ئۇيغۇرچە مۇقەددەس كىتاب جەمئىيىتى

Yaqup yazghan xet

1

¹Xudaning we Rebbimiz Eysa Mesihning xizmetkari bolghan menki Yaquptin dunyaning nurghun jaylirigha tarqalghan, Eysa Mesihke ëtiqad qilidighan Yehudiylargha salam.

Ëtiqad we sinaq

²Qërindashlar, her xil sinaqlargha duch kelgende, uni zor xushalliq, dep bilinglar. ³Chünki silerge melumki, bundaq sinaqlar arqiliq ëtiqadinglar sinilip, chidamliq bolisiler. ⁴Shunga, herqandaq sinaqlargha berdashliq bërip, chidamliqinglarni yëtildürünglar. Shundaq qilsanglar, Xudaning kütkinidek ëtiqadta pishqan, kem-kütisiz ademlerdin bolisiler. ⁵Eger aranglardiki biri eqil-parasetke mohtaj bolsa, hemmige sëxiyliq bilen bëridighan we malal körmeydighan Xudadin tilisun. Shundila, uninggha ërishidu. ⁶Biraq, u eqil-paraset tiligende, Xudadin qilchimu gumanlanmay, toluq ishench bilen tilishi kërek. Chünki, gumanlanghan kishi xuddi dëngiz dolqunigha oxshash, shamal chiqsila tewrinip këtidu. ^7-8Bundaq kishi özining barliq ishlirida biqarar we turaqsiz këlidu. Shunga, bundaq adem Xudadin tiligen nersilirige ërishimen, dep oylimisun.

Namratliq we bayliq

^9-10Namrat ëtiqadchilar Xudaning aldida özlirining nahayiti qimmetlik ikenlikidin xushal bolsun. Bay ëtiqadchilar Xudaning özlirini kemter tutquzghanliqidin xushal bolsun. Chünki ular shuni bilsunki, ularning bu dunyadiki hayati xuddi yawa ot-chöplerdiki chëcheklerdek tëz axirlishidu. ¹¹Kün qizighanda bu ot-chöpler qurup, uning chëchekliri tozup këtidu-de, güzelliki yoqilidu. Bay ademler xuddi shuninggha oxshash, öz helekchilikide yoqilidu.

Sinilish we azdurulush

¹²Sinaqlargha sewrchanliq bilen berdashliq bergen kishi neqeder bextlik-he! Chünki, u sinaqtin ötkendin këyin, Xuda özini söygenlerge wede qilghan menggülük hayat tajigha muyesser bolidu. ¹³Azdurulushqa duch kelgen adem “Xuda mëni azduruwatidu” dep oylimisun. Chünki, Xuda azdurulmaydu hem bashqilarni azdurmaydu. ¹⁴Kimdekim öz heweslirining keynige kirse, u azidu. ¹⁵Bundaq ademning hewesliri uni gunahqa bashlaydu. Gunah uningda ösüp yëtilse, uni menggülük ölümge ëlip baridu.

¹⁶Shunga qedirlik qërindashlirim, aldinip qalmanglar! ¹⁷Herqandaq ësil we kem-kütisiz iltipat Xudadin këlidu. Asmandiki pütkül yoruqluqlarni yaratqan Xuda yoruqluqtin peyda bolghan kölenggilerdek özgirishchan emes. ¹⁸Xuda öz iradisi boyiche bizni heqiqettin ibaret bolghan sözi arqiliq yëngi hayatqa ërishtürdi. Buning bilen, xuddi deslepki hosulning mëwisi Xudagha atalghinidek, biz ëtiqadchilar pütkül insanlar ichide tunji bolup Xudagha atalduq.

Anglash we ijra qilish

¹⁹Qedirlik qërindashlirim, shuni ësinglarda tutunglarki, herkim anglashta zërek bolsun, sözleshke aldirimisun, asan ghezeplenmisun. ²⁰Chünki, ghezeplensenglar, Xudani xursen qilidighan heqqaniy ishlarni qilalmaysiler. ²¹Shuning üchün, her xil iplasliqlarni we barliq yaman qilmishlarni tashlanglar. Qelbinglargha sëlinghan, silerni qutquzalaydighan sözni kemterlik bilen özleshtürünglar.

²²Xudaning sözini anglap qoysamla bolidu dep, özünglarni aldimanglar. Eksiche, uni ijra qilghuchilardin bolunglar. ²³Xudaning sözini anglap qoyupla, uni ijra qilmighan kishi xuddi eynekke qarap, yüzige qara sürtülgenlikini körsimu, uni sürtüwetmigen kishige oxshaydu. ²⁴Bundaq kishi eynektin yiraqlashsila, öz eptini untup qalidu. ²⁵Gunah qilishtin erkin qilidighan mukemmel qanunni dawamliq estayidilliq bilen ögengüchi anglighinini untup qalmay, belki uni ijra qilsa, u hemme ishlirida bextlik qilinidu.

²⁶Özini Xudagha ixlasmen adem dep qarighan, lëkin tilini tizginlimigen kishi özini özi aldaydu. Bundaq ixlasmenlikning qilche qimmiti yoqtur. ²⁷Xuda’atimizning neziridiki pak we eyibsiz ixlasmenlik bolsa qiyinchiliqta qalghan yëtim-yësir, ëri ölüp ketken tul xotunlargha ghemxorluq qilish we özimizni dunyaning bulghishidin saqlashtur.

2

Ayrimichiliq qilmasliq

¹Qërindashlirim, siler ulugh rebbimiz Eysa Mesihke ëtiqad qilghanikensiler, bashqilargha ikki xil köz bilen qarimanglar. ²Silerning Xudagha ibadet qilidighan yighilishinglargha puzur kiyiniwalghan bir bay we jul-jul kiyiniwalghan bir kembeghel kelse, ³siler bay kishige “törge chiqsila!”, kembeghelge, “u yerde tur!” yaki “töwende oltur!” dësenglar, ⁴silerning bundaq oxshimaydighan mu’amilenglar niyitinglarning yaman ikenlikini ëniq körsitip bermemdu?

⁵Qedirlik qërindashlirim, qulaq sëlinglar! Xuda bu dunyadiki kembeghellerni ëtiqad jehette bay qilish hemde ularni özini söygenlerge bërishke wede qilghan padishahliqigha ërishtürüsh üchün, tallidi. ⁶Biraq, siler kembeghellerni xarlidinglar! Silerni ezgen we sotqa sörigenler emeliyette baylar emesmu? ⁷Siler mensup bolghan Eysa Mesihning aliyjanab namigha kupurluq qiliwatqanlar yene shu baylar emesmu?

⁸Muqeddes yazmilardiki “qoshnangni özüngni söygendek söy” dëgen emrge, yeni Xudaning padishahliqining bu qanunigha heqiqiy emel qilsanglar, yaxshi qilghan bolisiler. ⁹Lëkin, bashqilargha ikki xil köz bilen qarisanglar, gunah qilghan bolisiler. Chünki, siler Xudaning ashu qanunigha xilapliq qildinglar. ¹⁰Eger bir kishi Xudaning pütün qanunigha emel qildim dep turup, uningdiki birer permangha xilapliq qilip qalsa, u Xudaning neziride pütün qanungha xilapliq qilghan ademge oxshash gunahkar hësablinidu. ¹¹Xuda: “zina qilma” dëgen hem “qatilliq qilma”mu dëgen. Shunga, eger siler zina qilmisanglarmu, lëkin qatilliq qilghan bolsanglar, yenila pütün Tewrat qanunigha xilapliq qilghan bilen teng bolisiler. ¹²Siler silerni gunah qilishtin erkin qilidighan qanun boyiche soraq qilinisiler. Shunga, söz-herikitinglar bu qanungha uyghun bolsun. ¹³Chünki, siler bashqilargha rehim qilmisanglar, soraq qilinghanda Xuda silergimu rehim qilmaydu. Bashqilargha rehim qilghan bolsanglar, Xudaning jazasigha emes, rehim qilishigha ërisheleysiler.

Ëtiqad we emeliyet

¹⁴Qërindashlirim! Eger bir kishi aghzida: “Men Eysa Mesihke ëtiqad qilimen” dep turup, uni öz emeliyitide körsetmise, uning nëme paydisi? U bundaq ëtiqad bilen qutquzulushqa ërishelemdu? ^15-16Eger qërindashliringlardin biri ach-yalingach qalsa, uninggha: “Xuda qorsiqingni toq, kiyimingni pütün qilsun, aman bol!” dep qoyupla, hajitidin chiqmisanglar, buning nëme paydisi? ¹⁷Shunga, peqet ëtiqadla bolup, öz ëtiqadigha mas këlidighan emeliyiti bolmisa, bundaq ëtiqadning hëchqandaq ehmiyiti yoqtur.

¹⁸Lëkin, beziler: “Mende ëtiqad bolsila boldi” dëse, beziler: “Ëtiqad bilen emeliyet birge bolushi kërek” dep öz’ara talishishi mumkin. Men ashu “mende ëtiqad bolsila boldi” dëgüchilerge: “Eger sëning emeliyiting bolmisa, öz ëtiqadingni namayan qilalmaysen. Biraq, men emeliyitim arqiliq öz ëtiqadimni namayan qilalaymen” dep jawab bërimen. ¹⁹Sen Xudaning bir ikenlikige ishensengla kupaye qilamdu? Xudaning bir ikenlikige hetta jinlarmu ishinidu hem uningdin qorqup dir-dir titreydu. ²⁰Ey nadan! Emeliyiti yoq ëtiqadning ehmiyetsiz ikenlikini qachanmu bilersen? ²¹Xudaning emrige ita’et qilish üchün ejdadimiz Ibrahim öz oghli Is’haqni qurbanliq qilmaqchi bolghan we bu emeliyiti arqiliq u Xuda teripidin heqqaniy adem dep jakarlanghan emesmu? ²²Dëmek, uning emeliyiti uning ëtiqadigha mas kelgen. Shundaq qilip, uning ëtiqadi emeliyiti arqiliq toluqlandi. ²³Buning bilen, Tewratta ëytilghan: “Ibrahim Xudaning sözlirige ishendi. Xuda uning ëtiqadini körüp, uni heqqaniy adem dep hësablidi” dëgen söz ispatlandi we Ibrahim Xudaning dosti, dep ataldi. ²⁴Biz buningdin shuni körüwalalaymizki, Xuda ëtiqadila bolup emeliyiti bolmighan ademni emes, belki ëtiqadi bilen emeliy herikiti birdek bolghan ademni heqqaniy adem dep jakarlaydu. ²⁵Bu toghruluq yene bir misal bar. Pahishe ayal Rahab Isra’il charlighuchilirini öz öyide yoshurup, ularning bashqa yol bilen qëchip këtishige yardem bergen emeliy herikiti üchün heqqaniy adem dep jakarlanghan emesmu? ²⁶Rohi yoq ten ölük bolghinidek, emeliyiti yoq ëtiqadmu ölüktur.

3

Tilni tizginlesh

¹Qërindashlirim, ëtiqadchilar jama’etchilikide hemminglarla telim bergüchi boluwalmanglar! Silerge melumki, Xuda biz telim bergüchilerni bashqilardin tëximu ëghir soraqqa tartidu. ²Hemmimiz köp xatalishimiz. Halbuki, tilda xatalashmighan kishi özini her jehettin tizginlep, piship yëtilgen kishi bolidu. ³Biz atlarni tizginlesh üchün, ularning aghzigha yügen salimiz; buning bilen ularni xalighan yërimizge mangduralaymiz. ⁴Yene mesilen, këme shunchilik chong bolsimu, yene këlip küchlük boran uninggha shunche qattiq urulsimu, lëkin rolchi kichikkine rol arqiliq uni xalighan yërige heydiyeleydu. ⁵Shuninggha oxshash, gerche til tënimizning kichik bir ezasi bolsimu, lëkin chong ishlargha seweb bolalaydu. Kichikkine bir ot uchqunining chong ormangha ot qoyuwëteleydighanliqini oylap bëqinglar. ⁶Til del shu ot uchqunigha oxshaydu. U her xil qilmishning menbesi we ezalirimiz ichidiki buzghunchi bolup, pütün bedinimizni bulghiyalaydu. Bu ot dozax otidin yëqilsa, hayatimizni weyran qiliwëteleydu. ⁷Insanlar yawayi haywanatlar, ucharqanatlar, yer bëghirlighuchi haywanlar we su mexluqatlirini tizginliyeleydu hemde ularni alliburun tizginlidi. ⁸Emma tilni hëchkim tizginliyelmeydu. Til tizginligili bolmaydighan bir osal nerse bolup, u xuddi jangha zamin bolidighan zeherge oxshaydu. ⁹Biz tilimiz bilen Xuda’atimizni medhiyileymiz, yene shu tilimiz bilen Xuda öz obrazigha oxshash qilip yaratqan insanlarni qarghaymiz. ¹⁰Dëmek, bir ëghizdin hem medhiye, hem lenet chiqidu. Qërindashlirim, bundaq bolmasliqi kërek! ¹¹Bir bulaqtin sherbetmu, zerdapmu chiqamdu? ¹²Qërindashlirim, enjür derixi zeytunning mëwisini bermeydu, üzüm tëli enjürning mëwisini bermeydu. Sherbet buliqidin zerdapmu chiqmaydu.

Xudadin kelgen eqil-paraset

¹³Aranglarda kim eqil-parasetlik bolsa, u öz hayatida kemterlik bilen qilghan yaxshi ishliri arqiliq özining eqil-parasitini körsetsun. ¹⁴Lëkin, qelbinglarda hesetxorluq we shexsiyetchilik bolsa, eqil-parasetlikmen, dep özünglardin maxtanmanglar. Eger maxtansanglar, yalghan sözlep, heqiqetni yoqqa chiqarghan bolisiler. ¹⁵Bu dunyagha we insan tepekkürige xas bolghan bundaq “eqil-paraset” Xudadin kelgen emes, belki Sheytandin kelgen. ¹⁶Hesetxorluq we shexsiyetchilik bolghanla yerde qalaymiqanchiliq we her xil rezillikler bolidu. ¹⁷Lëkin, bir ademde Xudadin kelgen eqil-paraset bolsa, u aldi bilen pak, andin tinchliqperwer, xush pë’il, kemter we rehimdil bolup, uning hayati yaxshi mëwiler bilen tolghan bolidu. U yene ayrimichiliq we saxtipezlik qilmaydu. ¹⁸Tinchliq izdigüchiler tinchliq uruqini chachidu we uningdin adalet mëwisini alidu.

4

Bu dunyani dost tutmasliq

¹Aranglardiki toqunush we majiralarning menbesi nëme? Bu del qelbinglarni chirmiwalghan arzu-hewesliringlar emesmu? ²Siler özünglar arzu qilghan nersilerge ërishelmigende, adem öltürüshtin yanmaysiler. Wehalenki, arzu qilghan nersiliringlargha ërishelmey, jëdel-majira chiqirisiler. Siler Xudadin tilimigenlikinglar üchün ërishelmeysiler. ³Tilisenglarmu ërishelmeysiler, chünki niyitinglar yaman bolup, öz arzu-hewesliringlarni qandurush üchünla tileysiler. ⁴Ey Xudagha wapasizlar! Bu dunya bilen dostlishishning emeliyette Xuda bilen düshmenlishish ikenlikini bilmemtinglar? Eger siler bu dunyani dost tutmaqchi bolsanglar, Xudaning düshminige aylinisiler. ⁵Muqeddes yazmilarda: «Xuda qelbimizge salghan Muqeddes Roh bizning Xudagha sadaqetmen bolushimizni nahayiti arzu qilidu» dëyilgen. Silerche, bu quruq sözmu? ⁶Yaman arzu-heweslirimiz üstidin ghelibe qilishimiz üchün, Xuda bizge köp küch-qudret bëridu. Bu xuddi muqeddes yazmilarda: «Xuda qarshidur tekebburlargha, mëhir-shepqet qilar kemterlerge» dep yëzilghinidektur.

⁷Shuning üchün, Xudagha ita’etmen bolunglar. Sheytangha qarshi turunglar. Shu chaghdila, Sheytan silerdin qachidu. ⁸Xudagha yëqinlishinglar, Xudamu silerge yëqinlishidu. Ey gunahkarlar, gunahtin qol üzünglar. Ey hem Xudani, hem dunyani dost tutimiz dëgüchiler, qelbinglarni pak qilinglar. ⁹Qilghan gunahliringlar üchün qayghu-hesret chëkinglar, haza tutup yighlanglar, külkenglarni matemge, xushalliqinglarni qayghugha aylandurunglar. ¹⁰Xudaning aldida özünglarni töwen tutunglar. Shu chaghda, Xuda silerni üstün qilidu.

Qërindashlar üstidin höküm qilmasliq

¹¹Qërindashlar, bir-biringlarni sökmenglar. Qërindishinglarni söksenglar yaki uning üstidin höküm qilsanglar, Xudaning «bir-biringlarni söyünglar» dëgen qanuninimu sökken we uning üstidin höküm qilghan bolisiler. Chünki, siler Xudaning qanunining toghra yaki xataliqini qarar qilidighan sotchi emessiler. Silerning wezipenglar Xudaning qanunigha boysunushtin ibaret. ¹²Peqet Xudala qanun tüzgüchi we höküm qilghuchidur, qutquzush we halak qilish peqet Xudaning küch-qudritidin këlidu. Shundaq iken, bashqilar üstidin höküm qilishqa silerning nëme hoququnglar bar?!

Maxtanmasliq

¹³Beziler: «Bügün yaki ete palan sheherge barimiz. U yerde bir yil turimiz, tijaret qilip, köp pul tapimiz» deydu. Bundaq deydighanlar manga qulaq sëlinglar, ¹⁴ete nëme bolidighanliqini bilemsiler? Silerning hayatinglar xuddi bir demdila peyda bolup yoqap këtidighan tumangha oxshaydu. ¹⁵Shuning üchün, «Xuda buyrusa, ölmisekla, uni qilimiz, buni qilimiz» denglar. ¹⁶Biraq, hazir siler özünglarning pilaninglardin meghrurluq bilen maxtinisiler. Bundaq qilish toghra emes. ¹⁷Ësinglarda tutunglarki, qilishqa tëgishlik yaxshi ishni bilip turup qilmighanlar gunah qilghan bolidu.

5

Baylarni agahlandurush

¹Ey baylar, qulaq sëlinglar! Bëshinglargha këlidighan palaketler üchün dad-peryad qilip yighlanglar. ²Bayliqinglar chirip këtidu, kiyim-këchikinglarni küye yep këtidu, ³altun-kümüshliringlarni bolsa haman dat basidu. Bu dat qiyamet künide shexsiyetchilikinglargha guwahliq bërip, dozaxta köyüshünglargha seweb bolidu. Chünki, siler bu axir zamanda bayliq toplash bilenla bolup këtiwatisiler. ⁴Siler ëtizliqinglarda ishlewatqanlarning ish-heqlirige hiyle-mikir ishlitip keldinglar. Ular üstünglardin shikayet qiliwatidu. Silerge hosul yighip bëriwatqan bu kishilerning ah-zari hemmige qadir Xudaning quliqigha yetti. ⁵Siler bu dunyada bayashat we eysh-ishret ichide yashawatisiler. Qoylar boghuzlinidighan künge qeder bordalghangha oxshash, silermu qiyamet künige qeder özünglarni bordawatisiler. ⁶Silerge qarshi chiqqudek küchimu bolmighan gunahsiz kishilerni gunahqa mehkum qilip, ularni öltürüp keldinglar.

Sewr-taqet we du’a

^7-8Shunga, qërindashlar, Rebbimiz Eysa qayta këlidighan küngiche sewr-taqet qilip turunglar. Dëhqanlar mol hosul ëlish üchün bahar we küz yamghurlirini sewr-taqet bilen kütkinige oxshash, silermu Eysa Mesihning qayta këlishini sewr-taqet bilen kütünglar. Iradenglar mustehkem bolsun. Chünki, Rebbimiz Eysaning qayta këlishige az qaldi.

⁹Qërindashlar, Xudaning jazasidin saqlinish üchün, bir-biringlardin aghrinmanglar; soraq qilghuchi këlish aldida turidu. ¹⁰Xuda ewetken peyghemberlerning azab-oqubetlerge qandaq sewr-taqet qilghanliqidin ülge ëlinglar. ¹¹Biz mana mushundaq sewr-taqet bilen berdashliq bergenlerni bextlik hësablaymiz. Ayupning öz bëshigha kelgen her xil ëghir azab-oqubetke qandaq sewr-taqet bilen berdashliq bergenlikini, shundaqla axirda Xudaning uning hayatini qandaq yaxshi orunlashturghanliqini bilisiler. Xuda heqiqetenmu nahayiti shepqetlik we rehimdildur.

¹²Qërindashlirim, eng muhimi, qesem qilmanglar! Asman, zëmin we bashqa nersilerning nami bilen qesem qilghuchi bolmanglar. Jawabinglar tüzla “he’e” yaki “yaq” bolsun. Shundaq qilghanda, Xudaning jazasigha tartilmaysiler.

¹³Aranglarda japa tartiwatqan kishi bar bolsa, u Xudagha du’a qilsun. Xushal boluwatqan kishi bar bolsa, u Xudagha medhiye naxshilirini ëytsun. ¹⁴Aghriq-silaqlar bar bolsa, ëtiqadchilar jama’etchilikining yëtekchilirini chaqirtip kelsun. Ular Rebbimizning nami bilen bu aghriqlarning bëshigha yagh sürkep^* du’a qilsun. ¹⁵Rebbimiz toluq ishench bilen qilinghan du’a arqiliq aghriqni saqaytidu we uni ornidin turghuzidu. Eger bimar gunah qilghan bolsa, kechürüm qilinidu. ¹⁶Shunga, shipaliq tëpish üchün, ötküzgen gunahliringlarni öz’ara iqrar qilinglar we bir-biringlar üchün du’a qilinglar. Heqqaniy ademning du’asi zor küch we ünümge igidur. ¹⁷Ilyas peyghembermu bizge oxshash adem idi. U Isra’iliyide yamghur yaghmasliq üchün ixlas bilen du’a qilghanidi. Netijide, üch yërim yil yamghur yaghmidi. ¹⁸Këyin, qayta yamghur yëghish üchün du’a qilghanidi, yamghur yëghip, yermu hosul berdi.

¹⁹Qërindashlirim, aranglarda heqiqettin chetnigen kishi bolsa, uni heqiqetke qayturup ekëlishke tirishinglar. ²⁰Shuni bilinglarki, gunahkar kishini heqiqetke qayturup ekelgen adem shu kishining menggülük ölümdin qutulushigha we nurghun gunahlirining kechürüm qilinishigha sewebchi bolidu.