëdel-majira chiqarmasliqni tapilidi.

²⁵Ular Misirdin chiqip, Ken’angha – atisining yënigha qaytip bardi. ²⁶Ular atisigha:

– Yüsüp hayat iken! Misirning bash weziri boptu! – dëdi.

Yaqupning tenliri jughuldap ketti. U ularning sözige ishenmidi. ²⁷Lëkin, u ulardin Yüsüpning ëytip bergen sözlirini anglap hemde Yüsüpning özini ëlip këlishke ewetken harwilirini körüp, es-hoshigha keldi. ²⁸U:

– Boldi! Oghlum Yüsüpning hayat ikenlikige emdi ishendim! Közümning ochuqida bërip uni körey! – dëdi.

46

Yaqupning pütün a’ilisini ëlip Misirgha bërishi

¹Isra’il pütün mal-mülüklirini yighishturup, Be’ershebagha këlip, u yerde atisi Is’haq ëtiqad qilghan Xudagha atap qurbanliq qildi. ²Shu këche, uninggha bir ghayibane alamet körünüp, Xuda uni:

– Yaqup, Yaqup! – dep chaqirdi.

– Lebbey, – dep jawab berdi u.

³Xuda uninggha:

– Men Xuda, sëning atang ëtiqad qilghan Xudadurmen. Sen Misirgha bërishtin qorqma. Chünki, men u yerde sëning ewladliringni ulugh bir xelq qilimen. ⁴Men sen bilen bille Misirgha bërip, andin ewladliringni choqum bu zëmingha qayturup këlimen. Sen alemdin ötkende, Yüsüp yëningda bolidu, – dëdi.

⁵Yaqup Be’ershebadin yolgha chiqti. Uning oghulliri uni we xotun-balilirini Misir padishahi ewetken harwilargha olturghuzup, ⁶Ken’anda tapqan mal-waranliri bilen te’elluqatlirini ëlip, Misirgha qarap mangdi. Shundaq qilip, Yaqup pütün ewladlirini ëlip Misirgha keldi. ⁷Oghul-qizliri we oghul-qiz newrilirimu bille bardi.

⁸Isra’il depmu atalghan Yaqup bilen bille Misirgha barghan ewladlirining isimliki töwendikiche:

Yaqupning chong oghli Rubën ⁹we uning oghulliri: Xanok, Pallu, Xezron we Karmi qatarliqlar.

¹⁰Shimon we uning oghulliri: Yëmu’il, Yamin, Ohad, Yakin, Zoxar we Ken’anliq ayalidin bolghan Sha’ul qatarliqlar.

¹¹Lawiy we uning oghulliri: Gërshon, Qohat we Mirari qatarliqlar.

¹²Yehuda we uning oghulliri: Shëlah, Peres we Zerax qatarliqlar. Yehudaning yene Ër we Onan dëgen oghulliri bolup, ular Ken’anda ölüp ketkenidi.

Peresning oghulliri: Xezron bilen Hamul.

¹³Issakar we uning oghulliri: Tolah, Puwa, Yob we Shimron qatarliqlar.

¹⁴Zebulun we uning oghulliri: Sered, Ëlon we Yaxlil qatarliqlar.

¹⁵Yuqiridikiler Lëyah Paddan-arramda Yaqupqa tughup bergen ewladlar bolup, qizi Dina bilen jem’iy ottuz üch neper idi.

¹⁶Gad we uning oghulliri: Sefon, Haggi, Shuniy, Ëzbon, Eri, Arodi we Ar’ëli qatarliqlar.

¹⁷Ashër we uning perzentliri: oghulliri Yimna, Yishwa, Yishwi, Beriya we qizi Serah. Beriyaning oghulliri: Hëber we Malkël idi.

¹⁸Yuqiridikiler Laban qizi Lëyahqa dëdek qilip bergen Zilpa Yaqupqa tughup bergen ewladlar bolup, ular jem’iy on alte neper idi.

¹⁹Yaqupning ayali Rahile uninggha ikki oghul tughup bergen bolup, ular Yüsüp bilen Binyamin idi. ²⁰Yüsüp Misirda On shehirining rohaniysi Potiferaning qizi Asinattin Manasse we Efrayim isimlik ikki oghul tapqanidi.

²¹Binyaminning oghulliri: Bela, Bëker, Ashbël, Gëra, Na’aman, Ëhi, Rosh, Muppim, Huppim we Arid qatarliqlar.

²²Yuqiridikiler Rahile Yaqupqa tughup bergen ewladlar bolup, jem’iy on töt neper idi.

²³Dan we uning oghli Xushim.

²⁴Naftali we uning oghulliri: Yaxsi’il, Guni, Yeser we Shillem qatarliqlar.

²⁵Yuqiridikiler Labanning qizi Rahilege dëdek qilip bergen Bilhah Yaqupqa tughup bergen ewladlar bolup, jem’iy yette neper idi.

²⁶Dëmek, Yaqupning këlinlirini hësabqa almighanda, Yaqup bilen bille Misirgha barghan öz ewladliri jem’iy atmish alte kishi idi. ²⁷Yüsüpning Misirda tapqan ikki oghlini qoshqanda, Yaqup jemetining Misirdiki nopusi jem’iy yetmish^* kishi boldi.

Yaqup we uning jemetining Misirgha yëtip këlishi

²⁸Yaqup Yüsüp bilen Goshen wilayitide körüshüsh üchün, Yehudani uning yënigha yönilishni uqup këlishke ewetti. Yaquplar Goshenge kelginide, ²⁹Yüsüp wezirlik harwisida olturup, atisining aldigha bardi. Ular didar körüshüsh bilenla, Yüsüp atisini quchaqlap uzunghiche yighlidi. ³⁰Isra’il Yüsüpke:

– Men sëning hayat ikenlikingni öz közüm bilen kördüm. Emdi ölüp ketsemmu razimen! – dëdi.

³¹Andin, Yüsüp qërindashliri we chong öydikilirige mundaq dëdi:

– Men padishahqa silerning Ken’andin bu yerge köchüp kelgenlikinglarni melum qilay. ³²Uninggha silerning charwichi ikenlikinglarni, mal-mülkünglarni ëlip kelgenlikinglarni ëytay. ³³Padishah siler bilen körüshüp, kespinglarni sorisa, ³⁴uninggha: “Biz kichikimizdin tartip charwichiliq qilip kelgen. Ata-bowilirimizmu charwichi idi” denglar. Shuning bilen, u silerni öz xelqidin ayrip, Goshenge orunlashturidu, – dëdi.

Yüsüpning bundaq dëyishidiki seweb, Misirliqlar mal baqquchilarni peqet közge ilmaytti.

47

¹Buning bilen, Yüsüp padishah bilen körüshkili bërip, uninggha:

– Atam bilen qërindashlirim Ken’andin qoy-kala we pütün mal-mülüklirini ëlip bu yerge keldi. Hazirche ular Goshende turuwatidu, – dëdi.

²Andin këyin, Yüsüp besh qërindishini tallap, padishah bilen körüshüshke ëlip keldi.

³Padishah Yüsüpning qërindashliridin:

– Siler qaysi kesip bilen shughullinisiler? – dep soridi.

Ular jawaben:

– Janabliri, keminiliri ata-bowilirimizgha oxshash, mal bëqish bilen tirikchilik qilimiz. ⁴Ken’anda qehetchilik ëghir bolghachqa, mal baqidighan otlaqmu yoq. Shu sewebtin, biz bu yerge köchüp kelduq. Janabliridin keminilirining Goshen wilayitide turushigha ijazet bërishlirini soraymiz, – dëdi.

⁵Padishah Yüsüpke:

– Atang bilen qërindashliring bu yerge keptu. ⁶Misirning zëmini ularning aldida turuptu. Özliri memliketning eng yaxshi yërini tallisun. Goshende tursimu boliwëridu. Ularning arisida iqtidarliq kishiler bolsa, mallirimni bashqurushqa qoysangmu bolidu, – dëdi.

⁷Këyin, Yüsüp atisi Yaqupni ordigha bashlap këlip, Misir padishahi bilen körüshtürdi. Yaqup padishahqa bext-sa’adet tilidi. ⁸Padishah uningdin:

– Qanche yashqa keldingiz? – dep soridi.

⁹Yaqup uninggha:

– Men bu dunyada musapir bolup, bir yüz ottuz yil yashidim. Bu japa-musheqqetlik hayatimda tëxi ata-bowilirimdek uzun ömür körmidim, – dep jawab berdi.

¹⁰Xoshlishish aldida, Yaqup yene padishahqa bext tilep, andin chiqip ketti. ¹¹Yüsüp padishahning emri boyiche atisi bilen qërindashlirini Misirgha orunlashturdi. U Remsës shehirining yënidin döletning eng yaxshi yërini ulargha zëminliqqa berdi ¹²hemde atisi, qërindashliri we ularning öydikilirige nopusning sanigha qarap, ashliq yetküzüp berdi.

Acharchiliq

¹³Acharchiliq intayin ëghirliship ketkenliktin, hemme yerde ashliq qalmighanidi. Misirliqlar bilen Ken’anliqlar achliqtin ajizlap ketti. ¹⁴Yüsüp ashliq sëtip, ularning hemme pullirini yighiwëlip ordigha tapshurdi. ¹⁵Misir we Ken’andiki xelqning qolidiki pullar tügigende, Misir xelqi Yüsüpning aldigha këlip, uningdin:

– Pullirimiz tügep ketti. Ölümdin saqlinip qëlishimiz üchün bir amal qilip, bizge ashliq yetküzüp bergeyla, – dep telep qildi.

¹⁶Yüsüp ulargha:

– Eger pulunglar tügep ketken bolsa, mëlinglarni ashliqqa tëgishinglar, – dëdi.

¹⁷Buning bilen, ular mallirini Yüsüpning aldigha ëlip këlishti. Yüsüp ularning at, ëshek, qoy, kala we öchkilirige ashliq tëgiship berdi. Shundaq qilip, Yüsüp ularning mal-charwilirining bedilige shu yili ularni ashliq bilen teminlidi.

¹⁸Këyinki yili, ular yene këlip:

– I aliyliri, heqiqiy ehwalni yoshurmaymiz. Pullirimiz pütünley tügidi. Mallirimizmu özlirige ötüp ketti. Hazir bizning tënimiz we yërimizdin bashqa hëch nersimiz qalmidi. ¹⁹Ölümdin saqlinip qëlishimizgha bir amal qilghayla! Yerlirimizning aq tashlinip qalmasliqi üchün, özimiz bilen yërimizni ashliqqa almashturup bergeyla. Yerlirimiz padishahning bolsun. Özimizmu padishahning quli bolup, uning dëhqanchiliqini qilayli. Hayat qëlishimiz üchün, yerlerni tërishimizgha uruqluq bergeyla! – dep telep qildi.

²⁰Shundaq qilip, Yüsüp padishah üchün Misirning pütün zëminini sëtiwaldi. Acharchiliqning ëghirliqidin Misirliqlar yerlirini sëtishqa mejbur boldi. Netijide, pütün yer-zëmin padishahqa ötüp ketti. ²¹Pütün Misir xelqimu uning quli bolup qaldi. ²²Peqet rohaniylarning yerlirila öz qollirida qaldi. Ularning yerlirini sëtishi hajetsiz idi. Chünki, ular padishahtin heqsiz ashliq alatti.

²³Yüsüp xelqqe:

– Men padishah üchün silerni we yer-zëminliringlarni sëtiwalghanikenmen, u yerge dëhqanchiliq qilishinglar üchün uruq bërey. ²⁴Hosul waqtida, hosulning beshtin birini padishahqa tapshurup, qalghinini özünglargha we a’ilenglerge ozuq we uruqluq qilinglar, – dëdi.

²⁵Ular:

– I aliyliri, özliri hayatimizni qutquzup qaldila. Bizge shepqet qilip, bizni qulluqqa qobul qilghayla,^* – dëyishti.

²⁶Shunga, Yüsüp Misirliqlargha “Dëhqanchiliq mehsulatliri hosulining beshtin bir qismini padishahqa tapshurush kërek” dëgen qanunni tüzüp berdi. Bu qanun bügüngiche küchke ige bolmaqta. Peqet rohaniylarning yerlirila padishahqa ötmidi.

Yaqupning axirqi telipi

²⁷Isra’illar Misirning Goshen wilayitide olturaqlashti. Ular ronaq tëpip, ahaliliri hessilep köpeydi. ²⁸Yaqup Misirda on yette yil yashap, bir yüz qiriq yette yil ömür kördi. ²⁹U ölüsh aldida Yüsüpni chaqirtip këlip, uninggha:

– Eger sen mendin razi bolsang, qolungni ikki yotamning astigha qoyup, manga ghemxorluq körsitip, mëni Misirgha depne qilmasliqqa qesem qilghin. ³⁰Men wapat bolghanda, mëni Misirdin ëlip chiqip, ata-bowam depne qilinghan yerge depne qilghin, – dëdi.

Yüsüp atisigha:

– Tapshuruqingizni choqum orundaymen, – dëdi.

³¹Isra’il:

– Undaq bolsa, manga qesem qilghin, – dëdi.

Shuning bilen, Yüsüp qesem qildi. Isra’il kariwatning bash teripide bash qoyup, Xudagha medhiye oqudi.

48

Yaqupning Efrayim we Manassege xeyrlik du’a qilishi

¹Birmezgildin këyin Yüsüpke atisining aghrip qalghanliqi toghrisidiki xewer yetti. Shunga, Yüsüp ikki oghli Manasse bilen Efrayimni ëlip atisining yënigha bardi. ²Yaqup oghli Yüsüpning kelgenlikini anglap, yatqan ornidin küchining bariche küchep turup, aran olturdi. ³Yaqup Yüsüpke:

– Hemmige qadir Xuda Ken’andiki Luz dëgen yerde manga körünüp, manga bext ata qilghanidi. ⁴U manga: “Men sëning ewladliringni köpeytip, ularni nurghun millet qilimen we bu zëminni sëning ewladliringgha menggü zëminliqqa bërimen” dëgenidi, – dëdi.

⁵Yaqup yene:

– Ey Yüsüp, men Misirgha kelmeste, sen bu yerde ikki oghul tëpipsen. Bu ikki oghul, yeni Efrayim bilen Manasse, Rubën bilen Shimongha oxshash mëning oghullirim hësablansun.^*6Bashqa bala tapsang, özüngning bolsun. Ular kelgüside mirasxorluq qilidighan yer Efrayim bilen Manassening zëmini ichide bolsun. ⁷Bundaq qilishimdiki meqset, anang Rahilening wejidindur. Men Paddan-arramdin qaytip kelginimde, anang Ken’an rayonidiki Efratagha baridighan yol boyida mëni hesrette qaldurup wapat boldi. Men uni shu yerdila depne qilghanidim, – dëdi. (Efrata hazir “Beytlehem” dep atilidu.)

⁸Isra’il Yüsüpning oghullirini körüp:

– Bu balilar kim? – dep soridi.

⁹Yüsüp:

– Mëning oghullirim. Men Misirgha kelgendin këyin, Xuda manga bergen balilar, – dep jawab berdi.

Isra’il yene:

– Ularni yënimgha ekel, ulargha du’a qilay, – dëdi.

¹⁰Isra’il qërip ketkenliki üchün, közi torliship yaxshi körmeytti. Yüsüp balilirini uning aldigha ëlip keldi. Isra’il ularni quchaqlap, söyüp qoyup, ¹¹Yüsüpke:

– Esli sëni qayta körimen, dep oylap baqmighanidim. Mana emdi Xuda manga sëning oghulliringnimu körsetti! – dëdi.

¹²Yüsüp Isra’ilning tizidin ikki oghlini yerge chüshürüp, özi atisining aldida bëshini yerge tegküdek ëgip tezim qildi. ¹³Yüsüp Efrayimni Isra’ilning sol yënigha, Manasseni ong yënigha turghuzdi. ¹⁴Lëkin, Isra’il ikki qolini almashturup, ong qolini kichik newrisi Efrayimning bëshigha, sol qolini chong newrisi Manassening bëshigha qoyup, ¹⁵Yüsüpke bext tilep, mundaq du’a qildi:

“Bowilirim Ibrahim bilen Is’haq yëqin egeshken Xuda

bu ikki newremni bextlik qilghay.

Mëni bügüngiche yëteklep kelgen Xuda

ulargha bext ata qilghay.

¹⁶Mëni pütün bala-qazalardin qutquzghan perishte

ulargha bext ata qilghay.

Mëning namim, ata-bowam Ibrahim bilen Is’haqning nami

bu balilar arqiliq menggü dawamlashqay.

Ular nurghun ewladliq bolup, yer yüzide güllep yashnighay.”

¹⁷Yüsüp atisining ong qolini Efrayimning bëshigha qoyghinini körüp, könglide narazi bolghanidi. Shunga, u atisining ong qolini Efrayimning bëshidin Manassening bëshigha yötkep qoymaqchi bolup, ¹⁸atisigha:

– Ata, bu ishingiz toghra bolmidi. Chongi bu. Ong qolingizni uning bëshigha qoyghaysiz! – dëdi.

¹⁹Atisi ret qilip:

– Ey oghlum, bilimen, bilimen. Manassening ewladlirimu chong xelq bolidu, lëkin inisi uningdinmu küchlük bolidu. Inisining ewladliri ronaq tapqan köp xil xelqlerge aylinidu! – dëdi.

²⁰U küni, Isra’il ulargha bext tilep, mundaq du’a qildi:

“Kelgüside Isra’ilning ewladliri kishilerge xeyrlik du’a qilghanda, mundaq dësun:

‘ Xuda silerni Efrayim bilen Manassege oxshash bextlik qilghay!’ ”

Shundaq qilip, Yaqup Efrayimni uning akisi Manassedin yuqiri orungha qoydi.

²¹Këyin, Isra’il Yüsüpke:

– Mëning alemdin ötüshümge az qalghanliqini bilisen. Lëkin, Xuda jezmen silerge yar bolup, silerni ata-bowiliringlarning zëminigha qayturup këtidu. ²²Men sanga qërindashliringgha qarighanda bir hesse artuq zëmin bërimen. U yerni men Amorlarning qolidin qilich we oqyayim bilen tartiwalghanidim, – dëdi.

49

Yaqupning wesiyiti

¹Yaqup oghullirini aldigha chaqirip, ulargha mundaq dëdi:

– Hemminglar aldimgha këlinglar, silerge duch këlidighan ishlarni ëytip qoyay!

²“Ey oghullirim, hemminglar këlip qulaq sëlinglar.

Atanglar Isra’ilning sözlirini köngül qoyup tingshanglar.

³Ey Rubën, sen tunji oghlumsen,

sen küch-qudritimsen.

Chong bolup tapqan tunji oghlumsen,

oghullirim ichide eng ghururluqi we küchlüki sen.

⁴Biraq, sen kelkündek ëqip, tutuq bermiding!

Sen kichik xotunum bilen bir orunda yëtip,

körpemni bulghighachqa, emdi katta kishi bolalmaysen.

⁵Shimon bilen Lawiy ittipaqdash bolup,

ularning qilichliri rehimsizlik qildi.

⁶Qoshulmaymen ularning yaman niyitige,

qatnashmaymen ularning suyiqestlik pilanigha,

chünki ular derghezepte adem öltürüp,

buqilarning pëyini xalighiniche kesti.

⁷Yaghsun lenetler ularning ghezipige,

shundaqla rehimsiz öchmenlikige.

Tarqitiwëtermen, chëchiwëtermen ularni

Isra’illarning arisigha.

⁸Ey Yehuda, qërindashliring sëni maxtar.

Sen düshmenning gëlini siqarsen.

Qërindashliring sëning aldingda bash qoyar.

⁹Yehuda düshminige yash shirdek ëtilidu.

Uni meghlup qilip, qaytip këlidu uwisigha.

Sozulup yatsa uwisida,

kimmu uninggha tëgishke jur’et qilar?

¹⁰Yehuda tutar padishahliq enggüshtirini,

uning ewladliri yürgüzer hakimiyetni.

Këyin, pütkül el qoshar töhpe uninggha,

pütkül xelq tezim qilar uninggha.^*

¹¹Heddi-hësabsiz bay bolghanliqidin u,

ghajap qoyushigha qarimay texiyining,

baghlap qoyar uni eng yaxshi üzümge.

Kiyimlirini yuyar üzüm sharabida,

ësil tonini yuyar üzüm sherbitide.

¹²Uning közliri musellestin qara.

Chishliri süttinmu aq.

¹³Zebulun turar dëngiz boyida,

u yer këme porti bolar,

zëmini Sidon terepke sozular.

¹⁴Issakar goya küchlük ëshek bolup,

ëghilning ichide yatar.

¹⁵Körgende u dem ëlish ornining yaxshiliqini

we yërining munbetlikini,

artip yükning ëghirini mürisige,

qul bolup, japaliq ishqa mejbur bolar.

¹⁶Dan Isra’il qebilisidin biri bolar,

u öz xelqige adil höküm qilar.

¹⁷U yilandek yol boylirida,

zeherlik yilandek chighir yollarda,

chëqip atning tuyiqini,

arqisigha yiqitar atliqlarni.

¹⁸I Perwerdigarim, qutquzushungni kütmektimen!

¹⁹Gad qaraqchilarning hujumigha uchrar.

Lëkin, u keynidin hujum qilip, zerbe bërer.

²⁰Ashërning zëmini be’eyni mol ashliq ambiri bolup,

padishahlarni u teminler xas lezzetlik tamaqliri bilen.

²¹Naftali erkin ana këyiktur,

u tughar söyümlük bala këyiklerni.

²²Yüsüp mëwilik derextur.

U bulaqqa yëqindur.

Uning shaxliri halqip öter tamdin.

²³Shiddetlik hujum qilar düshmen owchiliri uninggha,

oqyalar dehshetlik ëtilar uninggha,

²⁴lëkin uning yayi mezmut yenila,

uning qolliri küchlük yenila.

Tayanghachqa u Yaqup ëtiqad qilghan qadir Xudagha,

yeni Isra’ilning Padichisigha, Qoram Tëshigha.

²⁵Atang ibadet qilghan Xuda sanga yardem qilar,

hemmige qadir Xuda sëni bextlik qilar.

U sanga xasiyetlik yamghur yaghdurup,

yerdiki bulaqlarni teqdim qilar.

At-kaliliringni hem awutup,

ewladliringni hessilep köpeyter.

²⁶Atang Xudadin ërishken bu bext,

qedimki tagh choqqiliridinmu,

ëdirliqlardiki bayliqlardinmu büyüktur.

Mana bu bext-sa’adet Yüsüpning bëshigha,

yeni qërindashliridin tallanghinigha qonar.

²⁷Binyamin goya yirtquch chilböre.

U etigini tutqinini yalmap,

këchisi oljilarni böler.”

²⁸Isra’ilning bu on ikki oghli Isra’il xelqining on ikki qebilisining bowiliri boldi. Bu sözler – Yaqupning herbir oghligha qilghan layiq xeyrlik du’asidur.

Yaqupning wapati

²⁹Yaqup oghullirigha mundaq dep tapilidi:

– Ejdadlirimning qëshigha këtidighangha az qaldim. Siler mëni ata-bowilirimning yënigha, yeni Xitlardin bolghan Efronning ëtizliqidiki öngkürge depne qilinglar. ³⁰Bu öngkür Ken’andiki Mamrening sherq teripidiki Makpëlah yëzisida bolup, Ibrahim u öngkür bilen yerni Xitlardin bolghan Efrondin yerlik qilish üchün sëtiwalghanidi. ³¹Ibrahim we ayali Sare u yerge qoyulghan. Is’haq we ayali Ribeqamu u yerge qoyulghan. Men Lëyahnimu u yerge depne qildim. ³²U yer bilen öngkür Xitlardin sëtiwëlinghan bolup, siler mëni shu yerge qoyunglar. ³³Yaqup oghullirigha bu sözlerni qilghandin këyin, yëtipla, nepisi toxtap, ejdadlirining qëshigha ketti.

50

Yaqupning depne qilinishi

¹Yüsüp atisining jesitige özini tashlap, hesret bilen yighlap, uning yüzini söydi. ²Këyin, Yüsüp qol astidiki tëwiplirigha atisining jesitini momlashni buyrudi. ³Ular adetliri boyiche qiriq kün ichide jesetni chirishtin saqlash xizmitini tamamlidi. Misirliqlar uninggha yetmish kün matem tutti.

⁴Qariliq tutush mezgili ötkendin këyin, Yüsüp padishahning emeldarlirigha:

– Ëghir körmisenglar, padishahqa mundaq denglar: ⁵“Atam jan üzüsh aldida mëni özini Ken’anda teyyarlap qoyghan yerlikke qoyushumgha qesem qildurghanidi. Shuning üchün, manga ijazet berse, u yerge bërip atamni depne qilip kelsem”, – dëdi.

⁶Padishah uninggha:

– Barsun, atisigha bergen qesimi boyiche depne qilsun, – dep jawab qayturdi.

⁷Buning bilen, Yüsüp atisini depne qilghili ketti. Padishahning barliq xizmetchiliri, orda emeldarliri we Misirdiki közge körüngen erbablar Yüsüp bilen bille bërishti. ⁸Yüsüpning pütün a’ilisi, qërindashliri we atisining jemetlirimu uning bilen bille bardi. Peqet Yüsüpning kichik baliliri we qoy-kalilirila Goshende qalghanidi. ⁹Uning bilen bille barghanlarning ichide yene jeng harwilirigha olturghanlar we atliqlarmu bar idi. Shundaq qilip, ular goya chong bir qoshundek boldi.

¹⁰Ular I’ordan deryasining nërisidiki Atad dëgen yerdiki xamangha kelgende, qattiq yigha-zar qilishti. Yüsüpler u yerde yette kün haza tutti. ¹¹Buni körgen Ken’anliqlar: “Misirliqlarning depne murasimi nëmidëgen daghdughiliq” dëyishkenidi. Shunga, bu yerge Abël-mizra’im [menisi “Misirliqlarning haza tutushi”] dep nam qoyuldi.

¹²Shundaq qilip, Yaqupning oghulliri atisining tapshuruqi boyiche ¹³uning jesitini Ken’angha apirip, Mamrening sherqidiki Makpëlahtiki öngkürge depne qildi. Bu öngkür Ibrahim Xit qebilisidin bolghan Efrondin qebristanliq üchün sëtiwalghan ëtizliqta idi. ¹⁴Yüsüp atisini depne qilip bolup, öz qërindashliri we depne murasimigha qatnashqan barliq kishiler bilen bille Misirgha qaytip keldi.

Yüsüpning qërindashlirini xatirjem qilishi

¹⁵Yüsüpning atisi ölgendin këyin, uning qërindashliri: “Eger Yüsüp könglide burun uninggha yamanliq qilghinimiz üchün adawet saqlap, bizdin intiqam alimen dëse, qandaq qilimiz?” dep oylashqanidi. ¹⁶Shunga, ular bir kishi arqiliq Yüsüpke:

– Atimiz jan üzüsh aldida, ¹⁷bizge sanga buni ëytip qoyushimizni tapilighan: “Akiliring sanga yamanliq qilip qoydi. Ularning gunahini kechürüm qiliwet”. Shuning üchün, sendin bizning xataliqimizni kechürüm qilishingni soraymiz. Biz bolsaq atang ibadet qilghan Xudaning xizmetkarliri, – dep söz yetküzdi.

Yüsüp bu sözni anglap yighliwetti.

¹⁸Andin, Yüsüpning qërindashliri uning aldigha bërip, bëshi yerge tegküche tezim qilip, mundaq dëdi:

– Biz sëning qulung bolayli!

¹⁹Yüsüp ulargha:

– Qorqmanglar! Men höküm qilip jazalaydighan Xuda emesmen! ²⁰Siler eslide manga ziyankeshlik qilmaqchidinglar, lëkin Xuda nurghun kishilerning hayatini saqlap qëlish üchün, yaman ishinglarni yaxshi ishqa aylandurdi. Bügün mana shunche nurghun kishiler hayat qaldi. ²¹Siler qorqmanglar. Men choqum silergimu perzentliringlarghimu ghemxorluq qilimen, – dëdi.

Yüsüp qërindashlirigha mëhribanliq bilen teselli bërip, ularni xatirjem qildi.

Yüsüpning alemdin ötüshi

²²Yüsüp we uning atisining uruq-jemeti Misirda olturaqliship qalghanidi. Yüsüp bir yüz on yëshida alemdin ötti. ²³Uning ömri shunchilik uzun boldiki, u hetta oghli Efrayimning üchinchi ewladini körüshke muyesser bolghan. Yüsüp Manassening oghli Makirning oghullirinimu öz qoynigha alghan. ²⁴U qërindashlirigha:

– Men alemdin ötüshke az qaldim. Xuda choqum silerge köngül bölüp, silerni bu yerdin ëlip, Ibrahimgha, Is’haqqa we Yaqupqa wede qilip bermekchi bolghan zëmingha bashlap baridu, – dëdi.

²⁵Yüsüp qërindashlirigha yene:

– Xuda silerge ghemxorluq qilip, silerni u yerge ëlip ketken waqitta, mëning jesitimni bille ëlip këtishke mëning aldimda qesem qilinglar! – dëdi.

²⁶Yüsüp bir yüz on yëshida Misirda alemdin ötti. Ular uning jesitini chirishtin saqlash üchün momlap, sanduqqa sëlip qoydi.