Ⱪisⱪiqə qüxəndürüx
Miladiyədin burunⱪi 15-əsirdə Musa pəyƣəmbər Isra’illarni Misirdin elip qiⱪip, Pərwərdigar ularƣa berixkə wədə ⱪilƣan zeminƣa baxlap baridu. Wəⱨalənki, Isra’illar Pərwərdigarƣa izqil ⱨalda ixənməy kəlgəqkə, ularning u zeminƣa kirixigə 40 yil waⱪit ketidu. U waⱪitta Musa pəyƣəmbər aləmdin ɵtkən bolup, Isra’illarƣa Yoxuwa degən adəm baxqiliⱪ ⱪilip, ularni Pərwərdigar wədə ⱪilƣan zeminƣa elip kiridu. Isra’illar u zeminni igiləp bolƣandin keyin, Yoxuwamu aləmdin ɵtidu wə keyinqə Isra’illarƣa Huda təripidin təyinləngən sərdarlar yetəkqilik ⱪilidu.
Muⱪəddəs Kitabning «Samu’il» ⱪismidin Samu’il pəyƣəmbər, Sa’ul padixaⱨ wə Dawut pəyƣəmbərlərning ⱨayati ⱨəⱪⱪidiki bayanlarni tapalaysiz.
Samu’il pəyƣəmbər Isra’iliyə padixaⱨliⱪining tiklinixidə muⱨim rol oyniƣan pəyƣəmbərdur. Uning təsiri astida, Isra’illar ayrim-ayrim sərdarlar təripidin yetəkqilik ⱪilinidiƣan, ɵz’ara munasiwətliri yiraⱪ bolƣan on ikki ⱪəbilidin tərkib tapⱪan həlⱪtin, birla padixaⱨ təripidin ⱨɵkümranliⱪ ⱪilinidiƣan, birlikkə kəlgən həlⱪⱪə aylanƣan. Bu wəⱪələr miladiyədin burunⱪi 11-əsirdə yüz bərgən. Samu’il pəyƣəmbər Isra’illarning əng ahirⱪi ⱨɵkümranliⱪ ⱪilƣuqi sərdaridur.
Pərwərdigar Samu’il pəyƣəmbərgə Sa’ulni padixaⱨ ⱪilip tikləxni eytidu, xuning bilən Sa’ul Isra’iliyəning birinqi padixaⱨi bolidu. Keyinqə Sa’ul Pərwərdigarƣa boysunmiƣaqⱪa, Pərwərdigar Samu’il pəyƣəmbərgə Sa’ulning əwladidin bolmiƣan Dawutni uning orniƣa padixaⱨ ⱪilip tikləxni buyruydu.
Gərqə Samu’il Dawutni padixaⱨliⱪⱪa təyinligən bolsimu, əmma uning padixaⱨliⱪ təhtigə olturuxiƣa nurƣun yillar ketidu. Dawut bu yillarni naⱨayiti eƣir japa-muxəⱪⱪətlər bilən ɵtküzgən bolup, bu japa-muxəⱪⱪətlər jəryanida uning Hudaƣa baƣliƣan ümidi üzülməydu. Bərⱨəⱪ, Huda uningƣa mədət berip, uni ⱪoƣdaydu.
Muⱪəddəs Kitabning «Samu’il ikkinqi ⱪismi»da Sa’ul padixaⱨning ɵlümi wə Dawut pəyƣəmbərning aldi bilən Yəⱨuda ⱪəbilisigə, andin pütkül Isra’iliyəgə padixaⱨ bolƣanliⱪi təswirləngən. Xuning bilən birgə Dawut padixaⱨning Hudaƣa tayinip, Isra’illarning düxmənliri üstidin ƣəlibə ⱪilip, Isra’iliyə tarihidiki danixmən, adalətlik wə əng uluƣ padixaⱨ bolƣanliⱪi ajayip təsirlik ⱨalda bayan ⱪilinidu. Gərqə Dawut pəyƣəmbər uluƣ padixaⱨ bolƣan bolsimu, umu eƣir gunaⱨlarni ɵtküzidu. Uning Sa’ul padixaⱨtin pərⱪliⱪ yeri xuki, Huda uningƣa gunaⱨlirini kɵrsitip bərgəndə, u towa ⱪilidu «Samu’il ikkinqi ⱪisim, 12-bab, 12-, 13-ayətlər». Uning gunaⱨliri eƣir aⱪiwətlərni elip kəlgən bolsimu, meⱨir-xəpⱪətlik Huda uni kəqürüp, padixaⱨliⱪtin elip taxlimaydu. Dawut pəyƣəmbər izqil ⱨalda Hudaƣa tayinip yaxiƣan zat bolup, Pərwərdigarni hursən ⱪilixta uning ⱨayati baxⱪilarƣa ülgə bolidu. Muⱪəddəs Kitabning «Samu’il» ⱪismi Pərwərdigarning Isra’il həlⱪi bilən ⱪandaⱪ munasiwəttə bolƣanliⱪini kɵrsitip beridiƣan tarihiy pakittur. «Samu’il» bizgə Igimiz Hudaning ⱪudritini, ⱨəⱪⱪaniyitini wə meⱨir-muⱨəbbitini kɵrsitipla ⱪalmastin, bəlki Samu’il pəyƣəmbər, Dawut padixaⱨ wə baxⱪilarning ⱨayat kəqürmixliri arⱪiliⱪ, bizning Huda bilən, xundaⱪla bir-birimiz bilən ⱪandaⱪ munasiwəttə boluximiz kerəklikini ɵgitidu.
Kitabtiki «taki ⱨazirƣiqə» degən ibarə biz yaxawatⱪan bügünki dəwrni əməs, bəlki xu tarihiy wəⱪəlik yeziliwatⱪan waⱪitni kɵrsitidu.
Tezis:
1. Samu’il pəyƣəmbər («Samu’il 1-ⱪisim» 1-babtin 7-babⱪiqə)
2. Samu’il pəyƣəmbər wə Sa’ul padixaⱨ («Samu’il 1-ⱪisim» 8-babtin 15-babⱪiqə)
3. Sa’ul padixaⱨ, oƣli Yonatan wə Dawut pəyƣəmbər («Samu’il 1-ⱪisim» 16-babtin «Samu’il 2-ⱪisim» 1-babⱪiqə)
4. Dawut pəyƣəmbərning padixaⱨ boluxi («Samu’il 2-ⱪisim» 2-babtin 20-babⱪiqə)
5. Dawut padixaⱨning ahirⱪi yilliri («Samu’il 2-ⱪisim» 21-babtin 24-babⱪiqə)