(Ⱪisⱪiqə qüxəndürüx)
Muⱪəddəs Kitabning «Əstir»din ibarət uxbu ⱪismida Persiyə imperiyisining hanixliⱪ mərtiwisigə erixkən Yəⱨudiy ⱪizi Əstirning ɵz həlⱪini ⱪutⱪuzƣanliⱪi yezilƣan. «Əstir»diki wəⱪəlik Persiyə imperiyisidə Ahaxwerox ⱨɵkümranliⱪ ⱪilƣan yilliri yəni miladiyədin burunⱪi 485-464 yilliri yüz bərgən. Musa pəyƣəmbərning ɵz həlⱪini Misirdin elip qiⱪⱪiniƣa təhminən ming yil bolƣan qaƣlar idi. Musa pəyƣəmbər dəwridə Pərwərdigar Huda Isra’illarni ɵz həlⱪi ⱪilip bəlgiləp, ular bilən əⱨdə tüzgənidi. Xu əⱨdigə asasən ular Hudaning əmrlirigə boysunmisa, Hudaning jazasiƣa uqraytti. Lekin Isra’illar Hudaƣa ita’ət ⱪilmastin, dawamliⱪ sahta ilaⱨlarƣa qoⱪundi. Pərwərdigar Huda Isra’illarni agaⱨlandurux üqün nurƣun pəyƣəmbərlərni əwətkən bolsimu, ular yənila sahta ilaⱨlardin ɵzlirini tartalmidi. Huda ahiri Isra’illarni jazalap, Babilning padixaⱨini ularning zeminini besiwelip, paytəhti Yerusalemni wəyran ⱪilixⱪa wə aⱨalisini sürgün etixkə əwətti. Bu wəⱪə miladiyədin burunⱪi 586-yili yüz bərdi. Waⱨalənki Huda ɵz həlⱪi bolƣan Isra’illarƣa pəyƣəmbər Yərəmiya arⱪiliⱪ ular sürgün ⱪilinip yətmix yildin keyin, ularni yənə ɵz zeminiƣa ⱪayturup kelidiƣanliⱪini eytⱪanidi. Isra’illar sürgün ⱪilinip uzun ɵtməy, Babil Persiyə imperiyisi təripidin besiwelindi.
Persiyiliklər Isra’illarƣa nisbətən ⱪattiⱪ ⱪol bolmidi, huddi Huda aldin eytⱪinidək, yətmix yildin keyin Isra’illar ɵz zeminiƣa ⱪaytip kelixkə baxlidi. Ular əmdi sahta ilaⱨlarƣa yənə qoⱪunmaydiƣan boldi. Xundaⱪtimu Persiyidiki Isra’illar baxⱪa bir qong hətərgə duq kelidu. Uxbu hətər ⱨəⱪⱪidə «Əstir»də bayan ⱪilinƣan. Amaləklər Isra’illarƣa uzundin beri düxmən bolup keliwatⱪan həlⱪ idi. Musa pəyƣəmbər Isra’illarni Misirdin elip qiⱪⱪandin keyin, Amaləklər birinqi bolup Isra’illarƣa ⱨujum ⱪilƣanidi. Sa’ul Isra’illarƣa padixaⱨ bolƣan qaƣlarda, Agag Amaləklərgə padixaⱨ bolƣan bolup, Isra’illar bilən bolƣan uruxta Agag ɵz həlⱪigə baxqiliⱪ ⱪilƣanidi. Əstirning dəwridə Agagning əwladi bolƣan Ⱨaman yənila Persiyə imperiyisidə turuwatⱪan barliⱪ Isra’illarni ɵltürüwetixni pilanlaydu.
«Əstir»diki nurƣun wəⱪəliklərdin, məsilən altinqi babtiki Persiyining padixaⱨi Ahaxweroxning uyⱪusining kəlməsliki bilən keyinki wəⱪəliklərning qetixixidin xuni bilələymizki, gərqə «Əstir»ning ⱨeqⱪandaⱪ yeridə « Huda» degən sɵz tilƣa elinmisimu, əmma Huda pütün wəⱪəliklərni baxⱪurup turƣan.
«Əstir»diki muⱨim nuⱪta Hudaning insanlarƣa bərgən əmrlirini təkitləx bolmastin, bəlki Hudaning biz insanlarni ularning ətrapida yüz bərgən əməliy ixlar arⱪiliⱪ yetəkligənlikidur.
Muⱪəddəs Kitabning «Əstir»din ibarət bu ⱪismida Yəⱨudiylarning Purim bayrimining tarihiy arⱪa kɵrünüxi qüxəndürülidu.
Tezis:
1. Əstirning hanix boluxi (1-, 2-bablar)
2. Ⱨaman pilanliƣan suyiⱪəst (3 – 5-bablar)
3. Ⱨamanning jazalinixi (6-, 7-bablar)
4. Yəⱨudiylarning düxmənlirini məƣlup ⱪilixi (8 – 10-bablar)