«Yuⱨanna bayan ⱪilƣan hux həwər»

(Ⱪisⱪiqə qüxəndürüx)

Bu kitabning mu’əllipi beliⱪqi Zəbədiyning oƣli Yuⱨannadur. U Petrus wə ɵz ⱪerindixi Yaⱪup bilən bir ⱪatarda ⱨəzriti Əysaning əng yeⱪin xagirti bolup ⱨesablinidu. U bu kitabta ɵz ismini ixlətməy, ɵzini ⱨəzriti Əysaning yahxi kɵridiƣan xagirti dəp tilƣa alƣan (13-bab 23-ayət). Mu’əllip bu kitabni kixilərning ⱨəzriti Əysaning Ⱪutⱪuzƣuqi – Məsiⱨ ikənlikigə ixinixi ⱨəm bu arⱪiliⱪ uningƣa baƣlinip ⱨayatliⱪⱪa erixixi üqün yazƣan.

Mu’əllip kitabini əzəldin məwjut bolƣan «Kalam», yəni adəm tenidə insanlar arisiƣa kəlgən ⱨəzriti Əysa ⱨəⱪⱪidiki məlumattin baxliƣan. U ⱨəzriti Əysaning kɵrsətkən mɵjiziliri ⱨəmdə uning bu mɵjizilər arⱪiliⱪ ⱨəⱪiⱪətni qüxəndürgənlikini təswirligən. U ⱨəzriti Əysaning xagirtliri bilən billə bolƣan əng ahirⱪi kəqlik tamiⱪi ⱨəⱪⱪidə kɵprək məlumat bərgəndin keyin, uning ɵltürülüxi wə tirilixini hatiriligən. Mu’əllip ⱨəzriti Əysa tirilgəndin keyin uning xagirtliri bilən bolƣan birⱪanqə ⱪetimliⱪ uqrixixini təswirləx bilən kitabini tamamliƣan.

Bu kitabta mu’əllip ⱨəzriti Əysaning ɵzini «ⱨayatliⱪ neni», «ⱨayatliⱪ süyi», «dunyaning nuri», «yahxi ⱪoyqi», «yol, ⱨəⱪiⱪət wə ⱨayatliⱪ», «üzüm teli» wə «insanlarni ɵlümdin tirildürgüqi wə ⱨayatliⱪ bərgüqi» dəp tilƣa alƣanliⱪini hatiriləx bilən ⱨəzriti Əysaning dəl insanlar moⱨtaj bolƣan ⱪutⱪuzƣuqi ikənlikini kɵrsitip bərgən.

Tezis:

1. Kalam – ⱨəzriti Əysadur (1-bab 1-ayəttin 18-ayətkiqə)

2. Yəⱨya pəyƣəmbərning ⱨəzriti Əysaƣa guwaⱨliⱪ berixi (1-bab 19-ayəttin 34-ayətkiqə)

3. Ⱨəzriti Əysaning dəsləpki xagirtliri (1-bab 35-ayəttin 51-ayətkiqə)

4. Ⱨəzriti Əysaning alaⱨidə yəttə mɵjizisi (2-babtin 11-babⱪiqə)

5. Ⱨəzriti Əysaning bu dunyadiki ⱨayatining ahirⱪi ⱨəptisi (12-babtin 19-babⱪiqə)

6. Ⱨəzriti Əysaning tirilixi wə xagirtliriƣa kɵrünüxi (20-, 21-bablar)